# Eindexamen Geschiedenis VWO 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1

## Vraag 1 – Chronologische volgorde van koningen (2 punten)

De volgende koningen die een bijnaam hadden, staan in willekeurige volgorde:
1 De Franse koning Filips IV, die 'de Schone' werd genoemd vanwege zijn knappe uiterlijk, raakte twee jaar na de Guldensporenslag tijdens een veldslag met Vlaamse legers zwaargewond.
2 De Portugese koning Manuel I werd 'de Gelukkige' genoemd. Hij financierde onder andere de reis van Vasco da Gama, die als eerste Europeaan een zeeroute naar India ontdekte.
3 Frederik I werd 'de Winterkoning' genoemd omdat hij na een nederlaag tijdens de Dertigjarige Oorlog al na één winter moest vertrekken uit zijn koninkrijk Bohemen.
4 Joseph Bonaparte, de oudere broer van Napoleon, werd koning van Spanje. De Spanjaarden noemden hem 'Joseph het Drankorgel'.
5 Koning Harald, die 'Blauwtand' werd genoemd vanwege een rotte tand, verenigde de volken in zijn Deense rijk en bekeerde zich tot het christendom.
6 Koning Lodewijk XVI werd 'Meneer Veto' genoemd omdat hij de meeste voorstellen van het Franse parlement afwees.
2p 1 Zet de koningen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Wat kun je verwachten: Je krijgt zes beschrijvingen van koningen met een bijnaam. Je moet deze koningen in de juiste chronologische volgorde plaatsen, van vroeger naar later, door alleen de nummers te noteren.

Wat moet je kennen: Je moet de historische context en de globale regeerperiodes kennen van de volgende koningen en gebeurtenissen: Harald Blauwtand (10e eeuw), Filips IV 'de Schone' en de Guldensporenslag (rond 1300), Manuel I 'de Gelukkige' en de reizen van Vasco da Gama (rond 1500), Frederik I 'de Winterkoning' en de Dertigjarige Oorlog (begin 17e eeuw), Lodewijk XVI 'Meneer Veto' en het Franse parlement (eind 18e eeuw), en Joseph Bonaparte als koning van Spanje (begin 19e eeuw). Je moet weten dat deze figuren en gebeurtenissen passen binnen de Europese geschiedenis van de Middeleeuwen tot de Vroegmoderne en Moderne Tijd.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen en personen chronologisch kunnen ordenen. Je moet de beschrijvingen kunnen koppelen aan je kennis van de historische tijdvakken en belangrijke ontwikkelingen om de juiste volgorde te bepalen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke details in elke beschrijving die verwijzen naar een bepaalde periode of gebeurtenis, zoals 'Guldensporenslag', 'Vasco da Gama', 'Dertigjarige Oorlog', 'Napoleon' en 'Franse parlement'. Vermijd verwarring tussen de verschillende tijdperken en zorg dat je de specifieke context van elke koning correct plaatst.

Kernbegrippen: chronologie, koningen, Europese geschiedenis, europese geschiedenis, tijdvakken

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende tijdperken (middeleeuwen, vroegmoderne tijd, moderne tijd).
- Onvoldoende kennis van de specifieke historische context van elke koning om ze te plaatsen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – Betrouwbaarheid van bronnen over christenvervolgingen (2 punten)

2p 2 Leg deze bewering uit. Twee gegevens over een reliëf dat Koning Sjapoer (zie bron 1) liet aanbrengen in een rotswand vlak bij de hoofdstad van zijn rijk: 1 Het reliëf werd gemaakt naar voorbeeld van een Romeinse afbeelding van keizer Marcus Aurelius (121-180). 2 Het reliëf toonde Sjapoer te paard met Valerianus knielend voor hem.

Wat kun je verwachten: Je legt uit waarom een bewering van Lactantius over keizer Valerianus minder betrouwbaar kan zijn, gebaseerd op de context van zijn werk en zijn boodschap.

