# Eindexamen Grieks VWO 2022 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3

## Vraag 1 – VWO Grieks Examen 2022, periode 3, vraag 1 (3 punten)

3p 1 a Noteer de gebruikelijke benaming voor een dergelijk bijvoeglijk naamwoord. b Citeer twee van dergelijke Griekse bijvoeglijke naamwoorden uit de regels 40-47 (\(\text{ὁππότε}\) t/m \(\text{Πριάμοιο}\)). Regel 31 \(\text{Δαιμονίη, τί νύ σε Πρίαμος Πριάμοιό τε παῖδες}\) en regel 35 \(\text{ὠμὸν βεβρώθοις Πρίαμον Πριάμοιό τε παῖδας}\)

Wat kun je verwachten: De vraag test de kennis van een specifieke stilistische term (epitheton ornans) en het vermogen om voorbeelden hiervan in een Griekse tekst te identificeren en te citeren.

Wat moet je kennen: De definitie en benaming van een epitheton ornans.
Kenmerken van een epitheton ornans in epische poëzie.
Griekse woordenschat en grammatica om bijvoeglijke naamwoorden te herkennen.

Wat moet je kunnen: De term 'epitheton ornans' correct noteren.
Bijvoeglijke naamwoorden herkennen in een Griekse tekst.
Specifieke voorbeelden van epitheta ornantia selecteren uit een opgegeven tekstgedeelte.
Correct citeren van Griekse woorden.

Waar op letten: De exacte benaming voor het stilistische middel.
Het correct citeren van twee Griekse bijvoeglijke naamwoorden uit het opgegeven tekstbereik.
Dat de geciteerde woorden daadwerkelijk epitheta ornantia zijn en geen willekeurige bijvoeglijke naamwoorden.

Kernbegrippen: epitheton ornans

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van een epitheton ornans met een regulier bijvoeglijk naamwoord.
- Het niet kennen van de Latijnse/Griekse term.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/1

## Vraag 3 – VWO Grieks Examen 2022 periode 3, vraag 3 (2 punten)

Regel 37 τοῦτό γε νεῖκος
De oorzaak van dit conflict is, dat Zeus van Troje houdt en dat Hera Troje haat.
a Noteer in eigen woorden de reden die Zeus zelf noemt voor zijn liefde voor Troje. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 49 ἡμεῖς).
b Noteer de reden waarom Hera Troje haat. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen (a en b). Deel a vereist het identificeren van een specifieke reden uit de opgegeven tekstpassage. Deel b vereist het reproduceren van achtergrondkennis die relevant is voor de context van de tekst.

Wat moet je kennen: De inhoud van de opgegeven Griekse tekstpassage (regels 37-49).
Mythologische achtergrondkennis, specifiek het verhaal van het Parisoordeel en de aanleiding van de Trojaanse Oorlog.
Het concept van 'timè' (eer) in de Griekse godenwereld, met name in relatie tot offers.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: specifieke informatie uit een Griekse tekstpassage halen en in eigen woorden weergeven.
Kennisreproductie: relevante mythologische achtergrondkennis oproepen en toepassen.
Onderscheid maken tussen informatie uit de tekst en parate kennis.

Waar op letten: Bij deel a: beperk het antwoord strikt tot de informatie die Zeus zelf noemt in de opgegeven regels.
Bij deel b: zorg ervoor dat de genoemde reden direct verband houdt met Hera's haat tegen Troje en gebaseerd is op de vereiste achtergrondkennis (Parisoordeel).
Vermijd het verwarren van tekstinformatie met parate kennis.
Formuleer antwoorden in eigen woorden, zoals gevraagd.

Kernbegrippen: Parisoordeel, timè, godenwereld, motivatie van personages

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van informatie uit de tekst met parate kennis.
- Onvoldoende kennis van de mythologische achtergrond (Parisoordeel).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/3

## Vraag 4 – Citeren van een Grieks tekstelement (1 punt)

1p 4 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 34 \(\text{Eἰ}\)) het desbetreffende Griekse tekstelement. Regel 57 \(\text{Ἀλλὰ}\) t/m \(\text{ἀτέλεστον}\) Deze regel wordt door J. van Gelder als volgt vertaald: Toch mag de moeite die ik mij geef niet zonder gevolg blijven. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een specifiek Grieks tekstelement dat een bepaalde betekenis of functie heeft in de tekst, vaak gerelateerd aan een samenvatting of verwijzing elders in de tekst.

Wat moet je kennen: De Griekse tekst van het voorafgaande fragment (vanaf regel 34), inclusief de betekenis van sleutelwoorden zoals δώκα (ik heb gegeven/toegestaan) en de context van de dialoog tussen Zeus en Hera.

