# Eindexamen Geschiedenis VWO 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1

## Vraag 1 – Chronologische volgorde van beeldenstormen (2 punten)

De volgende gebeurtenissen, waarbij beelden en afbeeldingen werden vernield en verboden, staan in willekeurige volgorde:
1 Amerikaanse kolonisten smolten meteen na het uitroepen van de onafhankelijkheid een standbeeld van koning George III om tot kogels.
2 De Spaanse ontdekkingsreiziger Cortés liet na de verovering van Mexico Azteekse godenbeelden uit tempels verwijderen.
3 Een Byzantijnse keizer verbood in zijn Rijk de verering van afbeeldingen, om inwoners tevreden te houden die zich hadden bekeerd tot de opkomende islam.
4 Het bestuur in Frankrijk dat de privileges voor standen afschafte, beval alle beelden die 'sporen van feodalisme bevatten' te vernietigen.
5 Kort na het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog vernielden calvinisten alle heiligenbeelden in de Sint-Vituskathedraal in Praag.
6 Taiping-rebellen verwijderden boeddhistische afbeeldingen van de porseleinen pagode van Nanking en braken de 80 meter hoge toren af.

2p 1 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Wat kun je verwachten: Je krijgt zes historische gebeurtenissen voorgelegd waarin beelden en afbeeldingen werden vernield of verboden. Je moet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde plaatsen, van vroeger naar later, door alleen de nummers te noteren.

Wat moet je kennen: Je moet de volgende gebeurtenissen en hun globale datering kennen:
- De Byzantijnse beeldenstrijd (ca. 8e-9e eeuw).
- De Spaanse verovering van Mexico door Cortés (16e eeuw).
- De Dertigjarige Oorlog en de rol van calvinisten daarin (17e eeuw).
- De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (18e eeuw).
- De Franse Revolutie (18e eeuw).
- De Taiping-opstand in China (19e eeuw).

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen kunnen plaatsen in de juiste chronologische volgorde. Je moet de kernfeiten van belangrijke historische periodes en conflicten kunnen herkennen en dateren.

Waar op letten: Let goed op de datering van de gebeurtenissen, vooral die uit de 18e eeuw (Amerikaanse en Franse Revolutie) om verwarring te voorkomen. Zorg ervoor dat je alle zes de gebeurtenissen correct plaatst om de maximale score te behalen.

Kernbegrippen: chronologie, iconoclasme, byzantijnse rijk, amerikaanse revolutie, franse revolutie, taiping-opstand

Veelgemaakte fouten:
- Incorrect dateren van de gebeurtenissen, met name die dicht bij elkaar in de tijd liggen (bijv. Amerikaanse en Franse Revolutie).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – Verband grafbouw en burgerschap in Athene (2 punten)

In de vijfde eeuw voor Christus lieten leden van de Atheense elite niet langer grote en rijk versierde grafmonumenten bouwen maar eenvoudige bouwwerken, in de stijl van de graven van andere Atheense burgers. Volgens sommige historici is er een verband tussen deze verandering in grafbouw en het burgerschap in Athene.

2p 2 Geef aan welk verband dit is, waarbij je in je antwoord ingaat op de bestuursvorm van Athene.

Wat kun je verwachten: Je moet een verband aangeven tussen de verandering in grafbouw van de Atheense elite in de vijfde eeuw voor Christus en het burgerschap in Athene, waarbij je ingaat op de bestuursvorm van Athene.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Athene in de vijfde eeuw voor Christus een democratie was. Je moet weten dat in deze democratie burgers, ongeacht hun economische of sociale status, dezelfde politieke rechten hadden. Je moet de betekenis van burgerschap in de context van de Atheense democratie kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen formuleren tussen een maatschappelijke verandering (grafbouw) en een politieke ontwikkeling (bestuursvorm/burgerschap). Je moet specifieke historische context (Atheense democratie, politieke rechten) kunnen toepassen om een verband te verklaren.

Waar op letten: Let erop dat je antwoord specifiek ingaat op 'politieke rechten' of 'politieke gelijkheid' en niet alleen op algemene 'gelijkheid'. Je moet de bestuursvorm (democratie) expliciet benoemen en koppelen aan de motivatie van de elite voor de verandering in grafbouw.

Kernbegrippen: Atheense democratie, burgerschap, politieke gelijkheid, grafcultuur, atheense democratie

Veelgemaakte fouten:
- De valkuil is een te algemeen antwoord over 'gelijkheid' geven, terwijl het specifiek om 'politieke rechten' of 'politieke gelijkheid' gaat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 3 – Analyse van bron 1: Boodschappen van Perpetua's dagboek (2 punten)

Gebruik bron 1.
Na de dood van Perpetua verspreidt de vroegchristelijke gemeenschap haar dagboek.
2p 3 Geef aan welke boodschap de gemeenschap hiermee wil overbrengen aan christenen en welke boodschap aan de Romeinse autoriteiten.

Wat kun je verwachten: Je analyseert bron 1, het dagboek van Perpetua, om de boodschappen te identificeren die de vroegchristelijke gemeenschap wilde overbrengen aan twee verschillende doelgroepen: christenen en Romeinse autoriteiten.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de context is van de vroegchristelijke gemeenschap en de christenvervolgingen in het Romeinse Rijk. Je moet bekend zijn met het concept van martelaarschap binnen het vroege christendom en de houding van christenen ten opzichte van de Romeinse autoriteiten en hun eisen (zoals keizerverering).

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron kunnen analyseren om de intentie en boodschap van de auteur of verspreider te achterhalen. Je moet onderscheid kunnen maken tussen verschillende doelgroepen en de specifieke boodschap die voor elke doelgroep bedoeld is, kunnen formuleren. Je moet de inhoud van de bron kunnen koppelen aan de bredere historische context van christenvervolgingen.

Waar op letten: Let erop dat je twee verschillende boodschappen formuleert, één specifiek voor christenen en één specifiek voor de Romeinse autoriteiten. Vermijd het antwoord dat de gemeenschap wilde waarschuwen voor vervolging, want dit is incorrect.

Kernbegrippen: vroegchristelijke gemeenschap, martelaarschap, christenvervolgingen, Romeinse autoriteiten, romeinse autoriteiten

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord dat de gemeenschap wil waarschuwen voor de vervolging is incorrect.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/3

## Vraag 4 – Omajjaden, tolerantie en de verspreiding van de islam (2 punten)

2p 4 De Arabische dynastie van de Omajjaden veroverde delen van Spanje. In de negende eeuw schreef de islamitische rechtsgeleerde Yahya ibn Yahya dat moslims in Spanje niet mochten deelnemen aan de viering van het christelijke kerstfeest. Je concludeert dat de Arabieren het christendom in Spanje tolereerden, maar dat Ibn Yahya zich zorgen maakte over de gevolgen hiervan. Licht deze conclusie toe door: – een politieke reden te noemen voor de tolerantie tegenover de christenen, en – met behulp van een kenmerkend aspect te beredeneren welk gevolg van het tolereren van het christendom Ibn Yahya wilde voorkomen. Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven. Gebruik bron 2. Stel: je wilt deze bron gebruiken voor twee verschillende onderzoeksgebieden: 1 de oorzaak van de Frankische overwinning bij Syburg. 2 de kerstening van Europa.

Wat kun je verwachten: Je analyseert de tolerantie van de Omajjaden tegenover christenen in Spanje en de zorgen van een islamitische rechtsgeleerde hierover. Je moet een politieke reden voor de tolerantie noemen en beredeneren welk gevolg Ibn Yahya wilde voorkomen, gebruikmakend van een kenmerkend aspect.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de Omajjaden delen van Spanje veroverden en daar een vorm van tolerantie ten opzichte van christenen hanteerden. Je moet de politieke context van deze tolerantie begrijpen. Je moet het kenmerkend aspect 'de verspreiding van de islam' kennen en kunnen toepassen op de zorgen van Ibn Yahya over de vermenging van culturen en religies.

Wat moet je kunnen: Je kunt een politieke reden voor religieuze tolerantie formuleren. Je kunt een kenmerkend aspect toepassen om een historisch gevolg te beredeneren. Je kunt een beredenering geven die een kenmerkend aspect koppelt aan een specifieke historische zorg of ontwikkeling.

Waar op letten: Je moet na het noemen van een kenmerkend aspect altijd een uitleg geven. Als je alleen het kenmerkend aspect noemt zonder uitleg, krijg je geen punten.

Kernbegrippen: Omajjaden, Al-Andalus, religieuze tolerantie, islam, christendom, syncretisme, omajjaden, al-andalus

Veelgemaakte fouten:
- Alleen een kenmerkend aspect noemen zonder uitleg is onvoldoende.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/4

## Vraag 5 – Betrouwbaarheid bron en kerstening (4 punten)

4p 5 Geef aan, waarna je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron: – waardoor je de informatie in de bron als minder betrouwbaar beschouwt voor het eerste onderzoeksgebied, en – welke conclusie je met behulp van deze bron kunt trekken over de kerstening van Europa op dat moment. In 1241 liet de gravin van Vlaanderen de bepaling vastleggen dat in het bestuur van de stad Brugge: "geen enkele handwerker [ambachtsman] mag worden verkozen, tenzij hij zich sinds één jaar en één dag van alle handwerk heeft onthouden". Volgens een historicus droeg deze bepaling bij aan het oplopen van een conflict onder de poorters van Brugge.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een historische bron over de Frankische overwinning bij Syburg op de Saksen. Je beoordeelt de betrouwbaarheid van de bron voor een specifiek onderzoeksgebied en trekt een conclusie over de kerstening van Europa op dat moment, waarbij je je antwoorden telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de kerstening van Europa inhield en in welke periode dit plaatsvond. Je moet bekend zijn met de context van de Frankische expansie onder Karel de Grote en de conflicten met de Saksen. Je moet de kenmerken van bronnen uit de vroege middeleeuwen kunnen plaatsen, zoals de rol van religie en de verbinding met hoven.