Wat moet je kennen: Je moet weten wie Lactantius was en wat het doel was van zijn boek 'De dood van de christenvervolgers'. Je moet ook de context van christenvervolgingen in het Romeinse Rijk kennen en wie keizer Valerianus was in relatie tot deze vervolgingen.

Wat moet je kunnen: Je analyseert de betrouwbaarheid van een historische bron door het standpunt en de intentie van de auteur te koppelen aan de inhoud van de beschrijving. Je formuleert een uitleg waarin je de boodschap van de auteur gebruikt om te verklaren waarom de beschrijving mogelijk minder betrouwbaar is (bijvoorbeeld door overdrijving).

Waar op letten: Je moet niet alleen de boodschap van Lactantius benoemen, maar ook expliciet uitleggen hoe deze boodschap de beschrijving van de vernedering van Valerianus minder betrouwbaar maakt, bijvoorbeeld door aan te geven dat Lactantius de gebeurtenissen overdrijft om zijn punt te maken.

Kernbegrippen: bronbetrouwbaarheid, Lactantius, Valerianus, christenvervolgingen, lactantius, valerianus

Veelgemaakte fouten:
- De student moet niet alleen de boodschap van de auteur noemen, maar ook expliciet uitleggen waarom die boodschap de beschrijving minder betrouwbaar maakt (bijvoorbeeld door overdrijving).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 3 – Analyse van een Perzisch reliëf: culturele beïnvloeding en propaganda (2 punten)

Twee gegevens over een reliëf dat Koning Sjapoer (zie bron 1) liet aanbrengen in een rotswand vlak bij de hoofdstad van zijn rijk:
1 Het reliëf werd gemaakt naar voorbeeld van een Romeinse afbeelding van keizer Marcus Aurelius (121-180).
2 Het reliëf toonde Sjapoer te paard met Valerianus knielend voor hem.
2p 3 Geef:
- voor gegeven 1 aan welk kenmerkend aspect je daarmee kunt illustreren, en
- met gegeven 2 aan welke propagandaboodschap Sjapoer daarmee wilde overbrengen aan zijn volk.

Wat kun je verwachten: Je krijgt twee gegevens over een historisch reliëf van Koning Sjapoer. Je moet voor het eerste gegeven een passend kenmerkend aspect benoemen en voor het tweede gegeven de propagandaboodschap van Sjapoer formuleren.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de kenmerkende aspecten zijn van Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.Chr. - 500 n.Chr.), in het bijzonder 'de klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur' en 'de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich verspreidde'. Je moet ook de context kennen van de relatie tussen het Romeinse Rijk en het Perzische Rijk in de oudheid, inclusief de militaire conflicten en de rol van propaganda in het uitdragen van macht.

Wat moet je kunnen: Je kunt historische gegevens koppelen aan de juiste kenmerkende aspecten. Je kunt de functie van een historische bron (in dit geval een reliëf) als propagandamiddel analyseren en de specifieke boodschap daarvan afleiden, rekening houdend met de context van de afgebeelde personen en hun onderlinge verhouding.

Waar op letten: Let er bij het formuleren van de propagandaboodschap op dat je specifiek de machtsverhouding ten opzichte van de Romeinen/Romeinse keizer benoemt. Een algemene boodschap over macht is niet voldoende voor een punt.

Kernbegrippen: Romeinse Rijk, Perzische Rijk, propaganda, culturele beïnvloeding, kenmerkend aspect, romeinse rijk, perzische rijk

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord op de tweede deelvraag is te algemeen en benoemt niet de specifieke machtsverhouding ten opzichte van de Romeinen, wat volgens de opmerking in het CV vereist is voor een punt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/3

## Vraag 4 – Analyse van bron 2: Tekening uit een psalmenboek (3 punten)

Gebruik bron 2.
De maker heeft zich bij het vervaardigen van deze tekening waarschijnlijk gebaseerd op Romeinse voorbeelden van steden.
3p 4 Licht deze tekening toe door:
− met een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen uit te leggen waardoor het waarschijnlijk is dat de maker zich baseert op een voorbeeld van een Romeinse stad bij het vervaardigen van deze tekening, en
− te verklaren waardoor een boek zoals dit psalmenboek de verspreiding van het christendom bevordert.

