# Eindexamen Grieks VWO 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1

## Vraag 1 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 1 (1 punt)

1p 1 Regel 1 Bij hen bestaan deze gewoonten Leg uit dat de inhoud van tekst 1 past in de traditie van Herodotus' voorgangers, de logografen.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het plaatsen van een tekstfragment in een bredere historische en literaire context van de Griekse oudheid, specifiek gericht op de voorgangers van Herodotus.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse historiografie, in het bijzonder de rol en kenmerken van Herodotus' voorgangers (logografen) en hun thematiek (o.a. etnografie).

Wat moet je kunnen: De inhoud van een gegeven tekstfragment (tekst 1) analyseren en deze inhoud verbinden met specifieke kenmerken van de logografen. Het vermogen om een beargumenteerde uitleg te geven.

Waar op letten: De specifieke link tussen de inhoud van tekst 1 (gewoonten van een volk) en de etnografische aard van het werk van de logografen. Vermijd te algemene antwoorden over Herodotus.

Kernbegrippen: Herodotus, logografen, etnografie

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen antwoord geven over Herodotus zonder de specifieke link met de logografen en het genre van etnografie te leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – Inhoudskaart VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 2 (1 punt)

1p 2 Regel 2-3 Κατὰ t/m τάδε Beschrijf de aspectswaarde van de persoonsvorm in deze zin. Betrek in je antwoord de betekenis van deze zin.

Wat kun je verwachten: Een vraag die de analyse van een specifieke grammaticale vorm (persoonsvorm) combineert met de interpretatie van de betekenis in de context van de zin.

Wat moet je kennen: De verschillende aspectswaarden van Griekse werkwoordstijden, in het bijzonder het imperfectum.
De specifieke aspectswaarde 'iterativum' (herhaling/gewoonte) van het imperfectum.
De betekenis van de Griekse tekst in de opgegeven regels.

Wat moet je kunnen: De persoonsvorm in een Griekse zin identificeren.
De tijd en aspectswaarde van de persoonsvorm bepalen.
De aspectswaarde correct benoemen (bijv. iteratief voor imperfectum).
De grammaticale analyse koppelen aan de contextuele betekenis van de zin.
De betekenis van de zin correct interpreteren om de aspectswaarde te onderbouwen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat zowel de aspectswaarde van de persoonsvorm als de koppeling met de betekenis van de zin in het antwoord worden opgenomen.
Vermijd het enkel benoemen van de tijd (verleden tijd) zonder de specifieke aspectswaarde (herhaling/gewoonte) te vermelden.
Controleer of de interpretatie van de zin (jaarlijkse handeling) de gekozen aspectswaarde ondersteunt.

Kernbegrippen: imperfectum, aspectswaarde, iterativum

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de tijd (verleden tijd) van de persoonsvorm benoemen en niet het aspect (herhaling/gewoonte).
- De koppeling met de betekenis van de zin (dat de handeling jaarlijks plaatsvond) niet maken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 3 – Volgorde van verkoop van meisjes (2 punten)

2p 3 Regel 10 ἐξωνέοντο τὰς καλλιστευούσας a Noteer in eigen woorden in welke volgorde deze meisjes verkocht werden. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 5 Ἀνιστὰς). b Noteer in eigen woorden de volgorde waarin de overige meisjes aangeboden werden. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 17 ἐξεδίδοσαν). In een artikel uit 1848 betoogt J. van der Leij dat de band tussen ouders en kinderen bij de Babyloniërs niet innig geweest kan zijn: (...) daar de ouders zoo weinig zeggenschap over hun kinderen hadden, dat zij hun dochters niet eens konden uithuwelijken. Dit geschiedde door afzonderlijke koninklijke ambtenaren, die de huwbare maagden openlijk verkochten. Daar werden de huwelijken niet uit liefde aangegaan.

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om het in eigen woorden noteren van de volgorde waarin meisjes werden verkocht, gebaseerd op specifieke delen van de Griekse tekst.

Wat moet je kennen: VWO Grieks vocabulaire en grammatica voor het begrijpen van de tekst van Herodotus.
De culturele context van huwelijksgebruiken in het oude Babylon zoals beschreven door Herodotus.

Wat moet je kunnen: Griekse tekst lezen en interpreteren (Herodotus).
Specifieke tekstgedeelten analyseren om de volgorde van gebeurtenissen te achterhalen.
In eigen woorden een beschrijving geven van de geconstateerde volgorde.
Onderscheid maken tussen verschillende delen van de tekst die betrekking hebben op verschillende groepen meisjes.

Waar op letten: De vraag is opgesplitst in twee delen (a en b) die de volgorde voor twee verschillende groepen meisjes beschrijven. Het is belangrijk om de juiste tekstgedeelten te gebruiken voor elk deel van de vraag.
De volgorde voor de 'mooiste' meisjes (deel a) en de 'overige'/'minder mooie' meisjes (deel b) is verschillend en moet correct worden geïdentificeerd.
De formulering 'in eigen woorden' betekent dat een letterlijke vertaling niet volstaat, maar een correcte weergave van de betekenis vereist is.

Kernbegrippen: tekstbegrip, Herodotus

Veelgemaakte fouten:
- De vraag is opgesplitst in twee delen (a en b) die de volgorde voor twee verschillende groepen meisjes beschrijven. Het is belangrijk om de juiste tekstgedeelten te gebruiken voor elk deel van de vraag.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/3

## Vraag 6 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 6 (1 punt)

De maker van het schilderij op afbeelding 1 heeft zich laten inspireren door de tekst van Herodotus.
Welk werkwoord geeft de handeling weer die op het schilderij is afgebeeld?
A ἐσάγεσκον (regel 5)
B ἀνεκήρυσσε (regel 7)
C ἐδέοντο (regel 11)
D ἐλάμβανον (regel 12)

Wat kun je verwachten: Een vraag die de interpretatie van een visuele bron (schilderij) koppelt aan de inhoud van een Griekse tekst, waarbij de precieze betekenis van Griekse werkwoorden cruciaal is.

