# Eindexamen Grieks VWO 2016 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/grieks/2016/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO 2016 tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00 - 12.00 uur Griks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste tekstelement in de beoordeling meegeteld. VW-1011-a-16-1-o ### Pagina 2 Hier is een analyse van de examenpagina: 1. **Type pagina**: Opgave (dit zijn examenopgaven, geen theorie, bijlage, uitwerkblad, of correctievoorschrift). 2. **Visuele elementen**: * Er zijn geen grafieken, tabellen, figuren of diagrammen aanwezig op deze pagina. * De tekst is overwegend Nederlandstalig, met daarin cursief weergegeven Griekse woorden, zinsdelen of verwijzingen naar tekstregels met Griekse woorden. * Elke opgave is genummerd (1 t/m 8) en heeft een puntentelling (1p of 2p) ernaast staan. * Bovenin staat "Tekst 1", wat aangeeft dat deze opgaven betrekking hebben op een specifiek tekstgedeelte dat vermoedelijk eerder in het examenmateriaal is gepresenteerd. * Onderaan de pagina staat revisie-informatie ("VW-1011-a-16-1-0"), paginering ("2/6" en "Pagina: 578"), en een "lees verder" indicatie. 3. **Wiskundig/wetenschappelijk concept**: * Het primaire concept is **vertalen en interpreteren van Oudgriekse teksten in context**, specifiek historische teksten (zoals die van Herodotus) en literaire fragmenten (Petronius). * **Tekstanalyse**: Aan de hand van specifieke Griekse woorden en zinsdelen moeten studenten de betekenis en de context van de bronteksten begrijpen en relateren aan bredere concepten (bijv. VN-verdrag over kinderrechten, historische figuren als Cyrus, opvattingen over dromen). * **Verwijskwesties**: Identificeren waarnaar voornaamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden verwijzen binnen een tekstfragment. * **Historische context**: De opgaven rel ### Pagina 3 Regel 38 Ἄπληστε αἵματος. Deze uitdrukking krijgt in het verhaal over Cyrus en Tomyris een figuurlijke en een letterlijke invulling. 2p 9 a. Beschrijf in eigen woorden de figuurlijke invulling van Ἄπληστε αἵματος. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf Ὑστάσπης regel 26). b. Beschrijf in eigen woorden de letterlijke invulling van Ἄπληστε αἵματος. Baseer je antwoord op het vervolg van Tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt). Regel 36 τῷ, regel 38 τῷ en regel 39 τῷ 1p 10 Welk van deze drie gevallen wijkt in woordsoort af van de andere twee? Ga in je antwoord in op de woordsoort van alle drie vormen. Regel 40 οἶνου 2p 11 a. Citeer het Griekse tekstelement uit het voorafgaande (vanaf Ἄπληστε regel 38) dat inhoudelijk overeenkomt met οἶνου (regel 40). b. Citeer het Griekse tekstelement uit het vervolg (t/m κατυβρίσας regel 44) waarmee Tomyris hetzelfde bedoelt als met οἶνου (regel 40). Regel 38-46 Ἄπληστε t/m κορέσω In totaal geeft Tomyris in deze regels drie opdrachten, ook al gebruikt ze niet in alle gevallen een imperativus. 2p 12 Beschrijf deze drie opdrachten in eigen woorden. Laat ὑπόλαβε τὸν λόγον (regel 42-43) buiten beschouwing. Tekst 2 Regel 1 Καμβύσης t/m ἐμάνη 1p 13 Beschrijf in eigen woorden wat met τοῦτο τὸ ἀδίκημα wordt bedoeld. Baseer je antwoord op het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt). Regel 2-3 τὸν ἀδελφὸν Σμέρδιν ἐόντα πατρὸς καὶ μητρὸς τῆς αὐτῆς 2p 14 a. Leg uit dat de toevoeging ἐόντα πατρὸς καὶ μητρὸς τῆς αὐτῆς de dramatiek verhoogt. b. Citeer uit de regels 13-16 (Πρῶτον t/m Πέρσαι) het Griekse tekstelement waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met πατρὸς καὶ μητρὸς τῆς αὐτῆς. Regel 6-7 ὄψιν τοιησά In Tekst 1, regel 1-17 (Ἐπεῖτε t/m ἔλεγχον) heeft Cyrus een vergelijkbare droom. 2p 15 a. Beschrijf in eigen woorden de overeenkomst tussen beide dromen. De reactie van Cyrus op de droom is anders dan die van Cambyses. b. Beschrijf in eigen woorden in welk opzicht de reactie van Cyrus verschilt van die van Cambyses. Ga in je antwoord in op beide reacties. VW-1011-a-16-1-o 3 / 6 lees verder ►►► ### Pagina 4 Regel 9-10 μὴ μὴν ἀποκτείνας ὁ ἀδελφεὸς ἄρχῃ Deze uitleg van de droom is niet juist. 2p 16 a. Beschrijf in eigen woorden waaraan Cambyses wél overlijdt. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen. b. Beschrijf in eigen woorden in welk ander opzicht de droom door Cambyses verkeerd wordt begrepen. In een Perzische inscriptie uit de tijd van Darius is het volgende te lezen: “Zo spreekt Darius de koning: ‘Hij die Kambugiya (= Cambyses) werd genoemd, de zoon van Kurus (= Cyrus), behorend tot ons geslacht, was koning vóór mij. Deze Kambugiya had een broer, Bardiya (= Smerdis) genaamd, die dezelfde vader en dezelfde moeder had als Kambugiya. Later doodde Kambugiya deze Bardiya. Toen Kambugiya Bardiya gedood had, werd het het volk niet bekend dat Bardiya gedood was. Daarop ging Kambugiya naar Egypte’. ” In bovenstaande inscriptie over Cambyses wordt een andere volgorde van de gebeurtenissen beschreven dan in de regels 2-11 ($\dot{\epsilon}\xi\epsilon\rho\gamma\dot{\alpha}\sigma\alpha\tau o$ t/m μιν). 2p 17 a. Beschrijf in eigen woorden het verschil in volgorde in antwoord op zowel regel 2-11 ($\dot{\epsilon}\xi\epsilon\rho\gamma\dot{\alpha}\sigma\alpha\tau o$ t/m μιν) als op bovenstaand citaat. Het feit dat Herodotus' volgorde afwijkt van de volgorde in bovenstaande inscriptie, is te verklaren vanuit een gegeven in de regels 1-2 ($\text{Καμβύσης}$ t/m $\phi\rho\epsilon\nu\eta\rho\eta s$). b. Leg dit uit. Regel 2-11 $\text{Καὶ}$ t/m μιν 2p 18 Welke twee gevoelens koesterde Cambyses ten opzichte van zijn broer? Citeer bij wijze van antwoord de twee desbetreffende Griekse woorden uit de regels 2-11 ($\text{Καὶ}$ t/m μιν). Regel 14 $\dot{\epsilon}\xi\epsilon\rho\gamma\dot{\alpha}\sigma\alpha\tau o$, regel 15 $\sigma\upsilon\nu\text{o}\text{i} \text{к} \epsilon \text{s}$, regel 15 $\text{Ὲ}\gamma\eta\mu\epsilon$, regel 17 $\eta\rho\dot{\alpha}\sigma\theta\eta$, regel 18 $\epsilon\text{i}\rho\epsilon\tau\text{o}$ 1p 19 Zet de bovenstaande vijf werkwoordsvormen in chronologische volgorde. Regel 19 $\tau\text{o}\nu$ β\text{ov}\lambda\text{o} \mu\epsilon\text{v} \text{o}\nu$ 1p 20 Noteer het eerste Griekse woord uit de regels 19-31 (Οῒ t/m κτε\text{i}\nu\epsilon\text{i}) waarmee wordt gesuggereerd dat Cambyses' gesprekspartners begrijpen dat hij met τ\text{o}\nu β\text{ov}\lambda\text{o} \mu\epsilon\text{v} \text{o}\nu$ op zichzelf doelt. VW-1011-a-16-1-o 4 / 6 lees verder ### Pagina 5 Regel 19-23 Oῐ t/m ἀνάκειται Elders vertelt Herodotus: “Tot bevelhebber over de kustbewoners stelde hij Otanes aan, wiens vader Sisamnes, die behoord had tot de koninklijke rechters, door koning Cambyses was gedood, omdat hij voor geld een onrechtvaardig vonnis had geveld.” 1p 21 Citeer uit de regels 19-23 (Oῐ t/m ἀνάκειται) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘omdat hij voor geld een onrechtvaardig vonnis had geveld’. Regel 22 δικάζουσι en regel 23 ὑπεκρίνoντο 2p 22 Verklaar het verschil in tijd tussen beide werkwoordsvormen en ga daarbij in op de context. Regel 27 τε 1p 23 Citeer de twee Griekse werkwoordsvormen die door τε met elkaar worden verbonden. Regel 33 νικομένους δὲ τοῦ σκύλακος Deze woorden worden door O. Damsté als volgt vertaald: “toen het hondje het dreigde af te leggen”. 1p 24 Op grond van welk grammaticaal gegeven in de Griekse tekst is de vertaling ‘dreigde’ mogelijk? Regel 32-45 Ἕλληνες t/m ἀποθανεῖν Herodotus vertelt in deze regels de Griekse en de Egyptische versie van de gebeurtenissen. 2p 25 In welke van de twee versies neemt de vrouw het initiatief? Licht je antwoord toe en ga daarbij op beide versies in. Regel 44-45 Τὸν δὲ t/m ἀποθανεῖν Het volgende citaat, waarin een vergelijkbare gebeurtenis wordt beschreven, is afkomstig van de Romeinse geschiedschrijver Tacitus: “Toen de spelen waren afgelopen, stierf Poppaea door een vlaag van woede van haar echtgenoot, die haar, terwijl zij zwanger was, een trap met de hiel gaf.” 2p 26 a. Citeer uit de regels 44-45 (Τὸν δὲ t/m ἀποθανεῖν) het Griekse tekstelement waarvan geen parallel voorkomt in bovenstaand citaat. b. Citeer uit de regels 44-45 (Τὸν δὲ t/m ἀποθανεῖν) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met ‘terwijl zij zwanger was’. Let op: de laatste opdracht van dit examen staat op de volgende pagina. VW-1011-a-16-1-o 5 / 6 lees verder ### Pagina 6 Tekst 3 Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3. 38p Vertaal de regels 1 t/m 10 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. VW-1011-a-16-1-0 6/6 einde