Wat kun je verwachten: Je moet een tekening uit een psalmenboek analyseren en deze koppelen aan historische ontwikkelingen in de vroege middeleeuwen. Je legt uit waarom de maker zich waarschijnlijk baseerde op Romeinse steden en hoe zo'n boek de verspreiding van het christendom bevorderde.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat in de vroege middeleeuwen (Tijdvak 3: Tijd van monniken en ridders, 500-1000 n.Chr.) de agrarisch-urbane cultuur in West-Europa vrijwel volledig werd vervangen door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via het hofstelsel en horigheid. Je moet ook de gevolgen hiervan voor steden kennen, namelijk het verval en de afname in omvang. Je moet de rol van religieuze boeken, zoals psalmenboeken, in de verspreiding van het christendom begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet bronnen analyseren en interpreteren in de context van een specifiek tijdvak en kenmerkend aspect. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie formuleren tussen het verval van steden en het gebruik van Romeinse voorbeelden. Je moet verklaren hoe een cultureel object (psalmenboek) een historische ontwikkeling (verspreiding van het christendom) bevordert. Je moet een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen correct benoemen en toepassen.

Waar op letten: Let erop dat je voor de eerste deelvraag zowel het juiste kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen benoemt als een passende verklaring geeft waarom de maker zich op Romeinse voorbeelden baseerde. Beide onderdelen zijn essentieel voor punten. Voor de tweede deelvraag moet je specifiek verklaren hoe een psalmenboek de verspreiding van het christendom bevordert.

Kernbegrippen: Vroege middeleeuwen, Verval van steden, Agrarisch-urbane cultuur, Hofstelsel en horigheid, Verspreiding van het christendom, Psalmenboek, vroege middeleeuwen, agrarisch-urbane cultuur, hofstelsel en horigheid, verval van steden, verspreiding van het christendom, psalmenboek

Veelgemaakte fouten:
- Voor de eerste deelvraag moeten zowel het juiste kenmerkend aspect als de daarbij passende verklaring worden gegeven; een van de twee is onvoldoende voor punten.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/4

## Vraag 5 – Economische positie van Vlaanderen en voorwaarden voor handel (3 punten)

3p 5 Toon dit aan door: − aan te geven dat de beschrijving past bij de economische positie van Vlaanderen in die tijd, en − uit te leggen welke voorwaarde voor succesvol handeldrijven je aan de beschrijving kunt ontlenen. De schatrijke Italiaanse bankier Giovanni Arnolfini vestigde zich in Brugge. Rond 1461 besloot de Bourgondische hertog Filips de Goede om Arnolfini een belangrijke functie aan zijn hof te geven en hem te benoemen in een ridderorde.

Wat kun je verwachten: Je moet aantonen dat een beschrijving past bij de economische positie van Vlaanderen in een specifieke periode en een voorwaarde voor succesvol handeldrijven uit die beschrijving afleiden. Je krijgt een brontekst die je hiervoor moet gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Vlaanderen in de twaalfde eeuw een belangrijke rol speelde in een internationaal handelsnetwerk, gekenmerkt door jaarmarkten en de aanwezigheid van buitenlandse kooplieden. Je moet ook de algemene voorwaarden voor succesvolle handel kennen, zoals politieke rust en bescherming door een landsheer.

Wat moet je kunnen: Je moet een brontekst kunnen analyseren en de inhoud ervan kunnen koppelen aan bredere historische context, zoals de economische positie van een regio. Je moet uit een beschrijving een algemene voorwaarde voor succesvol handeldrijven kunnen afleiden en dit met argumenten uit de bron kunnen onderbouwen. Je moet specifiek ingaan op de positie van Vlaanderen in het internationale handelsnetwerk, niet alleen op algemene economische voorspoed.

