# Eindexamen Geschiedenis VWO 2024 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2

## Vraag 1 – Chronologische volgorde van vrouwen in mannenkleding (2 punten)

De volgende vrouwen, die kleren aantrokken die in hun tijd door mannen werden gedragen, staan in willekeurige volgorde:
1 Amelia Jenks Bloomer woonde de eerste Amerikaanse bijeenkomst van de vrouwenrechtenbeweging bij. De lange wijde broek die zij droeg kreeg de naam 'Bloomer'.
2 De actrice Marlene Dietrich had, gekleed in rokkostuum, succes in de filmzalen van de Weimarrepubliek.
3 De Nederlands-Joodse dirigent Frieda Belinfante droeg mannenkleren tijdens haar verzetswerk en als onderduiker.
4 De oorlogscorrespondente Dorothy Lawrence droeg een soldatenuniform om niet op te vallen in de loopgraven in Frankrijk.
5 Francina Broese Gunningh, die mannenkleren aantrok om veilig door Frankrijk te kunnen reizen, werd ingelijfd bij het leger van Napoleon.
6 Maeyken Blomme droeg de kleren van een matroos om met haar geliefde mee te varen op een schip van de VOC.
2p 1 Zet deze vrouwen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Wat kun je verwachten: Je krijgt zes beschrijvingen van vrouwen die in verschillende historische periodes mannenkleding droegen. Je moet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde plaatsen, van vroeger naar later, door alleen de nummers te noteren.

Wat moet je kennen: Je moet de chronologie van belangrijke historische periodes en gebeurtenissen kennen, zoals de VOC-tijd (17e-18e eeuw), de Napoleontische tijd (ca. 1800-1815), de eerste feministische golf (midden 19e eeuw), de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), de Weimarrepubliek (1919-1933) en de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Je moet de context van deze periodes kunnen koppelen aan de genoemde personen en hun acties.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen en personen in de juiste chronologische volgorde plaatsen. Je moet de beschrijvingen analyseren op tijdsaanduidingen of contextuele aanwijzingen die verwijzen naar specifieke historische periodes. Je moet verbanden leggen tussen de genoemde feiten en de bredere historische context.

Waar op letten: Let goed op de specifieke historische context die bij elke vrouw wordt genoemd, zoals 'VOC', 'leger van Napoleon', 'vrouwenrechtenbeweging', 'loopgraven in Frankrijk', 'Weimarrepubliek' en 'verzetswerk'. Voorkom verwarring tussen de twee wereldoorlogen en plaats de 19e-eeuwse gebeurtenissen correct ten opzichte van elkaar.

Kernbegrippen: VOC, Napoleontische tijd, Eerste feministische golf, Eerste Wereldoorlog, Weimarrepubliek, Tweede Wereldoorlog, Verzetswerk, voc, napoleontische tijd, eerste feministische golf, eerste wereldoorlog, weimarrepubliek, tweede wereldoorlog, verzetswerk

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de twee wereldoorlogen (Dietrich/Lawrence/Belinfante).
- Onjuiste plaatsing van de 19e-eeuwse gebeurtenissen (Napoleon/Bloomer).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 2 – Analyse van een munt van opstandige Romeinse bondgenoten (2 punten)

Gebruik bron 1.
In de eerste eeuw voor Christus komen Italiaanse bondgenoten van de Romeinen in opstand omdat zij het Romeinse burgerrecht niet krijgen.

2p 2 Geef aan:
− welke propagandaboodschap de munt moet overbrengen, en
− dat je met de munt de romanisering van het Italiaanse schiereiland kunt aantonen.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een munt van opstandige Romeinse bondgenoten uit de eerste eeuw voor Christus. Je moet de propagandaboodschap van de munt benoemen en uitleggen hoe de munt de romanisering van het Italiaanse schiereiland aantoont.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat propaganda is en hoe dit zich kan uiten op historische objecten zoals munten. Je moet het begrip 'romanisering' kennen en begrijpen hoe de verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur hier een onderdeel van is. Je moet de historische context van de opstand van Italiaanse bondgenoten in de eerste eeuw voor Christus kennen, inclusief hun strijd om het Romeinse burgerrecht.

Wat moet je kunnen: Je kunt een historische bron (munt) analyseren op de boodschap die deze wil overbrengen. Je kunt een bron interpreteren in de context van historische processen zoals romanisering. Je kunt een oorzaak-gevolgrelatie formuleren tussen een element op de munt (Grieks-Romeinse god) en het concept van romanisering. Je kunt de afzender van de propagandaboodschap correct identificeren (de opstandige bondgenoten).

Waar op letten: Let erop dat je beide onderdelen van de vraag beantwoordt. Zorg ervoor dat je de propagandaboodschap toeschrijft aan de opstandige bondgenoten en niet aan de Romeinen. Koppel de aanwezigheid van een Grieks-Romeinse god op de munt expliciet aan de verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur als bewijs voor romanisering.

Kernbegrippen: Romeinse bondgenoten, opstand, Romeins burgerrecht, propaganda, romanisering, Grieks-Romeinse cultuur, romeinse bondgenoten, romeins burgerrecht, grieks-romeinse cultuur

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één van de twee deelelementen beantwoorden.
- De propagandaboodschap toeschrijven aan de Romeinen in plaats van aan de opstandige bondgenoten.
- De aanwezigheid van een Grieks-Romeinse god op de munt niet expliciet koppelen aan het concept romanisering.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/2

## Vraag 3 – Opstand van Italiaanse bondgenoten om burgerrecht (2 punten)

Gebruik bron 1.
In de eerste eeuw voor Christus komen Italiaanse bondgenoten van de Romeinen in opstand omdat zij het Romeinse burgerrecht niet krijgen.

De munten van de opstandige Romeinse bondgenoten (zie bron 1) hadden vaak teksten in het Oskisch, de taal van de bondgenoten, én in het Latijn.
2p 3 Leg uit dat de bondgenoten burgerrechten wilden verkrijgen door ook teksten in het Latijn op te nemen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de Italiaanse bondgenoten van de Romeinen, die in opstand kwamen voor burgerrechten, ook Latijnse teksten op hun munten plaatsten, naast hun eigen Oskische taal.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat in de eerste eeuw voor Christus Italiaanse bondgenoten van de Romeinen in opstand kwamen omdat zij het Romeinse burgerrecht niet kregen. Je moet de context van deze opstand en de betekenis van het Romeinse burgerrecht kennen. Je moet ook de rol van taal (Oskisch en Latijn) in die periode begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet bron 1 analyseren en de informatie uit de bron koppelen aan de historische context. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie formuleren tussen het gebruik van Latijn op munten en het doel van de bondgenoten om burgerrechten te verkrijgen. Je moet een heldere en logische uitleg geven die de strategische keuze van de bondgenoten toelicht.

Waar op letten: Je uitleg moet expliciet de link leggen tussen het gebruik van Latijn en het verkrijgen van burgerrechten. Een vage connectie is onvoldoende. Je moet duidelijk maken hoe het gebruik van Latijn bijdraagt aan het bereiken van dit doel, bijvoorbeeld door verbondenheid te tonen, een boodschap over te brengen aan Romeinen, of andere bondgenoten te mobiliseren.

Kernbegrippen: Romeins burgerrecht, bondgenoten, Latijn, opstand, romeins burgerrecht, latijn, eerste eeuw voor christus

Veelgemaakte fouten:
- De uitleg moet expliciet de link leggen tussen het gebruik van Latijn en het doel (burgerrechten verkrijgen); een vage connectie is onvoldoende.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/3

## Vraag 4 – Bonifatius en de kerstening (4 punten)

4p 4 Leg uit dat Bonifatius met deze brief: – de kerstening in Noordwest-Europa wil bevorderen, en – zijn positie als missionaris wil versterken bij de nieuwe paus. Een geschiedenis: Vanaf de twaalfde eeuw stond op het marktplein van de stad Luik een stenen zuil, de 'perroen' genaamd. Nieuwe wetten waren pas geldig als ze bij de perroen werden afgekondigd. Vanaf 1465 voerden de inwoners van Luik oorlog met de Bourgondische hertogen. Hertog Karel de Stoute won de oorlog en besloot de perroen uit Luik weg te laten halen en in Brugge tentoon te stellen voor de koopmansbeurs.

Wat kun je verwachten: Je legt uit hoe Bonifatius met een brief twee doelen wil bereiken: de kerstening in Noordwest-Europa bevorderen en zijn eigen positie als missionaris bij de nieuwe paus versterken. Je moet hierbij de inhoud van de brief koppelen aan deze twee doelen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wie Bonifatius was en wat zijn rol was in de kerstening van Noordwest-Europa. Je moet de context van de vroege middeleeuwen kennen, inclusief de rol van missionarissen en de paus. Je moet weten wat 'heidense gebruiken' zijn en hoe deze de verspreiding van het christendom konden beïnvloeden. Je moet de relatie tussen missionarissen en de paus begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je kunt een historische bron (de brief van Bonifatius) analyseren en de intenties van de auteur (Bonifatius) afleiden. Je kunt oorzaak-gevolgrelaties formuleren tussen de acties van Bonifatius (het schrijven van de brief) en zijn doelen (kerstening bevorderen, positie versterken). Je kunt historische context gebruiken om de betekenis van de brief te verklaren.