Wat moet je kunnen: 1. Het lokaliseren van het relevante tekstgedeelte op basis van de opgegeven regels (vanaf regel 34). 2. Het herkennen van de semantische overeenkomst tussen een samenvattende term (δ ώκα in regel 43) en een eerder geuit statement. 3. Het nauwkeurig citeren van het desbetreffende Griekse tekstelement zonder extra of ontbrekende woorden.

Waar op letten: 1. De startregel voor het zoeken (vanaf regel 34). 2. De semantische link tussen 'δ ώκα' (ik heb gegeven/toegestaan) en de inhoud van de voorafgaande regels. 3. Het exact citeren van het Griekse tekstelement, inclusief diakritische tekens, en het vermijden van te lange of te korte citaten. 4. Het negeren van de informatie over regel 57 en de vertaling daarvan, aangezien dit afleiders zijn voor deze specifieke vraag.

Kernbegrippen: Citeren, Tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Het citeren van een te groot of te klein tekstfragment.
- Het niet herkennen van de semantische link tussen δώκα (ik heb gegeven) en Ἔρξον ὅπως ἐθέλεις (Doe zoals je wilt).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/4

## Vraag 6 – Misleiding door Athene in de Ilias (2 punten)

Regel 70-72 Αἶψα t/m δηλήσασθαι
In het werk *Politeia* van de Griekse filosoof Plato betoogt Socrates:
Verhalen waarin goden tovenaars zijn die zelf een andere gedaante kunnen aannemen en in woord en daad tegen mensen liegen om hen om de tuin te leiden, mogen onze kinderen in de opvoeding niet te horen krijgen.
In het vervolg van tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt) gaat Athene precies datgene doen wat Socrates afkeurt, en tegen het eind van de *Ilias* vertoont Athene nogmaals dit gedrag.
Beschrijf in eigen woorden voor elk van beide gevallen wie er door Athene misleid wordt en beschrijf voor elk van beide gevallen wat zij met die misleiding wil bereiken.

Wat kun je verwachten: Beschrijf in eigen woorden wie er door Athene misleid wordt en wat zij met die misleiding wil bereiken, voor twee specifieke gevallen in de Ilias.

Wat moet je kennen: De verhaallijn van de Ilias, specifiek de momenten waarop Athene ingrijpt door misleiding.
De rol van Athene bij het schenden van de wapenstilstand (Pandarus).
De rol van Athene bij de confrontatie tussen Achilles en Hector.

Wat moet je kunnen: In eigen woorden de misleide persoon identificeren.
In eigen woorden het doel van de misleiding beschrijven.
Twee afzonderlijke gevallen van misleiding door Athene correct onderscheiden en beschrijven.

Waar op letten: Zorg ervoor dat voor elk van de twee gevallen zowel de misleide persoon als het doel van de misleiding correct en volledig worden genoemd.
Verwar de twee verschillende situaties van misleiding door Athene niet.

Kernbegrippen: goddelijke interventie, misleiding, anthropomorfisme, karakterisering van goden, Plato's kritiek op Homerus

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord: voor een punt moeten zowel de misleide persoon als het doel van de misleiding correct worden genoemd, zoals de opmerking in het CV aangeeft.
- Verwarring tussen de twee verschillende situaties van misleiding door Athene in de Ilias.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/6

## Vraag 8 – Secundaire functie van een Homerische vergelijking (1 punt)

Regel 434-437 **Stokstijf** t/m **gebogen**
De primaire functie van deze vergelijking is illustratie van het roerloos stilstaan van de paarden.

Beschrijf in eigen woorden een van de secundaire functies van deze vergelijking. Baseer je antwoord op de inhoud van deze vergelijking.

Wat kun je verwachten: Beschrijf in eigen woorden een secundaire functie van een vergelijking, gebaseerd op de inhoud van de vergelijking.

Wat moet je kennen: Het concept van een Homerische vergelijking, inclusief het onderscheid tussen primaire en secundaire functies. De inhoud van de specifieke vergelijking (regel 434-437) en de context van het verhaal (dood van Patroclus, begrafenisrituelen).

Wat moet je kunnen: De inhoud van een vergelijking analyseren op diepere betekenislagen. Een secundaire functie formuleren in eigen woorden. Het antwoord baseren op de inhoud van de vergelijking.

Waar op letten: Het antwoord moet een secundaire functie beschrijven, niet de primaire. Het antwoord moet gebaseerd zijn op de inhoud van de vergelijking (de grafstèle/standbeeld op een grafterp). Vermijd algemene interpretaties die niet direct uit de vergelijking voortvloeien. Let op de associaties die de vergelijking oproept (dood, verdriet, begrafenis).