Waar op letten: Let erop dat je antwoord specifiek ingaat op de positie van Vlaanderen als onderdeel van een internationaal handelsnetwerk in de twaalfde eeuw. Een algemene verwijzing naar economische voorspoed of de aanwezigheid van een jaarmarkt is onvoldoende. Zorg ervoor dat je de voorwaarde voor succesvol handeldrijven duidelijk afleidt uit de beschrijving in de bron en dit met concrete voorbeelden uit de bron onderbouwt.

Kernbegrippen: Vlaamse economie, twaalfde eeuw, internationaal handelsnetwerk, jaarmarkt, politieke stabiliteit, vlaamse economie

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord moet specifiek ingaan op de positie van Vlaanderen in het internationale handelsnetwerk, niet alleen op algemene economische voorspoed of de aanwezigheid van een jaarmarkt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/5

## Vraag 6 – De macht van een bankier aan het Bourgondische hof (2 punten)

De schatrijke Italiaanse bankier Giovanni Arnolfini vestigde zich in Brugge. Rond 1461 besloot de Bourgondische hertog Filips de Goede om Arnolfini een belangrijke functie aan zijn hof te geven en hem te benoemen in een ridderorde.

2p 6 Beredeneer:
− op welke wijze Arnolfini als bankier een positie kreeg die ertoe leidde dat Filips de Goede hem een belangrijke functie gaf aan het hof, en
− welk politiek motief Filips de Goede had voor de benoeming van Arnolfini in een ridderorde.

Wat kun je verwachten: Je moet twee beredeneringen geven. Ten eerste, hoe de positie van bankier van Giovanni Arnolfini leidde tot een belangrijke functie aan het hof van Filips de Goede. Ten tweede, welk politiek motief Filips de Goede had om Arnolfini in een ridderorde te benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wie Giovanni Arnolfini en Filips de Goede waren en hun onderlinge relatie. Je moet de rol van een bankier in de late middeleeuwen kennen, met name de mogelijkheid om leningen of voorschotten te verstrekken aan vorsten. Je moet inzicht hebben in de politieke motieven van vorsten, zoals Filips de Goede, om personen te benoemen in functies of ridderordes, bijvoorbeeld om loyaliteit te belonen, status te verlenen, of de invloed van de traditionele adel te verminderen als onderdeel van een centralisatiepolitiek.

Wat moet je kunnen: Je moet een causale relatie kunnen beredeneren tussen de economische positie van een persoon en diens politieke invloed. Je moet een politiek motief kunnen formuleren voor een specifieke actie van een vorst. Je moet de twee deelvragen afzonderlijk en volledig beantwoorden.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de economische rol van de bankier als het politieke motief van de hertog benoemt. Zorg ervoor dat je de twee deelvragen apart beantwoordt en je redenering duidelijk is.

Kernbegrippen: Giovanni Arnolfini, Filips de Goede, bankier, Bourgondische hof, ridderorde, centralisatie, giovanni arnolfini, filips de goede, bourgondische hof

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de economische rol van de bankier noemen en niet het politieke motief van de hertog.
- De twee deelvragen niet apart beantwoorden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/6

## Vraag 7 – Veranderend wereldbeeld en Europese expansie (4 punten)

Gebruik bron 4.
Met deze beschrijving kun je een verklaring geven voor het veranderde wereldbeeld in Europa en voor de snelle Europese expansie.
4p 7 Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron:
− aan welke verandering in het wereldbeeld in Europa de beschrijving bijdraagt, en
− dat de beschrijving bijdraagt aan de snelle Europese expansie.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een beschrijving uit bron 4 bijdraagt aan een verandering in het Europese wereldbeeld en aan de snelle Europese expansie. Je moet voor beide onderdelen een verwijzing naar de bron opnemen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat het Tijdvak van Ontdekkers en Hervormers (1500-1600) gekenmerkt wordt door het kenmerkend aspect 'het begin van de Europese overzeese expansie'. Je moet de term 'eurocentrisch wereldbeeld' kennen en begrijpen dat dit wereldbeeld veranderde door de ontdekking van nieuwe culturen en gebieden. Je moet ook de economische motieven voor Europese expansie kennen, zoals de zoektocht naar rijkdommen (bijvoorbeeld goud).