Waar op letten: Je moet een expliciet verband leggen tussen de inhoud van de brief en de twee gevraagde doelen. Een algemene beschrijving van Bonifatius' werk of de brief is niet voldoende; je moet uitleggen HOE de brief specifiek bijdraagt aan het bevorderen van de kerstening en het versterken van zijn positie.

Kernbegrippen: Bonifatius, Paus Zacharias, kerstening, missionaris, heidense gebruiken, bonifatius, paus zacharias

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord moet een expliciet verband leggen tussen de inhoud van de brief en de doelen (kerstening bevorderen, positie versterken); een beschrijving alleen is onvoldoende.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/4

## Vraag 5 – Beleid Karel de Stoute en de perroen van Luik (3 punten)

Een geschiedenis:
Vanaf de twaalfde eeuw stond op het marktplein van de stad Luik een stenen zuil, de 'perroen' genaamd. Nieuwe wetten waren pas geldig als ze bij de perroen werden afgekondigd. Vanaf 1465 voerden de inwoners van Luik oorlog met de Bourgondische hertogen. Hertog Karel de Stoute won de oorlog en besloot de perroen uit Luik weg te laten halen en in Brugge tentoon te stellen voor de koopmansbeurs.

3p 5
Licht het besluit van Karel de Stoute toe door:
– uit te leggen welk politiek beleid in de Nederlanden de hertog uitvoerde door het weghalen van de perroen, en
– de keuze te verklaren de perroen juist voor de koopmansbeurs te plaatsen.

Wat kun je verwachten: Je moet het besluit van Karel de Stoute om de perroen van Luik weg te halen en in Brugge tentoon te stellen toelichten. Dit doe je door twee zaken uit te leggen: ten eerste welk politiek beleid de hertog uitvoerde, en ten tweede waarom hij de perroen juist voor de koopmansbeurs plaatste.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Karel de Stoute een centralisatiepolitiek voerde in de Nederlanden. Je moet begrijpen wat stedelijk particularisme inhoudt en hoe het weghalen van de perroen de stedelijke autonomie van Luik aantastte. Je moet ook de functie van een koopmansbeurs kennen, met name het internationale karakter en de rol van kooplieden in stadsbesturen in die tijd.

Wat moet je kunnen: Je moet een historisch besluit (het weghalen van de perroen) kunnen koppelen aan een breder politiek beleid (centralisatiepolitiek). Je moet de symbolische betekenis van een handeling (plaatsing voor de koopmansbeurs) kunnen verklaren in de context van machtsvertoon en waarschuwingen aan stedelijke elites. Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren tussen de acties van een heerser en de gevolgen voor de stedelijke autonomie.

Waar op letten: Let erop dat je bij het eerste deel van de vraag het verband uitlegt tussen het weghalen van de perroen en de centralisatiepolitiek of het ingaan tegen het stedelijk particularisme. Bij het tweede deel van de vraag moet je specifiek ingaan op het internationale karakter van de koopmansbeurs of de rol van kooplieden in het stadsbestuur om een punt te scoren.

Kernbegrippen: centralisatie, particularisme, Bourgondische hertogen, Karel de Stoute, stedelijke autonomie, bourgondische hertogen, karel de stoute

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het verband uit te leggen tussen het weghalen van de perroen en de centralisatiepolitiek/het stedelijk particularisme.
- Bij de uitleg over de koopmansbeurs niet specifiek ingaan op het internationale karakter of de rol van kooplieden in het stadsbestuur.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/5

## Vraag 6 – Analyse van Fra Mauro's kaart en politieke motieven (3 punten)

3p 6 Licht het maken van de kaart toe door: – met twee verschillende argumenten aan te tonen dat Fra Mauro ernaar streeft een betrouwbare weergave te maken, en – aan te geven welk politiek motief de koning heeft voor deze opdracht. Vroegmoderne tijd In 1537 werd in Antwerpen Dat leven ons Heeren Christi Jesu uitgegeven. Er was een grote vraag naar dit boek, dat was vertaald uit het Latijn en waarin met 186 afbeeldingen het leven van Jezus Christus werd geïllustreerd. Het boek werd kort na uitgave geplaatst op lijsten voor 'quade en suspecte' (slechte en verdachte) boeken die in beslag moesten worden genomen.

Wat kun je verwachten: Je moet de totstandkoming van een historische kaart toelichten. Je toont met twee verschillende argumenten aan dat de maker streeft naar betrouwbaarheid. Daarnaast geef je aan welk politiek motief de opdrachtgever heeft voor deze kaart.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Fra Mauro een belangrijke cartograaf was in de Vroegmoderne Tijd. Je moet kennis hebben van de methoden die cartografen in deze periode gebruikten om kaarten te maken, zoals het bevragen van ooggetuigen en het raadplegen van klassieke teksten. Je moet ook de politieke motieven kennen die ten grondslag lagen aan de Portugese ontdekkingsreizen, zoals het vergroten van macht door land te claimen en het voor zijn van andere landen in het ontdekken van vaarroutes en gebieden.

Wat moet je kunnen: Je kunt historische bronnen (in dit geval de context van Fra Mauro's kaart) analyseren op de intenties van de maker. Je kunt twee verschillende argumenten formuleren die de betrouwbaarheidsclaim van een bron ondersteunen. Je kunt een politiek motief van een historische actor (de koning) benoemen en koppelen aan een historische gebeurtenis of ontwikkeling (ontdekkingsreizen en kaartproductie).

Waar op letten: Let erop dat je twee *verschillende* argumenten geeft voor de betrouwbaarheid van de kaart. Het geven van twee vergelijkbare argumenten (bijvoorbeeld twee soorten ooggetuigen) telt als één argument.

Kernbegrippen: Fra Mauro, wereldkaart, Portugese ontdekkingsreizen, renaissance cartografie, betrouwbaarheid bronnen, fra mauro, portugese ontdekkingsreizen

Veelgemaakte fouten:
- Het geven van twee vergelijkbare argumenten voor de betrouwbaarheid (bijvoorbeeld twee soorten ooggetuigen) wordt als één argument gerekend.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/6

## Vraag 7 – Analyse van een historische bron over religie en boekdrukkunst in de vroegmoderne tijd (3 punten)

In 1537 werd in Antwerpen Dat leven ons Heeren Christi Jesu uitgegeven. Er was een grote vraag naar dit boek, dat was vertaald uit het Latijn en waarin met 186 afbeeldingen het leven van Jezus Christus werd geïllustreerd. Het boek werd kort na uitgave geplaatst op lijsten voor 'quade en suspecte' (slechte en verdachte) boeken die in beslag moesten worden genomen.
3p 7 Verklaar:
– de vraag naar boeken zoals deze vanuit de opkomst van de individuele geloofsbeleving in de Nederlanden, en
– de plaatsing van dit boek op de lijst van boeken die in beslag moesten worden genomen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd.

Wat kun je verwachten: Je verklaart de vraag naar een religieus boek in de 16e eeuw en de reden waarom het boek verboden werd. Je ondersteunt je antwoord met een passend kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de individuele geloofsbeleving inhield in de vroegmoderne tijd en hoe dit de vraag naar religieuze boeken beïnvloedde. Je moet de rol van de katholieke kerk kennen en de angst voor afwijkende geloofsideeën. Je moet het kenmerkend aspect 'de protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had' kennen en kunnen toepassen. Je moet weten dat de vroegmoderne tijd de periode van 1500-1800 omvat.

Wat moet je kunnen: Je kunt historische ontwikkelingen (individuele geloofsbeleving, Reformatie) verklaren. Je kunt een oorzaak-gevolgrelatie formuleren tussen maatschappelijke ontwikkelingen en de verspreiding van boeken. Je kunt een historische gebeurtenis (plaatsing op een lijst van verboden boeken) verklaren aan de hand van een kenmerkend aspect.

Waar op letten: Let erop dat je het juiste kenmerkend aspect kiest. Vermijd het kenmerkend aspect 'het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat'.

Kernbegrippen: individuele geloofsbeleving, Reformatie, boekdrukkunst, katholieke kerk, reformatie

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerde kenmerkend aspect noemen, specifiek 'het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/7

## Vraag 8 – Redeneringen van Frederik Hendrik (4 punten)

4p 8 Leg beide redeneringen van Frederik Hendrik uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron. Een geschiedenis: In september 1672 eiste een groep burgers het aftreden van het stadsbestuur van Purmerend, omdat de regenten raadspensionaris Johan de Witt zouden hebben gesteund. Zij wilden een nieuw bestuur waarin regenten en burgers plaats zouden nemen. Na onderzoek besloot stadhouder Willem III dat de stadsbestuurders niet hoefden af te treden omdat de beschuldiging niet klopte én omdat de bestuurders hem trouw beloofden.

Wat kun je verwachten: Je legt twee verschillende redeneringen van Frederik Hendrik uit, waarbij je elke redenering ondersteunt met een specifieke verwijzing naar bron 4.

Wat moet je kennen: Je moet weten wie Frederik Hendrik was en wat zijn positie als stadhouder in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden inhield. Je moet ook de context kennen van het Huis ter Nieuburch en de symbolische betekenis ervan voor de Oranjes en hun stadhouderschap. Je moet begrijpen hoe Frederik Hendrik zijn legitimiteit en aanzien probeerde te vergroten, zowel binnen als buiten de Republiek.

