# Eindexamen Grieks VWO 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1

## Vraag 1 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 1 (1 punt)

1p 1 Regel 1 \( \epsilon i \) t/m \( \beta \lambda \acute{\epsilon} \pi \epsilon \iota \nu \) Noteer in eigen woorden wat de losgemaakte persoon zag voordat hij losgemaakt was. Betrek in je antwoord de functie van \( \tau \acute{o} \) \( \phi \tilde{\omega} \varsigma \) (regel 1). Baseer je antwoord op het gedeelte dat aan tekst 1 voorafgaat (niet in dit examen afgedrukt). Regel 1-3 \( \dot{\alpha} \lambda \gamma \epsilon \acute{\iota} \nu \) t/m \( \kappa \alpha \theta \omicron \rho \tilde{\alpha} \nu \) Dit tekstgedeelte wordt door B. van den Berg als volgt vertaald: Dan zouden zijn ogen vast pijn doen, en hij zou zich in paniek omdraaien naar de dingen die hij wel kan zien

Wat kun je verwachten: Een vraag over de inhoud van een Griekse tekst, waarbij voorkennis van de context van de tekst vereist is.

Wat moet je kennen: De context van Plato's allegorie van de grot, met name de beginsituatie van de gevangenen voordat ze worden losgemaakt. Specifiek: wat de gevangenen zagen en de functie van τὸ φῶς (het licht) in die beginsituatie.

Wat moet je kunnen: De voorkennis over Plato's allegorie van de grot toepassen op de vraag. De functie van een specifiek Grieks woord (τὸ φῶς) in de context van de allegorie uitleggen. Het antwoord in eigen woorden formuleren en beide gevraagde onderdelen (wat gezien werd en de functie van het licht) correct benoemen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat beide onderdelen van het antwoord (wat de persoon zag en de oorzaak daarvan, namelijk het licht/vuur) expliciet en correct worden genoemd. Verwar het vuur in de grot niet met de zon buiten de grot.

Kernbegrippen: Plato's allegorie van de grot, doxa

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten om beide onderdelen van het antwoord te noemen: wat de persoon zag (schaduwen) en wat de oorzaak was (het licht/vuur).
- Het vuur in de grot verwarren met de zon buiten de grot.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – VWO Grieks Examen 2024 periode 1, vraag 2 (1 punt)

1p 2 Citeer het Griekse woord waarop de woorden 'in paniek' in de vertaling zijn gebaseerd. Regel 1-9 \( \mathrm{O} \dot{v} \kappa \omicron \tilde{v} \nu \) t/m \( \dot{\alpha} \lambda \eta \theta \tilde{\omega} \nu \) en afbeelding 1 Links op afbeelding 1 is een ladder getekend, die leidt naar het logo van de online encyclopedie Wikipedia.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het citeren van een Grieks woord dat de basis vormt voor een specifieke uitdrukking in de Nederlandse vertaling.

Wat moet je kennen: Woordenschat Grieks-Nederlands, inzicht in de contextuele betekenis van Griekse woorden en hoe deze in het Nederlands vertaald kunnen worden, ook als het geen letterlijke vertaling is.

Wat moet je kunnen: De Griekse tekst nauwkeurig lezen en begrijpen, de relevante passage identificeren, de betekenis van Griekse woorden in de context bepalen en deze relateren aan de gegeven Nederlandse vertaling.

Waar op letten: Niet zoeken naar een letterlijke vertaling van 'paniek', maar naar een woord dat een handeling beschrijft die voortkomt uit paniek. De vertaling kan interpretatief zijn. Let op de context van de zin.

Kernbegrippen: woordenschat, vertalen

Veelgemaakte fouten:
- Zoeken naar een letterlijke vertaling van 'paniek' in plaats van een woord dat de handeling van paniek beschrijft.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 5 – Aspectswaarde van imperfectum (1 punt)

1p 5 Regel 24 \( \acute{\varepsilon} \omega \rho \omega \nu \) Verklaar de aspectswaarde van \( \acute{\varepsilon} \omega \rho \omega \nu \). Betrek in je antwoord de betekenis van deze werkwoordsvorm. Regel 23 \( \pi \acute{\alpha} \nu \tau \alpha \) en regel 24 \( \pi \acute{\alpha} \nu \tau \omega \nu \) Met deze twee woorden wordt niet hetzelfde bedoeld.

Wat kun je verwachten: Verklaring van de aspectswaarde van een werkwoordsvorm, inclusief de betekenis.

Wat moet je kennen: De grammaticale kenmerken van het imperfectum (vorm, tijd, aspect).
De verschillende aspectswaardes (duratief, iteratief, conatief) en hun betekenis.
De relatie tussen aspect en vertaling.

Wat moet je kunnen: Een werkwoordsvorm herkennen als imperfectum.
De aspectswaarde van het imperfectum benoemen (voortduring/gewoonte).
De betekenis van de werkwoordsvorm correct weergeven in relatie tot de aspectswaarde.

Waar op letten: Zowel de aspectswaarde als de betekenis moeten in het antwoord worden opgenomen.
Niet alleen de vertaling geven.
Niet alleen de aspectswaarde benoemen.
Aspect niet verwarren met tijd (tempus).

Kernbegrippen: imperfectum, aspectswaarde, duratief aspect, iteratief aspect

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de vertaling geven zonder de aspectswaarde te benoemen.
- Alleen de aspectswaarde benoemen zonder de betekenis te geven.
- Aspect verwarren met tijd (tempus).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/5

## Vraag 6 – Interpretatie van 'πάντα' en 'πάντων' in Plato's Grotvergelijking (1 punt)

Regel 23 πάντα en regel 24 πάντων
Met deze twee woorden wordt niet hetzelfde bedoeld.
Beschrijf in eigen woorden wat met elk van deze twee woorden bedoeld wordt. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Καί t/m αἴτιος (regel 22-24).

Wat kun je verwachten: Een vraag die de interpretatie van specifieke Griekse woorden in hun context vereist, waarbij onderscheid gemaakt moet worden tussen verschillende grammaticale vormen en hun betekenisnuances.

Wat moet je kennen: De basisbetekenis van het Griekse woord 'πᾶς' (al/ieder).
De verschillende naamvallen (accusativus en genitivus) van 'πᾶς' en hun grammaticale functies.
De context van Plato's grotvergelijking, met name de symboliek van de zichtbare wereld buiten de grot versus de schaduwen binnen de grot.
De specifieke tekstpassage Καί t/m αἴτιος (regel 22-24).

Wat moet je kunnen: De Griekse tekst nauwkeurig lezen en begrijpen.
De grammaticale vormen van 'πάντα' (accusativus neutrum pluralis) en 'πάντων' (genitivus pluralis) herkennen en hun functie bepalen.
De betekenis van de woorden in de context van de gegeven regels en de bredere grotvergelijking interpreteren.
Het onderscheid tussen de referenten van de twee woorden in eigen woorden beschrijven.
Het antwoord baseren op het opgegeven tekstgedeelte.

