# Eindexamen Latijn VWO 2000 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2000/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs

20 | 00
Tijdvak 1
Maandag 22 mei
9.00-12.00 uur

Latijn

Vragenboekje

Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd
en je antwoordt met meer dan één zin, dan
wordt alleen de eerste zin in de beoordeling
meegeteld.

Dit examen bestaat uit 24 vragen en een
vertaalopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

000007 5
Begin


### Pagina 2

Tekst 1 De voorspelbaarheid van de toekomst

Vergelijk:
Regel 1-2 Potestne igitur earum rerum, quae nihil habent rationis, quare futurae sint, esse
ulla praesensio?
met:
Regel 3-4 Quo modo id, quod temere fit caeco casu et volubilitate fortunae,
praesentiri et praedici potest?

2p 1 $\Box$ Vul in de onderstaande zin de ontbrekende Latijnse woorden in.
id (regel 3) correspondeert met ......... in regel 1-2;
temere fit (regel 4) correspondeert met ......... in regel 1-2.

2p 2 $\Box$ Regel 5 t/m 8 Medicus t/m fallitur.
Leg uit dat in dit verband de toevoeging ingravescentem bij morbum (regel 5) onmisbaar is.

2p 3 $\Box$ In De Divinatione I, 24 zegt Quintus Cicero:
“Soms,” kan mijn tegenstander tegenwerpen, “worden voorspellingen gedaan die niet
uitkomen.” Kan mijn tegenstander tegenwerpen - ik bedoel het soort bekwaamheid
waarbij wikken en wegen te ‘komen’ schiet wel eens te kort. Medisch ingrijpen is
zonder twijfel een bekwaamheid die ons voordeel niet hoeveel fouten dokters maken. En
duurlieden dan? Zien zij soms foutloos?”
Vat de overeenkomst samen tussen de inhoud van het bovenstaande citaat en de inhoud
van tekst 1, regel 5–6 (Medicus t/m opinantur).

2p 4 $\Box$ a. Welk standpunt neemt Quintus Cicero blijkens het bovenstaande citaat in ten aanzien
van het bestaansrecht van de voorspellingskunst?
b. Leg tevens uit op grond van welke redenering hij dat doet.

2p 5 $\Box$ a. Wat wil Marcus Cicero blijkens tekst 1, regel 8–10 (Quodsi t/m praesentiunt?) aantonen
ten aanzien van de voorspellingskunst?
b. Leg tevens uit op grond van welke redenering hij dat doet.

1p 6 $\Box$ Regel 11 stellae traiectio
Onder welke van de in regel 10 genoemde categorieën valt dit? Beantwoord de vraag
door het citeren van het desbetreffende Latijnse tekstelement.

Regel 19 errantium
Elders in De Divinatione zegt Cicero dat deze term onjuist is.
Leg uit dat tekst 1, regel 13–20 (Qui potest t/m vides.) als argument voor deze bewering
gebruikt kan worden.

2p 7 $\Box$

2p 8 $\Box$ Welke van de onderstaande uitspraken komt het best overeen met de inhoud van
regel 21–27?
A Fortuna staat boven Deus.
B Deus kan de toekomst niet sturen.
C Fortuna onttrekt zich aan het weten.
D Deus is alwetend.

Een zogenaamde a fortiori redenering verloopt volgens het volgende patroon: als een
volwassene deze steen al niet kan optillen, dan kan een kind dat zeker niet.
Geef de a fortiori redenering die in regel 24–25 (ut mihi t/m sit) besloten ligt weer in het
Nederlands.

2p 9 $\Box$

1p 10 $\Box$ Regel 28–35
Welke twee begrippen worden in deze regels tegenover elkaar geplaatst? Beantwoord de
vraag door het citeren van de desbetreffende twee Latijnse tekstelementen.

000007 5

Lees verder

Voor alle eindexam

### Pagina 3

11 (1p) $\Box$
12 (3p) $\Box$
13 (2p) $\Box$
14 (2p) $\Box$
15 (1p) $\Box$
16 (2p) $\Box$
17 (2p) $\Box$
18 (2p) $\Box$
19 (2p) $\Box$
20 (1p) $\Box$
21 (2p) $\Box$

Tekst 1

Quintus Cicero definieerde in I, 9 *divinatio* als volgt: “Divinatio is het voorspellen van dingen waarvan men denkt dat ze toevallig zijn.”
In tekst 1, regel 29–30, zegt *Marcus* Cicero tegen zijn broer *Quintus*: “mutu definitionem metonymicam duam dies praesentias esse rerum fortuitarum.”
Op welk punt wijkt de definitie van *Quintus* Cicero wezenlijk af van de weergave daarvan door *Marcus* Cicero?
Welke reden zal *Marcus* Cicero gehad hebben om de definitie van zijn broer te verdraaien, gezien zijn eigen opvattingen over de *divinatio*?

Tekst 2 Het logische gods
bewijs

Regel 1–2 Chrysippus t/m repperisse videatur.
Leg uit dat deze woorden vanuit Stoïsch standpunt een compliment inhouden aan het adres van Chrysippus.

Regel 5 quo
In plaats van *quo* (onzijdig) wordt in sommige tekstuitgaven ook wel *quo* (mannelijk) gelezen.
Geef op grond van het directe vervolg een argument voor de lezing *a quo*.

Regel 6 Id autem quid potius dixeris quam deum?
Hoe zou een Epicureïer reageren op deze retorische vraag? Beantwoord de vraag door de volgende zin af te maken: Je hoeft dit geen god te noemen; als verklaring is .......... voldoende.

Regel 7–8 qua nihil potest esse praestantius.
Citeer uit het voorafgaande een voorbeeld van hetzelfde gebruik van de ablatifus als bij *qua*; vermeld daarbij het regelnummer.

Regel 11 muribus et muribus actiesticatis.
Vergelijk de volgende twee vertalingen.
H. Rackham: gebouwd *door* muizen en wezels.
V. Hunink: gebouwd *door* de muizen en de wezels.
Verdedig de vertaling van Rackham op basis van de inhoud van regel 4–5.
Leg uit dat de vertaling van Hunink kan zijn ingegeven door het woord *domicilium* in regel 13.

Tekst 3

Regel 1 in korte tijd
Beschrijf de politieke en persoonlijke omstandigheden waarin Cicero in deze periode verkeerde. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 35 woorden.

Op welke filosofische stroming doelt Cicero in regel 5?

Leg uit waarom van de filosofische stroming die in de vorige vraag wordt bedoeld, gezegd kan worden dat deze “het licht van de dingen wegneemt en ze als het ware in duisternis hult” (regel 5–6).

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
000007 5 3 Lees verder


### Pagina 4

Tekst 4
2p 22 Formuleer in eigen woorden welk probleem ten aanzien van de Voorzienigheid hier aan de orde wordt gesteld.
2p 23 Geef een beredeneerde reactie van een Stoïcus op het feit dat de worm wordt opgegeten.

Tekst 5
2p 24 Breng de inhoud van het gedicht in verband met de Stoïsche opvatting over het fatum.

Tekst 6
Bestudeer tekst 6 met de inleiding en de aantekeningen.
44p Vert aal regel 1 t/m 11.
Einde
000007 5
4