Wat moet je kunnen: Je kunt de betrouwbaarheid van een bron kritisch beoordelen, rekening houdend met de auteur, het doel en de context. Je kunt een standpunt of bewering van de auteur herkennen en verklaren vanuit diens achtergrond. Je kunt een conclusie trekken over een historisch proces (kerstening) op basis van de informatie in de bron. Je kunt je antwoord ondersteunen met concrete en verschillende verwijzingen naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voor beide deelvragen (betrouwbaarheid en conclusie over kerstening) een *andere* verwijzing naar de bron gebruikt om je antwoord te ondersteunen. Zorg ervoor dat je conclusie over de kerstening direct af te leiden is uit de bron en niet alleen uit algemene kennis. Vermijd het geven van een conclusie of bewering zonder deze te onderbouwen met een specifieke verwijzing naar de bron, want dan krijg je geen punten voor die verwijzing.

Kernbegrippen: betrouwbaarheid bron, kerstening, Franken, Saksen, Karel de Grote, vroege middeleeuwen

Veelgemaakte fouten:
- Een conclusie of bewering niet ondersteunen met een specifieke verwijzing naar de bron, wat volgens de opmerking in het CV leidt tot het niet toekennen van punten voor die verwijzing.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/5

## Vraag 6 – Analyse van een conflict in het stadsbestuur van Brugge (1241) (2 punten)

In 1241 liet de gravin van Vlaanderen de bepaling vastleggen dat in het bestuur van de stad Brugge: "geen enkele handwerker [ambachtsman] mag worden verkozen, tenzij hij zich sinds één jaar en één dag van alle handwerk heeft onthouden".
Volgens een historicus droeg deze bepaling bij aan het oplopen van een conflict onder de poorters van Brugge.

2p 6 Leg de redenering van de historicus uit.

Wat kun je verwachten: Je legt de redenering van een historicus uit over een conflict onder de poorters van Brugge, gebaseerd op een bepaling uit 1241 over het stadsbestuur.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat in de middeleeuwen steden zoals Brugge een eigen stadsbestuur hadden. Je moet de sociale lagen binnen een middeleeuwse stad kennen, zoals poorters, patriciërs en ambachtslieden. Je moet de context van conflicten over inspraak in het stadsbestuur tussen deze groepen begrijpen. Je moet de betekenis van de bepaling uit 1241 kunnen plaatsen in de maatschappelijke en economische context van die tijd.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische redenering kunnen uitleggen. Je moet de relatie tussen een historische bepaling en de sociale en economische gevolgen ervan kunnen formuleren. Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen benoemen. Je moet de verschillende groepen binnen de poorters (patriciërs en ambachtslieden) en hun belangen kunnen onderscheiden.

Waar op letten: Let erop dat je uitlegt waarom de bepaling ambachtslieden uitsloot (de economische onmogelijkheid om een jaar en een dag niet te werken). Verwar de termen poorters, patriciërs en ambachtslieden niet. Zorg dat je de redenering van de historicus volledig en correct weergeeft, inclusief de link tussen de bepaling en het oplopende conflict over inspraak.

Kernbegrippen: stadsbestuur Brugge, patriciërs, ambachtslieden, conflict inspraak, poorters, stadsbestuur brugge

Veelgemaakte fouten:
- Niet uitleggen waarom de bepaling ambachtslieden uitsloot (economische onmogelijkheid).
- Verwarren van de termen poorters, patriciërs en ambachtslieden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/6

## Vraag 7 – Continuïteit en verandering van de katholieke kerk in de veertiende eeuw (3 punten)

Gebruik bron 3.
De katholieke kerk streeft in de veertiende eeuw naar continuïteit maar krijgt ook te maken met verandering.
3p 7 Toon aan:
– dat de bisschoppen met hun besluit continuïteit van de machtspositie van de kerk nastreven, en
– met welke verandering in geloofsbeleving van stedelingen de bisschoppen rekening houden, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Wat kun je verwachten: Je analyseert bron 3, een besluit van bisschoppen uit de veertiende eeuw over begijnen. Je toont aan hoe de bisschoppen de continuïteit van de machtspositie van de kerk nastreven en met welke verandering in geloofsbeleving van stedelingen zij rekening houden. Je ondersteunt je antwoord met een verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de katholieke kerk in de veertiende eeuw haar machtspositie probeerde te handhaven. Je moet bekend zijn met het fenomeen van de begijnen en hun relatie tot de gevestigde kerk. Je moet begrijpen dat er in deze periode veranderingen plaatsvonden in de geloofsbeleving, zoals een toenemende individualisering. Je moet de begrippen 'continuïteit' en 'verandering' in een historische context kunnen toepassen.

Wat moet je kunnen: Je kunt een historische bron analyseren op de intenties van de opstellers. Je kunt oorzaak-gevolgrelaties formuleren tussen besluiten van de kerk en veranderingen in de samenleving. Je kunt historische ontwikkelingen (continuïteit en verandering) aantonen aan de hand van bronmateriaal. Je kunt je antwoord ondersteunen met een specifieke en correcte verwijzing naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je de punt voor de bronverwijzing alleen krijgt als je de verandering in geloofsbeleving correct benoemt als 'individuele geloofsbeleving' of een vergelijkbare omschrijving.

Kernbegrippen: katholieke kerk, machtspositie kerk, begijnen, individuele geloofsbeleving, continuïteit en verandering

Veelgemaakte fouten:
- De punt voor de bronverwijzing wordt alleen toegekend als de verandering in geloofsbeleving (individuele geloofsbeleving) correct is benoemd.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/7

## Vraag 8 – Kritiek op centralisatiebeleid van Bourgondische hertogen (2 punten)

2p 8 Geef deze bedoeling weer door: – aan te tonen dat hij kritiek levert op het centralisatiebeleid van de Bourgondische hertogen, en – te beredeneren welk doel Jan Allertsz. wil bereiken met het opnemen van deze kritiek in zijn boek. Vroegmoderne tijd In het begin van de zeventiende eeuw kreeg de Republiek een leidende positie in de wereldhandel, die later werd overgenomen door Engeland.

Wat kun je verwachten: Je moet de bedoeling van een auteur weergeven door kritiek op het centralisatiebeleid van de Bourgondische hertogen aan te tonen en het doel van de auteur met deze kritiek te beredeneren.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het centralisatiebeleid van de Bourgondische hertogen inhield en hoe dit zich verhield tot privileges van steden. Je moet specifiek kennis hebben van Karel de Stoute en zijn beleid. Je moet begrijpen wat de rol van stadssecretarissen en stadsbesturen was in de vroegmoderne tijd.

Wat moet je kunnen: Je moet een bron analyseren op standpunt en kritiek. Je moet oorzaak-gevolg relaties formuleren door de kritiek te koppelen aan het centralisatiebeleid. Je moet de bedoeling van de auteur beredeneren op basis van de inhoud van de bron en de historische context.

Waar op letten: Let erop dat je de kritiek specifiek koppelt aan het centralisatiebeleid en niet alleen als een algemene klacht presenteert. Zorg ervoor dat je het doel van de auteur interpreteert als een waarschuwing of onderbouwing voor toekomstige bestuurders, en niet alleen als een beschrijving van een probleem.

Kernbegrippen: centralisatiebeleid, Bourgondische hertogen, privileges, Karel de Stoute, stadsbestuur, bourgondische hertogen, karel de stoute

Veelgemaakte fouten:
- De kritiek niet specifiek koppelen aan centralisatie.
- Het doel van de beschrijving verkeerd interpreteren (bijv. als alleen een klacht, zonder de bedoeling om toekomstige bestuurders te waarschuwen).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 9 – Verklaring van ontwikkelingen in de wereldhandel (3 punten)

3p 9 Verklaar beide ontwikkelingen door: – een beslissing te noemen die in 1602 in de Republiek werd genomen om de positie in de wereldhandel te stimuleren, en – uit te leggen welk Engels economisch beleid in de zeventiende eeuw eraan bijdroeg dat de Republiek de leidende positie kwijtraakte. In de zeventiende eeuw was het koninkrijk Xwéda (het huidige Benin in Afrika) een van de grootste centra van slavenhandel. De Xwéda bepaalden dat: 1 handelaren uit verschillende Europese landen een handelspost mochten openen. 2 Europese handelsposten niet aan de kust mochten worden gebouwd. De Xwéda wilden met beide bepalingen voorkomen dat ze werden onderworpen door Europeanen.

Wat kun je verwachten: Je moet twee ontwikkelingen in de zeventiende-eeuwse wereldhandel verklaren. Je moet een beslissing uit 1602 in de Republiek noemen die de wereldhandel stimuleerde, en je moet uitleggen welk Engels economisch beleid in de zeventiende eeuw bijdroeg aan het verlies van de leidende positie van de Republiek.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat in 1602 de VOC werd opgericht om de positie van de Republiek in de wereldhandel te stimuleren. Je moet ook weten dat Engeland in de zeventiende eeuw een mercantilistisch beleid voerde, zoals het invoeren van de Navigation Acts, wat leidde tot concurrentie en het verlies van de leidende positie van de Republiek in de wereldhandel. Je moet de context van de zeventiende eeuw en de wereldhandel begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische beslissing uit 1602 benoemen en de impact ervan op de wereldhandel uitleggen. Je moet een specifiek Engels economisch beleid uit de zeventiende eeuw identificeren en uitleggen hoe dit beleid de positie van de Republiek beïnvloedde. Je moet oorzaak-gevolgrelaties formuleren tussen historische gebeurtenissen en economisch beleid.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de Nederlandse beslissing als het Engelse beleid correct benoemt en de gevolgen ervan duidelijk uitlegt. Zorg ervoor dat je de jaartallen en de context van de zeventiende eeuw correct toepast.