Waar op letten: Het correct onderscheiden van de naamvallen (accusativus vs. genitivus) en de implicaties daarvan voor de betekenis.
Het relateren van de woorden aan de specifieke elementen van de grotvergelijking (zichtbare wereld buiten de grot vs. schaduwen/objecten binnen de grot).
Het beperken van het antwoord tot de informatie uit het opgegeven tekstgedeelte.
Het beschrijven van de betekenis in eigen woorden.
Beide onderdelen van het antwoord (betekenis van πάντα én πάντων) moeten correct zijn voor het scorepunt.

Kernbegrippen: naamvallen, contextuele interpretatie, Plato, grotvergelijking

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van de naamvallen (accusativus vs. genitivus) en hun referenten in de tekst.
- Niet baseren van het antwoord op het specifieke tekstgedeelte (regel 22-24).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/6

## Vraag 7 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 7 (2 punten)

2p 7 Beschrijf in eigen woorden wat hier bedoeld wordt met \(\tau\tilde{\eta}\varsigma\ \varepsilon\grave{\kappa}\varepsilon\tilde{\iota}\ \sigma o\phi\acute{\iota}\alpha\varsigma\) en leg uit of dit vergelijkbaar is met het begrip \(\delta\acute{o}\xi\alpha\) in Plato's filosofie of met het begrip \(\varepsilon\pi\iota\sigma\tau\acute{\eta}\mu\eta\). Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 35 woorden. Regel 30 \(\tilde{\eta}\sigma\alpha\nu\)

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om een omschrijving van een Grieks begrip in de context van de tekst en een vergelijking met filosofische concepten van Plato.

Wat moet je kennen: Kennis van Plato's grotvergelijking, inclusief de betekenis van δόξα (mening/schijnkennis) en ἐπιστήμη (ware kennis). Kennis van de Griekse termen τῆς ἐκεῖ σοφίας.

Wat moet je kunnen: Het vermogen om Griekse termen te interpreteren in de context van de tekst, deze te relateren aan filosofische concepten en een beargumenteerde vergelijking te maken. Het vermogen om compact te formuleren (max. 35 woorden).

Waar op letten: Let op de context van 'ἐκεῖ' (daar) – het verwijst naar de grot. Vermijd verwarring tussen δόξα en ἐπιστήμη. Zorg dat de omschrijving van 'τῆς ἐκεῖ σοφίας' direct gerelateerd is aan de kennis van de gevangenen in de grot. Houd de woordlimiet in de gaten.

Kernbegrippen: grotvergelijking, δόξα, ἐπιστήμη

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de betekenis van δόξα en ἐπιστήμη.
- Incorrecte identificatie van 'ἐκεῖ' (daar) als de wereld buiten de grot in plaats van binnen de grot.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/7

## Vraag 8 – Stilistische begrippen herkennen in een Griekse tekst (2 punten)

2p 8 Noteer de namen van twee verschillende stilistische begrippen die gebruikt zijn in het tekstelement dat het onderwerp vormt van \(\tilde{\eta}\sigma\alpha\nu\). Laat alliteratie buiten beschouwing. Regel 35-37 \(\tau\grave{o}\) t/m \(\zeta\tilde{\eta}\nu\) De losgemaakte gevangene wordt door Socrates vergeleken met degene die in het werk van Homerus de opmerking maakt die in regel 36 geciteerd wordt. Socrates gaat ervan uit dat zijn toehoorders de volledige opmerking in het werk van Homerus kennen: Liever was ik dagloner op het veld van een arme meester die karig moest leven, dan koning over alle schimmen in het dodenrijk.

Wat kun je verwachten: Het benoemen van stilistische begrippen (stijlmiddelen) die van toepassing zijn op een specifiek tekstelement, met uitsluiting van een genoemd begrip.

Wat moet je kennen: Definities en kenmerken van diverse stilistische begrippen (stijlmiddelen) zoals polysyndeton, tautologie, tricolon, hyperbaton en alliteratie.

Wat moet je kunnen: 1. Het identificeren van het onderwerp van een werkwoord in een Griekse zin. 2. Het analyseren van een Grieks tekstelement op de aanwezigheid van stilistische kenmerken. 3. Het correct benoemen van de geïdentificeerde stilistische begrippen.

Waar op letten: 1. De vraag vraagt om TWEE verschillende stilistische begrippen. 2. 'Alliteratie' moet expliciet buiten beschouwing worden gelaten. 3. Het correct identificeren van het onderwerp van \(\tilde{\eta}\sigma\alpha\nu\) (\(\tau\iota\mu\alpha\acute{\iota}\) \(\tau\epsilon\) \(\kappa\alpha\grave{\iota}\) \(\epsilon\acute{\pi}\alpha\iota\nu\omicron\iota\) \(\kappa\alpha\grave{\iota}\) \(\gamma\acute{\epsilon}\rho\alpha\)).

Kernbegrippen: polysyndeton, tautologie, tricolon, stijlmiddelen

Veelgemaakte fouten:
- Het noemen van 'alliteratie', wat expliciet wordt uitgesloten in de vraagstelling.
- Slechts één stijlmiddel noemen in plaats van de gevraagde twee.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 10 – Inhoudelijke vergelijking van Griekse tekstelementen (1 punt)

1p 10 Citeer uit het tekstgedeelte \(\acute{T}\iota\) t/m \(\varepsilon\lambda\varepsilon\varepsilon\tilde{\iota}\nu\) (regel 26-28) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met \(\stackrel{\acute{a}}{\nu}\omega\ \stackrel{\acute{\iota}}{\varepsilon}\nu\alpha\iota\). Regel 49-50 \(\K\alpha\grave{\iota}\ \tau\grave{o}\nu\) t/m \(\stackrel{\acute{a}}{\nu}\) Een classicus merkt op dat Plato hier naar een bepaalde historische gebeurtenis verwijst.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Grieks tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met een gegeven Grieks tekstelement, binnen een gespecificeerd tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Semantiek van Griekse woorden en zinsdelen, inzicht in de context van Plato's grotvergelijking.

Wat moet je kunnen: 1. Het gegeven Griekse tekstelement (ἄνω ἰέναι) correct interpreteren. 2. Het gespecificeerde tekstgedeelte (Τι t/m ἐλεεῖν, regel 26-28) nauwkeurig lezen en begrijpen. 3. Een Grieks tekstelement vinden dat inhoudelijk vergelijkbaar is met het gegeven element, rekening houdend met de context van de grotvergelijking. 4. Het gevonden tekstelement correct citeren.

Waar op letten: Niet te letterlijk vertalen; focus op de conceptuele betekenis en de rol binnen de allegorie. Let op de opgegeven regelnummers voor het te citeren fragment. De vraag vraagt om een 'tekstelement', wat een woord of korte frase kan zijn. De opmerking in het correctievoorschrift over 'μεταβολῆς' versus 'τῆς μεταβολῆς' is relevant voor de precisie van het citeren.