Wat moet je kunnen: Je kunt informatie uit een bron analyseren en interpreteren. Je kunt historische redeneringen formuleren en deze onderbouwen met concrete verwijzingen naar de bron. Je kunt de intenties van een historische figuur (Frederik Hendrik) afleiden uit de beschrijving van een bouwwerk (Huis ter Nieuburch) en de symboliek daarvan. Je kunt oorzaak-gevolgrelaties herkennen tussen de acties van Frederik Hendrik en de gewenste uitkomsten (legitimiteit, aanzien).

Waar op letten: Let erop dat je voor ELKE redenering van Frederik Hendrik een ANDERE, passende verwijzing naar bron 4 geeft. Een redenering zonder bronverwijzing, of een bronverwijzing zonder duidelijke redenering, levert geen punten op.

Kernbegrippen: Frederik Hendrik, Huis ter Nieuburch, stadhouder, Republiek, legitimiteit, aanzien, frederik hendrik, huis ter nieuburch, republiek

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord moet voor elk van de twee redeneringen een passende verwijzing naar de bron bevatten; een redenering zonder bronverwijzing (of andersom) levert geen punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/8

## Vraag 9 – Vraag 9: Beslissing Willem III in 1672 (3 punten)

Een geschiedenis:
In september 1672 eiste een groep burgers het aftreden van het stadsbestuur van Purmerend, omdat de regenten raadspensionaris Johan de Witt zouden hebben gesteund. Zij wilden een nieuw bestuur waarin regenten en burgers plaats zouden nemen. Na onderzoek besloot stadhouder Willem III dat de stadsbestuurders niet hoefden af te treden omdat de beschuldiging niet klopte én omdat de bestuurders hem trouw beloofden.
3p 9 Verklaar de beslissing van Willem III door:
- uit te leggen waardoor een trouw stadsbestuur voor Willem III juist in 1672 belangrijk was, en
- de politiek-bestuurlijke ontwikkeling uit de tweede helft van de zeventiende eeuw te noemen die Willem III versterkte met zijn beslissing.

Wat kun je verwachten: Je moet de beslissing van Willem III in 1672 verklaren aan de hand van twee onderdelen: de noodzaak van een trouw stadsbestuur in dat specifieke jaar en de politiek-bestuurlijke ontwikkeling die Willem III met zijn beslissing versterkte.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het Rampjaar 1672 inhield (buitenlandse aanvallen, politieke instabiliteit) en wat de positie van Willem III als stadhouder was. Je moet ook de politiek-bestuurlijke ontwikkeling van oligarchisering in de tweede helft van de zeventiende eeuw kennen en kunnen uitleggen wat dit betekent.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische gebeurtenis (beslissing van Willem III) kunnen verklaren door deze te plaatsen in de bredere historische context (Rampjaar 1672) en te koppelen aan een politiek-bestuurlijke ontwikkeling (oligarchisering). Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren en historische begrippen correct kunnen toepassen.

Waar op letten: Je moet de noodzaak van een trouw bestuur expliciet koppelen aan de context van het Rampjaar (1672) of de recente aanstelling van Willem III als stadhouder. Zorg ervoor dat je zowel de directe reden (Rampjaar) als de bredere ontwikkeling (oligarchisering) benoemt.

Kernbegrippen: Rampjaar 1672, Willem III, oligarchisering, regenten, rampjaar 1672, willem iii

Veelgemaakte fouten:
- Antwoord moet de noodzaak van een trouw bestuur expliciet koppelen aan de context van het Rampjaar (1672) of de recente aanstelling van Willem III als stadhouder.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/9

## Vraag 10 – Ondersteun conclusies met bronverwijzingen (4 punten)

4p 10 Ondersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de bron. Gebruik bron 6. Dit schilderij wordt geschilderd in opdracht van Antoine Lavoisier en zijn vrouw Marie-Anne Paulze. Paulze laat de schilder enkele aanpassingen maken: 1 Zij laat elementen verwijderen die rijkdom uitstralen, waaronder haar grote hoed met satijnen linten en kunstbloemen. 2 Zij laat scheikundige instrumenten toevoegen op de tafel.

Wat kun je verwachten: Je moet twee conclusies ondersteunen met verwijzingen naar bron 5. Elke conclusie moet je met een andere verwijzing uit de bron onderbouwen. Je krijgt hiervoor 4 punten.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de verlichte ideeën van John Locke over natuurlijke rechten en het sociale contract inhouden. Je moet ook de kernboodschap van Thomas Paine's 'Common Sense' kennen, namelijk het streven naar zelfbestuur voor de koloniën.

Wat moet je kunnen: Je moet bronnen kunnen analyseren en specifieke citaten of passages kunnen selecteren die een conclusie ondersteunen. Je moet de inhoud van bron 5 kunnen koppelen aan historische concepten zoals de Verlichting en de ideeën van John Locke, en aan de boodschap van 'Common Sense'. Je moet nauwkeurig kunnen verwijzen naar de bron en ervoor zorgen dat je voor elke conclusie een *andere* verwijzing gebruikt.

Waar op letten: Let erop dat je voor elke conclusie een *andere* verwijzing naar de bron gebruikt. Als je dezelfde verwijzing tweemaal gebruikt, krijg je daarvoor geen punten. Zorg ervoor dat je de verlichte ideeën van Locke en de boodschap van 'Common Sense' correct benoemt en koppelt aan de bron.

Kernbegrippen: Verlichting, John Locke, natuurlijke rechten, sociaal contract, Common Sense, zelfbestuur, verlichting, john locke, common sense

Veelgemaakte fouten:
- Dezelfde verwijzing naar de bron tweemaal gebruiken.
- Het verlichte idee van Locke of de boodschap van Common Sense niet correct benoemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – Analyse van aanpassingen aan een schilderij in de context van de Verlichting en Wetenschappelijke Revolutie (3 punten)

Gebruik bron 6.
Dit schilderij wordt geschilderd in opdracht van Antoine Lavoisier en zijn vrouw Marie-Anne Paulze. Paulze laat de schilder enkele aanpassingen maken:
1 Zij laat elementen verwijderen die rijkdom uitstralen, waaronder haar grote hoed met satijnen linten en kunstbloemen.
2 Zij laat scheikundige instrumenten toevoegen op de tafel.

3p 11 Licht deze aanpassingen toe door:
- voor de eerste aanpassing uit te leggen dat deze verklaard kan worden vanuit het kenmerkend aspect 'het "verlicht denken' dat werd toegepast op het terrein van de sociale verhoudingen', en
- voor de tweede verandering een ander kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd te noemen dat je hiermee kunt illustreren.

Wat kun je verwachten: Je analyseert twee specifieke aanpassingen aan een schilderij in opdracht van Antoine Lavoisier en Marie-Anne Paulze. Voor de eerste aanpassing leg je uit hoe deze verklaard kan worden vanuit het kenmerkend aspect 'het "verlicht denken" dat werd toegepast op het terrein van de sociale verhoudingen'. Voor de tweede aanpassing noem je een ander kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd dat hiermee geïllustreerd kan worden.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het kenmerkend aspect 'het "verlicht denken" dat werd toegepast op het terrein van de sociale verhoudingen' inhoudt, inclusief de kritiek op de standenmaatschappij en sociale ongelijkheid. Je moet ook een ander relevant kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd kennen, zoals 'de wetenschappelijke revolutie'. Je moet de context van de vroegmoderne tijd (1450-1789) en de daarin vallende tijdvakken en kenmerkende aspecten beheersen.

Wat moet je kunnen: Je moet bronnen kunnen gebruiken om historische gebeurtenissen of aanpassingen te verklaren. Je moet historische feiten (de aanpassingen aan het schilderij) kunnen koppelen aan kenmerkende aspecten. Je moet oorzaak-gevolg relaties kunnen formuleren, specifiek hoe verlicht denken leidde tot kritiek op rijkdom en hoe dit een aanpassing aan het schilderij verklaart. Je moet relevante kenmerkende aspecten kunnen benoemen en toepassen op concrete voorbeelden.

Waar op letten: Let erop dat je voor de eerste aanpassing specifiek de link legt tussen het verwijderen van rijkdom uitstralende elementen en de kritiek op sociale ongelijkheid vanuit het verlicht denken. Voor de tweede aanpassing moet je een *ander* kenmerkend aspect noemen dan het verlicht denken, en dit aspect moet *uit de vroegmoderne tijd* komen. Vermijd het gebruik van hetzelfde kenmerkend aspect voor beide delen van de vraag en zorg dat het gekozen kenmerkend aspect voor de tweede aanpassing daadwerkelijk uit de vroegmoderne tijd komt.

