# Eindexamen Latijn VWO 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
[FIGUUR: Een zwart blok linksboven.]
Latijn (nieuwe stijl en oude stijl)
Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
9.00 - 12.00 uur
20 03
Vragenboekje

Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te
behalen; het examen bestaat uit 28 vragen en
een vertaalopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze
verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen,
voorbeelden) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd
en je antwoordt met meer dan één zin, dan
wordt alleen de eerste zin in de beoordeling
meegedeeld.

300035 5
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 De rede van Philippus en Perseus

1p 1 Citeer uit regel 1-9 het Latijnse tekstelement waarmee Perseus suggereert dat Demetrius hem al langer belaagt.

Regel 7 dicere; vocari
Afgezien van actief en passief is er ook een verschil in het gebruik van deze beide infinitivi in deze zin.
2p 2 Breng dit verschil in gebruik onder woorden. Ga in je antwoord in op beide vormen.

Regel 9 quos in consilio huberet.
Mevr. H. van Rooijen-Dijkman vertaalt deze woorden als volgt: om hem van advies te dienen.
1p 3 Verklaar de vertaling “om te” op grond van een grammaticaal gegeven in deze zin.

Regel 10-12
2p 4 Noteer twee maatregelen waaruit blijkt dat Philippus op zijn hoede is. Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Regel 13-15 inventurus.
1p 5 Waarom is Philippus naar eigen zeggen hoe dan ook *miserrimus*? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Regel 17-18 etiam t/m finitas;
1p 6 ■ Deze zin vormt ten opzichte van de voorafgaande zin een:
A beperking
B gevolg
C herhaling
D ontkenning
E versterking

Regel 20 vereor ne vana surdis auribus cecinerim.
Philippus benadrukt in deze zin het feit dat zijn *praecepta* geen effect hebben gehad.
2p 7 Citeer uit het vervolg van de tekst t/m regel 32 de Latijnse zin waarin Philippus een overeenkomstige gedachte verwoordt.

Regel 28 Ne quidem
2p 8 Waarom is het gebruik van de woorden *ne quidem* in plaats van *non* in Philippus' situatie begrijpelijk?

Regel 31 illorum
2p 9 ■ Dit woord verwijst naar degenen die in het voorafgaande zijn aangeduid met:
A se (regel 22)
B fratres (regel 26)
C Romanis (regel 28)
D Quinctiorum (regel 29)
E eorum (regel 30)

Regel 34 Eo usque vivere me vultis
1p 10 Tot hoelang geldt dat volgens Philippus? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Regel 41-49 t/m u niet raakt.
2p 11 Om welke twee redenen denkt Perseus dat hij geen gehoor krijgt bij zijn vader?

Regel 49-52 Daarom t/m aangevallen.
1p 12 Leg uit dat dit een uitbreiding van de aanklacht is.

300035 5 2 Lees verder


### Pagina 3

1p 13 Maak op je antwoordblad, op grond van de inhoud van regel 52-60, de onderstaande redenering af. Gebruik niet meer dan vijftien woorden.
Perseus zegt: Als mensen in nood zelfs een beroep mogen doen op wildvreemde mensen, ...

Tekst 2 De beklimming van de berg Haemus

Regel 1 suspicionis
2p 14 a. Wat was de inhoud van deze suspicio? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
b. Citeer een Latijns tekstelement uit regel 17-22 t/m praesidio waaruit blijkt dat deze suspicio volgens Livius terecht is.

1p 15 Hoe zorgt Livius er in regel 1-6 voor dat zijn lezers aan Hannibal denken? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

1p 16 Regel 13 ipsi
Dit woord verwijst naar
A Antigoni (regel 11)
B suos omnes (regel 12)
C liberis (regel 12)
D posteris (regel 13)

Regel 11-14 Si pergat t/m auderet
2p 17 Deze zin die erop volgt (Memorern t/m casus)
Citeer uit de zin *Memorern t/m casus* de Latijnse tekstelementen die respectievelijk corresponderen met *quis* en *tota gente*. Doe dat op je antwoordblad volgens dit schema:
quis correspondent met ...
tota gente correspondeert met ...

1p 18 Regel 23 ita inclinatio regis animo
Wat hield dit concreet in? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

2p 19 Regel 24-25 In praesentia t/m usum
a. Leg uit dat deze formulering iets dreigends heeft.
b. Met welke mededeling versterkt Livius in het directe vervolg deze dreigende sfeer? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

2p 20 Regel 26 eius
Hiermee wordt gedoeld op:
A Demetrius
B Didas
C Perseus
D Philippus

1p 21 Regel 36 vulgatae opinionis
Wat hield deze in? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
300035 5 3 Lees verder

### Pagina 4

Tekst 3 De dood van Demetrius

Regel 2-4 Missus t/m captaret
Mevr. H. Van Rooijen-Dijkman vertaalt deze regels als volgt: Deze was zoals gezegd als
begeleider meegestuurd. Hij had de onbevangen en argeloze jongeman, die niet zonder
redenen boos was op zijn vader en broer, verstrikt door hem naar de mond te praten en zijn
verontwaardiging te delen.
Deze vertaling is op één punt explicieter dan de Latijnse tekst.
1p 22 Op welk punt is dat? Beantwoord de vraag door het citeren van het desbetreffende Latijnse
tekstelement en de vertaling die Mevi. H. van Rooijen-Dijkman ervan geeft.

Regel 7 auctore eo
1p 23 Daarmee wordt bedoeld:
A Demetrius
B Didas
C Herodotus
D Perseus
E Philippus

Regel 7-8 Hoc consilium exemplo et fratri proditur et auctore eo indicator patri.
Noteer uit deze regel de vier Latijnse woorden die samen een chiasme vormen.

1p 24

Regel 15 litteras
3p 25 a. Wat is er zo belastend aan de inhoud van deze brief? Beantwoord de vraag in het
Nederlands.

Deze brief blijkt verderop in de tekst van groot belang te zijn.
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 20-33 waarmee Livius dit zegt.
c. Van welke nog niet eerder geuite beschuldiging is in regel 20-26 t/m occuredo sprake?
Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Regel 23 ipsius.
1p 26 Wie wordt hiermee bedoeld?

Regel 29-30 cum in cubiculo sese recepisset sese, crudelitatem patris conquerens, parricidium
fratris ac Didae scelus incusans torquebatur.
Mevr. H. Van Rooijen-Dijkman vertaalt deze regels als volgt: hij trok zich in de slaapkamer
terug, waar hij gefolterd door pijn klaagde over de wreedheid van zijn vader, en zijn broer
een broedermoord en Didas van de misdaad beschuldigde.
De vertaalster heeft in haar vertaling de structuur van de Latijnse zin drastisch gewijzigd.
3p 27 Leg uit hoe zij dit heeft gedaan aan de hand van de volgende Latijnse tekstelementen:
1. cum t/m sese 2. fratris 3. torquebatur.

Regel 20-33
1p 28 Citeer het Latijnse tekstelement, inclusief het regelnummer (!), waaruit blijkt dat Livius een
voorbehoud maakt ten aanzien van de verantwoordelijkheid van Philippus voor de moord op
Demetrius.

Tekst 4

Bestudeer tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
42p 39 Vertààl de regels 1 t/m 11.

Einde

4
300035 5