Wat moet je kunnen: Je moet bronnen kunnen analyseren en interpreteren. Je moet specifieke informatie uit bron 4 kunnen selecteren en deze informatie kunnen koppelen aan historische ontwikkelingen zoals het veranderende wereldbeeld en de Europese expansie. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen formuleren en je uitleg kunnen onderbouwen met concrete verwijzingen naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voor beide delen van de vraag (verandering wereldbeeld én snelle expansie) een duidelijke uitleg geeft en deze uitleg telkens onderbouwt met een expliciete verwijzing naar bron 4. Zorg ervoor dat je de link legt tussen de inhoud van de bron en de historische concepten.

Kernbegrippen: veranderend wereldbeeld, Europese expansie, eurocentrisme, ontdekkingsreizen, tijdvak van ontdekkers en hervormers

Veelgemaakte fouten:
- Beide onderdelen van het antwoord moeten een expliciete verwijzing naar de bron bevatten.
- Het antwoord moet zowel de verandering in wereldbeeld als de bijdrage aan expansie correct uitleggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/7

## Vraag 8 – Verklaring van de keuze voor een verhaal over bonum commune en Renaissance (3 punten)

3p 8 Verklaar de keuze voor dit verhaal door: – uit te leggen dat het uitgangspunt van bonum commune paste bij de politieke boodschap die het stadsbestuur wilde overbrengen met dit verhaal, en – aan te geven dat de keuze voor dit verhaal paste bij de Renaissance. Een anekdote: In 1679 verzochten regenten van het gewest Utrecht aan stadhouder Willem III om tijdens een bijeenkomst de belangrijkste bestuursfuncties in het gewest te verdelen. Hij moest hiervoor briefjes uit een hoed trekken en ongezien uitdelen aan de verschillende regenten. De functie die op het briefje stond werd aan de regent toegewezen. Met deze anekdote kun je verandering en continuïteit aantonen in het bestuur van de gewesten van de Republiek.

Wat kun je verwachten: Je moet verklaren waarom een stadsbestuur een specifiek verhaal koos, door twee aspecten uit te leggen: hoe het uitgangspunt van 'bonum commune' paste bij de politieke boodschap van het stadsbestuur, en hoe de keuze voor dit verhaal paste bij de Renaissance.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat 'bonum commune' betekent (het algemeen belang/welzijn van het volk) en hoe dit zich verhoudt tot bestuur. Je moet de kenmerken van de Renaissance kennen, in het bijzonder de heroriëntatie op en interesse in de klassieke oudheid. Je moet de context van een stadsbestuur en de boodschap die zij willen overbrengen kunnen plaatsen.

Wat moet je kunnen: Je moet een verband kunnen leggen tussen een historisch concept ('bonum commune') en een politieke boodschap. Je moet een verband kunnen leggen tussen de keuze voor een verhaal uit de klassieke oudheid en de kenmerken van de Renaissance. Je moet een verklaring kunnen formuleren die twee deelvragen combineert tot een coherent antwoord.

Waar op letten: Je moet bij de eerste deelvraag zowel het uitgangspunt van 'bonum commune' uitleggen als dit direct koppelen aan de politieke boodschap die het stadsbestuur wilde overbrengen. Een van de twee is onvoldoende voor punten. Zorg ervoor dat je de keuze voor het verhaal uit de Oudheid expliciet verbindt met de Renaissance.