Wat moet je kennen: De betekenis van de Griekse werkwoorden in de gegeven context. De inhoud van de tekst van Herodotus over de Babylonische huwelijksmarkt. De algemene context van de afgebeelde scène.

Wat moet je kunnen: De centrale handeling op een afbeelding identificeren. De betekenis van Griekse werkwoorden nauwkeurig bepalen. De relatie leggen tussen tekstuele beschrijving en visuele weergave.

Waar op letten: De precieze betekenis van elk werkwoord en hoe dit zich verhoudt tot de *centrale* handeling op het schilderij, niet tot voorbereidende of resulterende acties. Let op de context van de tekst van Herodotus.

Kernbegrippen: imperfectum, lexicon, interpretatie van beeldmateriaal

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de centrale handeling (veilen) met voorbereidende of resulterende handelingen.
- Onvoldoende kennis van de precieze betekenis van de Griekse werkwoorden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/6

## Vraag 8 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 8 (1 punt)

1p 8 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 18 'O) het Griekse tekstelement waarmee dezelfde groep wordt aangeduid als met \(\text{Αἱ πλεῦνες}\). Regel 18-28 \(\text{Ὁ t/m ἱροῦ}\) In de regels 1-17 (\(\text{ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν}\)) beschrijft Herodotus een onderscheid tussen twee groepen vrouwen op grond van hun uiterlijk. In de regels 18-28 (\(\text{Ὁ t/m ἱροῦ}\)) wordt op grond van iets anders een onderscheid gemaakt tussen twee groepen vrouwen.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Grieks tekstelement dat verwijst naar een eerder genoemde groep, gebaseerd op contextueel begrip en grammaticale analyse.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse grammatica (naamvallen, met name dativus), Ionische vormen, en de vaardigheid om verwijzingen in een tekst te identificeren.

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en begrijpen, specifieke instructies opvolgen (vanaf welke regel te zoeken), contextuele aanwijzingen gebruiken om de betekenis van groepen te bepalen, en het correct citeren van het gevraagde tekstelement.

Waar op letten: Let op de contextuele beschrijving van de twee groepen vrouwen. Herken dat 'Αἱ πλεῦνες' (de meesten) verwijst naar de groep die lang moet wachten. Zoek naar een ander tekstelement dat deze 'overige' of 'meeste' vrouwen aanduidt. Wees alert op Ionische vormen zoals 'τῇσι' en de functie van de dativus in deze context. Vermijd de valkuil om alleen te zoeken naar woorden in dezelfde naamval (nominativus) als het gegeven woord, aangezien verwijzingen ook via andere grammaticale constructies kunnen plaatsvinden.

Kernbegrippen: verwijzing, substantivering, dativus

Veelgemaakte fouten:
- Zoeken naar een woord in dezelfde naamval (nominativus) als het gegeven woord.
- De Ionische vorm 'τῇσι' niet herkennen als dativus pluralis femininum.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 10 – Verschillen Babylonische gewoonte en tempelprostitutie (2 punten)

Regel 18-28 Ὁ t/m ἱροῦ
Op *Wikipedia* staat over het onderwerp tempelprostitutie:
Tempelprostitutie is een vorm van prostitutie waarbij een vrouw zich in een tempel ter beschikking stelt voor seks tegen betaling, als heilige dienstplicht aan een godin of god. Deze ‘heilige prostitutie’ kwam vooral voor in de Oudheid. Hiervoor waren tempelprostituees beschikbaar. Voor de familie van de meisjes was het een eer om een van hun dochters in de tempel te hebben werken.
De gewoonte die Herodotus beschrijft in de regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ), lijkt op het verschijnsel tempelprostitutie zoals beschreven op *Wikipedia*, maar is niet hetzelfde.
2p 10 Noteer in eigen woorden twee verschillen. Ga bij beide verschillen in op zowel de gewoonte bij de Babyloniërs als het verschijnsel tempelprostitutie zoals beschreven op *Wikipedia*. Laat buiten beschouwing dat het bij de Babyloniërs om een specifieke godin gaat en de beschrijving op *Wikipedia* algemeen bedoeld is.

Wat kun je verwachten: Het noteren van twee verschillen tussen een beschreven gewoonte (Babyloniërs) en een algemeen verschijnsel (tempelprostitutie), waarbij voor elk verschil beide aspecten worden belicht.

Wat moet je kennen: De inhoud van de Griekse tekstregels 18-28 (Herodotus over Babyloniërs) en de inhoud van de Wikipedia-tekst over tempelprostitutie.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip van zowel de Griekse bron (in vertaling) als de secundaire bron (Wikipedia). Analyseren en vergelijken van twee beschrijvingen. Het formuleren van duidelijke verschillen in eigen woorden.

Waar op letten: Noem twee verschillen. Ga bij elk verschil in op zowel de Babylonische gewoonte als tempelprostitutie. Laat het verschil in specificiteit van de godin buiten beschouwing. Vermijd het noemen van overeenkomsten.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, vergelijking, cultuurgeschiedenis

Veelgemaakte fouten:
- Niet op beide aspecten van de vergelijking ingaan (zowel Babylonische gewoonte als tempelprostitutie).
- Een verschil noemen dat expliciet is uitgesloten (specifieke vs. algemene godheid).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – Herodotus' onderzoeksmethode (1 punt)

1p 11 Noteer de Griekse term voor het instrument dat Herodotus in dit geval gebruikt heeft. Baseer je antwoord op regel 1 (\(Ἔλεγον\) t/m \(\text{ὧδε}\)). Regel 2-4 \(\text{καί}\) t/m \(\text{πέλαγος}\) Dit tekstgedeelte wordt door W. Kassies als volgt vertaald: maar in de Egeïsche Zee werd hij door stormwinden uit de koers geslagen in de richting van de Egyptische wateren In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.

Wat kun je verwachten: De Griekse term voor een specifieke onderzoeksmethode van Herodotus, gebaseerd op een tekstfragment.

Wat moet je kennen: De drie onderzoeksmethoden van Herodotus (ὄψις, ἀκοή, γνώμη) en hun betekenis. De relatie tussen het werkwoord 'ἔλεγον' en de methode 'ἀκοή'.

