# Eindexamen Grieks VWO 2025 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1 ## Vraag 1 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 1 (1 punt) Regel 170 ἐκεῖνοι 1p 1 Noteer de namen van degenen die worden aangeduid met ἐκεῖνοι. Wat kun je verwachten: Het identificeren van de referent van een Grieks voornaamwoord of aanwijzend voornaamwoord in een gegeven tekstpassage. Wat moet je kennen: Kennis van Griekse voornaamwoorden (met name aanwijzende voornaamwoorden zoals ἐκεῖνοι) en hun functie in een zin. Kennis van de context van de gelezen Griekse tekst (Sophocles' Antigone in dit geval) om de specifieke verwijzing te kunnen duiden. Wat moet je kunnen: De tekstpassage rond het opgegeven woord (regel 170) analyseren om de context te begrijpen. De verwijzing van het aanwijzend voornaamwoord ἐκεῖνοι correct interpreteren op basis van de tekst en achtergrondkennis. De namen van de aangeduide personen correct noteren. Waar op letten: De context van de voorafgaande tekst is cruciaal om de verwijzing van het voornaamwoord te kunnen duiden. Beide namen moeten correct worden genoemd voor het scorepunt. Kernbegrippen: verwijzing, demonstrativum Veelgemaakte fouten: - De context van de voorafgaande tekst is nodig om de verwijzing van het voornaamwoord te kunnen duiden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/1 ## Vraag 2 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 2 (1 punt) 1p 2 Citeer uit het vervolg (t/m regel 174 ὀλωλότων) het Griekse tekstelement waarmee dezelfde personen aangeduid worden als met ἐκεῖνοι (regel 170). Regel 173-174 ἐγὼ κράτη t/m ὀλωλότων Dit gehele tekstelement wordt door J. Boonen als volgt kort vertaald: Ik erf dus alle macht. Wat kun je verwachten: Het citeren van een Grieks tekstelement dat verwijst naar eerder genoemde personen. Wat moet je kennen: Kennis van Griekse grammatica, in het bijzonder het herkennen van gesubstantiveerde participia en hun functie als verwijzing. Kennis van de context van de tekst om de verwijzing correct te interpreteren. Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en analyseren op verwijzingen. Het verband leggen tussen een voornaamwoord (ἐκεῖνοι) en een later tekstelement dat naar dezelfde entiteit verwijst. Het correct citeren van het gevraagde tekstelement. Waar op letten: Let op het correct identificeren van de personen waarnaar 'ἐκεῖνοι' verwijst. Zoek vervolgens in het opgegeven tekstgedeelte (t/m regel 174) naar een tekstelement dat naar dezelfde personen verwijst. Wees alert op gesubstantiveerde participia. Citeren moet exact zijn, inclusief lidwoord indien van toepassing. Kernbegrippen: participium, verwijzing, tekstbegrip Veelgemaakte fouten: - Het niet herkennen van het gesubstantiveerde participium als verwijzing naar de eerder genoemde personen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/2 ## Vraag 3 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 3 (1 punt) Regel 173-174 ἐγὼ κράτη t/m ὀλωλότων Dit gehele tekstelement wordt door J. Boonen als volgt kort vertaald: Ik erf dus alle macht. 1p 3 Leg uit waarop in de vertaling ‘Ik erf’ gebaseerd is. Wat kun je verwachten: Een vraag die de basis van een specifieke vertaling van een Grieks tekstelement bevraagt, waarbij de leerling de connectie moet leggen tussen de Griekse tekst en de Nederlandse interpretatie. Wat moet je kennen: Kennis van de betekenis van Griekse woorden en zinsdelen in de context van de gegeven regels (173-174). Specifiek: de betekenis van 'γένει κατ’ ἀγχιστεῖα τῶν ὀλωλότων' en de culturele/juridische implicaties van verwantschap (γένει, ἀγχιστεῖα) in het oude Griekenland met betrekking tot opvolging/erfrecht. Wat moet je kunnen: De Griekse tekst analyseren en de relevante woorden/zinsdelen identificeren die de basis vormen voor de vertaling. De connectie kunnen leggen tussen de Griekse concepten (verwantschap, afkomst) en het Nederlandse concept 'erven'. Een heldere en beargumenteerde uitleg formuleren. Waar op letten: De uitleg moet specifiek verwijzen naar de Griekse tekst en de betekenis daarvan. Alleen een Grieks citaat is onvoldoende. De uitleg moet de link leggen tussen 'verwantschap'/'afkomst' en 'erven'. Kernbegrippen: erfrecht, verwantschap, γένος Veelgemaakte fouten: - Het niet leggen van de connectie tussen de Griekse notie van 'macht verkrijgen op basis van verwantschap' en de Nederlandse vertaling 'erven'. - Het geven van een Grieks citaat zonder de gevraagde uitleg, wat expliciet wordt afgekeurd in het correctievoorschrift. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/3 ## Vraag 4 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 4 (1 punt) Regel 185 οὔτ᾽ ἂν σιωπήσαιμι Creon heeft in het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/m δοκεῖ (regel 175-181) een beweegreden genoemd waarom iemand wél zou zwijgen. Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het citeren van een specifiek Grieks tekstelement uit een opgegeven tekstgedeelte, gebaseerd op een beschreven inhoudelijke context. Wat moet je kennen: De Griekse tekst van het opgegeven fragment (regel 175-181) en de betekenis van de woorden en zinsdelen daarin, in het bijzonder de beweegredenen die Creon noemt. Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: het identificeren van de beweegreden voor zwijgen in het opgegeven tekstgedeelte. Citeren: het nauwkeurig selecteren en reproduceren van het desbetreffende Griekse tekstelement. Waar op letten: Nauwkeurigheid van het citaat (niet te veel, niet te weinig). De vraag is specifiek naar de 'beweegreden waarom iemand wél zou zwijgen', niet naar Creons eigen actie of mening. De context van 'uit angst' (ἐκ φόβου του) is cruciaal. Kernbegrippen: tekstbegrip, citeren Veelgemaakte fouten: - Het citeren van een te groot of incorrect tekstfragment. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/4 ## Vraag 5 – Inhoudelijk argument voor tekstverdeling (1 punt) 1p 5 Noteer een inhoudelijk argument om dit tekstgedeelte op die plek in tweeën te delen. Ga in je antwoord in op de inhoud van beide delen. Regel 184-191 Ἐγὼ t/m πόλιν In het begin van de toespraak (niet in dit examen afgedrukt) waarvan tekst 1 een onderdeel is, heeft Creon een metafoor gebruikt: Heren, de stad, in zware deining slingerend, is door de goden toch weer veilig opgericht. In het tekstgedeelte Ἐγὼ t/m πόλιν (regel 184-191) gebruikt Creon dezelfde metafoor nog eens. Wat kun je verwachten: Een inhoudelijk argument geven voor het verdelen van een tekstgedeelte op een specifieke plek, waarbij de inhoud van beide delen wordt beschreven. Wat moet je kennen: De inhoud van het tekstgedeelte 'Ἐγὼ t/m πόλιν' (regel 184-191) en het voorafgaande gedeelte (regel 175-183) van Creons toespraak. Wat moet je kunnen: De inhoud van twee tekstgedeelten analyseren en samenvatten. Een inhoudelijk contrast of verschuiving tussen twee tekstgedeelten identificeren. Een argument formuleren dat de scheiding rechtvaardigt door de inhoud van beide delen te beschrijven. Waar op letten: Beschrijf de inhoud van *beide* delen. Zorg dat het argument inhoudelijk is en het contrast/de verschuiving duidelijk maakt. Vermijd te vage omschrijvingen. Het scorepunt wordt alleen toegekend als beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Kernbegrippen: tekstanalyse, inhoudsstructuur, argumentatie Veelgemaakte fouten: - Slechts één van de twee tekstdelen beschrijven. - Een te vage omschrijving geven die het contrast tussen de twee delen niet duidelijk maakt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/5 ## Vraag 6 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 6 (1 punt) Regel 184-191 Ἐγὼ t/m πόλιν In het begin van de toespraak (niet in dit examen afgedrukt) waarvan tekst 1 een onderdeel is, heeft Creon een metafoor gebruikt: Heren, de stad, in zware deining slingerend, is door de goden toch weer veilig opgericht. In het tekstgedeelte Ἐγὼ t/m πόλιν (regel 184-191) gebruikt Creon dezelfde metafoor nog eens. Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om het citeren van een specifiek Grieks tekstelement dat een herhaling van een eerder geïntroduceerde metafoor bevat. Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse tekst (regel 184-191) en de betekenis van de woorden daarin. Begrip van de metafoor 'staat als schip'. Wat moet je kunnen: Het herkennen van een metafoor in de Griekse tekst. Het nauwkeurig citeren van het relevante tekstelement. Waar op letten: Let op het specifieke Griekse woord dat de metafoor van het varen/schip uitdrukt. Zorg ervoor dat het citaat niet te breed of te smal is. De context van de eerder genoemde metafoor ('stad, in zware deining slingerend') is cruciaal voor herkenning. Kernbegrippen: metafoor, tekstbegrip Veelgemaakte fouten: - Het niet herkennen van de metafoor van de 'staat als schip'. - Het citeren van een te groot of te klein tekstfragment. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/6 ## Vraag 7 – Verwijswoord τῶνδε (regel 192) (1 punt) Regel 192 τῶνδε 1p 7 Met τῶνδε wordt verwezen naar A τοὺς φίλους (regel 190). B Τοιοῖσδ᾽ νόμοισι (regel 191). C ἀστοῖσι (regel 193). D παίδων τῶν ἀπ᾿ Οἰδίπου (regel 193). Wat kun je verwachten: Een vraag naar de referent van een aanwijzend voornaamwoord in de tekst. Wat moet je kennen: Kennis van Griekse aanwijzende voornaamwoorden (demonstrativa), met name ὅδε, en hun functie als verwijswoord. Begrip van tekstverbanden en anaforische verwijzing. Wat moet je kunnen: Het identificeren van het correcte antecedent van een verwijswoord op basis van grammaticale congruentie (naamval, getal, geslacht) en semantische/logische passendheid binnen de context van de zin en het bredere tekstgedeelte. Het onderscheiden van anaforen (terugverwijzing) en kataforen (vooruitverwijzing). Waar op letten: Let op de grammaticale overeenkomst (naamval, getal, geslacht) van het verwijswoord met mogelijke antecedenten. Echter, laat je niet misleiden door alleen grammaticale overeenkomst als de semantische context niet klopt (zoals bij optie D). Focus op het meest logische en direct voorafgaande antecedent. Wees alert op de valkuil van vooruitverwijzing bij een anaforisch verwijswoord. Kernbegrippen: verwijswoord, demonstrativum, tekstverbanden Veelgemaakte fouten: - Alleen letten op grammaticale overeenkomst (congruentie in naamval), wat ten onrechte naar optie D zou kunnen wijzen. - Verwarring tussen terugverwijzing (anafoor) en vooruitverwijzing (katafoor). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/7 ## Vraag 8 – Argumenten voor lofprijzing Eteocles (2 punten) Regel 194-197 Ἐτεοκλέα t/m νεκροῖς In dit tekstgedeelte geeft Creon twee verschillende argumenten om Eteocles te prijzen. 2p 8 Noteer in eigen woorden deze twee argumenten. Wat kun je verwachten: Het identificeren en in eigen woorden weergeven van argumenten uit een Griekse tekst. Wat moet je kennen: Griekse woordenschat en grammatica om de tekst te kunnen vertalen/begrijpen. Kennis van argumentatiestructuren. Wat moet je kunnen: De Griekse tekst (regels 194-197) nauwkeurig lezen en begrijpen. De twee verschillende argumenten van Creon onderscheiden. De argumenten in eigen woorden formuleren. Waar op letten: Zorg ervoor dat de twee argumenten duidelijk van elkaar onderscheiden zijn. Vermijd letterlijke vertalingen; formuleer in eigen woorden. Let op de specifieke redenen die Creon geeft voor zijn lofprijzing. Kernbegrippen: tekstanalyse, argumentatie Veelgemaakte fouten: - Onvoldoende onderscheid maken tussen de twee argumenten. - Parafraseren op een manier die de kern van het argument mist. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/8 ## Vraag 9 – Analyse van woordvolgorde en retoriek in VWO Grieks examen (1 punt) 1p 9 Regel 198 \( \tau \omicron \nu \) t/m \( \lambda \epsilon \gamma \omega \) Verdedig de stelling dat Creons minachting voor Polynices wordt benadrukt door de woordvolgorde in dit tekstgedeelte. Regel 198-206 \( \tau \omicron \nu \) t/m \( \iota \delta \epsilon \iota \nu \) Ook Aeschylus beschrijft in een tragedie het lot van Polynices: Doch voor zijn broer, voor Polynices' lijk: die zal men buitenwerpen, zonder graf, als hondenprooi; door hem was het Cadmeierland verwoest geweest, was 't niet dat op zijn weg een god zich had gesteld tegen zijn speer. Ja, dood, behoudt hij ook die smet voor de oude goden, die hij heeft gekrenkt, toen hij met huurlingen ten aanval losging op zijn stad. het Cadmeierland Wat kun je verwachten: Een vraag die de analyse van stilistische middelen, specifiek woordvolgorde, in een Griekse tekst vereist om een stelling te verdedigen. Wat moet je kennen: Kennis van Griekse syntaxis en woordvolgorde, retorische middelen (zoals uitstel of omschrijving), en de culturele context van minachting in de oudheid. Wat moet je kunnen: De woordvolgorde in een Griekse zin analyseren, de functie van specifieke woordvolgorde in relatie tot de betekenis en intentie van de spreker interpreteren, en een argumentatie opbouwen ter verdediging van een stelling. Waar op letten: Let op de specifieke plaatsing van de naam 'Polynices' in de zin en de woorden die eraan voorafgaan. Analyseer hoe deze volgorde bijdraagt aan de uitdrukking van Creons minachting. Vermijd algemene opmerkingen over woordvolgorde; wees specifiek over dit fragment. Kernbegrippen: woordvolgorde, stijlmiddel, retoriek Veelgemaakte fouten: - Niet specifiek genoeg zijn over de woordvolgorde. - De link tussen de woordvolgorde en de minachting niet uitleggen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/9 ## Vraag 10 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 10 (1 punt) Regel 198-206 τὸν t/m ἰδεῖν Ook Aeschylus beschrijft in een tragedie het lot van Polynices: Doch voor zijn broer, voor Polynices' lijk: die zal men buitenwerpen, zonder graf, als hondenprooi; door hem was het Cadmeierland verwoest geweest, was 't niet dat op zijn weg een god zich had gesteld tegen zijn speer. Ja, dood, behoudt hij ook die smet voor de oude goden, die hij heeft gekrenkt, toen hij met huurlingen ten aanval losging op zijn stad. het Cadmeierland 1p 10 Noteer wat met 'Cadmeierland' concreet wordt bedoeld en verklaar de herkomst van de benaming 'Cadmeierland'. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Wat kun je verwachten: Een vraag die specifieke kennis over de mythologische en historische achtergronden van de gelezen teksten toetst, met name geografische benamingen en hun herkomst. Wat moet je kennen: De betekenis van 'Cadmeierland' en de mythologische figuur Cadmus als stichter van Thebe. Algemene kennis van de Griekse mythologie en de context van de gelezen tragedies. Wat moet je kunnen: 1. Identificeren van een specifieke geografische benaming ('Cadmeierland'). 2. Verklaren van de herkomst van deze benaming door deze te koppelen aan een mythologische figuur (Cadmus). 