Kernbegrippen: bonum commune, Renaissance, gilden, patriciërs, stadsbestuur, klassieke oudheid, renaissance

Veelgemaakte fouten:
- Bij de eerste deelvraag is het noodzakelijk om zowel het uitgangspunt van 'bonum commune' te noemen als dit te koppelen aan de politieke boodschap van het stadsbestuur; een van de twee is onvoldoende.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 9 – Verandering en continuïteit in het bestuur van de Republiek (1679) (3 punten)

Een anekdote:
In 1679 verzochten regenten van het gewest Utrecht aan stadhouder Willem III om tijdens een bijeenkomst de belangrijkste bestuursfuncties in het gewest te verdelen. Hij moest hiervoor briefjes uit een hoed trekken en ongezien uitdelen aan de verschillende regenten. De functie die op het briefje stond werd aan de regent toegewezen.
Met deze anekdote kun je verandering en continuïteit aantonen in het bestuur van de gewesten van de Republiek.
3p 9 Licht dit toe door:
– aan te tonen dat deze werkwijze oligarchisering versterkte, en
– uit te leggen welke gewestelijke politieke continuïteit werd gehandhaafd door dit verzoek van de regenten.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een anekdote over het bestuur in het gewest Utrecht in 1679. Je toont aan hoe een specifieke werkwijze oligarchisering versterkte en legt uit welke gewestelijke politieke continuïteit hiermee werd gehandhaafd.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat oligarchisering inhoudt en hoe dit zich verhoudt tot het bestuur van de Republiek. Je moet bekend zijn met de rol van regenten en de stadhouder in de Republiek. Je moet het begrip particularisme kennen en de betekenis ervan voor de gewestelijke politiek in de Republiek.

Wat moet je kunnen: Je kunt een historische anekdote analyseren en hieruit conclusies trekken over verandering en continuïteit. Je kunt het verband leggen tussen een specifieke bestuurlijke praktijk en het versterken van oligarchisering. Je kunt uitleggen hoe het verzoek van regenten aan de stadhouder een vorm van gewestelijke politieke continuïteit (particularisme) handhaafde door de invloed van de stadhouder te beperken.

Waar op letten: Voor de tweede deelvraag moet je zowel de gewestelijke politieke continuïteit (particularisme) benoemen als uitleggen dat dit gebeurde door de invloed van de stadhouder uit te sluiten. Als je dit niet combineert, krijg je geen punten voor dit deel.

Kernbegrippen: oligarchisering, particularisme, regenten, stadhouder, Republiek, republiek

Veelgemaakte fouten:
- Voor de tweede deelvraag is een combinatie van het benoemen van de gewestelijke politieke continuïteit (particularisme) en de uitsluiting van de invloed van de stadhouder vereist voor scorepunten.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/9

## Vraag 10 – Analyse van pamfletten en verlichtingsideeën in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsstrijd (4 punten)

Gebruik bron 5.
Dit pamflet is de start van het committee of correspondence in Boston.
4p 10 Geef aan:
– welke bijdrage committees of correspondence leveren aan de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd, en
– welke kritiek te geven is op de aangekondigde maatregel vanuit de ideeën van Montesquieu, en
– met een verwijzing naar het pamflet, welk ander verlichtingsidee het committee of correspondence in Boston onderschrijft.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een pamflet uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. Je legt de rol van 'committees of correspondence' uit, past de ideeën van Montesquieu toe op een aangekondigde maatregel en identificeert een ander verlichtingsidee in het pamflet met een verwijzing.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de 'committees of correspondence' waren en welke rol ze speelden in de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. Je moet de ideeën van Montesquieu over de scheiding der machten kennen. Je moet verschillende verlichtingsideeën, zoals natuurrechten, kunnen herkennen en uitleggen. Je moet de context van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt een historische bron (pamflet) analyseren en interpreteren. Je kunt de bijdrage van een organisatie (committees of correspondence) aan een historisch proces (Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd) benoemen. Je kunt kritiek formuleren op basis van een historisch concept (ideeën van Montesquieu) en dit toepassen op een specifieke maatregel. Je kunt een verlichtingsidee identificeren in een bron en dit onderbouwen met een verwijzing naar de tekst van het pamflet.

Waar op letten: Let erop dat je voor de derde deelvraag niet alleen het juiste verlichtingsidee (natuurrechten) noemt, maar ook een passende en concrete verwijzing naar het pamflet geeft om je antwoord te onderbouwen.