Kernbegrippen: grotvergelijking, semantiek

Veelgemaakte fouten:
- Een te letterlijke vertaling zoeken, zoals een werkwoord voor 'gaan' of 'klimmen', in plaats van een conceptueel vergelijkbaar woord.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 11 (1 punt)

1p 11 Noteer deze gebeurtenis. Noteer in je antwoord ook de naam van de persoon naar wie Plato in dat geval verwijst met \(\tau\grave{o}\nu\ \varepsilon\pi\iota\chi\varepsilon\iota\rho o\mover{u}\nu\tau\alpha\ \lambda\mover{u}\varepsilon\iota\nu\ \tau\varepsilon\) \(\kappa\alpha\grave{\iota}\ \stackrel{\acute{a}}{\nu}\alpha\acute{\gamma}\varepsilon\iota\nu\) (regel 49).

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het identificeren van een specifieke historische gebeurtenis waarnaar in de tekst wordt verwezen, en het benoemen van de persoon die met een Griekse frase wordt aangeduid.

Wat moet je kennen: De allegorie van de grot van Plato en de symbolische betekenis ervan.
De historische context van Socrates' proces en dood.
De relatie tussen Plato en Socrates.
De Griekse frase "τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε καὶ ἀνάγειν" (degene die probeert te bevrijden en naar boven te leiden) en de allegorische betekenis ervan in de context van de grotallegorie.

Wat moet je kunnen: De allegorie van de grot interpreteren.
De allegorische verwijzing in de tekst koppelen aan een historische gebeurtenis en persoon.
De betekenis van de Griekse frase in de context van de allegorie duiden.
Een compact en volledig antwoord formuleren, inclusief de naam van de persoon en de gebeurtenis.

Waar op letten: Zorg ervoor dat zowel de gebeurtenis als de naam van de persoon (Socrates) in het antwoord worden genoemd.
De gebeurtenis moet specifiek genoeg zijn (terdoodveroordeling, terechtstelling, drinken van de gifbeker), maar niet te vaag (sterven, proces, gevangenneming is ook acceptabel).
De Griekse frase is een directe aanwijzing voor de rol van de persoon in de allegorie.

Kernbegrippen: Socrates' proces en dood, allegorie van de grot, Plato

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de naam Socrates te noemen.
- De gebeurtenis te vaag omschrijven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Analyse VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 12 (1 punt)

1p 12 Stel je voor dat tekst 1 als een toneelvoorstelling wordt opgevoerd. Van de negen reacties van Socrates’ gesprekspartner kunnen er dan zeven worden uitgebeeld met een instemmende knik, zonder te spreken. De reactie in de regels 38-39 kan niet op deze manier worden uitgebeeld. Noteer het nummer van de regel waarin de andere reactie staat die niet op deze manier kan worden uitgebeeld.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de interpretatie van dialogen in een Griekse tekst, specifiek gericht op de aard van reacties van een gesprekspartner.

Wat moet je kennen: Kennis van de structuur van een Socratische dialoog en de verschillende manieren waarop gesprekspartners kunnen reageren (instemmend, vragend, etc.).

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en de aard van elke reactie van de gesprekspartner identificeren. Onderscheid maken tussen reacties die met een simpele knik kunnen worden uitgebeeld en reacties die gesproken moeten worden.

Waar op letten: Let op de formulering van elke reactie van de gesprekspartner. De vraag specificeert dat zeven reacties met een instemmende knik kunnen, en één (r. 38-39) niet. Zoek de *andere* reactie die niet met een knik kan worden uitgebeeld. Vermijd het noteren van de reeds gegeven reactie of een reactie die wel met een knik kan.

Kernbegrippen: Socratische dialoog, dialoogstructuur

Veelgemaakte fouten:
- Een willekeurige reactie kiezen zonder te controleren of deze met een knik kan worden uitgebeeld.
- De vraag verkeerd lezen en de reactie uit regel 38-39 noteren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – VWO Grieks Examen 2024 periode 1, vraag 13 (1 punt)

1p 13 Stel je voor dat Plato gelijk heeft en dat de wereld waarin wij leven slechts een afspiegeling is van de echte werkelijkheid. Beargumenteer of jij in dat geval liever zou willen zijn zoals de losgemaakte persoon of liever zoals de gevangenen in de grot. Betrek in je antwoord een gegeven uit tekst 1.

Wat kun je verwachten: Een vraag die persoonlijke reflectie en argumentatie vereist, gebaseerd op een filosofisch concept uit de tekst.

Wat moet je kennen: De allegorie van de grot van Plato, inclusief de rollen van de losgemaakte persoon en de gevangenen, en de implicaties van hun situaties. De kernconcepten 'ideeënleer', 'doxa' en 'episteme' zijn relevant voor een dieper begrip.

Wat moet je kunnen: Een duidelijke keuze maken en deze beargumenteren met een specifiek gegeven uit tekst 1. De argumentatie moet logisch en consistent zijn met de gekozen positie.

Waar op letten: Maak een duidelijke keuze (losgemaakte persoon of gevangenen). Onderbouw de keuze met een argument dat direct verwijst naar een gegeven uit tekst 1. Vermijd algemene meningen zonder tekstuele onderbouwing.

Kernbegrippen: allegorie van de grot, ideeënleer, doxa, episteme

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord niet baseren op een gegeven uit de tekst.
- Een persoonlijke mening geven zonder argumentatie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 14 (2 punten)

Regel 1 Ἦν τρία τὰ γένη
Het feit dat er qua geslacht drie soorten waren van de oorspronkelijke mens, komt volgens Aristophanes door hun afstamming. Deze afstamming was volgens hem ook de oorzaak van twee andere eigenschappen van de oorspronkelijke mens.
2p 14 Noteer in eigen woorden deze twee andere eigenschappen. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἦν δὲ t/m εἶναι (regel 1-4).

Wat kun je verwachten: Het extraheren van specifieke informatie uit een Griekse tekst en deze in eigen woorden weergeven.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse taal (woordenschat, grammatica) om de tekst te kunnen vertalen/begrijpen. Achtergrondkennis van Plato's Symposium en de mythe van Aristophanes kan helpen, maar is niet strikt noodzakelijk voor deze specifieke vraag.

Wat moet je kunnen: De Griekse tekst nauwkeurig lezen en interpreteren. Relevante informatie selecteren. Informatie in eigen woorden formuleren. Onderscheid maken tussen reeds gegeven informatie en gevraagde informatie.

Waar op letten: De vraag vraagt om 'twee andere eigenschappen' dan de reeds genoemde drie geslachten. Zorg dat je deze twee eigenschappen noteert en niet de geslachten. Let op volledigheid: beide eigenschappen moeten genoemd worden voor de volle punten. Formuleer in eigen woorden.