3. Het antwoord baseren op de achtergronden bij de teksten die voor het examen zijn gelezen. Waar op letten: Zorg ervoor dat beide onderdelen van de vraag (wat wordt bedoeld én de verklaring van de herkomst) volledig en correct worden beantwoord. Een onvolledig antwoord leidt tot geen punten. Kernbegrippen: Thebe, Cadmus, eponiem, mythologie Veelgemaakte fouten: - Onvolledig antwoord (slechts één van de twee gevraagde onderdelen geven) - Verwarring van Cadmus met andere Thebaanse koningen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/10 ## Vraag 11 – Identificeren van specifieke regels die een actie beschrijven (1 punt) ten aanval losging op zijn stad Deze actie wordt meer in detail beschreven in het tekstgedeelte τὸν t/m ἰδεῖν (regel 198-206). Noteer uit dit tekstgedeelte de nummers van de desbetreffende vier direct opeenvolgende regels. Wat kun je verwachten: Het identificeren van specifieke regels binnen een opgegeven tekstgedeelte die een bepaalde actie of beschrijving bevatten. Wat moet je kennen: De inhoud van het Griekse tekstgedeelte τὸν t/m ἰδεῖν (regel 198-206) en de beschrijving van de aanval van Polynices op zijn stad. Wat moet je kunnen: 1. Het opgegeven tekstgedeelte (regel 198-206) nauwkeurig lezen en begrijpen. 2. De zinnen of zinsdelen identificeren die de beschrijving van de aanval van Polynices op zijn stad bevatten. 3. De regelnummers van de desbetreffende vier direct opeenvolgende regels noteren. Waar op letten: 1. Zorg ervoor dat de geselecteerde regels daadwerkelijk de beschrijving van de aanval bevatten. 2. Selecteer precies vier regels. 3. De vier geselecteerde regels moeten direct opeenvolgend zijn. 4. De regels moeten binnen het opgegeven bereik (198-206) vallen. Kernbegrippen: tekstbegrip, close reading Veelgemaakte fouten: - Niet de juiste vier regels selecteren. - Niet vier opeenvolgende regels selecteren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/11 ## Vraag 12 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 12 (1 punt) 1p 12 Citeer uit dit tekstgedeelte het Griekse tekstelement dat Creon gebruikt om verraders als Polynices aan te duiden. Creon wordt vaak beschouwd als een tiran die doet wat hijzelf wil en helemaal geen ontzag heeft voor de goden. Wat kun je verwachten: Een Grieks tekstelement citeren dat een specifieke groep of concept aanduidt, gebaseerd op de context van de tekst. Wat moet je kennen: Woordenschat: de betekenis van Griekse woorden in de context van de tekst. Karakterisering: de eigenschappen van personages zoals Creon en hun perspectief op andere personages (bijv. verraders). Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: het identificeren van sleutelwoorden en zinsdelen die een gevraagde betekenis dragen. Contextueel redeneren: de betekenis van woorden afleiden uit de omringende tekst en de karakterisering van sprekers. Citeren: het correct en precies overnemen van het gevraagde tekstelement. Waar op letten: Precisie van het citaat: niet te lang, niet te kort. De vraag vraagt specifiek naar 'het Griekse tekstelement'. De context van de spreker (Creon) en zijn visie op 'verraders' is cruciaal. Let op het al dan niet meenemen van het lidwoord; in dit geval is 'οἱ κακοὶ' correct, maar 'κακοὶ' wordt ook geaccepteerd. Kernbegrippen: karakterisering, woordenschat Veelgemaakte fouten: - Een te lang of onjuist citaat geven. - Twijfelen over het al dan niet meenemen van het lidwoord 'οἱ'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/12 ## Vraag 13 – Creons ontzag voor de goden (2 punten) 2p 13 Noteer in eigen woorden twee gegevens uit tekst 1 waaruit blijkt dat Creon wel enig ontzag heeft voor de goden. Tekst 2 Regel 726-727 \( \Omicron \iota \) t/m \( \phi \upsilon \sigma \iota \nu \) Uit dit tekstgedeelte is Creons argument op te maken om niet naar Haemon te luisteren. Wat kun je verwachten: Twee specifieke gegevens uit een Griekse tekst (Tekst 1) identificeren en in eigen woorden formuleren, die een bepaalde karaktertrek (ontzag voor de goden) van een personage (Creon) illustreren. Wat moet je kennen: De inhoud van Tekst 1 (Antigone), specifiek de passages waarin Creon spreekt over de goden of religieuze zaken. Kennis van de Griekse cultuur en de rol van goden daarin is impliciet nodig om de relevantie van de gegevens te duiden. Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: relevante passages in de Griekse tekst herkennen. Analyse: de betekenis van deze passages interpreteren in relatie tot de vraag. Formuleren: de gevonden gegevens in eigen woorden weergeven. Synthese: twee afzonderlijke gegevens presenteren. Waar op letten: Formuleer in eigen woorden. Noem twee afzonderlijke gegevens. Zoek naar nuancering in Creons karakter, niet alleen de bekende tirannieke aspecten. Let op aanroepingen van goden, veroordelingen van heiligschennis, of andere religieus getinte uitspraken. Kernbegrippen: karakterisering Creon, εὐσέβεια (vroomheid), rol van de goden Veelgemaakte fouten: - De vraag gaat in tegen de standaardinterpretatie van Creon als een pure tiran; de leerling moet op zoek naar nuancering in de tekst. - Slechts één gegeven noemen in plaats van de gevraagde twee. - Het antwoord niet in eigen woorden formuleren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/13 ## Vraag 14 – Argument van Creon over leeftijd (1 punt) 1p 14 Noteer in eigen woorden dit argument. In het voorafgaande gedeelte van deze tragedie (niet in dit examen afgedrukt) heeft Creon twee verschillende argumenten gebruikt om niet te luisteren naar Antigone. Het ene argument was, dat hij de heerser van Thebe is en Antigone een onderdaan. Wat kun je verwachten: Een argument van Creon in eigen woorden weergeven, gebaseerd op een specifiek gedeelte van de tragedie. Wat moet je kennen: De inhoud van het relevante gedeelte van de tragedie (impliciet, aangezien het antwoord het argument betreft). De context van de relatie tussen Creon en Haemon. Wat moet je kunnen: Het argument van Creon identificeren. Het argument in eigen woorden formuleren. Onderscheid maken tussen verschillende argumenten van Creon. Waar op letten: Formuleer het argument in eigen woorden. Zorg dat het argument specifiek het leeftijdsverschil betreft. Verwar dit argument niet met andere argumenten die Creon gebruikt (bijv. zijn positie als heerser). Kernbegrippen: leeftijdsconflict, autoriteit, vader-zoon relatie Veelgemaakte fouten: - Het antwoord te vaag formuleren. - Het argument van Creon verwarren met een ander argument uit de tragedie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/14 ## Vraag 15 – Argument van Creon tegen Antigone (1 punt) In het voorafgaande gedeelte van deze tragedie (niet in dit examen afgedrukt) heeft Creon twee verschillende argumenten gebruikt om niet te luisteren naar Antigone. Het ene argument was, dat hij de heerser van Thebe is en Antigone een onderdaan. 1p 15 Noteer het andere argument. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Wat kun je verwachten: Het noteren van een specifiek argument van Creon, gebaseerd op pensumkennis. Wat moet je kennen: Kennis van de tragedie Antigone, specifiek de argumenten die Creon gebruikt in zijn discussie met Antigone over het niet luisteren naar haar. Kennis van de maatschappelijke hiërarchie tussen man en vrouw in de Griekse oudheid zoals die in het pensum naar voren komt. Wat moet je kunnen: Informatie uit het gelezen pensum reproduceren en toepassen op een specifieke vraagstelling. Het onderscheiden van verschillende argumenten van een personage. Waar op letten: Het antwoord moet een ander argument zijn dan het reeds genoemde argument over heerser/onderdaan. Het antwoord moet gebaseerd zijn op de gelezen teksten (pensum), niet op de examen-tekst zelf. Vermijd verwarring met andere argumenten van Creon. Kernbegrippen: Antigone, Creon, man-vrouw verhouding, pensumkennis Veelgemaakte fouten: - Het antwoord staat niet in de examen-tekst zelf, maar vereist kennis van het gelezen pensum. - Verwarring met andere argumenten van Creon. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/15 ## Vraag 16 – Referentie van pronomina en zelfstandige naamwoorden in dialoog (1 punt) 1p 16 Met welk woord wordt een ander personage bedoeld? A \(σέ\) (regel 724) B \(σέ\) (regel 725) C \(ἀνδρὸς\) (regel 727) D \(ἐγὼ\) (regel 728) Regel 737 Πόλις t/m ἑνός Deze opmerking zal bij het Atheense publiek in de tijd van Sophocles een instemmende reactie teweeggebracht hebben. Wat kun je verwachten: Een vraag die de referent van een Grieks woord (voornaamwoord of zelfstandig naamwoord) in een specifieke context van een dialoog toetst. Wat moet je kennen: Griekse persoonlijke voornaamwoorden (1e, 2e, 3e persoon enkelvoud en meervoud) Declinatie van zelfstandige naamwoorden (hier: ἀνήρ) De context van de dialoog tussen Creon en Haemon om sprekers en aangesprokenen te identificeren. Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en de sprekers in een dialoog identificeren. De grammaticale functie van woorden (voornaamwoord, zelfstandig naamwoord) herkennen. De referent van voornaamwoorden en zelfstandige naamwoorden bepalen op basis van context en sprekerswissels. Onderscheid maken tussen verschillende voorkomens van hetzelfde woord die naar verschillende personen verwijzen door contextuele analyse. Waar op letten: Wie is de spreker in elke regel? Wie wordt er aangesproken of over wie wordt er gesproken? De context van de dialoog en de relatie tussen de personages (Creon en Haemon). Valkuil: Verwarring tussen sprekers en aangesprokenen. Valkuil: Aannemen dat hetzelfde woord (\(σέ\)) in opeenvolgende regels naar dezelfde persoon verwijst zonder rekening te houden met sprekerswissels. Kernbegrippen: pronomina, referenten Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de sprekers (Creon en Haemon) en de persoon waarover gesproken wordt. - Aannemen dat hetzelfde woord (σέ) in twee opeenvolgende regels naar dezelfde persoon verwijst, zonder rekening te houden met een mogelijke sprekerswissel in de dialoog. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/16 ## Vraag 17 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 17 (1 punt) 1p 17 Leg uit waardoor dit komt. Betrek in je antwoord zowel de inhoud van het tekstgedeelte Πόλις t/m ἑνός (regel 737) als de politieke situatie in Athene in de tijd van Sophocles. Regel 728-741 Μηδέν t/m προκήδομαι In dit tekstgedeelte nemen Creon en Haemon woorden of woorddelen, in een andere vorm, van elkaar over. Haemon neemt bijvoorbeeld het woord γυναικὶ (regel 740) van Creon over in de vorm van γυνὴ (regel 741). Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om een verklaring van een tekstpassage, waarbij zowel de inhoud van de tekst als de historische/politieke context betrokken moet worden. Wat moet je kennen: De inhoud van het tekstgedeelte Πόλις t/m ἑνός (regel 737). De politieke situatie in Athene in de tijd van Sophocles (5e eeuw v.Chr.), specifiek het concept van democratie en de tegenstelling met tirannie. Wat moet je kunnen: De inhoud van een Griekse tekstpassage interpreteren. Historische en culturele context (politieke situatie) verbinden met de tekstinhoud. Een coherente uitleg formuleren die beide elementen (tekstinhoud en context) integreert. Waar op letten: Zorg ervoor dat beide onderdelen van de vraag (inhoud tekstgedeelte én politieke situatie Athene) expliciet en correct worden behandeld. Vermijd vage omschrijvingen van de politieke situatie; gebruik specifieke termen zoals 'democratie'. Kernbegrippen: democratie, polis, tyrannie, historische context Veelgemaakte fouten: - Vergeten om beide elementen uit de vraag te behandelen: de inhoud van de regel én de politieke situatie in Athene. - Het geven van een te vage omschrijving van de politieke situatie, zonder het woord 'democratie' te gebruiken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/17 ## Vraag 18 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 18 (2 punten) 2p 18 Citeer uit het tekstgedeelte Μηδέν t/m χθονός (regel 728-736) twee Griekse woordparen zoals γυναικὶ - γυνὴ (regel 740-741). Laat de woorden Οὐδ᾽ (regel 731), Οὐχ (regel 732) en Οὔ (regel 733) buiten beschouwing. Regel 747 Οὔ t/m ἐμέ Dit tekstgedeelte wordt door G. Koolschijn als volgt vertaald: Nooit zult u mij zien buigen voor iets schandelijks. In de vertaling van J. Pieters luidt ditzelfde tekstgedeelte: Ik loop in elk geval geen schurken na. Het tekstelement τῶν αἰσχρῶν wordt in deze twee vertalingen verschillend weergegeven. Wat kun je verwachten: Het citeren van specifieke Griekse woordparen uit een opgegeven tekstgedeelte, waarbij bepaalde woorden moeten worden uitgesloten. Wat moet je kennen: Kennis van Griekse morfologie en etymologie om woordparen te herkennen die van dezelfde stam afkomstig zijn of varianten van elkaar zijn. Wat moet je kunnen: 1. Nauwkeurig lezen en interpreteren van de vraagstelling, inclusief uitsluitingen. 2. Scannen van een Grieks tekstgedeelte op woordparen die etymologisch of morfologisch verwant zijn. 3. Correct citeren van de gevonden woordparen met regelnummers. Waar op letten: 1. De opgegeven regelnummers voor het zoekgebied. 2. De expliciete uitsluiting van de woorden Οὐδ᾽ (regel 731), Οὐχ (regel 732) en Οὔ (regel 733). 3. Het citeren van *twee* Griekse woordparen. 4. Dat beide woorden van een paar correct geciteerd worden en van elkaar afgeleid zijn (etymologisch/morfologisch verwant). Kernbegrippen: stichomythia, woordspel, retoriek Veelgemaakte fouten: - Het niet citeren van beide woorden van een paar. - Het over het hoofd zien van de instructie om bepaalde woorden (Οὐδ᾽, Οὐχ, Οὔ) buiten beschouwing te laten. - Het citeren van woorden die geen etymologische of morfologische varianten van elkaar zijn. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/18 ## Vraag 19 – Verschil in vertaling van gesubstantiveerd adjectief (1 punt) Regel 747 Οὔ t/m ἐμέ Dit tekstgedeelte wordt door G. Koolschijn als volgt vertaald: Nooit zult u mij zien buigen voor iets schandelijks. In de vertaling van J. Pieters luidt ditzelfde tekstgedeelte: Ik loop in elk geval geen schurken na. Het tekstelement τῶν αἰσχρῶν wordt in deze twee vertalingen verschillend weergegeven. 1p 19 Noteer het grammaticale gegeven op grond waarvan het verschil tussen beide vertalingen van τῶν αἰσχρῶν ontstaan is. Wat kun je verwachten: Een vraag die een verschil tussen twee vertalingen van een Grieks tekstelement voorlegt en vraagt naar de grammaticale oorzaak van dit verschil. Wat moet je kennen: Kennis van de morfologie van adjectieven, in het bijzonder de genitivus meervoudsvormen en de mogelijke geslachten (mannelijk, onzijdig) van gesubstantiveerde adjectieven in het Grieks. Wat moet je kunnen: Het analyseren van een Grieks tekstelement (τῶν αἰσχρῶν) en het herkennen van de grammaticale ambiguïteit (mannelijk of onzijdig geslacht) die leidt tot verschillende interpretaties in vertalingen. Waar op letten: De vorm 'τῶν αἰσχρῶν' is een genitivus meervoud van een adjectief. Deze vorm kan zowel mannelijk als onzijdig zijn wanneer het adjectief gesubstantiveerd wordt. Het verschil in de twee gegeven vertalingen (schandelijks vs. schurken) duidt op deze ambiguïteit in geslacht. Kernbegrippen: geslacht (genus), substantivering, adjectief Veelgemaakte fouten: - Het niet herkennen van de grammaticale ambiguïteit (mannelijk vs. onzijdig) van de gesubstantiveerde adjectiefvorm τῶν αἰσχρῶν. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/19 ## Vraag 20 – Interpretatie van ambiguïteit in Griekse tragedie (1 punt) Regel 751 θανοῦσ᾽ ὀλεῖ τινα Het is niet zeker wie Haemon hier bedoelt met τινα. 1p 20 Noteer welke twee personen bedoeld kunnen zijn met τινα. Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om de identificatie van twee mogelijke personen die bedoeld kunnen zijn met een ambigu woord (τινα) in een specifieke Griekse tekstregel. Wat moet je kennen: Kennis van de plot en de karakters van het betreffende Griekse drama (Antigone). Begrip van de context van de uitspraak van Haemon en zijn relatie tot Antigone en Creon. Begrip van de functie van ambiguïteit in dramatische teksten. Wat moet je kunnen: De tekstregel nauwkeurig lezen en de betekenis van 'τινα' in de context van de zin en het drama interpreteren. Mogelijke interpretaties van de ambiguïteit identificeren en deze koppelen aan specifieke personages. De emotionele staat en motieven van de sprekende persoon (Haemon) in overweging nemen. Waar op letten: De vraag vraagt expliciet om TWEE personen. Beide personen moeten correct zijn om het punt te krijgen. Let op de onbepaalde aard van 'τινα' ('iemand') en de mogelijke implicaties daarvan voor de plot. Kernbegrippen: ambiguïteit, foreshadowing, dramatische spanning Veelgemaakte fouten: - Slechts één persoon noemen, terwijl de vraag om twee vraagt. - De opmerking in het CV missen dat beide antwoorden correct moeten zijn voor het punt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/20 ## Vraag 21 – Narratologisch begrip bij vooruitwijzing (1 punt) 1p 21 Noteer de naam van het narratologisch begrip dat van toepassing is op de woorden θανοῦσ᾽ ὀλεῖ τινα. Regel 757 Βούλῃ t/m κλύειν In dit tekstgedeelte komt een chiasme voor. Wat kun je verwachten: Het benoemen van een narratologisch begrip dat van toepassing is op een specifieke Griekse tekstpassage. Wat moet je kennen: De narratologische begrippen 'prospectie' en 'dramatische ironie' en hun definities. Kennis van de plot van Antigone is nuttig voor de context. Wat moet je kunnen: De betekenis van de Griekse woorden 'θανοῦσ᾽ ὀλεῖ τινα' interpreteren in de context van de tragedie en deze koppelen aan het juiste narratologische begrip. Waar op letten: De dubbele betekenis van de uitspraak: een directe dreiging en een vooruitwijzing naar een toekomstige gebeurtenis. Zowel 'prospectie' als 'dramatische ironie' zijn correcte antwoorden. Kernbegrippen: prospectie, dramatische ironie, narratologie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen prospectie en andere stijlmiddelen. - Onbekendheid met de term 'prospectie'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/21 ## Vraag 22 – Chiasme identificeren in Griekse tekst (1 punt) Regel 757 Βούλῃ t/m κλύειν In dit tekstgedeelte komt een chiasme voor. Neem het volgende schema over en citeer op de plaats van de puntjes de vier Griekse woorden die het chiasme vormen: ... (a), ... (b), ... (b), ... (a). Wat kun je verwachten: Het identificeren van een specifiek stijlfiguur (chiasme) binnen een gegeven tekstgedeelte en het correct invullen van de corresponderende Griekse woorden in een voorgeschreven schema. Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van een chiasme (ABBA-structuur). Wat moet je kunnen: Het analyseren van de syntactische en semantische structuur van een Griekse zin om parallelle of gekruiste elementen te herkennen. Het nauwkeurig citeren van Griekse woorden uit de brontekst. Waar op letten: De correcte identificatie van de vier corresponderende Griekse woorden die de ABBA-structuur van het chiasme vormen. Let op de precieze overname van de Griekse woorden. Kernbegrippen: chiasme, stijlmiddelen Veelgemaakte fouten: - Het verkeerd identificeren van de corresponderende elementen (a-b-b-a) in de zin. - Het niet correct overnemen van de Griekse woorden inclusief accenten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/22 ## Vraag 23 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 23 (1 punt) Regel 740-759 Ὅδ᾽ t/m ἐμέ Een moderne regisseur zegt over Creon: Fascinerend vind ik zijn dilemma: hij is heerser maar ook vader. Creons vraag Πόλις t/m ἐρεῖ; (regel 734) heeft betrekking op de ene kant van dit dilemma. In het tekstgedeelte Ὅδ᾽ t/m ἐμέ (regel 740-759) maakt Creon ook een opmerking die betrekking heeft op de andere kant van dit dilemma. Noteer het nummer van de desbetreffende regel. Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het identificeren van een specifieke regel die een aspect van een karakter (Creon) en diens dilemma belicht, gebaseerd op een gegeven interpretatie. Wat moet je kennen: De Griekse tekst van regel 740-759 en de context van Creons dilemma (heerser vs. vader). Wat moet je kunnen: De Griekse tekst interpreteren, de betekenis van specifieke regels begrijpen, een verband leggen tussen een moderne interpretatie en een tekstpassage, en een specifiek aspect van een dilemma herkennen in de tekst. Waar op letten: De vraag vraagt expliciet naar de 'andere kant' van het dilemma, namelijk Creons rol als vader. Regel 734 belicht zijn rol als heerser. Zoek naar een opmerking die zijn persoonlijke, vaderlijke conflict of relatie met zijn zoon of diens partner weerspiegelt. Vermijd regels die opnieuw zijn rol als heerser benadrukken. Kernbegrippen: karakteranalyse, dilemma, tekstinterpretatie Veelgemaakte fouten: - Een regel kiezen die verwijst naar Creons rol als heerser, terwijl de vraag expliciet naar de 'andere kant' van het dilemma (zijn vaderschap) vraagt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/23 ## Vraag 24 – Analyse VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 24 (1 punt) 1p 24 In tekst 2 wordt Creon door Haemon bekritiseerd als heerser van de stad. Noteer uit het tekstgedeelte Ὅδ' t/m ἐμέ (regel 740-759) het nummer van de regel waarin Haemon aangeeft dat hij Creon als vader niet wil bekritiseren. Regel 753-761 Τίς t/m νυμφίῳ In dit tekstgedeelte beledigt Creon Haemon tweemaal. Wat kun je verwachten: Het lokaliseren van een specifieke uitspraak van een personage binnen een gegeven tekstgedeelte. Wat moet je kennen: Griekse woordenschat en grammatica om de nuances van de uitspraken van Haemon te begrijpen. Kennis van de relatie tussen Creon en Haemon. Wat moet je kunnen: Nauwkeurig lezen en interpreteren van Griekse tekst. Het identificeren van de sprekers en hun intenties. Het onderscheiden van kritiek op Creon als heerser versus het ontzien van Creon als vader. Waar op letten: De vraag vraagt specifiek naar de regel waarin Haemon aangeeft Creon 'als vader niet te willen bekritiseren'. Dit is een nuance die onderscheiden moet worden van algemene kritiek op Creon als heerser. Let op de valkuil van het noteren van een verkeerd regelnummer binnen het opgegeven bereik of het verkeerd interpreteren van de vraag. Kernbegrippen: tekstinterpretatie, personage-analyse, vader-zoonconflict Veelgemaakte fouten: - Het verkeerde regelnummer noteren binnen het gegeven bereik. - De vraag verkeerd interpreteren en een regel citeren waar Creon als heerser wordt bekritiseerd in plaats van als vader wordt ontzien. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/24 ## Vraag 25 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 25 (2 punten) Regel 753-761 Τίς t/m νυμφίῳ In dit tekstgedeelte beledigt Creon Haemon tweemaal. Citeer de twee desbetreffende Griekse tekstelementen. Wat kun je verwachten: Het identificeren en citeren van specifieke Griekse tekstelementen die voldoen aan een gegeven beschrijving (in dit geval: beledigingen). Wat moet je kennen: De betekenis van de Griekse tekst in de opgegeven regels (753-761). Wat moet je kunnen: Tekstinterpretatie: het herkennen van beledigende taal in de context van de tekst. Nauwkeurig citeren: het selecteren van de exacte Griekse woorden die de belediging vormen. Waar op letten: Nauwkeurigheid van het citaat (niet te veel, niet te weinig). De citaten moeten daadwerkelijk beledigingen zijn. Er moeten twee afzonderlijke beledigingen worden gevonden. Kernbegrippen: tekstinterpretatie, citaat Veelgemaakte fouten: - Onvolledig citeren. - Een tekstelement citeren dat geen directe belediging is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/25 ## Vraag 26 – Analyse VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 26 (1 punt) Ook over Antigone spreekt Creon beledigend in het tekstgedeelte Τίς t/m νυμφίῳ (regel 753-761). Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het citeren van een specifiek Grieks tekstelement dat voldoet aan een gegeven beschrijving (beledigend spreken over Antigone). Wat moet je kennen: De betekenis van Griekse woorden en zinsdelen in de context van het opgegeven tekstgedeelte (regels 753-761). De karakters en hun onderlinge relaties, met name Creon en Antigone. Wat moet je kunnen: Het tekstgedeelte Τίς t/m νυμφίῳ (regel 753-761) nauwkeurig lezen en interpreteren. Specifieke woorden of zinsdelen identificeren die een bepaalde emotie of houding (belediging) uitdrukken. Het correct citeren van het Griekse tekstelement. Waar op letten: De belediging moet gericht zijn aan Antigone, niet aan Haemon. Het geciteerde tekstelement moet precies en compact zijn, niet te breed. Let op de onpersoonlijke en negatieve aanduidingen die Creon gebruikt. Kernbegrippen: woordkeus, karakterisering Veelgemaakte fouten: - Het citeren van een belediging die gericht is aan Haemon in plaats van Antigone. - Het citeren van een te groot of onjuist tekstfragment. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/26 ## Vraag 27 – Regieaanwijzing bij begin tekstgedeelte (1 punt) 1p 27 Noteer een toepasselijke regieaanwijzing bij het begin van dit tekstgedeelte. In het tekstgedeelte Ἄγετε t/m νυμφίῳ (regel 760-761) beschrijft Creon de manier waarop hij Antigone wil laten straffen. Wat kun je verwachten: Het formuleren van een toepasselijke regieaanwijzing gebaseerd op de grammaticale vorm en dramatische context van het begin van een tekstgedeelte. Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse imperativus (meervoud), inzicht in dramatische context en personageverhoudingen (wie spreekt tegen wie), en het concept van een regieaanwijzing. Wat moet je kunnen: Het kunnen herkennen en interpreteren van grammaticale vormen (imperativus) en deze kunnen vertalen naar een passende dramatische handeling of toon. Het kunnen formuleren van een korte, specifieke regieaanwijzing. Waar op letten: Let op de grammaticale vorm (imperativus meervoud) van het eerste woord Ἄγετε. Dit impliceert een bevel aan meerdere personen. De regieaanwijzing moet specifiek zijn en de aangesproken personen of de toon van Creon reflecteren. Vermijd algemene of onjuiste aannames over de aangesprokenen. Kernbegrippen: regieaanwijzing, imperativus, dramatische context Veelgemaakte fouten: - Onvoldoende specifieke regieaanwijzing - Misinterpretatie van de aangesproken personen (Creon spreekt niet tegen Haemon of het koor op dit punt) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/27 ## Vraag 28 – VWO Grieks Examen 2025 periode 1, vraag 28 (1 punt) In het tekstgedeelte Ἄγετε t/m νυμφίῳ (regel 760-761) beschrijft Creon de manier waarop hij Antigone wil laten straffen. Noteer in eigen woorden het element van de straf dat door Creon in drie verschillende bewoordingen genoemd wordt in dit tekstgedeelte. Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het identificeren van een herhaald element in een specifiek tekstgedeelte en dit in eigen woorden te formuleren. Wat moet je kennen: Griekse woordenschat en grammatica om de regels 760-761 te kunnen vertalen en begrijpen. Wat moet je kunnen: Close reading van een Grieks tekstgedeelte, identificeren van herhaalde concepten/elementen, samenvatten in eigen woorden. Waar op letten: Let op herhalingen van concepten, niet per se van exacte woorden. Formuleer het antwoord in eigen woorden, niet door te citeren. Focus op het element van de straf dat herhaald wordt, niet op andere strafelementen. Kernbegrippen: close reading, interpretatie Veelgemaakte fouten: - Een ander element van de straf noemen dat niet herhaald wordt. - De drie bewoordingen citeren in plaats van het element in eigen woorden te benoemen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/28 ## Vraag 29 – Emotie en oorzaak bij vraagstelling (1 punt) 1p 29 Noteer de emotie waarmee deze vraag gesteld wordt. Noteer ook waardoor deze emotie veroorzaakt wordt. In tekst 1 heeft Creon in het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/m λέγω (regel 175-183) zijn uitgangspunten bij het besturen van de staat uiteengezet. Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt naar de emotie van een personage bij een specifieke uitspraak en de oorzaak van die emotie, gebaseerd op de tekst en de dramatische context. Wat moet je kennen: De inhoud van het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/m λέγω (regel 175-183) in tekst 1, de algemene context van het drama (Creons uitgangspunten, de situatie van Antigone en Ismene), en de betekenis van emoties zoals verbazing, ongeloof, verontwaardiging, ongerustheid, schrik. Wat moet je kunnen: De emotie van een personage bij een vraag of uitspraak identificeren. De oorzaak van die emotie afleiden uit de tekst en de dramatische context. Een volledig antwoord formuleren dat beide gevraagde onderdelen (emotie en oorzaak) bevat. Waar op letten: Zorg dat beide onderdelen van de vraag (emotie én oorzaak) worden beantwoord. Let op wie de vraag stelt en aan wie, om de emotie correct toe te schrijven. De oorzaak moet direct gerelateerd zijn aan de tekst en de implicaties daarvan. Kernbegrippen: karakteranalyse, dramatische context, interpretatie dialoog Veelgemaakte fouten: - Onvolledig antwoord (slechts één van de twee gevraagde onderdelen noemen). - Verkeerd toeschrijven van de vraag aan een personage (de vraag wordt gesteld *aan* Creon, niet *door* Creon). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/29 ## Vraag 30 – Creons uitgangspunten en handelen (2 punten) In tekst 1 heeft Creon in het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/m λέγω (regel 175-183) zijn uitgangspunten bij het besturen van de staat uiteengezet. Heeft Creon zich volgens jou in tekst 2 aan deze uitgangspunten gehouden? Je hoeft in je antwoord slechts op een van de uitgangspunten in te gaan. Betrek in je antwoord zowel een van de uitgangspunten uit het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/m λέγω (tekst 1, regel 175-183) als een gegeven uit tekst 2. Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het vergelijken van uitgesproken principes met feitelijk gedrag van een personage, gebaseerd op twee verschillende tekstgedeelten. Er moet een beargumenteerd standpunt ingenomen worden (ja/nee). Wat moet je kennen: De inhoud van tekst 1 (regel 175-183) om Creons uitgangspunten te identificeren. De inhoud van tekst 2 om Creons handelen te beoordelen. De betekenis van relevante Griekse woorden en zinsneden in beide teksten. Wat moet je kunnen: 1. Uitgangspunten van Creon identificeren en formuleren op basis van tekst 1 (r. 175-183). 