Wat moet je kunnen: Het herkennen van sleutelwoorden in een Grieks tekstfragment die verwijzen naar een onderzoeksmethode. Het correct noteren van de Griekse term.

Waar op letten: De betekenis van 'Ἔλεγον' (zij zeiden) als indicator voor de bron van informatie. Het onderscheid tussen de verschillende onderzoeksmethoden van Herodotus.

Kernbegrippen: Herodotus' onderzoeksmethoden, ἱστορίη, ἀκοή, ὄψις, γνώμη

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de drie onderzoeksmethoden van Herodotus (ὄψις, ἀκοή, γνώμη).
- Het niet correct verbinden van het werkwoord 'ἔλεγον' (zij zeiden) aan het concept 'ἀκοή' (horen zeggen).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Analyse van grammaticale structuur en vertaling van 'μιν' (1 punt)

Regel 2-4 καί t/m πέλαγος
Dit tekstgedeelte wordt door W. Kassies als volgt vertaald:
maar in de Egeïsche Zee werd hij door stormwinden uit de koers
geslagen in de richting van de Egyptische wateren
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.
1p 12 Leg dit uit met betrekking tot μιν (regel 3). Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de weergave van μιν in de vertaling.

Wat kun je verwachten: Een vraag die de grammaticale functie van een specifiek woord in het Grieks vergelijkt met de weergave ervan in een gegeven Nederlandse vertaling, waarbij de verschillen in syntactische structuur moeten worden uitgelegd.

Wat moet je kennen: Syntaxis van het Grieks (lijdend voorwerp, onderwerp, naamvallen zoals accusativus en nominativus).
Syntaxis van het Nederlands (lijdend voorwerp, onderwerp, passieve constructies).
De relatie tussen naamval en grammaticale functie in zowel het Grieks als het Nederlands.

Wat moet je kunnen: De grammaticale functie van een woord in een Griekse zin bepalen.
De grammaticale functie van een woord in een Nederlandse vertaling bepalen.
Verschillen in grammaticale structuur tussen het Grieks en het Nederlands identificeren en uitleggen.
Specifiek de rol van 'μιν' (acc. van het persoonlijk voornaamwoord) in een Griekse zin herkennen en de vertaling ervan in een passieve Nederlandse zin analyseren.

Waar op letten: Beide onderdelen van de vraag behandelen: zowel het Grieks als de weergave in de vertaling.
Duidelijk onderscheid maken tussen grammaticale functie (onderwerp/lijdend voorwerp) en naamval (nominativus/accusativus), hoewel het benoemen van naamvallen niet fout wordt gerekend.
De passieve constructie in de Nederlandse vertaling herkennen en de implicaties daarvan voor de functie van 'hij'/'het' uitleggen.

Kernbegrippen: lijdend voorwerp, onderwerp, accusativus, nominativus, syntaxis, passieve constructie

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (slechts één taal behandelen).
- Verwarring tussen grammaticale functie (onderwerp/lijdend voorwerp) en naamval (nominativus/accusativus).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – Inhoudskaart VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 13 (2 punten)

Regel 5 τὸ νῦν t/m Νείλου
In het vervolg (t/m regel 9 ἀρχῆς) meldt Herodotus over nog twee andere zaken expliciet dat ze in zijn eigen tijd nog bestaan.
13 Noteer in eigen woorden deze twee zaken.

Wat kun je verwachten: Het identificeren en in eigen woorden weergeven van specifieke feiten of details uit een Griekse tekst die expliciet worden genoemd als bestaand in de tijd van de auteur.

Wat moet je kennen: De inhoud van de opgegeven regels (5 t/m 9) van de tekst van Herodotus.

Wat moet je kunnen: 1. De relevante passage in de Griekse tekst lokaliseren (regel 5 t/m 9).
2. De tekst nauwkeurig lezen en begrijpen.
3. De twee specifieke zaken identificeren die Herodotus expliciet noemt als nog bestaand in zijn eigen tijd.
4. Deze twee zaken in eigen woorden formuleren.

Waar op letten: 1. Zorg ervoor dat beide zaken worden genoemd.
2. Wees specifiek genoeg over het 'gebruik' bij de tempel (asielrecht voor slaven).
3. Formuleer het antwoord in eigen woorden, zoals gevraagd.

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (slechts één van de twee zaken noemen).
- Niet specifiek genoeg zijn over het 'gebruik' bij de tempel.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – Referentiebepaling van 'ἱρέες' in verschillende contexten (2 punten)

Regel 13 τοὺς ἱρέας
Beargumenteer of dit dezelfde personen zijn als οἱ ἱρέες in regel 1. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 1 Ἔλεγον). Ga in je antwoord in op zowel de ene groep als de andere groep.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het vergelijken van twee voorkomens van hetzelfde woord of dezelfde frase in de tekst en te beargumenteren of deze naar dezelfde entiteit verwijzen, gebaseerd op tekstuele aanwijzingen.

Wat moet je kennen: De betekenis van het Griekse woord ἱρέες/ἱρέας (priesters). De contextuele informatie rondom beide voorkomens van het woord, inclusief tijdsaanduidingen, locaties, en de rol van de genoemde personen in het verhaal.

Wat moet je kunnen: 1. De relevante tekstgedeelten (vanaf regel 1 Ἔλεγον en rond regel 13) nauwkeurig lezen en begrijpen. 2. De contextuele verschillen tussen de twee voorkomens van ἱρέες/ἱρέας identificeren (bijvoorbeeld tijd, locatie, functie, godheid). 3. Een beargumenteerd antwoord formuleren dat expliciet ingaat op zowel de ene als de andere groep, en een conclusie trekt over hun identiteit.

Waar op letten: Let op: 1. Tijdsaanduidingen: speelt het zich af in Herodotus' tijd of in de tijd van het verhaal (Alexander/Helena)? 2. Locatie/Godheid: zijn de priesters verbonden aan dezelfde tempel of godheid? 3. De rol van de priesters: zijn het informanten van Herodotus of personages binnen het vertelde verhaal? 4. De grammaticale vorm (nominatief meervoud vs. accusatief meervoud) is hier minder relevant dan de semantische context.