Kernbegrippen: Verlicht denken, sociale verhoudingen, standenmaatschappij, wetenschappelijke revolutie, Antoine Lavoisier, Marie-Anne Paulze, verlicht denken, vroegmoderne tijd, antoine lavoisier

Veelgemaakte fouten:
- Een kenmerkend aspect gebruiken dat niet uit de vroegmoderne tijd komt.
- Voor de tweede deelvraag hetzelfde kenmerkend aspect gebruiken als in de eerste deelvraag.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – Chronologische volgorde van gebeurtenissen rond La Fayette (2 punten)

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Fransman Gilbert du Motier markies de La Fayette (1757-1834) staan in willekeurige volgorde:
1 Een jaar na de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring werd La Fayette officier in het leger van George Washington.
2 La Fayette schreef mee aan de Franse Verklaring van de rechten van de mens en de burger.
3 Na de afscheiding van België werd bij de zoektocht naar een nieuwe vorst voorgesteld om La Fayette tot groothertog te benoemen.
4 Na de nederlaag bij de Slag bij Waterloo riep La Fayette Napoleon op om af te treden als keizer.
5 Nadat La Fayette zich had uitgesproken tegen de tweede revolutie in Frankrijk, vluchtte hij naar de Zuidelijke Nederlanden.
6 Vanwege de acute financiële crisis in Frankrijk adviseerde La Fayette Lodewijk XVI om de Staten-Generaal bijeen te roepen.

2p 12 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Wat kun je verwachten: Je krijgt zes gebeurtenissen uit het leven van Gilbert du Motier markies de La Fayette, die in willekeurige volgorde staan. Je moet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde plaatsen, van vroeger naar later, door alleen de nummers te noteren.

Wat moet je kennen: Je moet de chronologie kennen van belangrijke historische gebeurtenissen en tijdvakken waarin La Fayette een rol speelde. Dit omvat: de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776) en de Amerikaanse Revolutie, de aanloop naar de Franse Revolutie (vanaf 1789) en de rol van de Staten-Generaal, de Franse Verklaring van de rechten van de mens en de burger (1789), de radicale fase van de Franse Revolutie en de vlucht van tegenstanders, de Slag bij Waterloo (1815) en de val van Napoleon, en de Belgische Opstand (1830) en de afscheiding van België.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen en personen in een correcte chronologische volgorde kunnen plaatsen. Je moet de relatie tussen de levensloop van een historische figuur en bredere historische ontwikkelingen kunnen leggen. Je moet specifieke jaartallen of de onderlinge volgorde van belangrijke gebeurtenissen kunnen herinneren om de juiste chronologie te bepalen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke jaartallen of de volgorde van de genoemde gebeurtenissen. Verwar de verschillende fasen van de Franse Revolutie niet met latere revoluties. Zorg ervoor dat je alle zes de gebeurtenissen in de juiste volgorde plaatst. Een foutief geplaatst nummer kan leiden tot puntenaftrek, maar een bijna correcte reeks kan nog 1 punt opleveren.

Kernbegrippen: La Fayette, Amerikaanse Revolutie, Franse Revolutie, Napoleontische tijd, Belgische Opstand, la fayette, amerikaanse revolutie, franse revolutie, napoleontische tijd, belgische opstand

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende fasen van de Franse Revolutie en latere revoluties (bijvoorbeeld de 'tweede revolutie' in item 5).
- De specifieke score-opmerking in het CV kan tot discussie leiden bij de correctie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – Analyse van bronbetrouwbaarheid en Congres van Wenen (3 punten)

3p 13 Onderbouw dit besluit door: te verklaren dat je door de aard van de bron ervan uitgaat dat Lady Burghersh een betrouwbare beschrijving geeft, en met een verwijzing naar de bron aan te tonen van welk uitgangspunt van het Congres van Wenen het publiek al uitgaat volgens Lady Burghersh. Gebruik bron 7 nog een keer. Stel: bij de presentatie van je onderzoek over de politieke voorkeur van een deel van het Franse volk in 1814 (zie vraag 13) geeft een historicus kritiek op je gebruik van de brief van Lady Burghersh.

Wat kun je verwachten: Je onderbouwt een besluit door de betrouwbaarheid van een bron te verklaren en een uitgangspunt van het Congres van Wenen aan te tonen met een verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het Congres van Wenen inhield en wat de belangrijkste uitgangspunten waren, zoals de Restauratie van monarchieën. Je moet ook het concept van bronbetrouwbaarheid kennen, specifiek hoe de aard van een bron (zoals een persoonlijke brief) de betrouwbaarheid kan beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet een bron (bron 7) kunnen analyseren op de aard ervan om de betrouwbaarheid te beoordelen. Je moet een specifiek uitgangspunt van het Congres van Wenen kunnen identificeren en dit kunnen koppelen aan informatie uit de bron. Je moet ook een concrete verwijzing naar de bron kunnen geven ter ondersteuning van je argument.

Waar op letten: Let erop dat je het juiste uitgangspunt van het Congres van Wenen benoemt. Als dit niet correct is, krijg je geen punten voor de verwijzing naar de bron. Zorg ervoor dat je uitlegt waarom een persoonlijke brief als betrouwbaar kan worden beschouwd in deze context.

Kernbegrippen: Congres van Wenen, Restauratie, bronbetrouwbaarheid, persoonlijke brief, congres van wenen, restauratie, 1814

Veelgemaakte fouten:
- Het uitgangspunt van het Congres van Wenen moet correct worden genoemd om punten te krijgen voor de verwijzing naar de bron.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – Bronkritiek op betrouwbaarheid en representativiteit (2 punten)

Gebruik bron 7 nog een keer.
Stel: bij de presentatie van je onderzoek over de politieke voorkeur van een deel van het Franse volk in 1814 (zie vraag 13) geeft een historicus kritiek op je gebruik van de brief van Lady Burghersh.
2p 14 Beredeneer waardoor de historicus de informatie in de brief als minder betrouwbaar **en** als niet representatief beschouwt.

Wat kun je verwachten: Je analyseert bron 7 opnieuw. Je krijgt een scenario voorgelegd waarin een historicus kritiek heeft op jouw gebruik van de brief van Lady Burghersh voor onderzoek naar de politieke voorkeur van een deel van het Franse volk in 1814. Je moet beredeneren waarom de historicus de informatie in de brief als minder betrouwbaar én als niet representatief beschouwt.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat betrouwbaarheid en representativiteit van een historische bron inhouden. Je moet de context van 1814 in Frankrijk kennen, inclusief de politieke situatie na Napoleon en de rol van de elite. Je moet weten wie Lady Burghersh was en wat haar positie was.

Wat moet je kunnen: Je moet bronnen kritisch kunnen analyseren op betrouwbaarheid door te kijken naar de auteur (positie, achtergrond, mogelijke vooringenomenheid) en het doel van de bron. Je moet bronnen kritisch kunnen analyseren op representativiteit door te kijken naar de omvang en aard van de waarneming (bijvoorbeeld één gebeurtenis versus een breder beeld). Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren om je redenering te onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je aparte argumenten geeft voor 'minder betrouwbaar' en 'niet representatief'. Verwar deze twee begrippen niet. Zorg dat je argumenten direct gekoppeld zijn aan de inhoud en context van bron 7 en de persoon van Lady Burghersh.

Kernbegrippen: betrouwbaarheid, representativiteit, bronkritiek, Lady Burghersh, Franse politiek 1814, lady burghersh, franse politiek 1814

Veelgemaakte fouten:
- Het verschil tussen betrouwbaarheid en representativiteit verwarren.
- Geen aparte argumenten geven voor 'minder betrouwbaar' en 'niet representatief'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – VWO Geschiedenis Examen 2024 - Vraag 15: Industriële Revolutie, Urbanisatie en het Burgerlijk Gezinsideaal (3 punten)

Een geschiedenis:
In 1844 maakte George Williams zich zorgen over de grote groep jonge mannen die van het Britse platteland naar de steden trok. Hij richtte de Young Men's Christian Association (YMCA) op, waar jonge mannen in de avonduren konden sporten of aan Bijbelstudie konden doen.
3p 15 Licht deze geschiedenis toe door:
– een historische verklaring te geven voor de grote toestroom van jonge mannen naar de steden in die tijd, en
– uit te leggen op welke wijze de activiteiten van de YMCA bijdroegen aan het burgerlijk gezinsideaal.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een korte geschiedenis over de oprichting van de YMCA in 1844 en de context daarvan. Je moet twee specifieke verbanden leggen: een historische verklaring voor de toestroom van jonge mannen naar steden en de relatie tussen de YMCA-activiteiten en het burgerlijk gezinsideaal.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de Industriële Revolutie in de 19e eeuw leidde tot urbanisatie en een grote vraag naar fabrieksarbeiders. Je moet ook de veranderingen in de landbouw kennen, zoals mechanisatie en de enclosurebeweging, die het platteland leegtrokken. Daarnaast moet je bekend zijn met het burgerlijk gezinsideaal uit die periode en de verwachtingen die dit ideaal stelde aan mannen als toekomstige vaders en echtgenoten.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische verklaring kunnen formuleren voor een sociaal-economische ontwikkeling (urbanisatie). Je moet ook een verband kunnen leggen tussen de activiteiten van een organisatie (YMCA) en een maatschappelijk ideaal (burgerlijk gezinsideaal), waarbij je uitlegt hoe de activiteiten bijdroegen aan de realisatie van dat ideaal.

Waar op letten: Let er bij het tweede deel van je antwoord op dat je expliciet het verband legt tussen de activiteiten van de YMCA (sporten, Bijbelstudie) en de rol van jonge mannen als toekomstige goede vaders en echtgenoten binnen het gezin, passend bij het burgerlijk gezinsideaal. Zonder deze directe koppeling krijg je geen punten voor dit deel.

