# Eindexamen Latijn VWO 1999 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/1999/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Latijn
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Vragenboekje
19 99
Tijdvak 1
Woensdag 19 mei
9.00-12.00 uur

Dit examen bestaat uit 24 vragen en
een vertaalopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

900006 10A
Begin

### Pagina 2

Tekst 1
1p 1 Regel 2 dissimulant
Welke gedachte kan hier als object worden aangevuld? Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
1p 2 Regel 10-12 Tu t/m fidem?
Vertaal et dubites zo dat het logisch verband tussen de eerste helft van de zin en de tweede
helft duidelijk wordt.
2p 3 Welk centraal programmapunt van Catilina wordt in alinea 2 door Cicero verworpen?
Beantwoord de vraag door het citeren van het desbetreffende Latijnse tekstelement en
licht vervolgens deze term toe.
1p 4 Wat stelt Cicero zelf voor om het probleem van de schulden van deze, in alinea 2
genoemde, groep op te lossen? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
2p 5 Welke drie redenen noemt Cicero in regel 20–27 waarom het alterum genus zijn doel niet
zal bereiken? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
2p 6 Waarom zou het streven van het alterum genus ook zonder de genoemde redenen zinloos
zijn? Beantwoord de vraag in het Nederlands, op basis van gegevens uit regel 27–30.
2p 7 In alinea 4 staan twee gevallen van ironische overdrijving door Cicero.
Welke zijn dat? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
2p 8 Wat is de kern van Cicero’s aansporing aan het quartum genus (alinea 5)? Beantwoord de
vraag in het Nederlands.
2p 9 Breng deze aansporing in verband met de in alinea 1 beloofde medicina.
2p 10 Wat wordt hier concreet bedoeld met perire turpiter (regel 48)?

Tekst 2
2p 11 Citeer uit regel 1–4 twee voorbeelden van een chiasme.
2p 12 Regel 3–4 neque reticere t/m habebat.
De vier infinitieven in deze zin kunnen op grond van de zinsconstructie in twee groepen
verdeeld worden.
Leg dat uit.
2p 13 Regel 8 causa cognita
Deze mededeling komt na de voorafgaande informatie in dit fragment niet als een verrassing.
Citeer het Latijnse tekstelement waardoor deze mededeling is voorbereid.

Tekst 3
3p 14 Opvallend in Sallustius’ stijl is zijn voorkeur voor stilistische variatie.
Laat dat zien door in te gaan op de drie tekstelementen waaruit de zin litters Graecis t/m
sunt (regel 2–4) bestaat.

900006 10A 2 Lees verder

### Pagina 3

Regel 3-4 multa alia quae instrumenta luxuriae sunt.
Dit wordt door J.W. Meijer als volgt vertaald: “Ook was zij volleerd in vele andere trucjes,
die als hulpmiddelen tot het opwekken van zingenot of tot het uitleven van wellustigheid
in praktijk worden gebracht.”
1p 15 Aan welk kenmerk van Sallustius’ stijl doet deze vertaling geen recht? Beantwoord de
vraag door het noemen van de Latijnse technische term voor dit stijlkenmerk.

Tekst 3 en Tekst 2

Tekst 3, regel 7, luxuria
2p 16 Citeer uit tekst 2 het Latijnse tekstelement waaruit blijkt dat ook Fulvia zich laat leiden
door luxuria. Licht je citatie toe.

Retorische achtergronden

In zijn boek Schokkende Redevoeringen schrijft J.P. Guépin: “Het begin van de eerste
Catilinarische redevoering luidt: Quo usque tandem abútere, Catilina, patientia nostra?
Dit is om drie redenen een ongebruikelijk begin, want er is geen formeel exordium, er is
2p 17 sprake van apostrofe en het is een retorische vraag.”
Wat is normaal gesproken de functie van het exordium? Beantwoord de vraag in het
Nederlands en verwerk tevens in je antwoord de relevante Latijnse term.
2p 18 Herformuleer de hier geciteerde eerste zin uit de eerste Catilinarische redevoering zo, dat
er geen sprake is van apostrofe.

In zijn retorisch handboek De Institutione Oratoria schrijft Quintilianus: “Ik moet
aantonen dat ter wille van het effect niet alleen hele stukken tekst met hun
andere tekst moeten worden vergeleken, maar ook kleine tekstelementen met elkaar,
zoals in het volgende voorbeeld: An vero vir amplissimus P. Scipio, pontifex maximus, Ti.
Gracchum mediocriter laudans statum rei publicae privatus interfecit; Catilinam
orbem terrae caede atque incend10 vastare cupientem nos consules perficemus?
3p 19 Citeer uit de zin Catilinam t/m perferemus? de tekstelementen die corresponderen met: a.
mediocriter b. rei publicae c. privatus in de zin An vero vir t/m interfecit.

In een 17de-eeuws tractaat, getiteld De gebaren van de predikant, lezen we:
"Als niet een fraai gebaar de woorden ondersteunt,
als gans het lichaam zich op regels niet bekent,
dan heeft de stem geen kracht, dan mist de zin haar gratie:
vanaf 't exordium snak 'k naar de peroratie."
1p 20 Op welke van de traditionele vijf taken van de redenaar heeft deze tekst betrekking?
Beantwoord de vraag door het noemen van de desbetreffende Latijnse term.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

900006 10A 3 Lees verder

### Pagina 4

In de Groene Amsterdammer van 18 maart 1998 beweert de politicus Thijs Wöltgens over
Aristoteles het volgende: “Aristoteles vond niet alleen dat staatslieden voortreffelijke
mensen moesten zijn. Hij vond ook dat ze iets te melden moesten hebben. Hij noemde dat
retorica. Maar hij maakte een uitdrukkelijk onderscheid. De politieke rede verschilt in zijn
opvatting volstrekt van de joodse de redenaarskunst. De eerste is gebaseerd op
innerlijke overtuiging en probeert op basis van goede argumenten anderen te overtuigen.
Zij legt de basis voor een dialoog. De epidiktische retorica is daarentegen een kunstje,
zoals je dat vroeger in de studentencorpora leerde. Onzin of geen onzin, als je het gehoor
maar wist te amuseren. Het publiek heeft daarin alleen maar de functie om te luisteren en
te applauseren.”
1p 21
Wat verstaat men onder dan hierboven wordt gesuggereerd, onder de epidiktische
retorica – het genus demonstrativum?
2p 22
Leg uit dat de bovenstaande omschrijving van de antieke retorica “dat ze iets te melden
moesten hebben” te beperkt is.

Historische achtergronden

In zijn historische roman Catilina's wapen beschrijft de auteur Steven Saylor hoe Cicero
kort na zijn consulaat de volgende vragen krijgt voorgelegd:
“Heb je nergens spijt van na je jaar als consul, Cicero? Geen knagende twijfel aan de
antieke republiek? Heb je hebt geschapen voor de toekomst van deze broze, wankele republiek?
Geen geheime wens dat je van de Optimaten had kunnen losmaken en hervormingen
had kunnen doorvoeren?”
2p 23
Op welk precedent in het bijzonder wordt hier gedoeld?

3p 24
Geef een beschrijving van de sociale situatie in Rome ten tijde van Cicero. Verwerk in je
antwoord de begrippen lex agraria, latifundia, nexum, aes alienum, plebs rustica. Gebruik
bij voorkeur niet meer dan 50 woorden.

Tekst 4

Bestudeer tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
45p
Einde
Vertaal regel 1–12.

900006 10A 4