Kernbegrippen: contextuele interpretatie, referentiebepaling

Veelgemaakte fouten:
- Aannemen dat dezelfde term (ἱρέες) naar dezelfde groep verwijst zonder de context te controleren.
- Het onderscheid in tijd (verhaaltijd vs. verteltijd) of locatie/godheid over het hoofd zien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – Functie van het praesens (2 punten)

Regel 8 διατελέει en regel 14 πέμπει
Deze persoonsvormen staan in dezelfde werkwoordstijd, maar ze staan niet om dezelfde reden in deze werkwoordstijd.
Beschrijf van beide persoonsvormen de reden waarom ze in deze werkwoordstijd staan.

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het identificeren en beschrijven van de verschillende functies van werkwoordstijden, specifiek het praesens, in verschillende contexten binnen een Griekse tekst.

Wat moet je kennen: Kennis van de verschillende functies van het praesens (tegenwoordige tijd) in het Oudgrieks, waaronder het duratieve/gewone praesens en het praesens historicum. Begrip van aspect in werkwoordstijden.

Wat moet je kunnen: Analyseren van de context van persoonsvormen om hun specifieke functie te bepalen. Het onderscheiden van een beschrijvende/voortdurende actie van een verlevendigende actie in het verleden.

Waar op letten: Let op de context van elke persoonsvorm. Is het een algemene bewering, een gewoonte, een beschrijving van het heden van de verteller, of een actie in het verleden die levendig wordt verteld? Vermijd het verwisselen van de functies.

Kernbegrippen: praesens, praesens historicum, aspect

Veelgemaakte fouten:
- Het verschil in functie tussen een 'gewoon' praesens en een praesens historicum niet herkennen.
- De functies van de twee werkwoorden omdraaien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 16 (1 punt)

1p 16 Citeer uit het tekstgedeelte Ὁ t/m ἦν Θῶνις (regel 8-14) het Griekse woord waarmee dezelfde persoon bedoeld wordt als met ξεῖνον. Regel 20-22 Ἀντιπέμπει t/m λέξει Proteus gaat niet direct in op de twee suggesties die Thonis in zijn vraag gedaan heeft, maar geeft hem de opdracht Alexander naar hem toe te brengen.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een specifiek Grieks woord uit een gegeven tekstgedeelte dat verwijst naar een eerder genoemd concept of persoon.

Wat moet je kennen: Kennis van de personages in de tekst (Herodotus' verhaal over Menelaus in Egypte). Begrip van co-referentialiteit. Herkenning van de accusativus als grammaticale vorm.

Wat moet je kunnen: Het lokaliseren van specifieke informatie binnen een afgebakend tekstgedeelte. Het identificeren van woorden die naar dezelfde entiteit verwijzen. Het correct citeren van een Grieks woord.

Waar op letten: De exacte afbakening van het tekstgedeelte. De correcte identificatie van de persoon die met ξεῖνον wordt bedoeld. Het citeren van het precieze Griekse woord, inclusief de juiste grammaticale vorm (accusativus).

Kernbegrippen: co-referentialiteit, tekstbegrip, accusativus

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van de personages in de tekst.
- Een ander woord citeren dat een persoon aanduidt, maar niet de juiste.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 17 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 17 (2 punten)

Regel 20-22 Ἀντιπέμπει t/m λέξει
Proteus gaat niet direct in op de twee suggesties die Thonis in zijn vraag gedaan heeft, maar geeft hem de opdracht Alexander naar hem toe te brengen.
2p 17 a Noteer in eigen woorden de twee suggesties van Thonis. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἥκει t/m ἦλθε (regel 15-19).
b Noteer het doel dat Proteus heeft met zijn opdracht aan Thonis. Baseer je antwoord op de woorden van Proteus (regel 20-22 Ἄνδρα t/m λέξει).

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen (a en b). Deel a vraagt om het identificeren en parafraseren van twee suggesties uit een specifiek tekstgedeelte. Deel b vraagt om het afleiden van een onderliggend doel uit een opdracht in een ander specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Woordenschat en grammatica van het Grieks om de relevante tekstgedeelten te kunnen vertalen/begrijpen.
De context van het verhaal om de suggesties en het doel te kunnen plaatsen.

Wat moet je kunnen: Specifieke informatie uit een Griekse tekst lokaliseren (regel 15-19 voor a, regel 20-22 voor b).
Gevonden informatie in eigen woorden weergeven (parafraseren).
Impliciete informatie afleiden uit expliciete tekst (inferentie, met name voor deel b: het doel achter de opdracht).
Onderscheid maken tussen een letterlijke opdracht en het achterliggende doel.

Waar op letten: Voor vraag a: Zorg ervoor dat BEIDE suggesties van Thonis worden genoemd. Eén suggestie is onvoldoende voor punten.
Voor vraag b: Geef het DOEL van Proteus' opdracht, niet slechts een herhaling van de opdracht zelf. Het antwoord 'Hij wil dat Alexander (door Thonis) naar hem toe gebracht wordt' levert geen punten op.
Gebruik eigen woorden voor de antwoorden, zoals gevraagd ('Noteer in eigen woorden').

Kernbegrippen: tekstbegrip, inferentie

Veelgemaakte fouten:
- Voor vraag b, het letterlijk overnemen van de opdracht (Alexander brengen) in plaats van het achterliggende doel (verhoren) te benoemen.
- Voor vraag a, slechts één van de twee suggesties van Thonis noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/17

## Vraag 18 – VWO Grieks Examen 2023, periode 1, vraag 18 (1 punt)

1p 18 Wie of wat maakt geen deel uit van πάντων? A τὰς νέας (regel 23) B τὴν Ἑλένην (regel 24) C τὰ χρήματα (regel 24) D τοὺς ἱκέτας (regel 25) Regel 25-30 Ἀνακομισθέντων t/m ἀδικήματος In dit tekstgedeelte worden drie vragen van Proteus beschreven.