Kernbegrippen: Industriële Revolutie, Urbanisatie, YMCA, Burgerlijk gezinsideaal, Sociale kwestie, industriële revolutie, urbanisatie, ymca, burgerlijk gezinsideaal, sociale kwestie

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord voor het tweede deel moet expliciet de link leggen tussen de YMCA-activiteiten en de rol van de man als toekomstige vader/echtgenoot binnen het gezin.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – Analyse van Chinese normen en waarden in de negentiende eeuw aan de hand van een bron (3 punten)

Gebruik bron 8.
Je besluit deze beschrijving te gebruiken voor een onderzoek naar Chinese normen en waarden in de negentiende eeuw.
3p 16 Ondersteun je besluit door aan te geven:
– met een verwijzing naar de bron welke Chinese culturele norm je aan de beschrijving kunt ontlenen, en
– vanuit de Chinese cultuur te verklaren dat het aannemelijk is dat Keying aan de keizer een betrouwbare beschrijving geeft.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een bron over Chinese normen en waarden in de negentiende eeuw. Je moet een Chinese culturele norm uit de bron afleiden en verklaren waarom de bron betrouwbaar is, gebaseerd op de Chinese cultuur.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van Chinese culturele normen en waarden in de negentiende eeuw, specifiek de positie van vrouwen en de invloed van het confucianisme en de hiërarchische structuur op de Chinese samenleving en de positie van de keizer.

Wat moet je kunnen: Je moet een bron kunnen analyseren om een culturele norm te identificeren. Je moet een verklaring kunnen geven voor de betrouwbaarheid van een bron door deze te koppelen aan je kennis van de historische context (Chinese cultuur en hiërarchie). Je moet een verwijzing naar de bron kunnen geven ter ondersteuning van je antwoord.

Waar op letten: Let erop dat je de Chinese culturele norm correct afleidt uit de bron. De puntentoekenning voor de bronverwijzing is afhankelijk van het correct benoemen van deze norm. Zorg ervoor dat je de betrouwbaarheid van de bron verklaart vanuit de Chinese cultuur, bijvoorbeeld door te verwijzen naar het confucianisme of de positie van de keizer.

Kernbegrippen: Chinese culturele normen, positie van vrouwen in China (19e eeuw), confucianisme, hiërarchie, positie van de keizer, chinese culturele normen, positie van vrouwen in china (19e eeuw)

Veelgemaakte fouten:
- De puntentoekenning voor de verwijzing naar de bron in de eerste deelvraag is afhankelijk van het correct benoemen van de Chinese culturele norm.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – Verklaring poster nationalistische partij (1927) (3 punten)

3p 17 Verklaar het uitgeven van deze poster door: – zonder bron aan te geven welke politieke koerswijziging de nationalistische partij in 1927 bewerkstelligt, en – uit te leggen welke boodschap de poster weergeeft over de nationalistische partij, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron. In 1931 stichtten de Japanners in de Chinese provincie Mantsjoerije de staat Mantsjoekwo. Ze stelden Puyi als keizer van Mantsjoekwo aan.

Wat kun je verwachten: Je moet de uitgave van een poster van de nationalistische partij uit 1927 verklaren. Dit doe je door een politieke koerswijziging van de nationalistische partij in 1927 te benoemen en de boodschap van de poster uit te leggen, ondersteund met een verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat in 1927 de nationalistische partij (Kuomintang) brak met de Chinese Communistische Partij, of dat de nationalisten het centrale gezag herstelden. Je moet de rol van Sun Yat-sen als ideologisch leider van de nationalistische partij kennen. Je moet de context van propaganda in die periode begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet zonder bron een politieke koerswijziging uit 1927 kunnen benoemen. Je moet de boodschap van de poster kunnen interpreteren. Je moet je antwoord kunnen ondersteunen met een concrete verwijzing naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je de verwijzing naar de bron alleen goed krijgt als je de boodschap van de poster correct hebt geïnterpreteerd.

Kernbegrippen: Nationalistische partij (Kuomintang), Chinese Communistische Partij, breuk KMT-CCP (1927), Sun Yat-sen, propaganda, nationalistische partij (kuomintang), chinese communistische partij, breuk kmt-ccp (1927), sun yat-sen

Veelgemaakte fouten:
- De verwijzing naar de bron wordt alleen goedgerekend als de boodschap van de poster correct is geïnterpreteerd.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 18 – Politiek doel van Japanse aanstelling Puyi (2 punten)

2p 18 Leg uit welk politiek doel de Japanners met deze aanstelling van Puyi wilden bereiken. Twee gegevens over De Beetse, een kamp in Groningen: 1 De Beetse werd in 1935 gebouwd als werkverschaffingskamp om de woeste gronden in de omgeving te ontginnen. 2 In 1944 werden in De Beetse enkele honderden Nederlandse mannen gehuisvest die verplicht werden bij boeren de oogst binnen te halen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welk politiek doel de Japanners hadden met de aanstelling van Puyi als keizer van Mantsjoekwo.

Wat moet je kennen: Je moet weten wie Puyi was (de laatste keizer van China) en wat Mantsjoekwo was (een Japanse marionettenstaat). Je moet de context van het Japans imperialisme in de jaren 30 kennen en begrijpen waarom Japan een marionettenstaat creëerde en een keizer aanstelde. Je moet het concept van legitimiteit van heerschappij begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een oorzaak-gevolgrelatie formuleren tussen de aanstelling van Puyi en het politieke doel van Japan. Je moet historische feiten gebruiken om een verklaring te onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je het politieke doel van de Japanners duidelijk benoemt en dit koppelt aan de figuur van Puyi en zijn historische rol. Je moet uitleggen hoe de aanstelling van Puyi bijdroeg aan de legitimatie van de Japanse heerschappij in Mantsjoekwo en het verkrijgen van steun van de lokale bevolking.

Kernbegrippen: Mantsjoekwo, Puyi, Japans imperialisme, legitimiteit, mantsjoekwo, puyi, japans imperialisme

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/18

## Vraag 19 – Kenmerkende aspecten bij gegevens over Kamp De Beetse (2 punten)

Twee gegevens over De Beetse, een kamp in Groningen:
1 De Beetse werd in 1935 gebouwd als werkverschaffingskamp om de woeste gronden in de omgeving te ontginnen.
2 In 1944 werden in De Beetse enkele honderden Nederlandse mannen gehuisvest die verplicht werden bij boeren de oogst binnen te halen.
2p 19 Noem voor elk gegeven een verschillend kenmerkend aspect van de eerste helft van de twintigste eeuw dat je hiermee kunt illustreren.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee historische gegevens over Kamp De Beetse en je moet voor elk gegeven een verschillend kenmerkend aspect van de eerste helft van de twintigste eeuw noemen dat je hiermee kunt illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerkende aspecten van de eerste helft van de twintigste eeuw (Tijdvak 9: Tijd van wereldoorlogen, 1900-1950) kennen. Specifiek moet je weten dat 'de crisis van het wereldkapitalisme' leidde tot werkverschaffingsprojecten zoals kampen. Je moet ook weten dat 'het voeren van twee wereldoorlogen' en 'de bezetting van Nederland' leidden tot verplichte arbeidsinzet van de burgerbevolking.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gegevens kunnen koppelen aan de juiste kenmerkende aspecten. Je moet ook kunnen onderscheiden welke aspecten van toepassing zijn op verschillende situaties binnen dezelfde periode en ervoor zorgen dat je een kenmerkend aspect maar één keer gebruikt.

Waar op letten: Let erop dat je voor elk gegeven een *verschillend* kenmerkend aspect noemt. Zorg ervoor dat de kenmerkende aspecten die je kiest, passen bij de *eerste helft van de twintigste eeuw* (1900-1950).

Kernbegrippen: werkverschaffingskamp, crisis van het wereldkapitalisme, verplichte arbeidsinzet, bezetting van Nederland, Tweede Wereldoorlog, tweede wereldoorlog

Veelgemaakte fouten:
- Hetzelfde kenmerkend aspect voor beide gegevens gebruiken.
- Een kenmerkend aspect noemen dat niet uit de eerste helft van de twintigste eeuw komt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/19

## Vraag 20 – Analyse van de Duitse bezettingsstrategie in Sobibor (2 punten)

2p 20 Leg met een verwijzing naar de brief uit, wat de Duitse bezetter hiermee wil bereiken. Gebruik bron 11. Twee conclusies: 1 De Sovjet-Unie en de westerse geallieerden hebben een verschil van opvatting over het beleid in het naoorlogs Duitsland. 2 Het Marshallplan wordt ingezet om de Trumandoctrine te ondersteunen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen wat de Duitse bezetter wilde bereiken met het versturen van brieven vanuit Sobibor, waarbij je specifiek verwijst naar de inhoud van de brief.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de Holocaust en de rol van vernietigingskampen zoals Sobibor kennen. Je moet weten dat de Duitse bezetter misleiding gebruikte om de ware aard van de kampen te verhullen en onrust te voorkomen.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (een brief) analyseren en de intentie van de afzender (de Duitse bezetter) kunnen afleiden. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen formuleren tussen de inhoud van de brief en het doel van de bezetter. Je moet specifiek kunnen verwijzen naar elementen uit de bron ter onderbouwing van je antwoord.