Kernbegrippen: Republiek, wereldhandel, VOC, Engeland, mercantilisme, Navigation Acts, republiek, voc, engeland, navigation acts

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/9

## Vraag 10 – Redenering achter Xwéda's beleid inzake Europese handelsposten (2 punten)

In de zeventiende eeuw was het koninkrijk Xwéda (het huidige Benin in Afrika) een van de grootste centra van slavenhandel. De Xwéda bepaalden dat:
1 handelaren uit verschillende Europese landen een handelspost mochten openen.
2 Europese handelsposten niet aan de kust mochten worden gebouwd.
De Xwéda wilden met beide bepalingen voorkomen dat ze werden onderworpen door Europeanen.
2p 10 Geef voor beide bepalingen apart de redenering weer die de Xwéda daarbij volgden.

Wat kun je verwachten: Je moet voor twee specifieke bepalingen van het koninkrijk Xwéda (het huidige Benin) apart de strategische redenering kunnen uitleggen. Deze bepalingen hadden als doel te voorkomen dat de Xwéda door Europeanen werden onderworpen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat het koninkrijk Xwéda in de zeventiende eeuw een belangrijk centrum van slavenhandel was. Je moet de context van de Europese expansie en de interactie tussen Afrikaanse koninkrijken en Europese handelaren kennen. Je moet begrijpen welke strategische overwegingen een rol speelden bij het handhaven van soevereiniteit in een periode van toenemende Europese invloed.

Wat moet je kunnen: Je moet oorzaak-gevolg relaties kunnen formuleren. Je moet strategische overwegingen kunnen analyseren en uitleggen. Je moet de intentie van een actor (de Xwéda) kunnen afleiden uit hun beleid en dit kunnen koppelen aan een historisch doel (voorkomen van onderwerping). Je moet voor twee afzonderlijke bepalingen een aparte redenering kunnen geven.

Waar op letten: Je moet voor beide bepalingen een aparte redenering geven. Combineer de redeneringen niet tot één algemene verklaring. Zorg ervoor dat je redenering direct aansluit bij het doel van de Xwéda om onderwerping door Europeanen te voorkomen.

Kernbegrippen: slavenhandel, Xwéda, Benin, Europese handelsposten, kolonialisme, xwéda, benin, europese handelsposten

Veelgemaakte fouten:
- De redenering moet voor beide bepalingen apart worden gegeven, niet als één algemene verklaring.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – Analyse van Madame Palatine's brief over de standensamenleving en hofcultuur (4 punten)

Gebruik bron 5.
Twee gegevens:
1 Historici gebruiken de brieven van Madame Palatine als bron voor onderzoek naar de standensamenleving in de achttiende eeuw.
2 Madame Palatine verstuurt haar brieven via een privébode omdat ambtenaren van de Franse koning alle brieven lezen die via het hof worden verzonden.
4p 11 Toon aan, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de brief:
– bij gegeven 1 welke verandering in de visie op de standensamenleving Madame Palatine in haar brief naar voren laat komen, en
– bij gegeven 2 dat Madame Palatine een privébode moet gebruiken om haar positie aan het hof veilig te stellen.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een brief van Madame Palatine om twee stellingen te onderbouwen. Je toont aan welke verandering in de visie op de standensamenleving Madame Palatine in haar brief naar voren laat komen, en je toont aan dat Madame Palatine een privébode moet gebruiken om haar positie aan het hof veilig te stellen. Je ondersteunt elk antwoord met een andere verwijzing naar de brief.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de standensamenleving in de achttiende eeuw inhield en hoe deze functioneerde. Je moet bekend zijn met de sociale structuren en hiërarchieën van die tijd, inclusief de positie van de adel en het volk. Je moet ook de context van het Franse hof in de achttiende eeuw kennen, inclusief de communicatiekanalen en de mogelijke gevolgen van censuur of het lekken van gevoelige informatie.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (een brief) analyseren en interpreteren. Je moet specifieke passages uit de bron kunnen selecteren die je argumenten ondersteunen. Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren en een verandering in een historische visie kunnen identificeren. Je moet ook het perspectief van de auteur kunnen benoemen en begrijpen waarom bepaalde acties (zoals het gebruik van een privébode) noodzakelijk waren binnen de gegeven historische context. Je moet je antwoord telkens ondersteunen met een *andere* verwijzing naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voor elke deelvraag zowel een correcte conclusie formuleert als een passende, *verschillende* verwijzing naar de bron geeft. Als je dezelfde verwijzing voor beide deelvragen gebruikt, krijg je daarvoor maar één keer punten.

Kernbegrippen: standensamenleving, achttiende eeuw, Franse hof, censuur, sociale mobiliteit

Veelgemaakte fouten:
- Voor elke deelvraag is zowel een correcte conclusie als een passende verwijzing naar de bron nodig om de punten te scoren.
- De verwijzingen naar de bron voor de twee deelvragen moeten verschillend zijn; het gebruik van dezelfde verwijzing levert maar één keer punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Analyse van Franklin's prent over Brits beleid in Noord-Amerika (1766) (3 punten)

Gebruik bron 6.
Franklin stuurt deze prent in 1766 naar Britse politici.
3p 12 Geef hiervoor een verklaring door:
- zonder bron het Britse beleid in die tijd te noemen waardoor het verzet in Noord-Amerika toeneemt, en
- aan te geven welke politieke waarschuwing Franklin wil overbrengen aan het Britse bestuur, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven voor de prent van Benjamin Franklin uit 1766, die hij naar Britse politici stuurde. Je moet hiervoor twee dingen doen: eerst noem je zonder de bron het Britse beleid dat leidde tot toenemend verzet in Noord-Amerika. Daarna geef je aan welke politieke waarschuwing Franklin wil overbrengen aan het Britse bestuur en ondersteun je dit met een verwijzing naar de prent.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat in de periode rond 1766 het Britse beleid ten aanzien van de Noord-Amerikaanse koloniën leidde tot toenemend verzet. Je moet de oorzaken van dit verzet kennen, zoals de onvrede over belastingen (bijvoorbeeld de Stamp Act) en het gebrek aan politieke inspraak voor de Amerikaanse kolonisten. Je moet de context van de aanloop naar de Amerikaanse Revolutie kennen, inclusief de spanningen tussen Groot-Brittannië en zijn koloniën.

Wat moet je kunnen: Je moet historische oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren, specifiek tussen het Britse beleid en het toenemende verzet in Noord-Amerika. Je moet een historische bron (prent) kunnen analyseren om de politieke boodschap of waarschuwing van de maker te achterhalen. Je moet je antwoord kunnen ondersteunen met concrete verwijzingen naar visuele elementen in de bron.

Waar op letten: Let erop dat je zowel het Britse beleid als de politieke waarschuwing van Franklin correct benoemt. Zorg ervoor dat je de politieke waarschuwing van Franklin specifiek ondersteunt met een concrete verwijzing naar een element uit de prent. Als je politieke boodschap niet klopt, krijg je ook geen punten voor de bronverwijzing.

Kernbegrippen: Amerikaanse Revolutie, Brits kolonialisme, belastingpolitiek, politieke inspraak, amerikaanse revolutie, brits kolonialisme

Veelgemaakte fouten:
- Het niet ondersteunen van de politieke waarschuwing met een concrete verwijzing naar de prent.
- Het geven van een onjuiste politieke boodschap, waardoor ook de verwijzing naar de bron geen punten oplevert (zie opmerking in CV).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – Argumentatie over Willem Frederik, Rousseau en regeringsvormen (3 punten)

3p 13 Geef een argument voor deze bewering door aan te tonen: - dat Willem Frederik waarschuwt voor een gevolg van het idee van de 'algemene wil' van Rousseau, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en - met behulp van een kenmerkend aspect, welke regeringsvorm uit de achttiende eeuw Willem Frederik in dit opstel ondersteunt. Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven. Moderne tijd Gebruik bron 8. De Belgische regering roept kunstenaars op om schilderijen te maken die het Zuid-Nederlandse verleden tot onderwerp hebben.

Wat kun je verwachten: Je moet een argument geven voor een bewering. Dit doe je door aan te tonen dat Willem Frederik waarschuwt voor een gevolg van het idee van de 'algemene wil' van Rousseau, en je ondersteunt dit met een verwijzing naar bron 7. Vervolgens moet je met behulp van een kenmerkend aspect uitleggen welke regeringsvorm uit de achttiende eeuw Willem Frederik in zijn opstel ondersteunt.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het idee van de 'algemene wil' van Rousseau inhoudt (basis voor directe democratie/volksregering). Je moet de kritiek van Willem Frederik op dit idee kennen (het kan leiden tot tirannie of bemoeilijkt verstandige besluiten). Je moet het kenmerkend aspect 'voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)' kennen en kunnen uitleggen. Je moet weten dat verlicht absolutisme inhoudt dat een vorst deugden als goedheid en weldadigheid moet bezitten, maar wel vorst blijft en de macht behoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet bron 7 kunnen analyseren om de waarschuwing van Willem Frederik te identificeren en deze te koppelen aan de 'algemene wil' van Rousseau. Je moet een passende verwijzing naar de bron kunnen geven ter ondersteuning van je argument. Je moet een kenmerkend aspect kunnen benoemen en dit vervolgens uitleggen in relatie tot de regeringsvorm die Willem Frederik ondersteunt in de bron.