Kernbegrippen: Homerische vergelijking, secundaire functie

Veelgemaakte fouten:
- Het verschil tussen primaire en secundaire functie van een vergelijking niet kennen.
- Het antwoord niet baseren op de inhoud van de vergelijking (de grafstèle).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/8

## Vraag 12 – Inhoudelijke indeling van een Griekse tekstpassage (3 punten)

Regel 749-759 ἢ μέν t/m κατέπεφνεν
Deze passage kan inhoudelijk ingedeeld worden in vier onderdelen.
Noteer voor elk van deze vier onderdelen het nummer van de regel waarmee het begint en noteer bij elk onderdeel een kort kopje dat de inhoud samenvat. Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 30 woorden.

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om een passage uit de Griekse tekst in te delen in inhoudelijke onderdelen. Je moet voor elk onderdeel de beginregel noteren en een kort, samenvattend kopje formuleren.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse tekst (regels 749-759) is essentieel om de inhoud te begrijpen en te kunnen indelen. Specifiek de inhoud van Hecabe's monoloog over Hector en zijn broers.

Wat moet je kunnen: Je moet de Griekse tekst kunnen lezen en begrijpen. Je moet in staat zijn om inhoudelijke verbanden te herkennen en de tekst in logische delen te segmenteren. Daarnaast moet je beknopt kunnen samenvatten en de instructie over de woordlimiet kunnen volgen.

Waar op letten: Let op de correcte identificatie van de beginregel van elk onderdeel. Zorg ervoor dat de kopjes de inhoud van het betreffende onderdeel nauwkeurig samenvatten en dat de totale woordlimiet van 30 woorden niet wordt overschreden. Elk deelantwoord (regelnummer én kopje) moet correct zijn voor punten.

Kernbegrippen: tekststructuur, inhoudsanalyse, samenvatten

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (alleen regelnummer of alleen kopje)
- Overschrijden van de woordlimiet
- Onjuiste indeling van de tekstpassage

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/12

## Vraag 14 – Aspectswaarde van werkwoordsvormen (2 punten)

2p 14 Beschrijf de aspectswaarde van elk van beide werkwoordsvormen in deze regel. Ga in je antwoord in op de betekenis van beide werkwoordsvormen. Regel 768-772 ἀλλ᾽ εἴ t/m ἐπέεσσι In boek 3 van de Ilias zegt Priamus tegen Helena: Jij hebt voor mij niet de schuld - 't zijn de goden geweest die mij deze tranen verwekkende strijd met het volk der Achaiërs bezorgden.

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om de aspectswaarde van specifieke werkwoordsvormen te beschrijven en de betekenis ervan in de context van de zin uit te leggen.

Wat moet je kennen: De grammaticale concepten van aspect (punctueel, duratief, perfectief/resultatief)
De specifieke aspectswaarden van de aoristus en het perfectum in het Grieks
De betekenis van de werkwoordsvormen ἔβην (aoristus van βαίνω) en ἀπελήλυθα (perfectum van ἀπέρχομαι)

Wat moet je kunnen: De aspectswaarde van een werkwoordsvorm identificeren
De aspectswaarde correct beschrijven
De beschreven aspectswaarde koppelen aan de concrete betekenis van de werkwoordsvorm in de gegeven context

Waar op letten: Maak een duidelijk onderscheid tussen tempus (tijd) en aspect (zienswijze van de handeling).
Verbind de grammaticale beschrijving van het aspect met de concrete betekenis van het werkwoord in de zin.
Zorg ervoor dat beide onderdelen (aspectsbeschrijving en betekenis) voor elke werkwoordsvorm correct zijn om punten te scoren.

Kernbegrippen: aspectswaarde, aoristus, perfectum, punctiliar aspect, resultative aspect

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen tempus (tijd) en aspect (zienswijze van de handeling).
- Het niet verbinden van de grammaticale beschrijving (aspect) met de concrete betekenis in de zin.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/14

## Vraag 16 – Verband woorden en slotscène Ilias (1 punt)

1p 16 Beschrijf het verband tussen deze woorden en de slotscène van de Ilias. Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de volgende pagina.

Wat kun je verwachten: Een beschrijving van het verband tussen specifieke woorden (niet gegeven in de brein-data, maar impliciet gerelateerd aan 'hout' en 'verbranden') en de slotscène van de Ilias.

Wat moet je kennen: De inhoud van de slotscène van de Ilias (begrafenis van Hector).
De rol van 'hout' in begrafenisrituelen, specifiek crematie, in de context van de Ilias.

Wat moet je kunnen: Een verband leggen tussen een object/materiaal (hout) en een specifieke gebeurtenis (crematie van Hector).
De slotscène van de Ilias correct identificeren en beschrijven.