Kernbegrippen: tekstbegrip, Plato, Symposium, Aristophanes

Veelgemaakte fouten:
- De vraag vraagt om 'twee andere eigenschappen', naast de reeds genoemde drie geslachten. Het is belangrijk om niet de geslachten te noemen.
- Onvolledig antwoord door slechts één van de twee eigenschappen te noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – Vergelijking scheppingsverhalen (2 punten)

Regel 1-4 Ἦν δὲ t/m εἶναι
Een belangrijk onderdeel van het Bijbelse scheppingsverhaal luidt: God schiep de mens als zijn evenbeeld.
Uit dit citaat blijkt zowel een verschil als een overeenkomst tussen het Bijbelse scheppingsverhaal en het verhaal van Aristophanes.
Beschrijf in eigen woorden zowel dit verschil als deze overeenkomst.

Wat kun je verwachten: Een vergelijking tussen twee verhalen/teksten op basis van een gegeven citaat, waarbij zowel verschillen als overeenkomsten beschreven moeten worden.

Wat moet je kennen: De inhoud van het verhaal van Aristophanes over het ontstaan van de mens (regels 1-4) en de kern van het Bijbelse scheppingsverhaal (mens als evenbeeld van God).

Wat moet je kunnen: De relevante informatie uit de Griekse tekst (regels 1-4) extraheren en interpreteren. Een vergelijking maken tussen twee verhalen en zowel verschillen als overeenkomsten formuleren in eigen woorden.

Waar op letten: Zowel het verschil als de overeenkomst beschrijven. Specifiek zijn over de oorsprong van de mens volgens Aristophanes (zon, aarde, maan). De overeenkomst formuleren als 'lijken op degene die verantwoordelijk is voor hun ontstaan'.

Kernbegrippen: vergelijkende mythologie, scheppingsverhaal, antropogonie

Veelgemaakte fouten:
- Alleen het verschil of alleen de overeenkomst noemen.
- Onvoldoende specifiek zijn over de oorsprong in Aristophanes' verhaal (zon, aarde, maan).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 16 (1 punt)

1p 16 Wie worden bedoeld met ἐκείνων? A τὰ γένη (regel 1) B τοῖς γονεῦσιν (regel 4) C τοῖς θεοῖς (regel 5-6) D Ἐφιάλτου τε καὶ Ὤτου (regel 6) Regel 8-11 Ὁ t/m ἀσελγαίνειν De goden overwegen twee opties, die beide een negatief gevolg hebben.

Wat kun je verwachten: Een vraag over het identificeren van het antecedent van een verwijswoord in een Griekse tekst.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse voornaamwoorden (hier: ἐκεῖνος) en hun mogelijke functies als verwijswoord. Begrip van de grammaticale congruentie (getal, geslacht, naamval) tussen verwijswoord en antecedent. Begrip van de contextuele betekenis van de passage om het juiste antecedent te bepalen.

Wat moet je kunnen: Het correct identificeren van het antecedent van een verwijswoord. Het analyseren van de grammaticale vorm van het verwijswoord en de potentiële antecedenten. Het interpreteren van de bredere context van de zin en de omringende zinnen om de meest logische verwijzing te bepalen. Het uitsluiten van grammaticaal mogelijke, maar contextueel onjuiste antecedenten.

Waar op letten: Let op de grammaticale vorm van ἐκείνων (genitivus pluralis). Overweeg alle grammaticale en contextuele mogelijkheden. Vermijd het kiezen van een antecedent dat dichtbij staat, maar contextueel niet logisch is. Focus op de hoofdrolspelers en het onderwerp van de passage (wie of wat is de bron van de kracht/overmoed?).

Kernbegrippen: verwijswoord, antecedent

Veelgemaakte fouten:
- Het kiezen van een grammaticaal mogelijk, maar contextueel onjuist antecedent dat in de buurt van het verwijswoord staat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 17 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 17 (2 punten)

Regel 8-11 Ὁ t/m ἀσελγαίνειν
De goden overwegen twee opties, die beide een negatief gevolg hebben. Deze opties worden uitgedrukt met τὸ γένος ἀφανίσαιεν (regel 10) en ἐῷεν ἀσελγαίνειν (regel 11). Zeus komt in het vervolg (t/m regel 13 γενόμενοι) met een plan waarin hij tegenover elk van de negatieve gevolgen een positief gevolg stelt.
a Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het Griekse tekstelement waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid dat staat tegenover de optie τὸ γένος ἀφανίσαιεν (regel 10).
b Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het Griekse tekstelement waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid dat staat tegenover de optie ἐῷεν ἀσελγαίνειν (regel 11).

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het identificeren en citeren van specifieke Griekse tekstelementen die een positief gevolg uitdrukken, als tegenhanger van eerder genoemde negatieve opties. Dit vraagt om nauwkeurig tekstbegrip en het herkennen van antithetische structuren.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse woordenschat en grammatica om de betekenis van de zinnen te doorgronden. Begrip van de verhaallijn en de argumentatie van Zeus.

Wat moet je kunnen: De vaardigheid om relevante tekstgedeelten te lokaliseren. Het vermogen om de relatie tussen oorzaak/probleem en gevolg/oplossing te herkennen. Nauwkeurig citeren van Griekse tekst zonder overbodige of ontbrekende woorden.

Waar op letten: Let op de precieze formulering van de negatieve opties (ἀφανίσαιεν en ἀσελγαίνειν) en zoek naar de directe tegenhangers daarvan in Zeus' plan. Zorg ervoor dat het geciteerde tekstelement de kern van het positieve gevolg omvat en niet te veel of te weinig tekst bevat. Controleer of de geciteerde oplossing past bij de juiste negatieve optie.

Kernbegrippen: tekstbegrip, citeren, antithese

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurig citeren (te veel of te weinig tekst).
- Verwarren van de twee negatieve opties en de bijbehorende positieve oplossingen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/17

## Vraag 18 – Voordeel voor goden uit Zeus' plan (1 punt)

Regel 15-16 ἅμα δὲ t/m γεγονέναι
Beschrijf in eigen woorden het voordeel voor de goden dat voortvloeit uit de situatie die Zeus hier beschrijft. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 8 Ὁ).

Wat kun je verwachten: Beschrijven van een voordeel voor de goden, gebaseerd op een specifieke tekstpassage en eerdere context.

Wat moet je kennen: Begrip van de Griekse tekst (regels 15-16 en vanaf regel 8), specifiek de relatie tussen goden en mensen, en de betekenis van 'eerbewijzen' en 'offers' (τιμαὶ καὶ ἱερά).

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: identificeren van oorzaak-gevolgrelaties in de tekst. Synthese: het geëxtraheerde voordeel in eigen woorden formuleren. Contextualisering: het antwoord baseren op de bredere context (vanaf regel 8).