Waar op letten: Let erop dat je expliciet verwijst naar de brief, bijvoorbeeld door de misleidende inhoud te benoemen (dat Sobibor een werkkamp is, of dat het goed gaat met de gevangene). Zorg ervoor dat je het doel van de bezetter duidelijk formuleert als het voorkomen van onrust of verzet onder de Joodse bevolking of hun familieleden.

Kernbegrippen: Sobibor, Holocaust, Duitse bezetter, misleiding, sobibor, holocaust, duitse bezetter, tweede wereldoorlog

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten een verwijzing naar de brief te maken, zoals de vraag vereist.
- Het doel van de bezetter (voorkomen van onrust/verzet) niet specifiek genoeg benoemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/20

## Vraag 21 – Analyse van bron 11: 'City out of Darkness' en de Koude Oorlog (4 punten)

Gebruik bron 11.
Twee conclusies:
1 De Sovjet-Unie en de westerse geallieerden hebben een verschil van opvatting over het beleid in het naoorlogs Duitsland.
2 Het Marshallplan wordt ingezet om de Trumandoctrine te ondersteunen.
4p 21 Ondersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de bron.

Wat kun je verwachten: Je moet twee gegeven conclusies ondersteunen met behulp van bron 11. Voor elke conclusie moet je een andere, specifieke verwijzing naar de bron gebruiken om je antwoord te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van de Koude Oorlog, specifiek over het naoorlogse beleid in Duitsland, de Trumandoctrine en het Marshallplan. Je moet weten wat propaganda is en hoe het werd ingezet tijdens de Koude Oorlog. Je moet de context van de blokvorming en de ideologische verschillen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (een beschrijving van een propagandafilm) analyseren en interpreteren. Je moet specifieke informatie uit de bron selecteren die relevant is voor het ondersteunen van de gegeven conclusies. Je moet oorzaak-gevolgrelaties en verschillen in beleid kunnen herkennen en formuleren. Je moet je antwoord helder en beknopt formuleren, met directe verwijzingen naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voor elke conclusie een *andere* verwijzing naar de bron gebruikt. Zorg ervoor dat je de verwijzing naar de bron direct koppelt aan de uitleg van de conclusie; een losse verwijzing of een losse uitleg levert geen punten op. Je moet zowel het verschil van opvatting over het beleid in naoorlogs Duitsland als de ondersteuning van de Trumandoctrine door het Marshallplan correct uitleggen en onderbouwen met de bron.

Kernbegrippen: Koude Oorlog, Trumandoctrine, Marshallplan, Blokvorming, Naoorlogs Duitsland, Propaganda, koude oorlog, trumandoctrine, marshallplan, blokvorming, naoorlogs duitsland, propaganda

Veelgemaakte fouten:
- De verwijzing naar de bron moet direct gekoppeld worden aan de uitleg van de conclusie; een losse verwijzing of een losse uitleg levert geen punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/21

## Vraag 22 – Analyse van bronbetrouwbaarheid en politieke continuïteit in een DDR-rapport over de opstand van 1953 (3 punten)

Gebruik bron 12.
Stel: je doet onderzoek naar de opstand in 1953. Je twijfelt over het gebruik van dit rapport als bron.
3p 22 Licht dit toe door:
- aan te geven welke politieke continuïteit de regering van de DDR met dit rapport wil suggereren, en
- uit te leggen waardoor je de informatie in het rapport als minder betrouwbaar beschouwt voor je onderzoek.

Wat kun je verwachten: Je analyseert bron 12, een rapport over de opstand in de DDR in 1953. Je moet de politieke boodschap en de betrouwbaarheid van deze bron beoordelen voor onderzoek naar de opstand.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de opstand in de DDR in 1953 inhield en de context van de Koude Oorlog en de communistische ideologie in de DDR. Je moet ook de geschiedenis van het communistische verzet tegen fascisme en nazisme voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog kennen om de gesuggereerde politieke continuïteit te herkennen.

Wat moet je kunnen: Je moet bron 12 kritisch analyseren op het standpunt van de auteur (de DDR-regering). Je moet politieke continuïteit kunnen identificeren die de regering wil suggereren. Je moet de betrouwbaarheid van de informatie in het rapport kunnen beoordelen door de intentie van de auteur te herkennen en te verklaren waarom deze intentie de betrouwbaarheid beïnvloedt.

Waar op letten: Let er bij het aangeven van de politieke continuïteit op dat je expliciet de link legt tussen het optreden tegen fascisten in 1953 en het communistische verzet tegen nazi's/fascisten voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog. Alleen 'optreden tegen fascisten' is onvoldoende.

Kernbegrippen: DDR, Opstand 1953, bronbetrouwbaarheid, politieke continuïteit, propaganda, communisme, fascisme, ddr, opstand 1953

Veelgemaakte fouten:
- Bij de eerste deelvraag is het onvoldoende om alleen te noemen dat er wordt opgetreden tegen fascisten; de link met het communistische verzet tegen nazi's/fascisten voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog moet expliciet worden gemaakt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/22

## Vraag 24 – Analyse van Mao's besluiten tijdens de Culturele Revolutie (3 punten)

Drie besluiten die Mao bekendmaakte in augustus 1966:
1 Rode Gardisten mochten vrij reizen met het openbaar vervoer.
2 Scholen en universiteiten werden gesloten.
3 Mao ging openbare audiënties houden voor zoveel mogelijk Rode Gardisten.
Met deze besluiten wilde Mao de Culturele Revolutie tot een succes maken.
3p 24 Geef per besluit telkens een verschillende reden waardoor dit besluit de Culturele Revolutie ondersteunde.

Wat kun je verwachten: Je krijgt drie besluiten van Mao Zedong uit augustus 1966 voorgelegd, die gericht waren op het succesvol maken van de Culturele Revolutie. Je moet voor elk van deze besluiten een *verschillende* reden geven waarom het de Culturele Revolutie ondersteunde.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de Culturele Revolutie in China kennen, inclusief de rol van Mao Zedong en de Rode Gardisten. Je moet weten wat de doelen waren van de Culturele Revolutie en hoe propaganda en een persoonlijkheidscultus hierin pasten.

Wat moet je kunnen: Je moet historische besluiten kunnen analyseren en de directe gevolgen of ondersteunende effecten daarvan kunnen benoemen in relatie tot een groter historisch proces (de Culturele Revolutie). Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren en ervoor zorgen dat je argumenten niet overlappen.

Waar op letten: Je moet voor elk van de drie besluiten een *verschillende* reden geven. Als je dezelfde reden tweemaal gebruikt, krijg je daarvoor geen extra punten. Zorg ervoor dat je antwoorden specifiek zijn voor elk besluit en duidelijk maken hoe het de Culturele Revolutie ondersteunde.

Kernbegrippen: Culturele Revolutie, Mao Zedong, Rode Gardisten, propaganda, persoonlijkheidscultus, culturele revolutie, mao zedong, rode gardisten

Veelgemaakte fouten:
- Voor elk van de drie besluiten moet een *verschillende* reden worden gegeven. Het herhalen van een reden levert geen extra punten op.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/24

## Vraag 25 – Redenering Brandt: Verdrag van Moskou en Verdrag van Warschau (2 punten)

Twee gegevens:
1 In augustus 1970 tekende Brandt namens de BRD het 'Verdrag van Moskou' met de Sovjet-Unie. De landen beloofden hierin zich in te zetten voor de detente.
2 In december 1970 tekende Brandt namens de BRD het 'Verdrag van Warschau' met Polen. Hierin werd de grens erkend tussen Duitsland en Polen zoals die na de Tweede Wereldoorlog was vastgelegd.
Brandt zei dat hij het Verdrag van Warschau nooit had kunnen sluiten als hij niet eerst het Verdrag van Moskou had getekend.
2p 25 Leg de redenering van Brandt uit.

Wat kun je verwachten: Je legt de redenering van Willy Brandt uit over de volgorde van het sluiten van het Verdrag van Moskou en het Verdrag van Warschau.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Polen tijdens de Koude Oorlog tot de invloedssfeer van de Sovjet-Unie behoorde. Je moet de betekenis van 'detente' kennen. Je moet de context van de Ostpolitik van Willy Brandt kennen. Je moet de inhoud van het Verdrag van Moskou en het Verdrag van Warschau kennen zoals beschreven in de vraagtekst.

Wat moet je kunnen: Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren. Je moet historische gebeurtenissen in hun politieke context kunnen plaatsen. Je moet een redenering kunnen uitleggen op basis van gegeven informatie en historische kennis.

Waar op letten: Let erop dat je de link legt tussen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie over Polen en de noodzaak van Sovjet-toestemming voor het Verdrag van Warschau. Verbind de inzet voor detente (Verdrag van Moskou) met de mogelijkheid om het Verdrag van Warschau te sluiten.