Waar op letten: Let erop dat je bij de eerste deelvraag een juiste waarschuwing tegen een gevolg van de algemene wil formuleert en deze ondersteunt met een passende verwijzing naar bron 7. Bij de tweede deelvraag moet je na het noemen van het kenmerkend aspect ook een duidelijke uitleg geven; alleen het kenmerkend aspect noemen is onvoldoende.

Kernbegrippen: Willem Frederik, Rousseau, algemene wil, verlicht absolutisme, ancien régime, Verlichting, willem frederik, rousseau, verlichting

Veelgemaakte fouten:
- Alleen het kenmerkend aspect noemen zonder uitleg levert geen punten op.
- Een onjuiste waarschuwing noemen of geen passende verwijzing naar de bron geven levert geen punten op voor dat deel van de vraag.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – Analyse van een negentiende-eeuwse oproep aan kunstenaars (3 punten)

Gebruik bron 8.
De Belgische regering roept kunstenaars op om schilderijen te maken die het Zuid-Nederlandse verleden tot onderwerp hebben.
3p 14 Licht deze oproep toe door:
- zonder bron de negentiende-eeuwse kunststroming te noemen die bij deze oproep past, en
- uit te leggen dat de boodschap die De Braekeleer met dit schilderij wil weergeven past bij de bedoeling van de Belgische overheid, waarbij je in je antwoord ingaat op een gebeurtenis uit 1830.

Wat kun je verwachten: Je moet een negentiende-eeuwse kunststroming noemen die past bij een oproep van de Belgische regering aan kunstenaars om het Zuid-Nederlandse verleden te schilderen. Daarna leg je uit hoe de boodschap van een specifiek schilderij van De Braekeleer past bij de bedoeling van de Belgische overheid, waarbij je ingaat op een gebeurtenis uit 1830.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de Romantiek een negentiende-eeuwse kunststroming is die past bij het verheerlijken van het verleden en het bevorderen van nationale gevoelens. Je moet de Belgische Opstand van 1830 kennen als een belangrijke gebeurtenis die leidde tot de afscheiding van België en de vorming van een onafhankelijke staat. Je moet weten dat nationalisme een belangrijke ideologie was in de negentiende eeuw, waarbij het bevorderen van een nationale identiteit en onafhankelijkheid centraal stond.

Wat moet je kunnen: Je moet zonder bron een passende negentiende-eeuwse kunststroming kunnen benoemen. Je moet de boodschap van een schilderij kunnen interpreteren en deze kunnen koppelen aan de politieke bedoelingen van een overheid. Je moet een historische gebeurtenis (Belgische Opstand 1830) kunnen gebruiken om een uitleg te onderbouwen en de context te duiden.

Waar op letten: Let erop dat je de juiste kunststroming noemt. Zorg ervoor dat je de link legt tussen de boodschap van het schilderij, de bedoeling van de Belgische overheid en de gebeurtenis in 1830. Je moet specifiek ingaan op de Belgische afscheiding na 1830 en het bevorderen van nationalisme.

Kernbegrippen: Romantiek, Nationalisme, Belgische Opstand, romantiek, nationalisme, belgische opstand, tijd van burgers en stoommachines

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde kunststroming noemen.
- De link tussen de boodschap van het schilderij, de bedoeling van de Belgische overheid en de gebeurtenis in 1830 niet leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – Chronologische volgorde van gebeurtenissen in Xi'an (2 punten)

De volgende gebeurtenissen, die plaatsvonden in de Chinese stad Xi'an, staan in willekeurige volgorde:
1 De taoïstische 'Tempel van de Acht Onsterfelijken' in Xi'an werd tijdens de Culturele Revolutie ernstig beschadigd.
2 Het keizerlijk hof vluchtte tijdens de Bokseropstand naar Xi'an.
3 Muitende generaals gijzelden de leider van de Chinese nationalistische beweging bij Xi'an totdat hij beloofde samen te werken met de communistische troepen.
4 Studenten demonstreerden in Xi'an om steun te betuigen aan de studentendemonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede.
5 Tijdens de opstand van de Nian braken er in Xi'an ernstige rellen uit onder voor- en tegenstanders van deze opstand.
6 Vlak voor de troonsafstand van Puyi werd in Xi'an het fort van de Qing-dynastie bestormd.
2p 15 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Wat kun je verwachten: Je krijgt zes gebeurtenissen in de Chinese stad Xi'an, die in willekeurige volgorde staan. Je moet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde plaatsen, van vroeger naar later, door alleen de nummers te noteren.

Wat moet je kennen: Je moet de chronologische volgorde kennen van belangrijke gebeurtenissen in de Chinese geschiedenis van de 19e en 20e eeuw. Specifiek moet je de datering of onderlinge volgorde weten van de Nian-opstand (ca. 1851-1868), de Bokseropstand (ca. 1899-1901), de troonsafstand van Puyi (1912) en de val van de Qing-dynastie, het Xi'an-incident (1936), de Culturele Revolutie (1966-1976) en de studentendemonstraties gerelateerd aan het Tiananmenprotest (1989).

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen chronologisch kunnen ordenen. Je moet de context van elke gebeurtenis kunnen plaatsen binnen de bredere Chinese geschiedenis.

Waar op letten: Let goed op de specifieke jaartallen of periodes die bij elke gebeurtenis horen om verwarring tussen de vele gebeurtenissen in de Chinese geschiedenis van de 19e en 20e eeuw te voorkomen.

Kernbegrippen: Nian-opstand, Bokseropstand, Val van de Qing-dynastie, Xi'an-incident, Culturele Revolutie, Tiananmenprotest, nian-opstand, bokseropstand, val van de qing-dynastie, xi'an-incident, culturele revolutie, tiananmenprotest

Veelgemaakte fouten:
- De vele gebeurtenissen in de Chinese geschiedenis van de 19e en 20e eeuw kunnen door elkaar gehaald worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – Vrouwenkiesrecht en socialisme (3 punten)

Gebruik bron 9.
Twee gegevens:
1 Drucker vindt het nodig de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK) op te richten.
2 Socialisten uiten kritiek op Drucker omdat ze vindt dat kiesrecht eerst alleen aan vrouwen met een opleiding moet worden verleend.
3p 16 Licht beide gegevens toe door:
– aan te geven waarom Drucker de noodzaak voelt tot het oprichten van de VVK, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
– zonder bron vanuit het socialistische gedachtegoed te verklaren dat de socialisten kritiek hebben op het uitgangspunt van Drucker.

Wat kun je verwachten: Je moet twee gegevens toelichten. Ten eerste leg je uit waarom Wilhelmina Drucker de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK) opricht en ondersteun je dit met een verwijzing naar bron 9. Ten tweede verklaar je, zonder bron, vanuit het socialistische gedachtegoed waarom socialisten kritiek hebben op Druckers standpunt over kiesrecht voor vrouwen met een opleiding.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Wilhelmina Drucker een belangrijke figuur was in de Nederlandse vrouwenbeweging en de oprichter van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK). Je moet de context van de strijd voor vrouwenkiesrecht in Nederland kennen. Je moet de basisprincipes van het socialistische gedachtegoed kennen, met name de nadruk op gelijkheid en de strijd voor arbeidersrechten.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (bron 9) analyseren en relevante informatie eruit halen om een bewering te ondersteunen. Je moet de inhoud van de bron koppelen aan de historische context van de vrouwenkiesrechtbeweging. Je moet het socialistische gedachtegoed toepassen om kritiek op een specifiek standpunt te verklaren, zonder daarbij een bron te gebruiken. Je moet oorzaak-gevolgrelaties formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je de noodzaak voor de oprichting van de VVK duidelijk uitlegt voordat je de bronverwijzing geeft. De bronverwijzing telt alleen mee als je uitleg correct is. Zorg ervoor dat je de socialistische kritiek puur vanuit hun ideologie verklaart, zonder bronverwijzing.

Kernbegrippen: vrouwenkiesrecht, feminisme, socialisme, Wilhelmina Drucker, Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK), wilhelmina drucker, vereeniging voor vrouwenkiesrecht (vvk)

Veelgemaakte fouten:
- Het punt voor de bronverwijzing wordt alleen toegekend als de uitleg over de noodzaak voor de oprichting van de VVK correct is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 17 – Analyse van een foto over het Verdrag van Versailles (3 punten)

Gebruik bron 10.
Een bewering:
De Duitse regering zal deze foto in de jaren 1920 wel willen verspreiden in geallieerde landen, maar niet in Duitsland.
3p 17 Ondersteun deze bewering door:
– met een verwijzing naar de foto aan te geven welke boodschap de Duitse regering hiermee kan overbrengen aan geallieerde landen, en
– de reden te noemen waardoor de Duitse regering terughoudend is om deze foto te verspreiden binnen Duitsland.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een foto van een gesloopte tank en legt uit welke boodschap de Duitse regering hiermee kan overbrengen aan geallieerde landen en waarom de regering terughoudend is om deze foto in Duitsland te verspreiden.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het Verdrag van Versailles inhield, met name de bepalingen over de beperking van het Duitse leger en wapens. Je moet de context van de Republiek van Weimar kennen, inclusief de binnenlandse politieke spanningen en het sentiment over het Verdrag van Versailles in Duitsland.

Wat moet je kunnen: Je kunt een historische bron (foto) analyseren en de boodschap ervan interpreteren in verschillende contexten. Je kunt oorzaak-gevolgrelaties formuleren en een bewering ondersteunen met argumenten die gebaseerd zijn op de bron en historische kennis. Je kunt het perspectief van verschillende doelgroepen (geallieerden versus Duitse bevolking) benoemen en verklaren.