Wat kun je verwachten: Een vraag over tekstbegrip en de interpretatie van een grammaticale constructie (genitivus absolutus) in relatie tot de context.

Wat moet je kennen: Woordenschat (o.a. πάντων, νέας, Ἑλένην, χρήματα, ἱκέτας), grammaticale constructies (genitivus absolutus), en de verhaallijn/context van de tekst.

Wat moet je kunnen: De genitivus absolutus 'Ἀνακομισθέντων πάντων' correct vertalen en de reikwijdte van 'πάντων' bepalen. De genoemde opties (A, B, C, D) relateren aan de tekst en de context van de genitivus absolutus. Uitsluiten welke optie niet tot 'πάντων' behoort.

Waar op letten: De precieze betekenis en reikwijdte van 'πάντων' (allen/alles) binnen de genitivus absolutus. Welke elementen in de tekst expliciet worden genoemd als onderdeel van de groep die voor Proteus wordt gebracht, versus elementen die een andere rol hebben (bijv. transportmiddel).

Kernbegrippen: genitivus absolutus, tekstbegrip, woordenschat

Veelgemaakte fouten:
- Het onjuist bepalen van de reikwijdte van het woord 'πάντων' (allen/alles) binnen de genitivus absolutus constructie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/18

## Vraag 19 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 19 (2 punten)

Regel 25-30 Ἀνακομισθέντων t/m ἀδικήματος
In dit tekstgedeelte worden drie vragen van Proteus beschreven.
Noteer in eigen woorden deze drie vragen.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het identificeren en parafraseren van specifieke informatie (vragen) uit een opgegeven tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: VWO Grieks vocabulaire en grammatica om de tekst te kunnen vertalen/begrijpen. Kennis van de context van het verhaal kan helpen, maar is niet expliciet vereist voor deze vraag.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: het vermogen om specifieke informatie (vragen) te lokaliseren in een Griekse tekst. Parafraseren: het vermogen om de gevonden informatie in eigen woorden weer te geven.

Waar op letten: Identificeer alle drie de vragen. Parafraseer de vragen nauwkeurig in eigen woorden. Zorg dat de kern van elke vraag behouden blijft. Let op de valkuilen: niet alle vragen identificeren of onjuist parafraseren.

Kernbegrippen: tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Niet alle drie de vragen identificeren.
- De vragen onjuist parafraseren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 21 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 21 (1 punt)

1p 21 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 37 Νῦν) het Griekse tekstelement dat de concrete inhoud weergeeft van αὐτὰ. Regel 40 αὐτὸς ἐλθὼν ἐκεῖνος Dit is inderdaad gebeurd, zo vertelt Herodotus in het vervolg van tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt). Degene die hier wordt aangeduid met ἐκεῖνος heeft zich toen schuldig gemaakt aan een goddeloze daad.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Grieks tekstelement dat de concrete inhoud van een pronomen weergeeft.

Wat moet je kennen: Kennis van pronomina (met name onzijdig meervoud) en hun functie als verwijzing naar eerder genoemde zaken (antecedent).

Wat moet je kunnen: Het kunnen identificeren van het antecedent van een pronomen in de directe context van de tekst. Nauwkeurig citeren.

Waar op letten: Let op de grammaticale congruentie (onzijdig meervoud) en de semantische inhoud van het pronomen 'αὐτὰ'. Zoek naar de specifieke zaken die eerder in de tekst zijn genoemd en waarnaar 'αὐτὰ' verwijst. Zorg voor een volledig citaat.

Kernbegrippen: pronomen, antecedent, tekstverbanden

Veelgemaakte fouten:
- Een onvolledig citaat geven, bijvoorbeeld alleen 'γυναῖκα' of alleen 'τὰ χρήματα'.
- Een woord citeren dat niet de concrete inhoud weergeeft.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/21

## Vraag 22 – Inhoudskaart VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 22 (1 punt)

Regel 40 αὐτὸς ἐλθὼν ἐκεῖνος
Dit is inderdaad gebeurd, zo vertelt Herodotus in het vervolg van tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt). Degene die hier wordt aangeduid met ἐκεῖνος heeft zich toen schuldig gemaakt aan een goddeloze daad.
1p 22 Beschrijf deze daad.

Wat kun je verwachten: Een vraag die specifieke feiten of gebeurtenissen uit de bredere context van een Griekse tekst (hier Herodotus) toetst, die niet direct in de examen-tekst zelf staan.

Wat moet je kennen: De bredere verhaallijn van Herodotus' verslag over Menelaus, specifiek de goddeloze daad die hij beging na de Trojaanse Oorlog, namelijk het offeren van twee Egyptische kinderen om gunstig weer te krijgen.

Wat moet je kunnen: Specifieke details uit de bredere narratieve context van Herodotus' werk reproduceren, zelfs als deze niet expliciet in de examen-tekst zijn afgedrukt.

Waar op letten: De vraag verwijst expliciet naar 'het vervolg van tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt)', wat aangeeft dat parate kennis van het verhaal vereist is. Let op de identificatie van 'ἐκεῖνος' (Menelaus) en de specifieke 'goddeloze daad'.

Kernbegrippen: narratieve context, Herodotus, Menelaus

Veelgemaakte fouten:
- De gevraagde informatie staat niet in de examen-tekst, maar vereist parate kennis van het verhaal.
- Verwarring over wie 'ἐκεῖνος' (Menelaus) is of wat zijn specifieke misdaad was.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/22

## Vraag 23 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 23 (1 punt)

1p 23 Vind je dat de dienaren van Alexander het doel hebben bereikt dat in regel 11 beschreven is met de woorden βουλόμενοι βλάπτειν αὐτόν? Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit de woorden van Proteus in de regels 31-42 (Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι). Tekst 3 37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om een interpretatie van een tekstpassage en deze te beargumenteren met een specifieke andere passage.

Wat moet je kennen: De betekenis van de Griekse woorden in regel 11 (βουλόμενοι βλάπτειν αὐτόν) en de inhoud van de regels 31-42 (Proteus' woorden).