Waar op letten: Focus op het voordeel VOOR DE GODEN, niet op het nadeel voor de mensen. Leg de link tussen het grotere aantal mensen (door halvering en vermenigvuldiging) en de toename van eer/offers. Vermijd het noemen van didactiek of motivatie.

Kernbegrippen: goden, mensen, offers, eerbewijzen, τιμή

Veelgemaakte fouten:
- Alleen het nadeel voor de mensen noemen (dat ze zwakker worden) en niet het voordeel voor de goden.
- Niet de link leggen tussen het grotere aantal mensen en de toename van offers/eerbewijzen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/18

## Vraag 19 – VWO Grieks Examen 2024 periode 1, vraag 19 (1 punt)

Regel 20-21 τὸν Ἀπόλλω
Citeer uit het vervolg (t/m regel 26 καλοῦσι) het Griekse woord dat verklaart waarom juist Apollo deze opdracht kreeg.

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om een specifiek Grieks woord te citeren dat een verklaring geeft voor een eerder genoemde actie of toewijzing. Het antwoord moet een direct verband leggen tussen het geciteerde woord en de reden waarom een bepaalde godheid (Apollo) een specifieke opdracht kreeg.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse woordenschat, in het bijzonder woorden die verband houden met de eigenschappen en functies van goden (hier Apollo als god van de geneeskunst). Begrip van de context van de tekst is essentieel om de relevantie van het woord te bepalen.

Wat moet je kunnen: De relevante tekstpassage (regel 20-26) nauwkeurig lezen en interpreteren. Een woord identificeren dat een causale relatie heeft met de vraag. Het correct citeren van het Griekse woord, inclusief de regelnummering.

Waar op letten: Let op woorden die een functie, eigenschap of actie van Apollo beschrijven die direct verklaart waarom hij de opdracht kreeg. Vermijd woorden die wel over Apollo gaan, maar niet de specifieke reden voor de opdracht aangeven. Zorg voor een exact citaat inclusief regelnummer.

Kernbegrippen: etymologie, woordenschat, tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Een woord kiezen dat wel over Apollo gaat, maar niet de specifieke reden voor de opdracht aangeeft.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 20 – VWO Grieks Examen 2024 periode 1, vraag 20 (2 punten)

Regel 20-30 τὸν t/m πάθους
In dit tekstgedeelte worden twee verschillende maatregelen beschreven die bedoeld zijn om het zelfbeeld van de mens te beïnvloeden.
Beschrijf in eigen woorden deze twee maatregelen. Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 20 woorden.

Wat kun je verwachten: Beschrijven van twee maatregelen uit een tekstgedeelte die het zelfbeeld beïnvloeden, in eigen woorden en met een woordlimiet.

Wat moet je kennen: De Griekse tekst in regels 20-30, specifiek de beschrijvingen van Apollo's aanpassingen aan de mensen.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: identificeren van specifieke maatregelen. Samenvatten: de maatregelen in eigen woorden beschrijven. Nauwkeurigheid: voldoen aan de woordlimiet.

Waar op letten: Twee maatregelen noemen, eigen woorden gebruiken, woordlimiet van 20 woorden niet overschrijden, correcte interpretatie van de maatregelen (gezicht omdraaien, buikrimpels/navel laten bestaan).

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één van de twee maatregelen noemen.
- De woordlimiet van 20 woorden overschrijden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/20

## Vraag 21 – VWO Grieks Examen 2024, periode 1, vraag 21: Oorspronkelijke mensensoort buiten beschouwing gelaten (1 punt)

1p 21 Welke soort van de oorspronkelijke mens wordt in dit tekstgedeelte buiten beschouwing gelaten? Beantwoord de vraag in het Nederlands. Regel 36-43 καὶ οὕτως t/m συνουσίας Dit tekstgedeelte wordt in een parafrase door H. Leliveld als volgt weergegeven: Alsnog dreigde de menselijke soort uit te sterven. Dus moest Zeus nog drastischer maatregelen treffen. Dat deed hij door de geslachtsdelen naar de voorkant te verplaatsen. En dat had alleen maar voordelen! Een mannelijke en een vrouwelijke helft kregen bij omhelzing nageslacht. En een omhelzing tussen gelijke seksen leverde in elk geval verzadiging op.

Wat kun je verwachten: Een vraag die specifieke details uit een Griekse tekstpassage toetst, waarbij de leerling moet identificeren welk element uit de bredere context van de mythe in het gegeven fragment wordt weggelaten.

Wat moet je kennen: De Mythe van Aristophanes uit Plato's Symposium, inclusief de drie oorspronkelijke mensensoorten (man-man, vrouw-vrouw, man-vrouw/androgyne) en hun lot na de splitsing. Specifiek de beschrijving van de geslachtsdelen en voortplanting na de splitsing.

Wat moet je kunnen: Nauwkeurig lezen en interpreteren van een Griekse tekstpassage (of parafrase daarvan) en deze relateren aan bredere kennis van de context. Het vermogen om te onderscheiden welke informatie expliciet in de passage staat en welke niet, ondanks dat het deel uitmaakt van de algemene mythe.

Waar op letten: Let op de specifieke beschrijvingen van de omhelzingen en hun resultaten in de parafrase. De parafrase noemt expliciet 'een mannelijke en een vrouwelijke helft' die nageslacht kregen, en 'een omhelzing tussen gelijke seksen' die verzadiging opleverde. De vraag is welke soort 'buiten beschouwing gelaten' wordt in DIT tekstgedeelte. De valkuil is om te antwoorden op basis van algemene kennis in plaats van de specifieke inhoud van de passage.

Kernbegrippen: Plato, Symposium, Mythe van Aristophanes, Androgyn

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurig lezen van het specifieke tekstgedeelte en antwoorden op basis van algemene kennis van de mythe.
- Verwarring over welke van de drie oorspronkelijke geslachten in de passage worden genoemd en welke juist wordt weggelaten.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/21

## Vraag 23 – Inhoudelijke tegenstelling vinden (1 punt)

1p 23 Citeer uit het tekstgedeelte Ἐπειδὴ t/m ποιεῖν (regel 30-33) het Griekse woord dat een inhoudelijke tegenstelling vormt met ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποιντο. Regel 18-44 Ταῦτα t/m ἐπιμελοῖντο Dit tekstgedeelte kan op grond van de inhoud in vier ongeveer even grote delen verdeeld worden. De inhoud van het eerste deel kan als volgt genoteerd worden: deel 1: Zeus snijdt de mensen doormidden en geeft instructies voor de afwerking.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Grieks woord dat een inhoudelijke tegenstelling vormt met een gegeven Griekse uitdrukking binnen een specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Woordenschat van het Grieks, in het bijzonder de betekenis van ἀργίας en ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποιντο. Begrip van het concept 'inhoudelijke tegenstelling' (antithese).