Waar op letten: Let erop dat je de twee verschillende doelgroepen (geallieerden en de eigen bevolking) met hun tegenstrijdige boodschappen goed onderscheidt. Koppel de foto expliciet aan de bepalingen van het Verdrag van Versailles.

Kernbegrippen: Verdrag van Versailles, Republiek van Weimar, demilitarisering, verdrag van versailles, republiek van weimar

Veelgemaakte fouten:
- Niet herkennen van de twee verschillende doelgroepen (geallieerden en de eigen bevolking) met tegenstrijdige boodschappen.
- De foto niet koppelen aan de bepalingen van het Verdrag van Versailles.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/17

## Vraag 18 – Verklaring van buitenlandse invloed in Chinese havensteden en de 4 Meibeweging (2 punten)

De Amerikaanse journalist Hersey schreef over zijn jeugd in de Chinese havenstad Tianjin in de jaren 1920: "Ik groeide op in een rare stad. Voor drie of vier Chinese koperen munten kon ik in een riksja [fietstaxi] van mijn huis naar Engeland rijden, naar Italië, Duitsland of Japan."
2p 18 Licht dit toe door:
– de beschreven situatie in Tianjin te verklaren vanuit afspraken die werden gemaakt na de opiumoorlogen in de negentiende eeuw, en
– de protestbeweging te noemen die in 1919 werd opgericht uit verzet tegen situaties zoals deze.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een citaat van een journalist over zijn jeugd in de Chinese havenstad Tianjin in de jaren 1920, waarin hij de aanwezigheid van verschillende buitenlandse wijken beschrijft. Je moet deze situatie verklaren vanuit historische afspraken na de Opiumoorlogen en de protestbeweging noemen die hiertegen in verzet kwam.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat na de Opiumoorlogen in de negentiende eeuw China 'ongelijke verdragen' moest sluiten met westerse mogendheden. Je moet weten dat deze verdragen leidden tot het afstaan van zeggenschap over delen van Chinese (haven)steden, de zogenaamde concessies, aan buitenlandse machten. Je moet de 4 Meibeweging kennen als de protestbeweging die in 1919 werd opgericht uit verzet tegen het westerse imperialisme en de buitenlandse invloed in China.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische situatie (buitenlandse wijken in Tianjin) kunnen verklaren vanuit eerdere historische gebeurtenissen en afspraken (Opiumoorlogen en ongelijke verdragen). Je moet een specifieke protestbeweging (4 Meibeweging) kunnen benoemen die zich verzette tegen de beschreven situatie.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de verklaring van de situatie in Tianjin (ongelijke verdragen na Opiumoorlogen) als de naam van de protestbeweging (4 Meibeweging) correct benoemt om de volledige score te behalen.

Kernbegrippen: Opiumoorlogen, ongelijke verdragen, concessies in China, 4 Meibeweging, Westers imperialisme, opiumoorlogen, concessies in china, 4 meibeweging, westers imperialisme

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/18

## Vraag 19 – Analyse van Lloyd George's beeld van Hitler en appeasementpolitiek (5 punten)

Gebruik bron 11.
Historici trekken twee conclusies:
1 Lloyd George geeft een eenzijdig beeld weer van de populariteit van Hitler in 1936.
2 Lloyd George is in 1936 vooral onder de indruk van Hitler vanwege diens aanpak van de werkloosheid in Duitsland.
5p 19 Onderbouw beide conclusies door:
– uit te leggen waardoor het beeld dat Lloyd George weergeeft van de populariteit van Hitler in 1936 eenzijdig te noemen is, en
– aan te geven welke kritiek op de Britse appeasementpolitiek Lloyd George wil wegnemen, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
– met behulp van een kenmerkend aspect een argument te geven voor de tweede conclusie van de historici.
Let op: je moet na het opschrijven van het kenmerkende aspect een uitleg geven.

Wat kun je verwachten: Je analyseert bron 11 om twee conclusies van historici over Lloyd George's beeld van Hitler in 1936 te onderbouwen. Je legt uit waarom zijn beeld eenzijdig is, welke kritiek op de appeasementpolitiek hij wil wegnemen met een bronverwijzing, en je geeft een argument voor zijn bewondering voor Hitlers aanpak van werkloosheid, ondersteund door een kenmerkend aspect met uitleg.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat er in Duitsland in 1936 kritiek was op Hitler, met name van Joodse burgers en politieke tegenstanders. Je moet bekend zijn met de Britse appeasementpolitiek en de kritiek hierop, namelijk dat deze politiek de agressie van Hitler niet indamde en kon leiden tot een nieuwe oorlog. Je moet het kenmerkend aspect 'de crisis van het wereldkapitalisme' kennen en de gevolgen hiervan, zoals werkloosheid en armoede, ook in Groot-Brittannië in de jaren 1930.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (bron 11) analyseren op standpunt en argumentatie. Je moet de eenzijdigheid van een historisch beeld kunnen verklaren door ontbrekende perspectieven te benoemen. Je moet kritiek op een beleid (appeasementpolitiek) kunnen identificeren en kunnen uitleggen hoe een auteur deze kritiek probeert te weerleggen, met een concrete verwijzing naar de bron. Je moet een kenmerkend aspect kunnen koppelen aan een historische gebeurtenis of ontwikkeling en dit aspect kunnen uitleggen als argumentatie.

Waar op letten: Let erop dat je voor de tweede deelvraag zowel de kritiek op de appeasementpolitiek correct benoemt als een passende verwijzing naar de bron geeft. Voor de derde deelvraag moet je zowel het juiste kenmerkend aspect noemen als een duidelijke uitleg geven; alleen het noemen van het aspect is niet voldoende voor punten.

Kernbegrippen: Lloyd George, Hitler, appeasementpolitiek, crisis van het wereldkapitalisme, vervolging van Joden en politieke tegenstanders, lloyd george, hitler, vervolging van joden en politieke tegenstanders

Veelgemaakte fouten:
- Voor de tweede deelvraag is een correcte koppeling tussen de kritiek op appeasement en een specifieke bronverwijzing vereist voor het punt.
- Voor de derde deelvraag moet zowel het kenmerkend aspect genoemd als een uitleg gegeven worden; alleen het aspect noemen levert geen punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 20 – Vlucht Duitse bevolking 1945 en publicatiebeleid Oost-Duitsland (3 punten)

Een gegeven:
In april 1945 sloeg de Duitse bevolking wél massaal op de vlucht voor de troepen van de Sovjet-Unie, en niet voor de troepen van de Westerse geallieerden. In Oost-Duitsland werd tussen 1945 en 1989 weinig gepubliceerd over deze vlucht.
3p 20 Licht dit gegeven toe door:
– met behulp van een kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie een verklaring te geven voor de vlucht van de Duitse bevolking voor de Sovjet-troepen in 1945, en
– te beredeneren waardoor er in Oost-Duitsland tussen 1945 en 1989 weinig werd gepubliceerd over deze vlucht.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een gegeven over de vlucht van de Duitse bevolking in april 1945 voor Sovjet-troepen en het gebrek aan publicaties hierover in Oost-Duitsland tussen 1945 en 1989. Je moet dit gegeven toelichten door twee deelvragen te beantwoorden: een verklaring geven voor de vlucht op basis van de nationaalsocialistische ideologie, en beredeneren waarom er in Oost-Duitsland weinig over werd gepubliceerd.

Wat moet je kennen: Je moet de nationaalsocialistische ideologie kennen, specifiek hoe deze communisten en het Russische volk afschilderde. Je moet weten dat Oost-Duitsland (DDR) na 1945 tot de communistische invloedssfeer van de Sovjet-Unie behoorde.

Wat moet je kunnen: Je moet een verklaring kunnen geven voor een historische gebeurtenis (de vlucht) door deze te koppelen aan een ideologie (nationaalsocialisme). Je moet een beredenering kunnen formuleren voor een beleid (gebrek aan publicaties) door dit te plaatsen in de politieke context van de Koude Oorlog en de invloedssfeer van de Sovjet-Unie.

Waar op letten: Let erop dat je bij de eerste deelvraag expliciet een kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie noemt als basis voor je verklaring. Zonder dit kenmerk krijg je geen punten voor de verklaring van de vlucht.

Kernbegrippen: Nationaalsocialistische ideologie, Sovjet-Unie, Vlucht Duitse bevolking 1945, Oost-Duitsland, Communistische invloedssfeer, Censuur, nationaalsocialistische ideologie, sovjet-unie, vlucht duitse bevolking 1945, oost-duitsland, communistische invloedssfeer, censuur

Veelgemaakte fouten:
- Voor de eerste deelvraag wordt alleen een punt toegekend als een correct kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie wordt genoemd als basis voor de verklaring.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/20

## Vraag 21 – Vergelijking Chiang Kaishek en Zheng Chenggong (2 punten)

Een geschiedenis:
In 1662 stichtte de Chinese generaal Zheng Chenggong een koninkrijk in Taiwan en streed van daaruit tegen de Qing-keizer in China.
Chiang Kaishek liet zich na 1949 in propagandaboodschappen vaak vergelijken met Zheng Chenggong.
2p 21 Geef aan:
- welke politieke boodschap Chiang Kaishek wilde overbrengen met de vergelijking met Zheng Chenggong, en
- welke beslissing van de Verenigde Naties in 1949 Chiang Kaishek sterkte in de gedachte dat hij 'de nieuwe Zheng Chenggong' was.