Waar op letten: De Ilias eindigt met de begrafenis van Hector, niet met de val van Troje of de dood van Achilles.
Het verband moet specifiek zijn: het hout wordt gebruikt voor de verbranding van Hectors lichaam.

Kernbegrippen: slotscène Ilias, begrafenisrituelen, crematie, Hector

Veelgemaakte fouten:
- De Ilias eindigt met de begrafenis van Hector, niet met de val van Troje of de dood van Achilles.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/16

## Vraag 18 – Inhoud en interpretatie van de Ilias en het homerische heldenideaal (2 punten)

2p 18 a Beschrijf een kenmerk van de inhoud van de *Ilias* waarop de opvatting gebaseerd kan zijn dat de *Ilias* een gedicht is met "de boodschap dat de oorlog een zinloze catastrofe is". b Leg uit dat de opvatting "dat de oorlog een zinloze catastrofe is" strijdig is met het homerische heldenideaal. Tekst 4 37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 41 t/m 58 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. einde

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt om een kenmerk van de inhoud van de Ilias dat de opvatting over oorlog als zinloze catastrofe ondersteunt. Deelvraag b vraagt om een uitleg waarom deze opvatting strijdig is met het homerische heldenideaal.

Wat moet je kennen: Inhoudelijke kennis van de Ilias (beschrijvingen van leed, verlies, verdriet)
Het homerische heldenideaal (concepten van ἀρετή en τιμή en hun relatie tot oorlogvoering)

Wat moet je kunnen: Informatie uit de Ilias relateren aan een gegeven interpretatie (deel a)
Een concept (homerisch heldenideaal) uitleggen en contrasteren met een gegeven opvatting (deel b)

Waar op letten: Deel a: Beschrijf een algemeen kenmerk, concrete voorbeelden zijn toegestaan maar niet verplicht.
Deel b: Leg de strijdigheid uit vanuit het perspectief van de homerische helden, waarbij de rol van oorlog voor het verwerven van roem en het tonen van waarde centraal staat. Vermijd de valkuil om 'zinloos' vanuit een modern perspectief te interpreteren.

Kernbegrippen: homerisch heldenideaal, ἀρετή, τιμή, zin van oorlog, leed van oorlog

Veelgemaakte fouten:
- Voor vraag b, het is cruciaal om te begrijpen dat 'zinloos' subjectief is. Vanuit het perspectief van de helden is oorlog niet zinloos omdat het de arena is voor het verkrijgen van eer (τιμή) en het tonen van voortreffelijkheid (ἀρετή).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2022/tijdvak-3/vraag/18

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – VWO Grieks Examen 2022, periode 3, vraag 2: Formules in orale poëzie

Wat kun je verwachten: De vraag test kennis over de kenmerken van orale poëzie, specifiek het gebruik van herhaalde versdelen (formules) en de functie daarvan voor de aoidos (zanger/dichter).

Wat moet je kennen: De gebruikelijke benaming voor identieke of bijna identieke versdelen in epische poëzie (formules). De achtergrond en theorie van orale poëzie, met name de rol van formules bij het improviseren door de aoidos.

Wat moet je kunnen: a. Het correct benoemen van het literaire/poëtische begrip. b. Het in eigen woorden beschrijven van de functie van formules in de context van orale poëzie, gebaseerd op gelezen achtergrondinformatie.

Waar op letten: Bij deel b: Zorg ervoor dat de verklaring verder gaat dan alleen 'beter onthouden' en de functie van improvisatie door de aoidos benadrukt. Het antwoord moet gebaseerd zijn op de achtergronden bij de teksten die voor het examen zijn gelezen.

### Vraag 5 – Analyse grammaticale structuur en stilistisch middel

Wat kun je verwachten: De vraag test de vaardigheid om grammaticale structuren in het Grieks te herkennen en te vergelijken met een Nederlandse vertaling, en om stilistische middelen te identificeren die zowel in het Grieks als in de vertaling aanwezig zijn.

Wat moet je kennen: Grammaticale functies (lijdend voorwerp, onderwerp)
Naamvallen (accusativus, nominativus)
Stilistische middelen (litotes)

Wat moet je kunnen: De grammaticale functie van een woord in een Griekse zin bepalen.
De grammaticale functie van een woord in een Nederlandse vertaling bepalen.
De grammaticale functies tussen Grieks en Nederlands vergelijken en verschillen benoemen.
Stilistische middelen herkennen in zowel de Griekse tekst als de Nederlandse vertaling.

Waar op letten: Bij vraag (a) moet zowel de grammaticale functie in het Grieks (πόνον als lijdend voorwerp/accusativus) als in de Nederlandse vertaling ('moeite' als onderwerp/nominativus) correct worden benoemd om punten te krijgen.
Zorg voor correct gebruik van grammaticale termen.
Bij vraag (b) moet het stilistisch middel correct worden benoemd (litotes).