Kernbegrippen: Ostpolitik, Willy Brandt, detente, Koude Oorlog, invloedssfeer Sovjet-Unie, Verdrag van Moskou, Verdrag van Warschau, ostpolitik, willy brandt, koude oorlog, invloedssfeer sovjet-unie, verdrag van moskou, verdrag van warschau

Veelgemaakte fouten:
- Niet begrijpen dat Polen in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie lag.
- De link tussen detente (Verdrag van Moskou) en de mogelijkheid tot het sluiten van het Verdrag van Warschau niet leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/25

## Vraag 26 – Analyse van Deng Xiaopings besluit over mensenrechtenposters (2 punten)

In 1979 verspreidde de Chinese mensenrechtenbeweging in de buurt van de Amerikaanse ambassade in Peking posters, waarin de Amerikaanse president gevraagd werd om aandacht te schenken aan de mensenrechten in China.
Deng Xiaoping besloot deze posters te laten weghalen.
2p 26 Geef een buitenlands politieke reden en een binnenlands politieke reden voor het besluit van Deng Xiaoping.

Wat kun je verwachten: Je moet twee redenen geven voor het besluit van Deng Xiaoping om posters te laten weghalen die de Amerikaanse president vroegen aandacht te schenken aan mensenrechten in China. Eén reden moet buitenlands politiek zijn en één binnenlands politiek.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Deng Xiaoping de leider van China was in 1979. Je moet de context kennen van de relatie tussen China en de Verenigde Staten in die periode. Je moet de betekenis van 'buitenlands politieke reden' en 'binnenlands politieke reden' begrijpen in de context van een communistisch regime. Je moet de gevoeligheid van het onderwerp mensenrechten in China kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet een buitenlands politieke reden en een binnenlands politieke reden kunnen formuleren voor een historisch besluit. Je moet onderscheid kunnen maken tussen binnenlandse en buitenlandse politieke overwegingen. Je moet historische gebeurtenissen kunnen plaatsen in hun politieke context.

Waar op letten: Je moet er goed op letten dat je een duidelijk onderscheid maakt tussen de buitenlands politieke reden en de binnenlands politieke reden. Zorg ervoor dat je antwoorden specifiek zijn en direct verband houden met het weghalen van de posters en de implicaties daarvan voor China.

Kernbegrippen: Deng Xiaoping, mensenrechten in China, buitenlandse politiek, binnenlandse politiek, relatie China-VS, deng xiaoping, mensenrechten in china, relatie china-vs

Veelgemaakte fouten:
- Het onderscheid tussen een buitenlands politieke en een binnenlands politieke reden moet duidelijk zijn.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/26

## Vraag 27 – Verandering in gezagsverhoudingen (2 punten)

2p 27 Leg uit welke verandering dit is. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde

Wat kun je verwachten: Je moet een verandering uitleggen die zichtbaar is op de foto en deze koppelen aan een bredere historische ontwikkeling.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat er in de tweede helft van de twintigste eeuw sociaal-culturele veranderingen plaatsvonden, waaronder een informalisering van gezagsverhoudingen. Je moet de context van deze periode kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet een visuele bron (foto) analyseren en de inhoud ervan interpreteren. Je moet de waargenomen handeling koppelen aan een abstracte sociaal-culturele verandering. Je moet een uitleg formuleren die de verandering duidelijk benoemt en contextualiseert.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen de foto beschrijft, maar ook de onderliggende sociaal-culturele verandering van gezagsverhoudingen benoemt en uitlegt.

Kernbegrippen: sociaal-culturele verandering, gezagsverhoudingen, informalisering, tweede helft twintigste eeuw

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de foto beschrijven zonder de onderliggende sociaal-culturele verandering te benoemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-2/vraag/27

## Vragen in dit examen

### Vraag 23 – Analyse van sympathie voor Mao's Culturele Revolutie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom er sympathie was voor de besluiten van Mao in augustus 1966, zoals beschreven in de vraagtekst, in relatie tot de ideeën van Ulrike Meinhof uit bron 13.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de jaren 60 kennen, inclusief de opkomst van de protestgeneratie en kritiek op de consumptiemaatschappij en het kapitalisme in West-Duitsland (Bondsrepubliek Duitsland). Je moet ook de Culturele Revolutie in China en de rol van Mao Zedong kunnen plaatsen. Je moet weten wie Ulrike Meinhof was en haar kritiek op de West-Duitse samenleving kunnen duiden.

Wat moet je kunnen: Je moet bron 13 (tekst van Ulrike Meinhof) analyseren op haar standpunt en kritiek. Je moet de ideeën van Meinhof kunnen koppelen aan de context van de jaren 60 en de kritiek op de kapitalistische consumptiemaatschappij. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen formuleren tussen Meinhofs ideeën en de sympathie van jongeren voor de Culturele Revolutie, zoals gesuggereerd door Mao's besluiten.

Waar op letten: Let op de specifieke kritiek van Meinhof op de Bondsrepubliek (interesse in producten/apparaten, gebrek aan kennis over politieke zaken) en hoe dit aansluit bij de onvrede van jongeren over de consumptiemaatschappij en het kapitalisme in West-Duitsland. Verbind dit met de anti-kapitalistische retoriek van de Culturele Revolutie.

Kernbegrippen: bondsrepubliek duitsland, ulrike meinhof, jaren 1960, protestgeneratie, consumptiemaatschappij, kapitalisme

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2024
tijdvak 2
donderdag 20 juni
13.30 - 16.30 uur
geschiedenis

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 73 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1021-a-24-2-o

### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende vrouwen, die kleren aantrokken die in hun tijd door mannen
werden gedragen, staan in willekeurige volgorde:
1 Amelia Jenks Bloomer woonde de eerste Amerikaanse bijeenkomst
van de vrouwenrechtenbeweging bij. De lange wijde broek die zij
droeg kreeg de naam 'Bloomer'.
2 De actrice Marlene Dietrich had, gekleed in rokkostuum, succes in de
filmzalen van de Weimarrepubliek.
3 De Nederlands-Joodse dirigent Frieda Belinfante droeg mannenkleren
tijdens haar verzetswerk en als orduiker.
4 De oorlogscorrespondente Dorothy Lawrence droeg een
soldatenuniform om niet op te vallen in de loopgraven in Frankrijk.
5 Francina Broese Gunningh, die mannenkleren aantrok om veilig door
Frankrijk te kunnen reizen, werd ingelijfd bij het leger van Napoleon.
6 Maeyken Blomm.e droeg de kleren van een matroos om met haar
geliefde mee te varen op een schip van de VOC.
2p 1 Zet deze vrouwen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.

Prehistorie en oudheid

Gebruik bron 1.
In de eerste eeuw voor Christus komen Italiaanse bondgenoten van de
Romeinen in opstand omdat zij het Romeinse burgerrecht niet krijgen.
2p 2 Geef aan:
- welke propagandabooodschap de munt moet overbrengen, en
- dat je met de munt de romanisering van het Italiaanse schiereiland
kunt aantonen.
De munten van de opstandige Romeinse bondgenoten (zie bron 1)
hadden vaak teksten in het Oskisch, de taal van de bondgenoten, én in
het Latijn.
2p 3 Leg uit dat de bondgenoten burgerrechten wilden verkrijgen door ook
teksten in het Latijn op te nemen.
VW-1021-a-24-2-0 2/8 lees verder

### Pagina 3

De middeleeuwen

Gebruik bron 2.
Zacharias is in 741 gekozen als paus.
4p 4 Leg uit dat Bonifatius met deze brief:
– de kerstening in Noordwest-Europa wil bevorderen, en
– zijn positie als missionaris wil versterken bij de nieuwe paus.

Een geschiedenis:
Vanaf de twaalfde eeuw stond op het marktplein van de stad Luik een
stenen zuil, de 'perron' genaamd. Nieuwe wetten waren pas geldig als ze
bij de perron werden afgekondigd. Vanaf 1465 voerden de inwoners van
Luik oorlog met de Bourgondische hertogen. Hertog Karel de Stoute won
de oorlog en besloot de perron uit Luik weg te laten halen en in Brugge
tentoon te stellen voor de koopmansbeurs.
3p 5 Licht het besluit van Karel de Stoute toe door:
– uit te leggen welk politiek beleid in de Nederlanden de hertog
uitvoerde door het weghalen van de perron, en
– de keuze te verklaren de perron juist voor de koopmansbeurs te
plaatsen.

Gebruik bron 3.
Omstreeks 1450 geeft de Portugese koning opdracht aan Fra Mauro om
een kaart te maken van de wereld.
3p 6 Licht het maken van de kaart toe door:
– met twee verschillende argumenten aan te tonen dat Fra Mauro
ernaar streeft een betrouwbare weergave te maken, en
– aan te geven welk politiek motief de koning heeft voor deze opdracht.

Vroegmoderne tijd

In 1537 werd in Antwerpen Dat leven ons Heeren Christi Jesu uitgegeven.
Er was een grote vraag naar dit boek, dat was vertaald uit het Latijn en
waarin met 186 afbeeldingen het leven van Jezus Christus werd
geïllustreerd. Het boek werd kort na uitgave geplaatst op lijsten voor
'quade en suspecte' (slechte en verdachte) boeken die in beslag moesten
worden genomen.
3p 7 Verklaar:
– de vraag naar boeken zoals deze vanuit de opkomst van de
individuele geloofsbeleving in de Nederlanden, en
– de plaatsing van dit boek op de lijst van boeken die in beslag moesten
worden genomen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd.

VW-1021-a-24-2-o 3/8 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Gebruik bron 4.
Frederik Hendrik gaat ervan uit dat hij met de bouw van
Huis ter Nieuburch:
- zijn legitimiteit als stadhouder binnen de Republiek kan benadrukken,
en
- zijn aanzien buiten de Republiek kan vergroten.
4p 8 Leg beide redeneringen van Frederik Hendrik uit, telkens met een andere
verwijzing naar de bron.