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: het kunnen lokaliseren van relevante woorden binnen een opgegeven tekstgedeelte. Analyseren van de betekenis van woorden en uitdrukkingen om een inhoudelijke tegenstelling te identificeren. Citeren van het correcte Griekse woord.

Waar op letten: De precieze betekenis van de gegeven uitdrukking ('zich tot hun werkzaamheden wenden'). De betekenis van woorden in het opgegeven tekstgedeelte die een tegenovergestelde betekenis kunnen hebben. Let op dat de tegenstelling niet per se een werkwoord hoeft te zijn, ook een zelfstandig naamwoord kan een inhoudelijke tegenstelling vormen.

Kernbegrippen: woordenschat, antithese, tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Onbekendheid met het vocabulaire (ἀργία).
- Zoeken naar een werkwoord als tegenstelling voor een werkwoordelijke uitdrukking, terwijl het antwoord een zelfstandig naamwoord is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/23

## Vraag 24 – Inhoudsanalyse en samenvatting van tekstgedeelte (3 punten)

Regel 18-44 Ταῦτα t/m ἐπιμελοῖντο
Dit tekstgedeelte kan op grond van de inhoud in vier ongeveer even grote delen verdeeld worden. De inhoud van het eerste deel kan als volgt genoteerd worden:
deel 1: Zeus snijdt de mensen doormidden en geeft instructies voor de afwerking.
Neem het volgende schema over en noteer op de plaats van de puntjes telkens de inhoud van elk deel:
deel 2: ...
deel 3: ...
deel 4: ...
Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 40 woorden.

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om het samenvatten van de inhoud van drie delen van een Griekse tekst, waarbij een gegeven eerste deel als voorbeeld dient. De samenvattingen moeten compact zijn en een woordlimiet respecteren.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse tekst in regels 18-44, inclusief de verhaallijn en de acties van de personages (Zeus, Apollo, mensen).

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: het identificeren van de hoofdgebeurtenissen en thematische verschuivingen binnen een tekstgedeelte. Samenvatten: het beknopt en accuraat weergeven van de kerninhoud, met inachtneming van een woordlimiet. Structureren: het herkennen van de narratieve opbouw van een verhaal.

Waar op letten: De woordlimiet van 40 woorden voor de drie delen samen. Het correct onderscheiden van de acties en hun gevolgen in elk deel. Het nauwkeurig weergeven van de inhoud zonder interpretatie toe te voegen die niet direct uit de tekst blijkt. Het correct toewijzen van acties aan de juiste personages (Zeus, Apollo).

Kernbegrippen: tekstanalyse, samenvatten, narratieve structuur

Veelgemaakte fouten:
- Overschrijden van de woordlimiet (40 woorden).
- Onvoldoende onderscheid maken tussen de verschillende fases van de mythe.
- Verwarren van de acties van Zeus en Apollo.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2024/tijdvak-1/vraag/24

## Vragen in dit examen

### Vraag 3 – VWO Grieks Examen 2024 periode 1, vraag 3

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen: het citeren van een Grieks tekstelement dat een visueel element in een afbeelding ondersteunt, en het interpreteren van de boodschap van een afbeelding met een specifiek logo.

Wat moet je kennen: De Griekse tekst van Plato's allegorie van de grot (specifiek de beschrijving van de 'opgang' of 'beklimming').
De kernconcepten van Plato's grotvergelijking, zoals de symboliek van de zon, kennis, en de weg naar ware kennis.
De algemene functie en perceptie van Wikipedia als kennisbron in de moderne tijd.

Wat moet je kunnen: Nauwkeurig citeren van een specifiek Grieks tekstelement binnen een gegeven regelbereik.
De betekenis van Griekse woorden en zinsdelen herkennen die een visueel element kunnen representeren.
Een afbeelding interpreteren in relatie tot een klassieke tekst en moderne context.
Een beargumenteerde boodschap formuleren op basis van de combinatie van klassieke allegorie en modern symbool.

Waar op letten: Voor deel a: Zorg ervoor dat het citaat exact overeenkomt met het Griekse tekstelement dat de 'ladder' of 'opgang' beschrijft. Let op het opgegeven regelbereik.
Voor deel b: De interpretatie moet de verbinding leggen tussen de Platoonse kennisleer (gesymboliseerd door de ladder) en Wikipedia als een moderne bron van kennis. De boodschap moet coherent en plausibel zijn in deze context.
Vermijd onjuiste citaten of te algemene interpretaties die de specifieke elementen van de vraag (ladder, Wikipedia-logo) niet verbinden.

### Vraag 4 – VWO Grieks Examen 2024 periode 1, vraag 4

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit drie onderdelen. Deel a en b vragen om het citeren van Griekse tekstelementen die inhoudelijk corresponderen met gegeven Griekse woorden of zinsdelen. Deel c vraagt om een vergelijking van de oorzaak van twee verschillende Griekse woorden die pijn uitdrukken, met een toelichting op beide woorden.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse woordenschat en de context van Plato's allegorie van de grot. Specifiek de betekenis van ἀναγκάζοι, βίᾳ, τῶν δεικνυμένων, τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν, ὀδυνᾶσθαι en ἀλγεῖν. Begrip van de plot en de symboliek van de allegorie, met name de verschillende stadia van de bevrijde gevangene en de bijbehorende ervaringen.

Wat moet je kunnen: 1. Semantische correspondentie vaststellen tussen Griekse woorden/zinsdelen. 2. Specifieke Griekse tekstelementen citeren uit een opgegeven tekstgedeelte. 3. Inhoudelijke verbanden leggen en oorzaken van gebeurtenissen of gevoelens in de tekst analyseren. 4. Een beargumenteerd antwoord formuleren waarin twee concepten worden vergeleken en toegelicht.

Waar op letten: 1. Bij a en b: Exact citeren van het correcte Griekse tekstelement. 2. Bij c: Het correct onderscheiden van de oorzaken van de twee verschillende soorten pijn (ἀλγεῖν door het licht, ὀδυνᾶσθαι door het slepen/klimmen). Zorg dat beide woorden in het antwoord worden toegelicht. Let op de impliciete ontkenning die ook als correct kan worden beschouwd.

### Vraag 9 – Analogie tussen Homerus en Plato's Grotvergelijking

Wat kun je verwachten: De vraag toetst het begrip van de analogie die Plato/Socrates opstelt tussen een citaat van Homerus en de elementen van de grotvergelijking.

Wat moet je kennen: De inhoud en betekenis van Plato's grotvergelijking (elementen, symboliek).
De context en betekenis van het Homerus-citaat (onderwereld, schimmen, inferieure staat).
De vergelijking die Socrates maakt tussen de twee werelden.

Wat moet je kunnen: Elementen uit twee verschillende teksten/concepten met elkaar vergelijken op basis van een gegeven analogie.
Specifieke elementen uit de grotvergelijking benoemen en koppelen aan elementen uit het Homerus-citaat.