### Vraag 7 – Scansie en metrische aanpassing

Wat kun je verwachten: Deel a vraagt om het overschrijven en scanderen van een Griekse hexameterregel. Deel b vraagt om een metrische verklaring voor een specifieke woordvormkeuze in die regel.

Wat moet je kennen: De regels van de dactylische hexameter (structuur, vaste en variabele elementen).
De regels voor syllabelengte in het Grieks (natuurlengte, positielengte, tweeklanken, elisie).
De specifieke woordvormen en hun metrische eigenschappen (bijv. \(\Omicron\text{\upsilon}\lambda\acute{\acute\upsilon}\mu\pi\omicron\iota\omicron\) vs. \(\Omicron\lambda\acute{}\acute{\upsilon}\mu\pi\omicron\iota\omicron\)).

Wat moet je kunnen: Een Griekse hexameterregel correct scanderen.
De lengte van individuele lettergrepen bepalen op basis van Griekse spelling en fonologie.
Metrische eisen van een versvoet of positie in de regel herkennen.
Een metrische verklaring geven voor een afwijkende of specifieke woordvormkeuze van de dichter.

Waar op letten: Nauwkeurigheid bij het scanderen (korte en lange lettergrepen, cesuren/dihaereses).
De specifieke metrische positie van het betreffende woord in de regel.
Het onderscheid tussen natuurlengte en positielengte.
De invloed van tweeklanken op syllabelengte (bijv. 'ου' is lang).
Het correct formuleren van de metrische verklaring, waarbij de noodzaak van een lange lettergreep op die specifieke plaats wordt benadrukt.

### Vraag 9 – Vergelijking van literaire beschrijvingen

Wat kun je verwachten: Vergelijking van twee literaire teksten (Homerus en Kavafis) over hetzelfde onderwerp, waarbij gezocht moet worden naar tegenstellingen en aanvullingen.

Wat moet je kennen: De inhoud van Tekst 2 (Homerus, Ilias) en de inhoud van het gedicht van Kavafis.

Wat moet je kunnen: Teksten analyseren op inhoudelijke elementen, overeenkomsten en verschillen identificeren, en deze helder formuleren met verwijzing naar beide teksten.

Waar op letten: Bij deelvraag a: expliciet de tegenstelling benoemen en verwijzen naar beide teksten. Bij deelvraag b: een element kiezen dat niet al als voorbeeld in de vraag is genoemd en dat niet in tegenspraak is met Homerus.

### Vraag 10 – Analyse van Hecabe's opmerkingen over Hector

Wat kun je verwachten: De vraag test het vermogen om specifieke tekstelementen te identificeren, tegenstellingen te herkennen, en de redenering van een personage te reconstrueren op basis van zowel eerder gelezen teksten als de direct daaropvolgende tekst.

Wat moet je kennen: Kennis van de Griekse tekst (Ilias), specifiek de regels 748-750 en 751-759. Begrip van de context van de Ilias, inclusief Hectors rol, zijn successen en de algemene opvattingen over goddelijke gunst. Kennis van Griekse woordenschat en grammatica om de tekst te kunnen citeren en interpreteren.

Wat moet je kunnen: a. Citeren van een specifiek Grieks tekstelement dat een tegenstelling vormt.
b. Redeneren en argumenteren op basis van eerder gelezen pensumteksten.
c. Beschrijven in eigen woorden en redeneren op basis van een vervolgtekst.

Waar op letten: a. Exact citeren van het Griekse tekstelement. b. Antwoord baseren op de GELEZEN teksten voor het examen. c. Antwoord baseren op HET VERVOLG (t/m regel 759) en in EIGEN WOORDEN beschrijven.

### Vraag 11 – Chronologie en tekstinterpretatie van werkwoordsvormen

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt om het plaatsen van werkwoordsvormen in chronologische volgorde. Deelvraag b vraagt om een citaat dat een specifieke interpretatie van een handeling ondersteunt.

Wat moet je kennen: De aspectuele waarden van Griekse werkwoordsvormen (aoristus, imperfectum, iteratief imperfectum).
De basisplot van de Ilias, specifiek de dood van Patroclus en Hector.
De betekenis van de werkwoorden ἐξέλετο, ῥυστάζεσκεν en ἔπεφνες in de context van de Ilias.
De betekenis van de frase ἀνέστησεν δέ μιν οὐδ᾽ ὣς.

Wat moet je kunnen: Werkwoordsvormen herkennen en hun aspectuele betekenis interpreteren.
De chronologische volgorde van gebeurtenissen in een verhaal reconstrueren op basis van werkwoordsvormen en context.
Een specifieke interpretatie van een tekstfragment onderbouwen met een citaat uit de brontekst.
De context van de sprekende persoon (Hecabe) en haar perspectief begrijpen.