2. Relevante gebeurtenissen of uitspraken van Creon in tekst 2 herkennen. 3. Een logische verbinding leggen tussen een uitgangspunt uit tekst 1 en een gegeven uit tekst 2. 4. Een beargumenteerd antwoord formuleren (ja/nee) dat deze verbinding duidelijk maakt. Waar op letten: Zorg ervoor dat je antwoord: - Slechts op één uitgangspunt ingaat. - Zowel een uitgangspunt uit tekst 1 als een gegeven uit tekst 2 betrekt. - Een duidelijke 'ja' of 'nee' beargumenteert. - De link tussen het gekozen uitgangspunt en het gegeven uit tekst 2 logisch en overtuigend is. Vermijd vage omschrijvingen. Kernbegrippen: karakteranalyse, politieke principes, argumentatie, tragedie Veelgemaakte fouten: - Niet correct verbinden van het principe uit tekst 1 met een gebeurtenis uit tekst 2. - Slechts één van de twee vereiste elementen (principe of gebeurtenis) noemen. - Een te vage omschrijving geven van het principe of de gebeurtenis. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/30 ## Vraag 31 – Analyse van Antigone-posters (2 punten) 2p 31 Op deze drie posters van uitvoeringen van de Antigone komen verschillende eigenschappen en/of emoties van het personage Antigone tot uiting. Kies een van deze drie posters en noteer de eigenschap of emotie van Antigone die volgens jou op die poster uitgebeeld wordt. Noteer vervolgens het element van de poster waarop je je antwoord baseert en ook een gegeven uit de Antigone van Sophocles waaruit deze eigenschap of emotie blijkt. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden. Algemeen Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om de interpretatie van visueel materiaal (posters) in relatie tot een bekend literair werk (Antigone van Sophocles). Je moet een eigenschap of emotie van een personage identificeren, dit onderbouwen met een element uit de poster en vervolgens met een specifiek gegeven uit de literaire tekst. Wat moet je kennen: De inhoud en belangrijke scènes/karakteriseringen van Sophocles' Antigone. De kernbegrippen en thema's van het stuk. De mogelijkheid om visuele symboliek en expressie te interpreteren. Wat moet je kunnen: 1. Een poster kiezen en een eigenschap/emotie van Antigone benoemen die daarop wordt uitgebeeld. 2. Een specifiek element van de gekozen poster identificeren dat deze eigenschap/emotie ondersteunt. 3. Een relevant gegeven uit de Antigone van Sophocles aanhalen dat de benoemde eigenschap/emotie bevestigt. 4. Bondig formuleren binnen een woordlimiet (max. 40 woorden). Waar op letten: Volledigheid van het antwoord (drie elementen: eigenschap/emotie, poster-element, tekstueel gegeven). Relevantie en plausibiliteit van de koppelingen tussen poster, eigenschap en tekst. De woordlimiet van 40 woorden. Kernbegrippen: karakterisering, beeldinterpretatie Veelgemaakte fouten: - Onvolledig antwoord (niet alle drie de gevraagde elementen noemen) - Overschrijden van de woordlimiet Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/31 ## Vraag 32 – Analyse van Liefde en Schade in Antigone (1 punt) 1p 32 In het derde stasimon van de Antigone wordt de Liefde toegezongen met de volgende woorden: Geen onsterfelijke god kan u, geen mens van een dag, ontkomen. Wie u koestert is bezeten. U sleept ook de geest van de goeden mee naar het kwaad, tot hun schade. Noteer je eigen mening: welk personage in de Antigone wordt door de liefde meegesleept en lijdt daardoor schade? Noteer in je antwoord ook waarop of op wie deze liefde gericht was en wat de schade inhield die geleden is. Tekst 3 38p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 473 t/m 491 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om een interpretatie van een citaat over liefde (Eros) uit het derde stasimon van de Antigone, toegepast op een specifiek personage. Je moet een personage kiezen, de focus van hun liefde benoemen en de daaruit voortvloeiende schade beschrijven. Wat moet je kennen: Kennis van de plot en de personages van Sophocles' Antigone. Begrip van het thema 'liefde' (Eros) zoals dat in de tragedie naar voren komt. Kennis van de functie van een stasimon in een Griekse tragedie. Wat moet je kunnen: Personageanalyse uitvoeren. Thematische verbanden leggen tussen een algemeen concept (liefde) en specifieke gebeurtenissen in het verhaal. Een beargumenteerd antwoord formuleren dat alle deelelementen van de vraag beantwoordt. Waar op letten: Zorg ervoor dat je alle drie de gevraagde elementen benoemt: 1. Het personage, 2. Waarop/op wie de liefde gericht was, 3. Wat de schade inhield. De onderbouwing moet logisch en consistent zijn met de plot van de Antigone. Kernbegrippen: interpretatie, personageanalyse, thema (liefde, Eros), stasimon Veelgemaakte fouten: - Onvoldoende onderbouwing van het gekozen personage. - Niet alle drie de deelelementen van de vraag beantwoorden (personage, object van liefde, schade). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2025/tijdvak-1/vraag/32 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO 2025 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00 - 12.00 uur Griekse taal en cultuur Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste tekstelement in de beoordeling meegeteld. VW-1111-a-25-1-o ### Pagina 2 Tekst 1 1p 1 Regel 170 ἐκεῖνοι. Noteer de namen van degenen die worden aangeduid met ἐκεῖνοι. 1p 2 Citeer uit het vervolg (t/m regel 174 ὀλωλότων) het Griekse tekstelement waarmee dezelfde personen aangeduid worden als met ἐκεῖνοι (regel 170). Regel 173-174 ἐγὼ κρατη t/m ὀλωλότων Dit gehele tekstelement wordt door J. Boonen als volgt kort vertaald: Ik erf dus alle macht. 1p 3 Leg uit waarop in de vertaling ‘Ik erf’ gebaseerd is. Regel 185 οὐτ᾽ ἂν σιωπῆσαιμι Creon heeft in het tekstedeele Ἀμήχανον t/m δοκεῖ (regel 175-181) een beweegreden genoemd waarom iemand wél zou zwijgen. 1p 4 Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. Regel 175-191 Ἀμήχανον t/m πόλιν Dit tekstedeele kan op grond van de inhoud in twee gedeeltes verdeeld worden. Het tweede gedeelte begint in regel 184. 1p 5 Noteer een inhoudelijk argument om dit tekstedeele op die plek in tweeën te delen. Ga in je antwoord in op de inhoud van beide delen. Regel 184-191 Ἐγὼ t/m πόλιν In het begin van de toespraak (niet in dit examen afgedrukt) waarvan tekst 1 een onderdeel is, heeft Creon een metafoor gebruikt: Heren, de stad, in zware deining slingerend, is door de goden toch weer veilig opgericht. In het tekstedeele Ἐγὼ t/m πόλιν (regel 184-191) gebruikt Creon dezelfde metafoor nog eens. 1p 6 Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. Regel 192 τῶνδε Met τῶνδε wordt verwezen naar 1p 7 A τοὺς φίλους (regel 190). B Τoισιo δ' οἰκίoi (regel 191). C ἀστοῖσι (regel 193). D παίδων τῶν ἀπ’ Οἰδίπου (regel 193). Regel 194-197 Ἐτεοκλέα t/m νεκροῖς In dit tekstedeele geeft Creon twee verschillende argumenten om Eteocles te prijzen. 