Waar op letten: Precieze koppeling van de elementen: 'grot' met 'dodenrijk/schimmenrijk/onderwereld'.
Precieze koppeling van 'koning over alle schimmen' met de hoogste eer/positie binnen de grot (het beste raden van schaduwen).
Vermijd algemene antwoorden zoals 'het leven in de grot' voor vraag b; het gaat om de *specifieke* eer/positie.

### Vraag 22 – Grammaticale analyse en tekstvergelijking

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt om het identificeren van een grammaticaal gegeven en het citeren van het bijbehorende Griekse woord, gebaseerd op een specifieke vertaling in een parafrase. Deelvraag b vraagt om het citeren van een Grieks tekstelement dat overeenkomt met een specifieke frase in de parafrase.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse grammatica, specifiek de betekenis en het gebruik van het imperfectum (conatief/duratief aspect). Kennis van Griekse woordenschat en zinsbouw om equivalenten te vinden tussen Griekse tekst en Nederlandse parafrase.

Wat moet je kunnen: Analyseren van Griekse zinsdelen, herkennen van grammaticale constructies, vergelijken van Griekse tekst met een Nederlandse parafrase, citeren van relevante Griekse woorden en tekstelementen.

Waar op letten: Bij deelvraag a: Let op de specifieke vertaling 'dreigde' en zoek naar een Grieks werkwoord in het imperfectum dat deze betekenis kan dragen (conatief imperfectum). Zorg ervoor dat zowel het grammaticale gegeven als het geciteerde woord correct zijn. Bij deelvraag b: Zoek naar de Griekse equivalenten van 'tussen gelijke seksen' in de opgegeven regels.

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2024
tijdvak 1
dinsdag 14 mei
9.00 - 12.00 uur
Griekse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 24 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.
VW-1111-a-24-1-o

### Pagina 2

Tekst 1

1p 1 Regel 1 $\varepsilon\iota$ t/m $\beta\lambda\varepsilon\pi\varepsilon\iota\nu$
Noteer in eigen woorden wat de losgemaakte persoon zag voordat hij losgemaakt was. Betrek in je antwoord de functie van tò $\phi\tilde{\omega}\zeta$ (regel 1). Baseer je antwoord op het gedeelte dat aan tekst 1 voorafgaat (niet in dit examen afgedrukt).

Regel 1-3 $\alpha\lambda\lambda\varepsilon\gamma\varepsilon\iota\nu$ t/m $\kappa\alpha\theta\phi\rho\tilde{\alpha}\nu$
Dit tekstgedeelte wordt door B. van den Berg als volgt vertaald:
Dan zouden zijn ogen vast pijn doen, en hij zou zich in paniek omdraaien naar de dingen die hij wel kan zien
2 Citeer het Griekse woord waarop de woorden 'in paniek' in de vertaling zijn gebaseerd.

1p 2

Regel 1-9 O\textsubscript{\textgreek{`O}\textsubscript{\textgreek{u}}\textsubscript{\textgreek{k}}\textsubscript{\textgreek{o}}\textsubscript{\textgreek{n}}}\textsubscript{\textgreek{t}}/m $\alpha\lambda\eta\theta\tilde{\omega}\nu$ en afbeelding 1
Links op afbeelding 1 is een ladder getekend, die leidt naar het logo van de online encyclopedie Wikipedia.
2p 3
a Citeer uit het tekstgedeelte O\textsubscript{\textgreek{`O}\textsubscript{\textgreek{u}}\textsubscript{\textgreek{k}}\textsubscript{\textgreek{o}}\textsubscript{\textgreek{n}}}\textsubscript{\textgreek{t}}/m $\alpha\lambda\eta\theta\tilde{\omega}\nu$ (regel 1-9) het Griekse tekst element waarop de tekenaar de ladder gebaseerd heeft.
b Noteer welke boodschap de tekenaar volgens jou duidelijk wil maken met het gebruik van het logo van Wikipedia in deze afbeelding.

3p 4 Regel 1-9 O\textsubscript{\textgreek{`O}\textsubscript{\textgreek{u}}\textsubscript{\textgreek{k}}\textsubscript{\textgreek{o}}\textsubscript{\textgreek{n}}}\textsubscript{\textgreek{t}}/m $\alpha\lambda\eta\theta\tilde{\omega}\nu$
In dit tekstgedeelte wordt beschreven wat er met de losgemaakte persoon gebeurt.
a Citeer uit het tekstgedeelte O\textsubscript{\textgreek{`O}\textsubscript{\textgreek{u}}\textsubscript{\textgreek{k}}\textsubscript{\textgreek{o}}\textsubscript{\textgreek{n}}}\textsubscript{\textgreek{t}}/m $\delta\varepsilon\iota\kappa\nu\upsilon\mu\varepsilon\nu\omega\nu$ (regel 1-3) het Griekse tekst element dat inhoudelijk correspondeert met $\beta\iota\alpha$ (regel 5).
b Citeer uit het tekstgedeelte O\textsubscript{\textgreek{`O}\textsubscript{\textgreek{u}}\textsubscript{\textgreek{k}}\textsubscript{\textgreek{o}}\textsubscript{\textgreek{n}}}\textsubscript{\textgreek{t}}/m $\delta\varepsilon\iota\kappa\nu\upsilon\mu\varepsilon\nu\omega\nu$ (regel 1-3) het Griekse tekst element dat inhoudelijk correspondeert met $\tau\tilde{\omega}\nu$ $\nu\tilde{\omega}\nu$ $\lambda\varepsilon\gamma\phi\mu\varepsilon\nu\omega\nu$ (regel 9).
c Heeft $\delta\sigma\upsilon\nu\alpha\sigma\alpha\iota$ (regel 7) dezelfde oorzaak als $\alpha\lambda\gamma\varepsilon\iota\nu$ (

### Pagina 3

2p 7 Regel 26-27 τῆς ἐκεῖ σοφίας
Beschrijf in eigen woorden wat hier bedoeld wordt met τῆς ἐκεῖ σοφίας en
leg uit of dit vergelijkbaar is met het begrip δόξα in Plato's filosofie of met
het begrip ἐπιστήμη. Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 35
woorden.

2p 8 Regel 30 ἦσαν
Noteer de namen van twee verschillende stilistische begrippen die
gebruikt zijn in het tekstelement dat het onderwerp vormt van ἦσαν. Laat
alliteratie buiten beschouwing.

2p 9 Regel 35-37 τὸ τῶν ζῆν
De losgemaakte gevangene wordt door Socrates vergeleken met degene
die in het werk van Homerus de opmerking maakt die in regel 36
geciteerd wordt. Socrates gaat ervan uit dat zijn toehoorders de volledige
opmerking in het werk van Homerus kennen:
Liever was ik dagloner op het veld van een arme meester die karig
moest leven, dan koning over alle schimmen in het dodenrijk.
a Met welk element in het bovenstaande citaat vergelijkt Socrates de
grot in de grotvergelijking?
b Met welke situatie in de grotvergelijking vergelijkt Socrates het ‘koning
over alle schimmen’ zijn?