Wat moet je kunnen: De tekst interpreteren, een standpunt innemen en dit standpunt beargumenteren met een specifiek tekstgegeven.

Waar op letten: Zorg dat het antwoord een duidelijke 'ja' of 'nee' is. De argumentatie moet direct verwijzen naar de woorden van Proteus in regels 31-42. Let op de interpretatie van 'βλάπτειν' (schaden/benadelen) – zowel materieel/emotioneel nadeel als het uitblijven van fysiek letsel kunnen als argument dienen.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, argumentatie

Veelgemaakte fouten:
- Een mening geven zonder deze te onderbouwen met de gevraagde tekstpassage (regel 31-42).
- Een te enge interpretatie van het woord 'βλάπτειν' (schaden/benadelen), terwijl zowel materieel/emotioneel nadeel als het uitblijven van fysiek letsel als argumenten kunnen dienen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2023/tijdvak-1/vraag/23

## Vragen in dit examen

### Vraag 4 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 4

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen: een citeervraag en een argumentatievraag. De citeervraag vraagt om een specifiek Grieks woord dat overeenkomt met een begrip uit een secundaire bron. De argumentatievraag vraagt om een standpunt te beargumenteren op basis van een opgegeven tekstgedeelte, waarbij een bewering uit de secundaire bron wordt getoetst aan de primaire Griekse tekst.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse woordenschat en de context van huwelijksgebruiken in de oudheid. Begrip van de relatie tussen een primaire Griekse tekst en een secundaire interpretatie daarvan.

Wat moet je kunnen: 1. Griekse tekst nauwkeurig lezen en interpreteren. 2. Inhoudelijke vergelijkingen maken tussen een Nederlandse tekst en een Griekse tekst. 3. Specifieke woorden lokaliseren in een Griekse tekst. 4. Een standpunt beargumenteren op basis van tekstuele evidentie. 5. De grenzen van een tekstgedeelte respecteren bij het argumenteren.

Waar op letten: Bij vraag a: precies het juiste Griekse woord citeren en de regelnummers controleren. Bij vraag b: de argumentatie strikt baseren op de regels 1-17 van de Griekse tekst en niet op algemene kennis of persoonlijke mening. Zowel een 'ja' als een 'nee' kan correct zijn, mits goed beargumenteerd.

### Vraag 5 – Inhoudskaart VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 5

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen: het citeren van een Grieks woord dat een oordeel van de auteur weergeeft, en het in eigen woorden formuleren van de reden voor dit oordeel, gebaseerd op een ander tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Kennis van Griekse grammatica (herkennen van superlatieven), woordenschat (betekenis van 'σοφώτατος'), en de gewoonte die Herodotus beschrijft.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip, het identificeren van oordelende woorden, het afleiden van oorzaak-gevolgrelaties uit de tekst, en het parafraseren van tekstgedeelten in eigen woorden.

Waar op letten: Let op superlatieven of andere woorden die een expliciet oordeel van de auteur uitdrukken. Zorg ervoor dat de reden die je formuleert direct afleidbaar is uit het opgegeven tekstgedeelte en het oordeel van de auteur verklaart.

### Vraag 7 – Vergelijking Herodotus met afbeelding en museumtoelichting

Wat kun je verwachten: De vraag vereist een gedetailleerde vergelijking tussen een Griekse brontekst (Herodotus) en externe visuele/tekstuele bronnen (schilderij, museumtoelichting). Je moet specifieke afwijkingen kunnen identificeren en uitleggen.

Wat moet je kennen: Gedetailleerde inhoud van het opgegeven tekstgedeelte van Herodotus. Begrip van de beschreven Babylonische gewoonte.

Wat moet je kunnen: 1. Nauwkeurig lezen en interpreteren van de Griekse tekst van Herodotus. 2. Specifieke details uit de tekst extraheren. 3. De geëxtraheerde details vergelijken met informatie uit een afbeelding (via de vraagtekst) en een museumtoelichting. 4. Afwijkingen of strijdigheden helder formuleren en uitleggen.

Waar op letten: Let op specifieke details in de tekst van Herodotus over de opstelling (wie staat waar) en de aard van de veiling (wie wordt geveild, financiële aspecten). Vergelijk deze details nauwkeurig met de beschrijving van het schilderij en de museumtoelichting. Vermijd aannames over de afbeelding die niet expliciet in de vraagtekst staan.

### Vraag 9 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 9

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt naar een expliciet onderscheid in de tekst. Deelvraag b vraagt om een inferentie op basis van de tekst.

Wat moet je kennen: Griekse woordenschat en grammatica om de tekst van Herodotus te begrijpen.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: expliciete informatie uit de tekst halen (a).
Inferentie: logische conclusies trekken op basis van impliciete informatie in de tekst (b).
Contextualiseren: de beschreven situatie plaatsen in een bredere context van menselijk gedrag (keuze op basis van uiterlijk).

Waar op letten: Onderscheid maken tussen expliciete informatie (a) en impliciete informatie/inferentie (b).
Voor deelvraag b: de formulering 'uitgekozen door een man' impliceert een criterium, ook al wordt het niet direct genoemd.
Niet afwijken van de focus op r. 18-28, ondanks de verwijzing naar r. 1-17 in de vraagstelling.

### Vraag 20 – VWO Grieks Examen 2023 periode 1, vraag 20

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit drie deelvragen (a, b, c) die elk een specifiek aspect van de tekstinhoud en de argumentatie van Proteus en Alexander toetsen. Het vereist het nauwkeurig identificeren van details, het samenvatten in eigen woorden en het trekken van conclusies op basis van tekstfragmenten.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse tekst (vertaling en begrip), begrip van culturele concepten zoals 'xenia' (gastvriendschap) en de ethische implicaties daarvan in de oudheid, en de betekenis van specifieke Griekse termen zoals 'ἀνοσιώτατον'.