Waar op letten: De aspectuele verschillen tussen de werkwoorden: ἔπεφνες (aoristus, momentaan verleden), ἐξέλετο (aoristus, momentaan verleden), ῥυστάζεσκεν (iteratief imperfectum, herhaaldelijke handeling in het verleden).
De subjecten en objecten van de werkwoorden om de juiste gebeurtenissen te koppelen aan de werkwoordsvormen.
De context van Hecabe's uitspraak om de zinloosheid te identificeren.
De precieze formulering van het citaat voor deelvraag b.

### Vraag 13 – Analyse van klaagredes en familierelaties rondom Hector

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen: a) het benoemen van personen en hun familierelatie met Hector, en b) het verklaren van een emotie gebaseerd op een specifieke tekstpassage.

Wat moet je kennen: De namen van de personen die klaagredes houden voor Hector (Andromache, Hecabe, Helena).
De familierelaties van Andromache en Hecabe met Hector (echtgenote, moeder).
De inhoud van Helena's klaagrede, specifiek de redenen voor haar verdriet en waardering voor Hector.

Wat moet je kunnen: Namen en familierelaties correct noteren.
Een verklaring geven die direct gebaseerd is op de inhoud van een tekstpassage.
Informatie uit de gelezen teksten (pensum) toepassen.

Waar op letten: Voor deel a: zowel de naam als de familierelatie voor beide personen moeten correct zijn. De volgorde is niet cruciaal.
Voor deel b: de uitleg moet expliciet gebaseerd zijn op de inhoud van Helena's rede, niet op algemene kennis over haar relatie met Hector. De focus ligt op Hectors gedrag jegens haar (vriendelijkheid, bescherming).
Let op de formulering 'Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt' en 'Baseer je antwoord op de inhoud van Helena's rede'.

### Vraag 15 – VWO Grieks Examen 2022 periode 3, vraag 15

Wat kun je verwachten: [object Object]

Wat moet je kennen: [object Object]

Wat moet je kunnen: [object Object]

Waar op letten: [object Object]

### Vraag 17 – Datering en interpretatie van rouwscène

Wat kun je verwachten: Deel a vraagt om een vergelijking van dateringen (verhaal Ilias vs. Homerus' leven) met de datering van een afbeelding, inclusief verklaring. Deel b vraagt om het kiezen van het best passende citaat bij een afbeelding en het uitleggen waarom de andere citaten niet passen.

Wat moet je kennen: Kennis van de datering van de Trojaanse Oorlog (verhaal van de Ilias), de vermoedelijke datering van Homerus' leven en het ontstaan van de Ilias. Kennis van de betekenis van Griekse citaten uit de Ilias (specifiek regel 760, 761, 776) en hun context.

Wat moet je kunnen: Historische dateringen correct plaatsen en met elkaar vergelijken. Griekse citaten interpreteren en hun betekenis relateren aan visuele informatie (afbeelding). Argumentatie opbouwen door keuzes te verklaren en alternatieven te weerleggen.

Waar op letten: Deel a: Maak een duidelijk onderscheid tussen de datering van het verhaal (Trojaanse Oorlog) en de datering van Homerus/het epos. Deel b: Let op de specifieke betekenis van elk citaat (individueel weeklagen vs. collectief jammeren) en hoe dit overeenkomt met de visuele kenmerken van de rouwscène op de afbeelding (veel jammerende mensen).

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 3
woensdag 6 juli
9.00 - 12.00 uur
Griekse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 18 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.
VW-1111-a-22-3-o

### Pagina 2

Tekst 1

Regel 30 νεφεληγερετα
Het gebruik van bijvoeglijke naamwoorden als νεφεληγερετα is
kenmerkend voor het epos.
3p 1 a Noteer de gebruikelijke benaming voor een dergelijk bijvoeglijk
    naamwoord.
b Citeer twee van dergelijke Griekse bijvoeglijke naamwoorden uit de
    regels 40-47 (όππότε t/m Πριάμοιο).

Regel 31 Δαμιουργών, τὶ νύ σε Πρίαμος Πριάμοιό τε παῖδες
en regel 35 ὠμὸν βεβρώθοις Πρίαμον Πριάμοιό τε παῖδας;
2p 2 a Noteer de gebruikelijke benaming voor versdelen die identiek of bijna
    identiek zijn.
b Beschrijf in eigen woorden de verklaring voor het herhaaldelijk gebruik
    van identieke of bijna identieke versdelen in de orale poëzie. Baseer je
    antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen
    gelezen hebt.

