# Eindexamen Latijn VWO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Latijn
Vragenboekje
Tijdvak 1
Donderdag 1 juni
9.00 – 12.00 uur
Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te
behalen; het examen bestaat uit 26 vragen en
een vertaalopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze
verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen,
redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één
tekstenelement wordt gevraagd en je antwoordt
met meer dan één tekstelement, dan wordt
alleen het eerste tekstelement in de
beoordeling meegeteld.
600025-1-030
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 Inleiding op de 2e Punische Oorlog

2p 1 □ Regel 1-3 In parte t/m gessere
Beschrijf op grond van deze regels in eigen woorden in welk opzicht het werk van Livius
verschilt van dat van *plerique rerum scriptores* (regel 2). Betrek in je antwoord zowel het
werk van Livius als dat van *plerique rerum scriptores*.

1p 2 □ Regel 6-7 ut propius periculum fuerint qui vicerunt
Op welke historische gebeurtenis is dit vooral een toespeling?

1p 3 □ Regel 9 avareque
Citeer uit het vervolg het Latijnse tekstelement dat een voorbeeld van *avare* bevat.

1p 4 □ Regel 11 exercitum eo traiectorus
Uit het vervolg is af te leiden welke bedoeling hij daarmee op korte termijn had.
Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.

1p 5 ■ Regel 12 se
se verwijst naar:
A Hannibalem (regel 9)
B Hamilcari (regel 10)
C exercitum (regel 11)
D populo Romano (regel 12)

Regel 13-14 Sciiliam t/m concessam
Deze woorden worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
"Sicilië was, zo verklaarde hij, te snel opgegeven, toen nog niet alle hoop verloren was"
In het Latijn heeft *celeri* een andere grammaticale functie dan 'snel' in de vertaling.
a. Leg dit uit en ga bij je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.
b. Op grond van welk grammaticaal gegeven in het Latijn is in de vertaling 'zo verklaarde
hij' toegevoegd?

2p 6 □

2p 7 □ In de regels 1-15 worden de volgende drie oorlogen genoemd: bellum maxime omnium
memorabile (regel 2); primo Punico bello (regel 6); Africo bello (regel 11).
a. Schrijf deze drie oorlogen in chronologische volgorde op; begin met de oorlog die het
eerst plaatsvond.
Africo bello (regel 11)
b. Welke twee groepen stonden er tegenover elkaar in deze oorlog?

De lezer verwacht dat in de hernieuwde oorlog tegen de Romeinen Hamilear de
opperbevelhebber zal worden.
Leg uit waarom hij dat niet werd en citeer ter ondersteuning van je antwoord een Latijns
tekstelement uit de regels 16-19.

2p 8 □

Tekst 2 De tocht over de Alpen

1p 9 ■ Regel 1 barbaris
Met welk woord uit het vervolg worden dezelfde personen aangeduid?
A hominum (regel 2)
B montani (regel 3)
C latrociníi (regel 3)
D progressi (regel 4)

600025-1-03o
2
Lees verder

### Pagina 3

Ook de Griekse geschiedschrijver Polybius heeft de tocht van Hannibal over de Alpen
beschreven. In zijn verslag staat o.a.:
“De volgende dag, toen de vijanden geweken waren, herenigde Hannibal zijn troepen met
de ruiters en de lastdieren en rukte hij op naar de hoogste toppen van de Alpen, terwijl hij
niet meer met het gehele leger van de vijanden slaags raakte, maar door het op bepaalde
plekken werd lastig gevallen.”

‘herenigde Hannibal zijn troepen met de ruiters en de lastdieren’
2p 10 a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 1-5 (t/m $fecissent$) dat hiermee inhoudelijk
vergelijkbaar is.
Regel 3-4 modo in primum, modo in novissimum agmen
b. Citeer het tekstelement uit de geciteerde passage van Polybius dat hiermee inhoudelijk
overeenkomt.

Regel 6 quia insuetis adfundi propius metus erat
Vergelijk de volgende twee vertalingen:
1 omdat die angstig uit de buurt bleven van deze ongewone beesten ($H.W.A. van Rooijen-
Dijkman$)
2 omdat zij, niet gewend aan die dieren, hen niet durfden te naderen ($W.P. Theunissen$)
2p 11 Welk van beide vertalingen van $insuetis$ geeft het Latijn het beste weer? Licht je antwoord
toe.

Regel 8 ducentium
1p 12 Dit woord verwijst naar:
A Carthaagse gidsen
B Carthaagse leiders
C inheemse gidsen
D inheemse leiders

Regel 12-13 Per $t/m$ eminent
Deze regels worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
“Alles was bedekt met sneeuw toen het kamp bij dageraad werd opgebroken. Traag
marcheerde de colonne voort en de lusteloosheid en wanhoop waren van alle gezichten te
lezen.”
1p 13 Citeer het Latijnse tekstelement waarvan dit de weergave is.