Wat kun je verwachten: Je moet twee aspecten van de vergelijking tussen Chiang Kaishek en Zheng Chenggong uitleggen. Ten eerste, welke politieke boodschap Chiang Kaishek wilde overbrengen met deze vergelijking. Ten tweede, welke beslissing van de Verenigde Naties in 1949 Chiang Kaishek sterkte in zijn gedachte dat hij 'de nieuwe Zheng Chenggong' was.

Wat moet je kennen: Je moet weten wie Zheng Chenggong was en wat zijn historische rol was in Taiwan en zijn strijd tegen de Qing-keizer in China. Je moet weten wie Chiang Kaishek was, zijn positie na 1949 en de context van de Chinese Burgeroorlog. Je moet de rol van Taiwan kennen in deze context. Je moet de beslissing van de Verenigde Naties in 1949 met betrekking tot de vertegenwoordiging van China kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt historische figuren en hun acties in verschillende tijdsperioden met elkaar vergelijken. Je kunt politieke boodschappen en hun onderliggende intenties analyseren. Je kunt de invloed van internationale beslissingen op nationale politiek benoemen. Je kunt oorzaak-gevolgrelaties formuleren tussen historische gebeurtenissen en politieke standpunten.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de politieke boodschap als de specifieke beslissing van de Verenigde Naties benoemt. Zorg ervoor dat je de analogie tussen Zheng Chenggong en Chiang Kaishek duidelijk maakt in je antwoord.

Kernbegrippen: Chiang Kaishek, Zheng Chenggong, Taiwan, CCP, Verenigde Naties, Chinese Burgeroorlog, chiang kaishek, zheng chenggong, taiwan, ccp, verenigde naties, chinese burgeroorlog

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/21

## Vraag 22 – Betrouwbaarheid van bronnen over de Volksrepubliek China (2 punten)

Gebruik bron 12.
Twee onderzoeksonderwerpen over de Volksrepubliek China in de jaren 1950:
1 Het succes van de Grote Sprong Voorwaarts.
2 De legitimatie van de machtspositie van de Chinese Communistische Partij (CCP).
2p 22 Leg uit met een verwijzing naar de bron voor welk onderzoeksonderwerp de informatie uit de bron het meest betrouwbaar is.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een bron over de Volksrepubliek China in de jaren 1950 en twee onderzoeksonderwerpen. Je moet uitleggen voor welk onderzoeksonderwerp de bron het meest betrouwbaar is, met een verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de Grote Sprong Voorwaarts was en in welke periode deze plaatsvond (jaren 1950). Je moet de rol van de Chinese Communistische Partij (CCP) kennen en begrijpen hoe zij hun macht legitimeerden. Je moet de kenmerken van propaganda herkennen en weten hoe dit de betrouwbaarheid van een bron beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je analyseert de bron op haar aard (wie heeft de bron gemaakt, voor welk publiek, met welk doel). Je beoordeelt de betrouwbaarheid van de bron voor verschillende onderzoeksvragen. Je legt uit waarom een bron betrouwbaar of onbetrouwbaar is voor een specifiek onderzoeksonderwerp, met een concrete verwijzing naar de inhoud of context van de bron.

Waar op letten: Let op de afzender van de bron (het eigen weekblad van de CCP) en het doel van de publicatie (het benadrukken van successen). Bedenk dat een bron die bedoeld is om te overtuigen (propaganda) onbetrouwbaar is voor feitelijke informatie, maar juist zeer betrouwbaar voor het analyseren van de overtuigingsstrategieën zelf. Vermijd de valkuil om de bron als een feitelijke weergave van de Grote Sprong Voorwaarts te zien. Leg duidelijk uit waarom de bron betrouwbaar is voor het onderzoek naar legitimatie.

Kernbegrippen: betrouwbaarheid van bronnen, propaganda, Grote Sprong Voorwaarts, Chinese Communistische Partij (CCP), legitimatie van macht, grote sprong voorwaarts, chinese communistische partij (ccp)

Veelgemaakte fouten:
- De bron als feitelijke weergave van de Grote Sprong Voorwaarts zien, in plaats van als een propagandamiddel.
- Niet uitleggen waarom de bron betrouwbaar is voor het onderzoek naar legitimatie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/22

## Vraag 23 – Gevolg van veranderde internationale positie van China (2 punten)

2p 23 Leg uit dat dit besluit van de CCP een gevolg was van de veranderde internationale positie van de Volksrepubliek China. Op 1 augustus 1961 sprak Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie, met Ulbricht over het plan om de Berlijnse Muur te bouwen. Chroesjstjov stelde voor: "We moeten een gezamenlijk persbericht publiceren waarin de DDR wordt gevraagd de grens te sluiten in het belang van de socialistische landen."

Wat kun je verwachten: Je legt uit hoe een besluit van de CCP (Communistische Partij van China) een gevolg was van de veranderde internationale positie van de Volksrepubliek China. Je moet de breuk met de Sovjet-Unie en het daaruit voortvloeiende internationale isolement van China als oorzaak benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de Volksrepubliek China in de jaren 60 een breuk had met de Sovjet-Unie, wat leidde tot een internationaal isolement. Je moet ook weten dat China probeerde haar internationale positie te verbeteren en invloed uit te breiden, bijvoorbeeld door middel van propaganda zoals de *Peking Review*.

Wat moet je kunnen: Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen formuleren tussen een historische gebeurtenis (breuk met de Sovjet-Unie en internationaal isolement) en een besluit van een politieke partij (CCP). Je moet historische context kunnen gebruiken om een verklaring te geven.

Waar op letten: Je moet specifiek ingaan op de breuk met de Sovjet-Unie of het internationale isolement als de directe oorzaak van het besluit. Als je dit niet doet, krijg je geen punten.

Kernbegrippen: CCP, Peking Review, Koude Oorlog, breuk China-Sovjet-Unie, internationaal isolement, propaganda, ccp, koude oorlog, breuk china-sovjet-unie, peking review

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord moet de breuk met de Sovjet-Unie of het internationale isolement als oorzaak noemen, anders worden er geen punten toegekend.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/23

## Vraag 24 – Analyse van de Berlijnse Muur: Chroesjtsjovs motieven en DDR-problematiek (3 punten)

Op 1 augustus 1961 sprak Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie, met Ulbricht over het plan om de Berlijnse Muur te bouwen. Chroesjstjov stelde voor: "We moeten een gezamenlijk persbericht publiceren waarin de DDR wordt gevraagd de grens te sluiten in het belang van de socialistische landen."
3p 24 Licht dit gesprek toe door:
- uit te leggen welk probleem, dat kon ontstaan door het bouwen van de Berlijnse Muur, Chroesjtsjov wilde voorkomen met zijn voorstel, en
- aan te geven welk intern probleem van de DDR de bouw van de Muur daadwerkelijk moest oplossen.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een uitspraak van Chroesjtsjov over de bouw van de Berlijnse Muur. Je legt uit welk probleem Chroesjtsjov wilde voorkomen met zijn voorstel en welk intern probleem van de DDR de Muur moest oplossen.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de Koude Oorlog kennen, specifiek de situatie in Berlijn en de relatie tussen de Sovjet-Unie en de DDR. Je moet weten waarom de Berlijnse Muur werd gebouwd en welke interne problemen de DDR had, zoals de massale vlucht van burgers naar het Westen. Je moet ook de rol van Chroesjtsjov als leider van de Sovjet-Unie en Ulbricht als leider van de DDR kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt historische gebeurtenissen (bouw van de Berlijnse Muur) in hun bredere context plaatsen (Koude Oorlog, Oostblok). Je kunt oorzaak-gevolgrelaties formuleren, specifiek tussen Chroesjtsjovs voorstel en de beoogde effecten, en tussen de bouw van de Muur en de interne problemen van de DDR. Je kunt de motieven van historische figuren (Chroesjtsjov) analyseren op basis van een gegeven uitspraak.

Waar op letten: Let erop dat je twee afzonderlijke problemen benoemt: één probleem dat Chroesjtsjov wilde voorkomen met zijn voorstel (politieke legitimatie, voorkomen van tegenstand) en één intern probleem van de DDR dat de Muur moest oplossen (vlucht van burgers). Zorg ervoor dat je antwoord specifiek is en de relatie tussen de acties en de problemen duidelijk maakt.

Kernbegrippen: Berlijnse Muur, Koude Oorlog, DDR, Sovjet-Unie, Oostblok, vlucht naar het Westen, berlijnse muur, koude oorlog, ddr, sovjet-unie, oostblok, vlucht naar het westen

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/24

## Vraag 25 – Analyse van de werkwijze van de Staatssicherheitsdienst en de gevolgen van archiefopening (3 punten)

In 1979 ondertekende de Oost-Duitse scholier Peer G. de verklaring: "Ik verplicht mij om op vrijwillige basis met het MfS [Staatssicherheitsdienst] samen te werken. Ik ben bereid om het MfS van alle zaken die zich tegen de veiligheid van de staat richten in schriftelijke en mondelinge vorm op de hoogte te brengen".
Bij het openbaar maken van de archieven van de Staatssicherheitsdienst in 1990:
1 werd op de verklaring genoteerd dat Peer in 1979 in ruil voor deze verklaring geen celstraf kreeg wegens vandalisme.
2 werden de persoonsgegevens van Peer, zoals achternaam en geboortedatum, onleesbaar gemaakt.
3p 25 Verklaar beide gegevens door:
- met het eerste gegeven uit te leggen welke boodschap de Duitse regering in 1990 wilde geven over de werkwijze van de Staatssicherheitsdienst, en
- aan te geven welke onrust in de samenleving de Duitse regering wilde voorkomen door het onleesbaar maken van persoonsgegevens.