Regel 37 τοῦτό γε νεῖκος
De oorzaak van dit conflict is, dat Zeus van Troje houdt en dat Hera Troje
haat.
2p 3 a Noteer in eigen woorden de reden die Zeus zelf noemt voor zijn liefde
    voor Troje. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 49 ἤπειc).
b Noteer de reden waarom Hera Troje haat. Baseer je antwoord op de
    achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Regel 43 δῶκα
Dit heeft Zeus gedaan in het voorafgaande (vanaf regel 34 Εἰ).
1p 4 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 34 Εἰ) het desbetreffende
    Griekse tekstelement.

Regel 57 Ἀλλὰ τὶ μ’ ἀτέλεστον
Deze regel wordt door J. van Gelder als volgt vertaald:
    Toch mag de moeite die ik mij geef niet zonder gevolg blijven.
    In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel
    overgenomen.
2p 5 a Leg dit uit met betrekking tot πóνον. Ga in je antwoord in op zowel het
    Griekse als de vertaling.
b Noteer de naam van het stilistisch middel dat in het Grieks is gebruikt
    en dat ook in de vertaling is toegepast.

VW-1111-a-22-3-o 2 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 3

Regel 70-72 Aíva t/m δηλήσασθαι
In het werk Politeia van de Griekse filosoof Plato betoogt Socrates:
Verhalen waarin goden tovenaars zijn die zelf een andere gedaante
kunnen aannemen en in woord en daad tegen mensen liegen om hen
om de tuin te leiden, mogen onze kinderen in de opvoeding niet te
horen krijgen.
In het vervolg van tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt) gaat Athene
precies datgene doen wat Socrates afkeurt, en tegen het eind van de Ilias
vertoont Athene nogmaals dit gedrag.
2p 6 Beschrijf in eigen woorden voor elk van beide gevallen wie er door Athene
misleid wordt en beschrijf voor elk van beide gevallen wat zij met die
misleiding wil bereiken.

2p 7 Regel 74 βῆ δὲ κατ' Ὀδύμπαιο καρήνων ἅξασα
a Schrijf regel 74 over en scanleer deze regel.
b Leg uit op basis van het metrum, waarom in deze regel de vorm
Ὀδύμπαιο is gebruikt in plaats van Ὀλύμπσιο.

Tekst 2

Regel 434-437 Stokstijf t/m gebogen
De primaire functie van deze vergelijking is illustratie van het roerloos
1p 8 stilstaam van de paarden.
Beschrijf in eigen woorden een van de secundaire functies van deze
vergelijking. Baseer je antwoord op de inhoud van deze vergelijking.

VW-1111-a-22-3-0 3/6 lees verder

### Pagina 4

De dichter K.P. Kavafis schrijft in zijn gedicht De paarden van Achilles:
Toen zij zagen dat Patroklos gedood was,
hij, zo dapper, zo krachtig en zo jong,
begonnen de paarden van Achilles te wenen;
hun onsterfelijke natuur kwam in opstand
tegen het werk van de dood dat zij aanschouwden.
Zij schudden met hun hoofden, wuifden met de lange manen,
stampten op de aarde met hun hoeven en treurden
om Patroklos.
De beschrijving door Kavafis wijkt in enkele opzichten af van de
beschrijving in tekst 2.

2p 9 a Met welk element in tekst 2 vormt de beschrijving door Kavafis een
tegenstelling? Ga in je antwoord in op zowel tekst 2 als de
beschrijving door Kavafis.

In dit gedicht noemt Kavafis enkele elementen van het verhaal die niet in
tegenspraak zijn met iets wat Homerus in tekst 2 vertelt, maar die door
Homerus in tekst 2 niet expliciet genoemd worden, bijvoorbeeld de naam
van Patroclus en het feit dat hij gedood is.
b Beschrijf in eigen woorden een ander element van het verhaal dat
door Kavafis genoemd wordt en dat door Homerus in tekst 2
niet expliciet genoemd wordt, maar dat ook niet in tegenspraak is met
iets wat Homerus in tekst 2 vertelt.

Tekst 3

3p 10 a Citeer uit deze regels het Griekse tekstelement dat een tegenstelling
vormt met $\zeta \tilde{\omega} \propto \pi \varepsilon \rho$ है $\omega \nu$ (regel 749).

b Noteer een gegeven waarop Hecabe's opmerking in
regel 749 ($\hat{\eta} \mu \tilde{\imath} \nu \tau / m \theta \varepsilon \circ \tilde{\imath} \sigma \imath \nu$) gebaseerd kan zijn. Baseer je antwoord
op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

c Beschrijf in eigen woorden het gegeven waarop Hecabe haar
opmerking in regel 750 (oï t/m aïø $\eta$) citeert. Baseer je antwoord op
het vervolg (t/m regel 759 $\kappa \alpha \tau \varepsilon \pi \varepsilon \phi \nu \varepsilon \nu$).