1p 10 Regel 49 ἄνω ἰέναι
Citeer uit het tekstgedeelte Tí t/m ἐλεεῖν (regel 26-28) het Griekse
tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ἄνω ἰέναι.

1p 11 Regel 49-50 Καὶ τῶν τόν ἄν
Een classicus merkt op dat Plato hier naar een bepaalde historische
gebeurtenis verwijst.
Noteer deze gebeurtenis. Noteer in je antwoord ook de naam van de
persoon naar wie Plato in dat geval verwijst met τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε
καὶ ἀνάγειν (regel 49).

1p 12 Stel je voor dat tekst 1 als een toneelvoorstelling wordt opgevoerd. Van
de negen reacties van Socrates’ gespreksartner kunnen er dan zeven
worden uitgebeeld met een instemmende knik, zonder te spreken. De
reactie in de regels 38-39 kan niet op deze manier worden uitgebeeld.
Noteer het nummer van de regel waarin de andere reactie staat die niet
op deze manier kan worden uitgebeeld.

1p 13 Stel je voor dat Plato gelijk heeft en dat de wereld waarin wij leven slechts
een afspiegeling is van de echte werkelijkheid.
Beargumenteer of jij in dat geval liever zou willen zijn zoals de
losgemaakte persoon of liever zoals de gevangenen in de grot. Betrek in
je antwoord een gegeven uit tekst 1.

VW-1111-a-24-1-o
3 / 6
lees verder ►►►

### Pagina 4

Tekst 2

Regel 1 ³Hv τρία τὰ γένη
Het feit dat er qua geslacht drie soorten waren van de oorspronkelijke
mens, komt volgens Aristophanes door hun afstamming. Deze afstamming
was volgens hem ook de oorzaak van twee andere eigenschappen van de
oorspronkelijke mens.
2p 14 Noteer in eigen woorden deze twee andere eigenschappen. Baseer je
antwoord op het tekstgedeelte ³Hv δὲ τ/m εἶναι (regel 1-4).

Regel 1-4 ³Hv δὲ τ/m εἶναι
Een belangrijk onderdeel van het Bijbelse scheppingsverhaal luidt:
God schiep de mens als zijn evenbeeld.
Uit dit citaat blijkt zowel een verschil als een overeenkomst tussen het
Bijbelse scheppingsverhaal en het verhaal van Aristophanes.
2p 15 Beschrijf in eigen woorden zowel dit verschil als deze overeenkomst.

Regel 6 ἐκείνων
1p 16 Wie worden bedoeld met ἐκείνων?
A τὰ γένη (regel 1)
B τοῖς γονεῦσιν (regel 4)
C τοῖς θεοῖς (regel 5-6)
D Ἐφιάλτου τε καὶ Ὥτου (regel 6)

Regel 8-11 Ὃ t/m ἀσελγαίνειν
De goden overwegen twee opties, die beide een negatief gevolg hebben.
Deze opties worden uitgedrukt met tò γένος ἀφανίσαιεν (regel 10) en ἐφεν
ἀσελγαίνειν (regel 11). Zeus komt in het vervolg (t/m regel 13 γενόμενοι)
met een plan waarin hij tegenover elk van de negatieve gevolgen een
positief gevolg stelt.
2p 17 a Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het
Griekse tekst element waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid
dat staat tegenover de optie tò γένος ἀφανίσαιεν (regel 10).
b Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het
Griekse tekst element waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid
dat staat tegenover de optie ἐφεν ἀσελγαίνειν (regel 11).

Regel 15-16 ἅμα δὲ t/m γενονέναι
1p 18 Beschrijf in eigen woorden het voordeel voor de goden dat voortvloeit uit
de situatie die Zeus hier beschrijft. Baseer je antwoord op het
voorafgaande (vanaf regel 8 Ὄ).

Regel 20-21 τὸν Ἀπόλλω
1p 19 Citeer uit het vervolg (t/m regel 26 καλοῦσι) het Griekse woord dat
verklaart waarom juist Apollo deze opdracht kreeg.

VW-1111-a-24-1-o 4 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 5

Regel 20-30 τòν t/m πάθους
In dit tekstgedeelte worden twee verschillende maatregelen beschreven
die bedoeld zijn om het zelfbeeld van de mens te beïnvloeden.
2p 20 Beschrijf in eigen woorden deze twee maatregelen. Gebruik bij voorkeur
in totaal niet meer dan 20 woorden.
Regel 33-36 Καὶ t/m ἀπώλλυντο
1p 21 Welke soort van oorspronkelijke mens wordt in dit tekstgedeelte buiten
beschouwing gelaten? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 36-43 καὶ οὕτως t/m συνουσίας
Dit tekstgedeelte wordt in een parafrase door H. Leliveld als volgt
weergegeven:
Alsnog dreigde de menselijke soort uit te sterven. Dus moest Zeus
nog drastischer maatregelen treffen. Dat deed hij door de
geslachtsdelen naar de voorkant te verplaatsen. En dat had alleen
maar voordelen! Een mannelijke en een vrouwelijke helft kregen bij
omhelzing nageslacht. En een omhelzing tussen gelijke seksen
leverde in elk geval verzadiging op.
2p 22 a Noteer het grammaticale gegeven uit het tekstgedeelte καὶ οὕτως t/m
συνουσίας (regel 36-43) waarop de weergave ‘dreigde’ is gebaseerd,
en citeer daarbij het desbetreffende Griekse woord.
b Citeer uit het tekstgedeelte καὶ οὕτως t/m συνουσίας (regel 36-43) het
Griekse tekstelement waarop de woorden ‘tussen gelijke seksen’ zijn
gebaseerd.
Regel 43 ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποντο
1p 23 Citeer uit het tekstgedeelte Ἐπειδὴ t/m ποιεῖν (regel 30-33) het Griekse
woord dat een inhoudelijke tegenstelling vormt met ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποντο.
Regel 18-44 Τὰῦτα t/m ἐπιμελοῖντο
Dit tekstgedeelte kan op grond van de inhoud in vier ongeveer even grote
delen verdeeld worden. De inhoud van het eerste deel kan als volgt
genoteerd worden:
deel 1: Zeus snijdt de mensen doormidden en geeft instructies voor
de afwerking.
3p 24 Neem het volgende schema over en noteer op de plaats van de puntjes
telkens de inhoud van elk deel:
deel 2: ...
deel 3: ...
deel 4: ...
Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 40 woorden.
Let op: de laatste opdracht van dit examen staat op de volgende
pagina.
VW-1111-a-24-1-0
5/6
lees verder

### Pagina 6

Tekst 3
37p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
Vertaal de regels 1 t/m 12 (t/m ἑσμεν) in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1111-a-24-1-o
6/6
einde