Wat kun je verwachten: Je moet twee gegevens verklaren over de openbaarmaking van de archieven van de Staatssicherheitsdienst (MfS) in 1990. Je legt uit welke boodschap de Duitse regering wilde geven over de werkwijze van de MfS en welke onrust de regering wilde voorkomen door persoonsgegevens onleesbaar te maken.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de Staatssicherheitsdienst (MfS) was en hoe deze organisatie opereerde in de DDR. Je moet de context van de Duitse hereniging in 1990 kennen en de maatschappelijke spanningen die daarbij speelden. Je moet begrijpen dat de MfS gebruikmaakte van chantage en spionage om burgers te dwingen tot samenwerking. Je moet de impact van het openbaar maken van geheime archieven op de samenleving kunnen inschatten.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gegevens kunnen interpreteren en verklaren. Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren tussen overheidsacties (openbaar maken archieven, anonimiseren gegevens) en de beoogde maatschappelijke effecten of boodschappen. Je moet de intenties van een regering kunnen afleiden uit haar handelingen in een specifieke historische context.

Waar op letten: Let erop dat je beide delen van de vraag beantwoordt: zowel de boodschap over de werkwijze van de MfS als de reden voor het onleesbaar maken van persoonsgegevens. Zorg ervoor dat je antwoord specifiek ingaat op de genoemde gegevens in de vraagtekst. Je moet de acties van de Duitse regering in 1990 koppelen aan de historische context van de DDR en de hereniging.

Kernbegrippen: Staatssicherheitsdienst (MfS), DDR, chantage, spionage, Duitse hereniging, staatssicherheitsdienst (mfs), ddr, duitse hereniging

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/25

## Vraag 26 – Analyse van bron 13 over vrouwenemancipatie in de jaren '50 (2 punten)

Gebruik bron 13.
Stel: je doet onderzoek naar de voortschrijdende emancipatie van vrouwen in Nederland eind jaren 1950. Je besluit dat je met dit verhaal die emancipatie niet kunt illustreren vanwege het beeld dat het verhaal weergeeft van vrouwen.
2p 26 Geef een argument voor je besluit, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar het verhaal.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een verhaal voorgelegd (bron 13) en de opdracht om te bepalen of dit verhaal de voortschrijdende emancipatie van vrouwen in Nederland eind jaren 1950 kan illustreren. Je moet een argument geven waarom het verhaal die emancipatie niet kan illustreren, en dit argument ondersteunen met een specifieke verwijzing naar de inhoud van het verhaal.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van de maatschappelijke positie en rolpatronen van vrouwen in Nederland in de jaren 1950. Je moet weten wat 'emancipatie' betekent in de context van vrouwenrechten en maatschappelijke vooruitgang. Je moet de kenmerkende aspecten van Tijdvak 9: Tijd van televisie en computer (1950-2000) kennen, in het bijzonder de veranderingen in de maatschappelijke positie van vrouwen.

Wat moet je kunnen: Je moet een bron kunnen analyseren op het beeld dat deze geeft van een bepaalde groep (vrouwen). Je moet een argument kunnen formuleren op basis van de bron. Je moet je argument kunnen ondersteunen met een concrete en specifieke verwijzing naar de inhoud van de bron.

Waar op letten: Let erop dat je argument duidelijk maakt waarom het verhaal de emancipatie NIET kan illustreren. Zorg ervoor dat je verwijzing naar het verhaal specifiek is en direct je argument ondersteunt. Een algemene verwijzing is niet voldoende.

Kernbegrippen: emancipatie, vrouwen, jaren '50, rolpatronen, maatschappelijke positie

Veelgemaakte fouten:
- Een argument geven zonder een passende, specifieke verwijzing naar de bron levert maximaal 1 punt op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2025/tijdvak-1/vraag/26

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2025
tijdvak 1
donderdag 15 mei
13.30 - 16.30 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.

Als bij een vraag één van de kenmerkende aspecten wordt gevraagd, moet je de
tekst daarvan opschrijven of dat deel ervan dat relevant is voor de beantwoording
van de vraag (er zijn kenmerkende aspecten die uit meerdere onderdelen bestaan).

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1021-a-25-1-o

### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen, waarbij beelden en afbeeldingen werden
vernield en verboden, staan in willekeurige volgorde:
1 Amerikaanse kolonisten smolten meteen na het uitroepen van de
onafhankelijkheid een standbeeld van koning George III om tot kogels.
2 De Spaanse ontdekkingsreiziger Cortés liet na de verovering van
Mexico Azteekse godenbeelden uit tempels verwijderen.
3 Een Byzantijnse keizer verbood in zijn Rijk de verering van
afbeeldingen, om inwoners tevreden te houden die zich hadden
bekeerd tot de opkomende islam.
4 Het bestuur in Frankrijk dat de privileges voor standen afschafte, beval
alle beelden die 'sporen van feodalisme bevatten' te vernietigen.
5 Kort na het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog vernielden calvinisten
alle heiligenbeelden in de Sint-Vituskathedraal in Praag.
6 Taiping-rebellen verwijderden boeddhistische afbeeldingen van de
pagode van Nanking en braken de 80 meter hoge toren
af.
2p 1 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Prehistorie en oudheid

In de vijfde eeuw voor Christus lieten leden van de Atheense elite niet
langer grote en rijk versierde grafmonumenten bouwen maar eenvoudige
bouwwerken, in de stijl van de graven van andere Atheense burgers.
Volgens sommige historici is er een verband tussen deze verandering in
grafbouw en het burgerschap in Athene.
2p 2 Geef aan welk verband dit is, waarbij je in je antwoord ingaat op de
bestuursvorm van Athene.

Gebruik bron 1.
Na de dood van Perpetua verspreidt de vroegchristelijke gemeenschap
haar dagboek.
2p 3 Geef aan welke boodschap de gemeenschap hiermee wil overbrengen
aan christenen en welke boodschap aan de Romeinse autoriteiten.

VW-1021-a-25-1-o 2/9 lees verder

### Pagina 3

De middeleeuwen

De Arabische dynastie van de Omajjaden veroverde delen van Spanje.
In de negende eeuw schreef de islamitische rechtsgeleerde
Yahya ibn Yahya dat moslims in Spanje niet mochten deelnemen aan de
viering van het christelijke kerstfeest.
Je concludeert dat de Arabieren het christendom in Spanje tolereerden,
maar dat Ibn Yahya zich zorgen maakte over de gevolgen hiervan.
Licht deze conclusie toe door:
– een politieke reden te noemen voor de tolerantie tegenover de
christenen, en
– met behulp van een kenmerkend aspect te redeneren welk gevolg
van het tolereren van het christendom Ibn Yahya wilde voorkomen.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.

Gebruik bron 2.
Stel: je wilt deze bron gebruiken voor twee verschillende
onderzoeksgebieden:
1 de oorzaak van de Frankische overwinning bij Syburg.
2 de kerstening van Europa.
Geef aan, waarna je je antwoord telkens ondersteunt met een andere
verwijzing naar de bron:
– waardoor je de informatie in de bron als minder betrouwbaar
beschouwt voor het eerste onderzoeksgebied, en
– welke conclusie je met behulp van deze bron kunt trekken over de
kerstening van Europa op dat moment.

In 1241 liet de gravin van Vlaanderen de bepaling vastleggen dat in het
bestuur van de stad Brugge: "geen enkele handwerker [ambachtsman]
mag worden verkozen, tenzij hij zich sinds één jaar en één dag van alle
handwerk heeft onthouden".
Volgens een historicus droeg deze bepaling bij aan het oplopen van een
conflict onder de poorters van Brugge.
Leg de redenering van de historicus uit.

Gebruik bron 3.
De katholieke kerk streeft in de veertiende eeuw naar continuïteit maar
krijgt ook te maken met verandering.
Toon aan:
– dat de bisschoppen met hun besluit continuïteit van de machtspositie
van de kerk nastreven, en
– met welke verandering in geloofsbeleving van stedelingen de
bisschoppen rekening houden, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron.

VW-1021-a-25-1-0
3/9
lees verder ► ►►

### Pagina 4

2p 8 Gebruik bron 4.
Jan Allertsz. heeft een bedoeling met deze beschrijving.
Geef deze bedoeling weer door:
aan te tonen dat hij kritiek levert op het centralisatiebeleid van de
Bourgondische hertogen, en
te beredeneren welk doel Jan Allertsz. wil bereiken met het opnemen
van deze kritiek in zijn boek.

Vroegmoderne tijd

3p 9 In het begin van de zeventiende eeuw kreeg de Republiek een leidende
positie in de wereldhandel, die later werd overgenomen door Engeland.
Verklaar beide ontwikkelingen door:
een beslissing te noemen die in 1602 in de Republiek werd genomen
om de positie in de wereldhandel te stimuleren, en
uit te leggen welk Engels economisch beleid in de zeventiende eeuw
eraan bijdroeg dat de Republiek de leidende positie kwijtraakte.

In de zeventiende eeuw was het koninkrijk Xwéda (het huidige Benin in
Afrika) een van de grootste centra van slavenhandel. De Xwéda
bepaalden dat:
1 handelaren uit verschillende Europese landen een handelspost
mochten openen.
2 Europese handelsposten niet aan de kust mochten worden gebouwd.
De Xwéda wilden met beide bepalingen voorkomen dat ze werden
onderworpen door Europeanen.

2p 10 Geef voor beide bepalingen apart de redenering weer die de Xwéda
daarbij volgden.