2p 8 Noteer in eigen woorden deze twee argumenten. VW-1111-a-25-1-o 2/6 lees verder ►►► ### Pagina 3 1p 9 Regel 198 τὸν t/m λέγω Verdedig de stelling dat Creons minachting voor Polynices wordt benadrukt door de woordvolgorde in dit tekstgedeelte. Regel 198-206 τὸν t/m ἰδεῖν Ook Aeschylus beschrijft in een tragedie het lot van Polynices: Doch voor zijn broer, voor Polynices' lijk: die zal men buitenwerpen, zonder graf, als hondenprooi; door hem was het Cadmeierland verwoest geweest, was 't niet dat op zijn weg een god zich had gesteld tegen zijn speer. Ja, dood, behoudt hij ook die smet voor de oude goden, die hij heeft gekrenkt, toen hij met huurlingen ten aanval losging op zijn stad. 1p 10 het Cadmeierland Noteer wat met 'Cadmeierland' concreet wordt bedoeld en verklaar de herkomst van de benaming 'Cadmeierland'. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. ten aanval losging op zijn stad Deze actie wordt meer in detail beschreven in het tekstgedeelte τὸν t/m ἰδεῖν (regel 198-206). 1p 11 Noteer uit dit tekstgedeelte de nummers van de desbetreffende vier direct opeenvolgende regels. Regel 207-210 Τ οιόνδ’ t/m τιμήσεται 1p 12 Citeer uit dit tekstgedeelte het Griekse tekstelement dat Creon gebruikt om verraders als Polynices aan te duiden. Creon wordt vaak beschouwd als een tiran die doet wat hijzelf wil en helemaal geen ontzag heeft voor de goden. 2p 13 Noteer in eigen woorden twee gegevens uit tekst 1 waaruit blijkt dat Creon wel enig ontzag heeft voor de goden. Tekst 2 Regel 726-727 Οἰ t/m φύσιν Uit dit tekstgedeelte is Creons argument op te maken om niet naar Haemon te luisteren. 1p 14 Noteer in eigen woorden dit argument. In het voorafgaande gedeelte van deze tragedie (niet in dit examen afgedrukt) heeft Creon twee verschillende argumenten gebruikt om niet te luisteren naar Antigone. Het ene argument was, dat hij de heerser van Thebe is en Antigone een onderdaan. 1p 15 Noteer het andere argument. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. VW-1111-a-25-1-o 3 / 6 lees verder ►►► ### Pagina 4 1p 16 Met drie van de onderstaande woorden wordt hetzelfde personage bedoeld. Met welk woord wordt een ander personage bedoeld? A $\sigma\acute{\epsilon}$ (regel 724) B $\alpha\acute{\epsilon}$ (regel 725) C $\alpha\acute{\nu\delta\rho\acute{o}\varsigma}$ (regel 727) D $\epsilon\acute{\gamma\omega}$ (regel 728) Regel 737 Πόλις t/m $\epsilon\acute{\nu\acute{o}}\varsigma$ Deze opmerking zal bij het Atheense publiek in de tijd van Sophocles een instemmende reactie teweeggebracht hebben. 1p 17 Leg uit waardoor dit komt. Betrek in je antwoord zowel de inhoud van het tekstgedeelte Πόλις t/m $\epsilon\acute{\nu\acute{o}}\varsigma$ (regel 737) als de politieke situatie in Athene in de tijd van Sophocles. 2p 18 Regel 728-741 Μηδ\acute{\epsilon}\nu t/m $\pi\rho\acute{o}\kappa\acute{\eta}\delta\acute{o}\mu\alpha\iota$ In dit tekstgedeelte nemen Creon en Haemon woorden of woorddelen, in een andere vorm, van elkaar over. Haemon neemt bijvoorbeeld het woord $\gamma\upsilon\nu\alpha\iota\kappa\acute{\iota}$ (regel 740) van Creon over in de vorm van $\gamma\upsilon\nu\acute{\eta}$ (regel 741). Citeer uit het tekstgedeelte Μηδ\acute{\epsilon}\nu t/m $\chi\theta\acute{o}\nu\acute{o}\varsigma$ (regels 728-736) twee Griekse woordparen zoals $\gamma\upsilon\nu\alpha\iota\kappa\acute{\iota}$ - $\gamma\upsilon\nu\acute{\eta}$ (regel 740-741). Laat de woorden O\ddot{u}\delta' (regel 731), O\ddot{u}\chi (regel 732) en O\ddot{u}$ (regel 733) buiten beschouwing. Regel 747 O\ddot{u} t/m $\epsilon\acute{\mu}\epsilon$ Dit tekstgedeelte wordt door G. Koolschijn als volgt vertaald: Nooit zult u mij zien buigen voor iets schandelijks. In de vertaling van J. Pieters luidt ditzelfde tekstgedeelte: Ik loop in elk geval geen schurken na. Het tekstelement $\tau\tilde{\omega}\nu$ $\alpha\iota\sigma\chi\rho\tilde{\omega}\nu$ wordt in deze twee vertalingen verschillend weergegeven. 1p 19 Noteer het grammaticale gegeven op grond waarvan het verschil tussen beide vertalingen van $\tau\tilde{\omega}\nu$ $\alpha\iota\sigma\chi\rho\tilde{\omega}\nu$ ontstaan is. Regel 751 $\theta\alpha\nu\acute{o}\nu\tau'\;\omega\lambda\epsilon\tilde{\imath}$ $\tau\iota\nu\alpha$ Het is niet zeker wie Haemon hier bedoelt met $\tau\iota\nu\alpha$. 1p 20 Noteer welke twee personen bedoeld kunnen zijn met $\tau\iota\nu\alpha$. 1p 21 Noteer de naam van het narratologisch begrip dat van toepassing is op de woorden $\theta\alpha\nu\acute{o}\nu\tau'\;\omega\lambda\epsilon\tilde{\imath}$ $\tau\iota\nu\alpha$. Regel 757 Βούλη t/m $\kappa\lambda\acute{u}\epsilon\iota\nu$ In dit tekstgedeelte komt ### Pagina 5 Regel 740-759 "Ὦδ᾽ t/m ἐμέ" Een moderne regisseur zegt over Creon: Fascinerend vind ik zijn dilemma: hij is heerser maar ook vader. Creons vraag Πόλις t/μ ἐρεῖ: (regel 734) heeft betrekking op de ene kant van dit dilemma. In het tekstgedeelte "Ὦδ᾽ t/μ ἐμέ" (regel 740-759) maakt Creon ook een opmerking die betrekking heeft op de andere kant van dit dilemma. 1p 23 Noteer het nummer van de desbetreffende regel. In tekst 2 wordt Creon door Haemon bekritiseerd als heerser van de stad. 1p 24 Noteer uit het tekstgedeelte "Ὦδ᾽ t/μ ἐμέ" (regel 740-759) het nummer van de regel waarin Haemon aangeeft dat hij Creon als vader niet wil bekritiseren. Regel 753-761 Τίς t/μ νυμφίω 2p 25 In dit tekstgedeelte beledigt Creon Haemon tweemaal. Citeer de twee desbetreffende Griekse tekstelementen. Ook over Antigone spreekt Creon beledigend in het tekstgedeelte Τίς t/μ νυμφίω (regel 753-761). 1p 26 Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. Regel 760-761 Ἄγετε t/μ νυμφίω 1p 27 Noteer een toepasselijke regieaanwijzing bij het begin van dit tekstgedeelte. In het tekstgedeelte Ἄγετε t/μ νυμφίω (regel 760-761) beschrijft Creon de manier waarop hij Antigone wil laten straffen. 1p 28 Noteer in eigen woorden het element van de straf dat door Creon in drie verschillende bewoordingen genoemd wordt in dit tekstgedeelte. Regel 770 Ἀμφω t/μ νοεῖς; 1p 29 Noteer de emotie waarmee deze vraag gesteld wordt. Noteer ook waardoor deze emotie veroorzaakt wordt. In tekst 1 heeft Creon in het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/μ λέγω (regel 175-183) zijn uitgangspunten bij het besturen van de staat uiteengezet. 2p 30 Heeft Creon zich volgens jou in tekst 2 aan deze uitgangspunten gehouden? Je hoeft in je antwoord slechts op een van de uitgangspunten in te gaan. Betrek in je antwoord zowel een van de uitgangspunten uit het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/μ λέγω (tekst 1, regel 175-183) als een gegeven uit tekst 2. Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de volgende pagina. VW-1111-a-25-1-o 5 / 6 lees verder ►►► ### Pagina 6 Afbeeldingen 2p 31 Op deze drie posters van uitvoeringen van de Antigone komen verschillende eigenschappen en/of emoties van het personage Antigone tot uiting. Kies een van deze drie posters en noteer de eigenschap of emotie van Antigone die volgens jou op die poster uitgebeeld wordt. Noteer vervolgens het element van de poster waarop je je antwoord baseert en ook een gegeven uit de Antigone van Sophocles waaruit deze eigenschap of emotie blijkt. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden. Algemeen In het derde stasimon van de Antigone wordt de Liefde toegezongen met de volgende woorden: Geen onsterfelijke god kan u, geen mens van een dag, ontkomen. Wie u koestert is bezeten. U sleept ook de geest van de goeden mee naar het kwaad, tot hun schade. 1p 32 Noteer je eigen mening: welk personage in de Antigone wordt door de liefde meegesleept en lijdt daardoor schade? Noteer in je antwoord ook waarop of op wie deze liefde gericht was en wat de schade inhield die geleden is. Tekst 3 38p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vert­aal de regels 473 t/m 491 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. VW-1111-a-25-1-o 6/6 einde