Wat moet je kunnen: 1. Specifieke informatie uit de tekst extraheren en samenvatten in eigen woorden (vraag a en b).
2. De argumentatielijn van een personage (Proteus) reconstrueren (vraag a en b).
3. Een conclusie trekken over de intenties van een personage (Alexander) op basis van diens antwoord en de context (vraag c).
4. De relatie leggen tussen een kwalificatie ('ἀνοσιώτατον') en de onderliggende redenen in de tekst (vraag b).
5. Tekstgedeelten nauwkeurig afbakenen en daarop baseren (t/m regel 37 ἥκεις, ὅς t/m ἥκεις (regel 33-37), Ἀνακομισθέντων t/m ἀδικήματος (regel 25-30)).

Waar op letten: 1. **Vraag a:** Noteer de *drie* onderdelen van de opsomming en doe dit *in eigen woorden*. Zorg dat alle drie de onderdelen correct en volledig zijn.
2. **Vraag b:** Identificeer het *specifieke gegeven* waarop de kwalificatie 'ἀνοσιώτατον' is gebaseerd, en let op de nadruk door *herhaling*. De kern is de schending van gastvriendschap.
3. **Vraag c:** Leg *uit* hoe uit Alexanders antwoord blijkt dat hij rekening hield met Proteus' oordeel. Dit vereist een inferentie uit wat Alexander *niet* vertelt of hoe hij de waarheid verdraait.
4. Let op de precieze afbakening van de tekstgedeelten voor elke deelvraag.

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2023
tijdvak 1
dinsdag 16 mei
9.00 - 12.00 uur
Griekse taal en cultuur

Bij dit examen hoort een bijlage.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Dit examen bestaat uit 23 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.

VW-1111-a-23-1-o

### Pagina 2

Tekst 1
1p 1 Regel 1 Bij hen bestaan deze gewoonten
Leg uit dat de inhoud van tekst 1 past in de traditie van Herodotus’
voorgangers, de logografen.
1p 2 Regel 2-3 Κατὰ t/m τάδε
Beschrijf de aspectswaarde van de persoonsvorm in deze zin. Betrek in je
antwoord de betekenis van deze zin.
2p 3 a Regel 10 ἐξέζωνέοντο tăς καλλιστευούσας.
Noteer in eigen woorden in welke volgorde deze meisjes verkocht
werden. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 5
Ἆνιστὰς).
b Noteer in eigen woorden de volgorde waarin de overige meisjes
aangeboden werden. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 17
ἐξέδιδόσαν).
In een artikel uit 1848 betoogt J. van der Leij dat de band tussen ouders en
kinderen bij de Babyloniërs niet innig geweest kan zijn:
(...) daar de ouders zoo weinig zeggenschap over hun kinderen hadden,
dat zij hun dochters niet eens konden uithuwelijken. Dit geschiedde door
afzonderlijke ‘koninklijke ambtenaren’, die de huwbare maagden openlijk
verkochten. Daar werden de huwelijken niet uit liefde aangegaan.
2p 4 a Citeer uit het tekstgedeelte ὃ μὲν t/m συνοικήσι (regel 1-8) het
Griekse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘koninklijke
ambtenaren’.
b Ben je het eens met de opmerking “Daar werden de huwelijken niet uit
liefde aangegaan.”? Beargumenteer je antwoord op basis van de
regels 1-17 (ὃ μὲν t/m ἐξέδιδόσαν).
2p 5 a Regel 1-17 ὃ μὲν t/m ἐξέδιδόσαν
Citeer uit het tekstgedeelte ὃ μὲν t/m συνοικήσι (regel 1-8) het
Griekse woord waaruit Herodotus’ oordeel blijkt over de gewoonte die
hij beschrijft in de regels 1-17 (ὃ μὲν t/m ἐξέδιδόσαν).
Uit het tekstgedeelte Ὡς t/m ἐξέδιδόσαν (regel 12-17) kan de reden
opgemaakt worden voor Herodotus’ oordeel over de gewoonte die hij
beschrijft in de regels 1-17 (ὃ μὲν t/m ἐξέδιδόσαν).
b Noteer in eigen woorden deze reden.
VW-1111-a-23-1-o
2 / 6
leest verder

### Pagina 3

Hieronder volgt een gedetailleerde analyse van de examenpagina:

**1. Type pagina:**
Dit is een **opgavepagina** van een examen. Dit is te zien aan de nummering van de vragen (6, 7, 8, 9), de puntenwaardering per vraag (1p, 2p), en de instructies aan de student om specifieke taken uit te voeren (Leg uit, Citeer, Noteer, Leg dit uit). Onderaan de pagina staat ook "lees verder", wat duidt op een vervolg van het examen.

**2. Visuele elementen:**
De pagina bevat **geen grafieken, tabellen, figuren of diagrammen**. Het betreft uitsluitend tekst. Er wordt wel verwezen naar een externe "afbeelding 1" die in de examenvragen een centrale rol speelt, maar deze afbeelding zelf is niet op deze pagina te zien. Verder wordt er geregeld verwezen naar Griekse tekstelementen met de bijbehorende regels uit een vermoedelijk eerder gepresenteerd tekstfragment van Herodotus.

**3. Wiskundig/wetenschappelijk concept:**
De pagina behandelt **oud Griekse taal en literatuur (klassieke talen)**. Specifiek gaat het om:
*   **Tekstanalyse en interpretatie:** Het begrijpen en verklaren van tekstfragmenten van Herodotus.
*   **Vergelijking en contrast:** Het vergelijken van een afbeelding (afbeelding 1) met een beschrijving van Herodotus en het identificeren van overeenkomsten en verschillen.
*   **Terminologie en concepten uit de oudheid:** Zoals "bruidsschat", "veiling van vrouwen" en de sociale structuren zoals beschreven door Herodotus.
*   **Griekse taalvaardigheid:** Het herkennen en citeren van Griekse woorden en zinnen ('Αἱ πλεῦνες', Griekse werkwoorden).