Gebruik bron 5.
Twee gegevens:
1 Historici gebruiken de brieven van Madame Palatine als bron voor
onderzoek naar de standensamenleving in de achttiende eeuw.
2 Madame Palatine verstuurt haar brieven via een privébode omdat
ambtenaren van de Franse koning alle brieven die via het hof
worden verzonden.

4p 11 Toon aan, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere
verwijzing naar de brief:
– bij gegeven 1 welke verandering in de visie op de standensamenleving
Madame Palatine in haar brief naar voren laat komen, en
– bij gegeven 2 dat Madame Palatine een privébode moet gebruiken om
haar positie aan het hof veilig te stellen.

VW-1021-a-25-1-0 4/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Gebruik bron 6.
Franklin stuurt deze prent in 1766 naar Britse politici.
3p 12 Geef hiervoor een verklaring door:
– zonder bron het Britse beleid in die tijd te noemen waardoor het verzet
in Noord-Amerika toeneemt, en
– aan te geven welke politieke waarschuwing Franklin wil overbrengen
aan het Britse bestuur, waarna je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de prent.

Gebruik bron 7.
Een bewering:
Willem Frederik leert tijdens zijn opleiding over verlichte denkbeelden.
3p 13 Geef een argument voor deze bewering door aan te tonen:
– dat Willem Frederik waarschuwt voor een gevolg van het idee van de
'algemene wil' van Rousseau, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron, en
– met behulp van een kenmerkend aspect, welke regeringsvorm uit de
achttiende eeuw Willem Frederik in dit opstel ondersteunt.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.

Moderne tijd

Gebruik bron 8.
De Belgische regering roept kunstenaars op om schilderijen te maken die
het Zuid-Nederlandse verleden tot onderwerp hebben.
3p 14 Licht deze oproep toe door:
– zonder bron de negentiende-eeuwse kunststroming te noemen die bij
deze oproep past, en
– uit te leggen dat de boodschap die De Braekeleer met dit schilderij wil
weergeven past bij de bedoeling van de Belgische overheid, waarbij je
in je antwoord ingaat op een gebeurtenis uit 1830.

VW-1021-a-25-1-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

De volgende gebeurtenissen, die plaatsvonden in de Chinese stad Xi'an,
staan in willekeurige volgorde:
1 De taoïstische 'Tempel van de Acht Onsterfelijken' in Xi'an werd
   tijdens de Culturele Revolutie ernstig beschadigd.
2 Het keizerlijk hof vluchtte tijdens de Bokseropstand naar Xi'an.
3 Muitende generaals gijzelden de leider van de Chinese
   nationalistische beweging bij Xi'an totdat hij beloofde samen te werken
   met de communistische troepen.
4 Studenten demonstreerden in Xi'an om steun te betuigen aan de
   studentendemonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede.
5 Tijdens de opstand van de Nian braken er in Xi'an ernstige rellen uit
   onder voor- en tegenstanders van deze opstand.
6 Vlak voor de troonsafstand van Puyi werd in Xi'an het fort van de
   Qing-dynastie bestormd.
2p 15 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
   vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Gebruik bron 9.
Twee gegevens:
1 Drucker vindt het nodig de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK)
   op te richten.
2 Socialisten uiten kritiek op Drucker omdat ze vindt dat kiesrecht eerst
   alleen aan vrouwen met een opleiding moet worden verleend.
3p 16 Licht beide gegevens toe door:
   – aan te geven waarom Drucker de noodzaak voelt tot het oprichten van
     de VVK, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
     de bron, en
   – zonder bron vanuit het socialistische gedachtegoed te verklaren dat de
     socialisten kritiek hebben op het uitgangspunt van Drucker.

Gebruik bron 10.
Een bewering:
De Duitse regering zal deze foto in de jaren 1920 wel willen verspreiden
in geallieerde landen, maar niet in Duitsland.
Ondersteun deze bewering door:
– met een verwijzing naar de foto aan te geven welke boodschap de
  Duitse regering hiermee kan overbrengen aan geallieerde landen, en
– de reden te noemen waardoor de Duitse regering terughoudend is om
  deze foto te verspreiden binnen Duitsland.
3p 17
VW-1021-a-25-1-o
6 / 9
lees verder

### Pagina 7

De Amerikaanse journalist Hersey schreef over zijn jeugd in de Chinese havenstad Tianjin in de jaren 1920: "Ik groeide op in een rare stad. Voor drie of vier Chinese koperen munten kon ik in een riksja [fietstaxi] van mijn huis naar Engeland rijden, naar Italië, Duitsland of Japan."
18 Licht dit toe door:
– de beschreven situatie in Tianjin te verklaren vanuit afspraken die werden gemaakt na de opiumoorlogen in de negentiende eeuw, en
– de protestbeweging te noemen die in 1919 werd opgericht uit verzet
tegen situaties zoals deze.
Gebruik bron 11.
Historici trekken twee conclusies:
1 Lloyd George geeft een eenzijdig beeld weer van de populariteit van
Hitler in 1936.
2 Lloyd George is in 1936 vooral onder de indruk van Hitler vanwege
diens aanpak van de werkloosheid in Duitsland.
19 Onderbouw beide conclusies door:
– uit te leggen waardoor het beeld dat Lloyd George weergeeft van de
populariteit van Hitler in 1936 eenzijdig te noemen is, en
– aan te geven welke kritiek op de Britse appeasementpolitiek
Lloyd George wil wegnemen, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron, en
– met behulp van een kenmerkend aspect een argument te geven voor
de tweede conclusie van de historici.
Let op: je moet na het opschrijven van het kenmerkende aspect een uitleg
geven.
Een gegeven:
In april 1945 sloeg de Duitse bevolking wél massaal op de vlucht voor de
troepen van de Sovjet-Unie, en niet voor de troepen van de Westerse
geallieerden. In Oost-Duitsland werd tussen 1945 en 1989 weinig
gepubliceerd over deze vlucht.
20 Licht dit gegeven toe door:
– met behulp van een kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie
een verklaring te geven voor de vlucht van de Duitse bevolking voor
de Sovjet-troepen in 1945, en
– te beredeneren waardoor er in Oost-Duitsland tussen 1945 en 1989
weinig werd gepubliceerd over deze vlucht.
VW-1021-a-25-1-o 7 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Een geschiedenis:
In 1662 stichtte de Chinese generaal Zheng Chenggong een koninkrijk in
Taiwan en streed van daaruit tegen de Qing-keizer in China.
Chiang Kaishek liet zich na 1949 in propagandabootschappen vaak
vergelijken met Zheng Chenggong.
2p 21 Geef aan:
- welke politieke boodschap Chiang Kaishek wilde overbrengen met de
vergelijking met Zheng Chenggong, en
- welke beslissing van de Verenigde Naties in 1949 Chiang Kaishek
sterkte in de gedachte dat hij 'de nieuwe Zheng Chenggong' was.
Gebruik bron 12.
Twee onderzoeksontwerpen over de Volksrepubliek China in de jaren
1950:
1 Het succes van de Grote Sprong Voorwaarts.
2 De legitimatie van de machtspositie van de Chinese Communistische
Partij (CCP).
2p 22 Leg uit met een verwijzing naar de bron voor welk onderzoeksontwerp
de informatie uit de bron het meest betrouwbaar is.

Vanaf de jaren 1960 besloot de CCP de Peking Review (zie bron 12) in
grotere oplages in verschillende wereldtalen uit te brengen.
2p 23 Leg uit dat dit besluit van de CCP een gevolg was van de veranderde
internationale positie van de Volksrepubliek China.

Op 1 augustus 1961 sprak Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie, met
Ulbricht over het plan om de Berlijnse Muur te bouwen. Chroesjtsjov
stelde voor: "We moeten een gezamenlijk persbericht publiceren waarin
de DDR wordt gevraagd de grens te sluiten in het belang van de
socialistische landen."
3p 24 Licht dit gesprek toe door:
- uit te leggen welk probleem, dat kon ontstaan door het bouwen van de
Berlijnse Muur, Chroesjtsjov wilde voorkomen met zijn voorstel, en
- aan te geven welk intern probleem van de DDR de bouw van de Muur
daadwerkelijk moest oplossen.
VW-1021-a-25-1-o 8/9 lees verder

### Pagina 9

In 1979 ondertekende de Oost-Duitse scholier Peer G. de verklaring:
"Ik verplicht mij om op vrijwillige basis met het MfS
[Staatssicherheitsdienst] samen te werken. Ik ben bereid om het MfS van
alle zaken die zich tegen de veiligheid van de staat richten in schriftelijke
en mondelinge vorm op de hoogte te brengen".
Bij het openbaar maken van de archieven van de Staatssicherheitsdienst
in 1990:
1 werd op de verklaring genoteerd dat Peer in 1979 in ruil voor deze
verklaring geen celstraf kreeg wegens vandalisme.
2 werden de persoonsgegevens van Peer, zoals achternaam en
geboortedatum, onleesbaar gemaakt.
3p 25 Verklaar beide gegevens door:
– met het eerste gegeven uit te leggen welke boodschap de Duitse
regering in 1990 wilde geven over de werkwijze van de
Staatssicherheitsdienst, en
– aan te geven welke onrust in de samenleving de Duitse regering wilde
voorkomen door het onleesbaar maken van persoonsgegevens.

Gebruik bron 13.
Stel: je doet onderzoek naar de voortschrijdende emancipatie van
vrouwen in Nederland eind jaren 1950. Je besluit dat je met dit verhaal
die emancipatie niet kunt illustreren vanwege het beeld dat het verhaal
weergeeft van vrouwen.
2p 26 Geef een argument voor je besluit, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar het verhaal.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1021-a-25-1-0
9 / 9
einde