VW-1111-a-22-3-o 4 / 6 lees verder

### Pagina 5

Regel 751-756 Ἄλλους t/m ῶς
De werkwoordsvormen ἐξέλετο (regel 754), ῥυστάξεσκεν (regel 755) en
ἔπεφνες (regel 756) verwijzen naar verschillende momenten in het
verhaal.
11 a Noteer deze drie werkwoordsvormen in chronologische volgorde, van
   eerder naar later.
De handeling die beschreven wordt met het werkwoord ῥυστάξεσκεν
wordt door Hecabe aangemerkt als zinloos.
b Citeer uit de regels 751-756 (Ἄλλους t/m ῶς) het Griekse
   tekstelement waarmee Hecabe dit duidelijk maakt.
3p 12 Regel 749-759 ἦ μέν t/m κατέπεφνεν
   Deze passage kan inhoudelijk ingedeeld worden in vier onderdelen.
   Noteer voor elk van deze vier onderdelen het nummer van de regel,
   waarmee het begint en noteer bij elk onderdeel een kort kopje dat de
   inhoud samenvat. Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 30
   woorden.
2p 13 Regel 761 Ἑλένη τριτάτη
   a Noteer de namen van de eerste twee personen en noteer van elk van
      beiden de familierelatie die zij met Hector hadden. Baseer je antwoord
      op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
   b Leg uit dat het begrijpelijk is dat ook Helena een klaagrede houdt.
      Baseer je antwoord op de inhoud van Helena’s rede.
2p 14 Regel 766 ἐξ οὗ τ/μ πάτρης
   Beschrijf de aspectswaarde van elk van beide werkwoordsvormen in deze
   regel. Ga in je antwoord in op de betekenis van beide werkwoordsvormen.
2p 15 Regel 768-772 ἀλλ᾽ εἴ τ/μ ἐπέεσσι
   In boek 3 van de Ilias zegt Priamus tegen Helena:
   Jij hebt voor mij niet de schuld - 't zijn de goden geweest die mij deze
   tranen verwerkende strijd met het volk der Achaiers bezorgden.
   a Citeer uit de regels 768-772 (ἀλλ᾽ εἴ τ/μ ἐπέεσσι) het Griekse woord
      waaruit blijkt dat Helena aan dergelijke opmerkingen van Priamus
      terugdenkt.
   b Verdedig de stelling dat de toevoeging ἦ ἐκυρή (regel 770) in dit
      gezelschap niet tactvol is.
1p 16 Regel 778 voer nu hout aan naar de stad
   Beschrijf het verband tussen deze woorden en de slotscène van de Ilias.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
VW-1111-a-22-3-o
5 / 6
lees verder

### Pagina 6

Hier is een gestructureerde analyse van de examenpagina:

1.  **Type pagina**: Opgave (dit is het examen zelf met vragen die de student moet beantwoorden).

2.  **Visuele elementen**:
    *   Er zijn geen grafieken, tabellen, diagrammen of figuren direct *op deze pagina* zichtbaar.
    *   De tekst refereert echter aan een "Afbeelding 1" die kennelijk elders in het examen getoond wordt ("De schildering op afbeelding 1 is gemaakt...").
    *   De pagina bevat verder:
        *   Titel: "Afbeelding 1"
        *   Tussenkopje: "Algemeen"
        *   Titel: "Tekst 4"
        *   Voettekst met paginanummering, examencode en bronvermelding voor waar het correctievoorschrift en verdere exameninformatie te vinden zijn. Een "einde" symbool (zwart vierkantje) is ook aanwezig.

3.  **Wiskundig/wetenschappelijk concept**:
    *   **Klassieke Oudheid/Letterkunde/Geschiedenis**: Het examen richt zich duidelijk op de klassieke oudheid, specifiek de Griekse literatuur met een nadruk op Homerus en de *Ilias*. Concepten die behandeld worden zijn:
        *   Datering van gebeurtenissen en auteurs (Homerus).
        *   Interpretatie van Griekse teksten (citaten uit de *Ilias*).
        *   Analyse van literaire thema's en boodschappen (de zinloosheid van oorlog, het Homerische heldenideaal).
        *   Contextualisering van historische/literaire figuren (Homerus als historische figuur versus een literaire traditie).
        *   Vertaling van Griekse tekst naar Nederlands.

4.  **Context**: De student wordt gevraagd om:
    *   **Vraag 17a**: Een datering te verifiëren in relatie tot de gebeurtenissen in de *Ilias* en het vermoedelijke leven van Homerus, en dit te verklaren op basis van voorkennis over de teksten.
    *   **Vraag 17b**: Drie Griekse cit