Een geschiedenis:
In september 1672 eiste een groep burgers het aftreden van het
stadsbestuur van Purmerend, omdat de regenten raadspensionaris
Johan de Witt zouden hebben gesteund. Zij wilden een nieuw bestuur
waarin regenten en burgers plaats zouden nemen. Na onderzoek besloot
stadhouder Willem III dat de stadsbestuurders niet hoefden af te treden
omdat de beschuldiging niet klopte en omdat de bestuurders hem trouw
geloofden.
3p 9 Verklaar de beslissing van Willem III door:
- uit te leggen waardoor een trouw stadsbestuur voor Willem III juist in
1672 belangrijk was, en
- de politiek-bestuurlijke ontwikkeling uit de tweede helft van de
zeventiende eeuw te noemen die Willem III versterkte met zijn
beslissing.

Gebruik bron 5.
Twee conclusies:
1 Richard Bland gaat uit van een verlicht idee van Locke.
2 De boodschap van het pamflet Common Sense komt overeen met de
boodschap van het pamflet van Bland.
4p 10 Ondersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de
bron.

Gebruik bron 6.
Dit schilderij wordt geschilderd in opdracht van Antoine Lavoisier en zijn
vrouw Marie-Anne Paulze. Paulze laat de schilder enkele aanpassingen
maken:
1 Zij laat elementen verwijderen die rijkdom uitstralen, waaronder haar
grote hoed met satijnen linten en kunstbloemen.
2 Zij laat scheikundige instrumenten toevoegen op de tafel.
3p 11 Licht deze aanpassingen toe door:
- voor de eerste aanpassing uit te leggen dat deze verklaard kan
worden vanuit het kenmerkend aspect 'het "verlicht denken"' dat werd
toegepast op het terrein van de sociale verhoudingen', en
- voor de tweede verandering een ander kenmerkend aspect uit de
vroegmoderne tijd te noemen dat je hiermee kunt illustreren.

VW-1021-a-24-2-o 4 / 8 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiębegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 5

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Fransman
Gilbert du Motier markies de La Fayette (1757-1834) staan in willekeurige
volgorde:
1 Een jaar na de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring werd
La Fayette officier in het leger van George Washington.
2 La Fayette schreef mee aan de Franse Verklaring van de rechten van
de mens en de burger.
3 Na de afscheiding van België werd bij de zoektocht naar een nieuwe
vorst voorgesteld om La Fayette tot groothertog te benoemen.
4 Na de nederlaag bij de Slag bij Waterloo riep La Fayette Napoleon op
om af te treden als keizer.
5 Nadat La Fayette zich had uitgesproken tegen de tweede revolutie in
Frankrijk, vluchtte hij naar de Zuidelijke Nederlanden.
6 Vanwege de acute financiële crisis in Frankrijk adviseerde La Fayette
Lodewijk XVI om de Staten-Generaal bijeen te roepen.
2p 12 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Moderne tijd

Gebruik bron 7.
Stel: je besluit dat deze bron bruikbaar is voor een onderzoek naar de
politieke voorkeur van een deel van het Franse volk in 1814.
3p 13 Onderbouw dit besluit door:
te verklaren dat je door de aard van de bron ervan uitgaat dat
Lady Burghersh een betrouwbare beschrijving geeft, en
met een verwijzing naar de bron aan te tonen van welk uitgangspunt
van het Congres van Wenen het publiek al uitgaat volgens
Lady Burghersh.

Gebruik bron 7 nog een keer.
Stel: bij de presentatie van je onderzoek over de politieke voorkeur van
een deel van het Franse volk in 1814 (zie vraag 13) geeft een historicus
kritiek op je gebruik van de brief van Lady Burghersh.
2p 14 Beredeneer waardoor de historicus de informatie in de brief als minder
betrouwbaar en als niet representatief beschouwt.

VW-1021-a-24-2-0 5/8 lees verder

### Pagina 6

Een geschiedenis:
In 1844 maakte George Williams zich zorgen over de grote groep jonge
mannen die van het Britse platteland naar de steden trok. Hij richtte de
Young Men's Christian Association (YMCA) op, waar jonge mannen in de
avonturen konden sporten of aan Bijbelstudie konden doen.
3p 15
Licht deze geschiedenis toe door:
- een historische verklaring te geven voor de grote toestroom van jonge
mannen naar de steden in die tijd, en
- uit te leggen op welke wijze de activiteiten van de YMCA bijdroegen
aan het burgerlijk gezinsideaal.
Gebruik bron 8.
Je besluit deze beschrijving te gebruiken voor een onderzoek naar
Chinese normen en waarden in de negentiende eeuw.
Ondersteun je besluit door aan te geven:
3p 16
- met een verwijzing naar de bron welke Chinese culturele norm je aan
de beschrijving kunt ontlenen, en
- vanuit de Chinese cultuur te verklaren dat het aannemelijk is dat
Keying aan de keizer een betrouwbare beschrijving geeft.
Gebruik bron 9.
De nationalistische partij brengt deze poster uit na een koerswijziging in
1927.
3p 17
Verklaar het uitgave van deze poster door:
- zonder bron aan te geven welke politieke koerswijziging de
nationalistische partij in 1927 bewerkstelligt, en
- uit te leggen welke boodschap de poster weergeeft over de
nationalistische partij, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de bron.
In 1931 stichtten de Japanners in de Chinese provincie Mantjoerije de
staat Mantjoekwo. Ze stelden Puyi als keizer van Mantjoekwo aan.
2p 18
Leg uit welk politiek doel de Japanners met deze aanstelling van Puyi
wilden bereiken.
Twee gegevens over De Beetse, een kamp in Groningen:
1 De Beetse werd in 1935 gebouwd als werkverschaffingskamp om de
woeste gronden in de omgeving te ontginnen.
2 In 1944 werden in De Beetse enkele honderden Nederlandse mannen
gehuisvest die verplicht werden bij boeren de oogst binnen te halen.
2p 19
Noem voor elk gegeven een verschillend kenmerkend aspect van de
eerste helft van de twintigste eeuw dat je hiermee kunt illustreren.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
VW-1021-a-24-2-o
6/8
lees verder ►►►

### Pagina 7

Gebruik bron 10.
De brief van Elly Herschel is een voorbeeld van brieven die gevangenen
in Sobibor verplicht moesten sturen naar familieleden.
20 Leg met een verwijzing naar de brief uit, wat de Duitse bezetter hiermee
wil bereiken.

Gebruik bron 11.
Twee conclusies:
1 De Sovjet-Unie en de westerse geallieerden hebben een verschil van
opvatting over het beleid in het naoorlogs Duitsland.
2 Het Marshallplan wordt ingezet om de Truman doctrine te
ondersteunen.
21 Ondersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de
bron.

Gebruik bron 12.
Stel: je doet onderzoek naar de opstand in 1953. Je twijfelt over het
gebruik van dit rapport als bron.
22 Licht dit toe door:
- aan te geven welke politieke continuïteit de regering van de DDR met
dit rapport wil suggereren, en
- uit te leggen waardoor je de informatie in het rapport als minder
betrouwbaar beschouwt voor je onderzoek.

Gebruik bron 13.
Er bestaat onder jongeren in de Bondsrepubliek in de jaren 1960
sympathie voor de ideeën van Meinhof.
23 Leg deze sympathie uit.

Drie besluiten die Mao bekendmaakte in augustus 1966:
1 Rode Gardisten mochten vrij reizen met het openbaar vervoer.
2 Scholen en universiteiten werden gesloten.
3 Mao ging openbare audïënties houden voor zoveel mogelijk
Rode Gardisten.
Met deze besluiten wilde Mao de Culturele Revolutie tot een succes
maken.
24 Geef per besluit telkens een verschillende reden waardoor dit besluit de
Culturele Revolutie ondersteunde.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1021-a-24-2-o
7/8
lees verder

### Pagina 8

Twee gegevens:
1 In augustus 1970 tekende Brandt namens de BRD het
'Verdrag van Moskou' met de Sovjet-Unie. De landen beloofden hierin
zich in te zetten voor de detente.
2 In december 1970 tekende Brandt namens de BRD het
'Verdrag van Warschau' met Polen. Hierin werd de grens erkend
tussen Duitsland en Polen zoals die na de Tweede Wereldoorlog was
vastgelegd.
Brandt zei dat hij het Verdrag van Warschau nooit had kunnen sluiten als
hij niet eerst het Verdrag van Moskou had getekend.
2p 25 Leg de redenering van Brandt uit.
In 1979 verspreidde de Chinese mensenrechtenbeweging in de buurt van
de Amerikaanse ambassade in Peking posters, waarin de Amerikaanse
president gevraagd werd om aandacht te schenken aan de
mensenrechten in China.
Deng Xiaoping besloot deze posters te laten weghalen.
2p 26 Geef een buitenlands politieke reden en een binnenlands politieke reden
voor het besluit van Deng Xiaoping.
Gebruik bron 14.
Met deze foto kan je een sociaal-culturele verandering uit de tweede helft
van de twintigste eeuw illustreren.
2p 27 Leg uit welke verandering dit is.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1021-a-24-2-o
8/8
einde