Regel 15 ostentat $en$ regel 20 sunt
2p 14 Het praesens van deze twee werkwoordsvormen heeft verschillende functies.
Leg het verschil in functie van het praesens uit. Ga bij je antwoord in op beide vormen.

Regel 13-22 praegressus $t/m$ occiderent
1p 15 In deze regels wordt de toespraak van Hannibal in de indirecte rede weergegeven.
Citeer van de toespraak van Hannibal het eerste woord van de indirecte rede.

Regel 18-22 Procedere $t/m$ occiderent
De afdaling was erg moeilijk. Toch was hij in een bepaald opzicht gemakkelijker dan de
beklimming.
1p 16 In welk opzicht? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Tekst 3 Redevoering van Hanno

Regel 6-7 neminem $t/m$ insignis
3p 17 Leg in eigen woorden uit hoe deze toevoeging binnen de redenering van Mago past.
Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden.

600025-1-030 3 Lees verder


### Pagina 4

Regel 13-16 Quid t/m curiam
In deze regels gebruikt Hamico een beledigende aanduiding voor Hanno.
2p 18. a. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
In de regels 20-27 (Respondéam t/m evadit) reageert Hanno op deze beledigende
aanduiding door een minachtende term voor de factio Barcina te gebruiken.
b. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.

Regel 26-27 vereor ne haec quoque laetitia luxuriét nobis ac vana evadat.
In de regels 43-47 (Nunquam t/m nemo) licht Hanno deze angst toe aan de hand van het
verloop van de Eerste Punische Oorlog.
1p 19. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 43-47 dat een concretisering is van vana
evadat.

In de regels 28-29 (Occidi t/m date) wordt er een spreker in de 1e persoon enkelvoud
opgevoerd.
2p 20. a. Noteer de naam van deze spreker.
b. Leg uit dat de woorden soredes videlicet plena et commeatuum (regel 29) niet aan de bij
bedoelde spreker kunnen worden toegeschreven.

In een passage voorafgaand aan Tekst 3 merkte Mago op dat de Bruttiërs en Apuliërs
evenals een deel van de Samnieten en Lucaniërs naar de Puniërs waren overgelopen.
2p 21. a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 27-35 (Quae t/m transfugerit) waarmee
Hanno deze opmerking van Mago samenvat.
b. Welk argument stelt Hanno tegenover deze opmerking van Mago? Beantwoord de vraag
in het Nederlands en baseer je antwoord op de regels 30-35 (Et t/m transfugerit).

Regel 42 [Punico]
Sommige uitgevers willen dit woord schrappen. Andere uitgevers willen Punico handhaven
in de tekst.
1p 22. Geef een argument voor de handhaving van Punico in de tekst en betrek in je antwoord de
term patres conscripti (regel 17).

23. a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 36-49 waarin Hanno zijn conclusie
formuleert over het effect van Hannibals militaire acties voor de Carthagers.
Uit de regels 36-49 blijkt hoe Hanno op grond van die conclusie oordeelt over het advies
dat Mago eerder in de tekst heeft gegeven.
b. Beschrijf beknopt in eigen woorden het oordeel van Hanno.

In de regels 45-49 (Quod si t/m mittenda esse) gebruikt Hanno een verhullende
omschrijving voor een nederlaag.
1p 24. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.

Tekst 3 en tekst 4

Vergelijk Tekst 3, regel 17-23 (Tum t/m finiet) met Tekst 4, regel 3-9 (Hanno t/m
overwinning).
Machiavelli geeft in Tekst 4 een parafraserende samenvatting van de tekst van Livius.
1p 25. Formuleer in eigen woorden welke door Hanno uitgesproken mening over de oorlog in
Tekst 3, regel 17-23 (Tum t/m finiet) niet voorkomt in Tekst 4, regel 3-9 (Hanno t/m
overwinning).

600025-1-030

### Pagina 5

Vergelijk Tekst 3, regel 24-30 (mihi t/m peteres) met Tekst 4, regel 3-9 (Hanno t/m
overwinning).
In beide passages komt het oordeel van Hanno over de situatie na de overwinning bij
Cannae naar voren.
2p 26 ☐ Formuleer in eigen woorden op welk punt dit oordeel van Hanno in beide
passages
overeenkomt.

Tekst 5
42p ☐ Bestudeer Tekst 5 met de inleiding en de aantekeningen.
Vertaal de regels 1 t/m 2 en 7 t/m 15.

Einde

600025-1-030
5