**4. Context:**
Van de student wordt gevraagd om:
*   **Vraag 6:** Een correct Grieks werkwoord te identificeren, gebaseerd op de handeling die op "afbeelding 1" is afgebeeld en de tekst van Herodotus. Dit vereist kennis

### Pagina 4

Regel 18-28 Ὀ t/m ἱροῦ
Op Wikipedia staat over het onderwerp tempelprostitutie:
Tempelprostitutie is een vorm van prostitutie waarbij een vrouw zich in
een tempel ter beschikking stelt voor seks tegen betaling, als heilige
dienstplicht aan een godin of god. Deze ‘heilige prostitutie’ kwam vooral
voor in de oudheid. Hiervoor waren tempelprostituees beschikbaar. Voor
de familie van de meisjes was het een eer om een van hun dochters in de
tempel te hebben werken.
De gewoonte die Herodotus beschrijft in de regels 18-28 (Ὀ t/m ἱροῦ), lijkt op
het verschijnsel tempelprostitutie zoals beschreven op Wikipedia, maar is
niet hetzelfde.
2p 10 Noteer in eigen woorden twee verschillen. Ga bij beide verschillen in op
zowel de gewoonte bij de Babyloniërs als het verschijnsel tempelprostitutie
zoals beschreven op Wikipedia. Laat buiten beschouwing dat het bij de
Babyloniërs om een specifieke godin gaat en de beschrijving op Wikipedia
algemeen bedoeld is.

Tekst 2

Regel 1 ἱστορέοντι
Hierbij hanteerde Herodotus in het algemeen drie instrumenten.
1p 11 Noteer de Griekse term voor het instrument dat Herodotus in dit geval
gebruikt heeft. Baseer je antwoord op regel 1 (Ἕλεγον t/m ὦδε).

Regel 2-4 καί t/m πέλαγος
Dit tekstgedeelte wordt door W. Kassies als volgt vertaald:
maar in de Egeïsche Zee werd hij door stormwinden uit de koers
geslagen in de richting van de Egyptische wateren
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel
overgenomen.
1p 12 Leg dit uit met betrekking tot μιν (regel 3). Ga in je antwoord in op zowel het
Grieks als de weergave van μιν in de vertaling.

Regel 5 tòv t/m Νείλου
In het vervolg (t/m regel 9 ἀρχῆς) meldt Herodotus over nog twee andere
zaken expliciet dat ze in zijn eigen tijd nog bestaan.
2p 13 Noteer in eigen woorden deze twee zaken.

Regel 13 τοὺς ἱρὰς
Beargumenteer of dit dezelfde personen zijn als οἱ ἱρὲς in regel 1. Baseer je
antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 1 Ἕλεγον). Ga in je antwoord in
op zowel de ene groep als de andere groep.

VW-1111-a-23-1-o
4/6
lees verder ►►►

### Pagina 5

Regel 8 διατελέει en regel 14 πέμπει
Deze persoonsvormen staan in dezelfde werkwoordstijd, maar ze staan niet
om dezelfde reden in deze werkwoordstijd.
2p 15 Beschrijf van beide persoonsvormen de reden waarom ze in deze
werkwoordstijd staan.
Regel 21 ξείνον
1p 16 Citeer uit het tekstgedeelte Ὁ t/m ἦν Θώνις (regel 8-14) het Griekse woord
waarmee dezelfde persoon bedoeld wordt als met ξείνον.
Regel 20-22 Ἀντιπέμπει t/m λέξει
Proteus gaat niet direct in op de twee suggesties die Thonis in zijn vraag
gedaan heeft, maar geeft hem de opdracht Alexander naar hem toe te
brengen.
2p 17 a Noteer in eigen woorden de twee suggesties van Thonis. Baseer je
antwoord op het tekstgedeelte Ἣκει t/m ἦλθε (regel 15-19).
b Noteer het doel dat Proteus heeft met zijn opdracht aan Thonis.
Baseer je antwoord op de woorden van Proteus (regel 20-22 Ἄνδρα
t/m λέξει).
Regel 25 Ἀναμισθέντων πάντων
1p 18 Wie of wat maakt geen deel uit van πάντων?
A τὰς νέας (regel 23)
B τὴν Ἑλένην (regel 24)
C τὰ χρήματα (regel 24)
D τοὺς ἱκέτας (regel 25)
Regel 25-30 Ἀναμισθέντων t/m ἀδικήματος
In dit tekstgedeelte worden drie vragen van Proteus beschreven.
2p 19 Noteer in eigen woorden deze drie vragen.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
VW-1111-a-23-1-o
5/6
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Regel 34 ἔργον ἀνοσιώτατον
De inhoud hiervan maakt Proteus duidelijk door een opsomming.
4p 20 a Noteer in eigen woorden de drie onderdelen van deze opsomming.
Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 37 ἥκειç).

De kwalificatie ἀνοσιώτατον (regel 34) is gebaseerd op een bepaald gegeven
waarop Proteus door middel van herhaling de nadruk legt.
b Noteer in eigen woorden dit gegeven. Baseer je antwoord op het
tekstgedeelte ὅς t/m ἥκειç (regel 33-37).

Uit Alexanders antwoord op de vragen die Proteus aan hem gesteld had, kan
opgemaakt worden dat Alexander al rekening hield met het oordeel van
Proteus.
c Leg dit uit. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἀνακομισθέντων
t/m ἀδικήματα (regel 25-30).

Regel 39 αὐτὰ
1p 21 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 37 Νῦν) het Griekse tekstelement
dat de concrete inhoud weergeeft van αὐτὰ.

Regel 40 αὐτὸς ἐλθὼν ἐκεῖνος
Dit is inderdaad gebeurd, zo vertelt Herodotus in het vervolg van tekst 2 (niet
in dit examen afgedrukt). Degene die hier wordt aangeduid met ἐκεῖνος heeft
zich toen schuldig gemaakt aan een goddeloze daad.
1p 22 Beschrijf deze daad.

Regel 31-42 Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι
1p 23 Vind je dat de dienaren van Alexander het doel hebben bereikt dat in regel
11 beschreven is met de woorden βουλόμενοι βλάπτειν αὐτόν?
Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit de woorden van Proteus in
de regels 31-42 (Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι).

Tekst 3

37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1111-a-23-1-o