Kernbegrippen: committees of correspondence, Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd, Montesquieu, scheiding der machten, verlichtingsidee, natuurrechten, amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd, montesquieu

Veelgemaakte fouten:
- Voor de derde deelvraag is het noemen van het juiste verlichtingsidee (natuurrechten) niet voldoende; er moet ook een passende verwijzing naar het pamflet worden gegeven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – Kenmerkende aspecten van de achttiende eeuw illustreren met een petitie (2 punten)

Gebruik bron 6.
Je kunt met deze petitie verschillende kenmerkende aspecten van de achttiende eeuw illustreren.
2p 11 Toon dit aan voor twee kenmerkende aspecten van de achttiende eeuw.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een petitie uit de achttiende eeuw en je moet aantonen hoe deze petitie twee kenmerkende aspecten van die eeuw illustreert.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerkende aspecten van de achttiende eeuw (Tijdvak 7: Tijd van pruiken en revoluties, 1700-1800) kennen. Specifiek moet je weten dat 'rationeel optimisme en een 'verlicht denken' dat wordt toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen' en 'de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap' belangrijke aspecten van deze periode zijn. Je moet ook de context van de achttiende eeuw in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden kennen, inclusief de rol van de stadhouder en discussies over de machtsverdeling en grondwetten.

Wat moet je kunnen: Je moet een bron (petitie) analyseren op het standpunt van de auteur(s) of demonstranten. Je moet de inhoud van de bron kunnen koppelen aan relevante kenmerkende aspecten van een specifiek tijdvak (de achttiende eeuw). Je moet een argumentatie kunnen formuleren die aantoont hoe de bron de gekozen kenmerkende aspecten illustreert.

Waar op letten: Let goed op de kritiek die in de petitie wordt geuit, bijvoorbeeld op de macht van de stadhouder of het ontbreken van een grondwettelijke relatie tussen burgers en bestuurders. Verbind deze kritiek direct met de kern van de kenmerkende aspecten. Zorg ervoor dat je twee verschillende kenmerkende aspecten benoemt en toelicht.

Kernbegrippen: kenmerkende aspecten, achttiende eeuw, Verlichting, democratische revoluties, stadhouder, petitie, verlichting

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Analyse van een prent over Napoleons machtsovername (3 punten)

Gebruik bron 7.
Chataignier geeft een mening weer over een recente verandering in het bestuur van Frankrijk.
3p 12 Geef aan:
– naar aanleiding van welke bestuurlijke verandering de prent is gemaakt, en
– welke mening Chataignier over deze verandering weergeeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een prent voorgelegd die een mening weergeeft over een bestuurlijke verandering in Frankrijk. Je moet de historische gebeurtenis identificeren die de aanleiding vormde voor de prent en de mening van de maker over deze verandering beschrijven, ondersteund met een verwijzing naar de prent.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Napoleon Bonaparte de macht in Frankrijk heeft overgenomen, waarbij hij het Directoire afschafte. Je moet de context van de Franse Revolutie en de daaropvolgende politieke instabiliteit kennen om de betekenis van deze staatsgreep te begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (prent) analyseren op de boodschap en het standpunt van de maker. Je moet de prent kunnen koppelen aan een specifieke historische gebeurtenis (bestuurlijke verandering). Je moet de mening van de maker kunnen formuleren en deze mening kunnen onderbouwen met specifieke elementen uit de prent.

Waar op letten: Let erop dat je de bestuurlijke verandering (Napoleons staatsgreep en afschaffing van het Directoire) correct benoemt. Zorg ervoor dat je de mening van Chataignier duidelijk formuleert en deze mening specifiek ondersteunt met een element uit de prent, zoals een afgebeelde actie van Napoleon of een opschrift.

Kernbegrippen: Napoleon Bonaparte, Directoire, Franse Revolutie, staatsgreep, napoleon bonaparte, directoire, franse revolutie

Veelgemaakte fouten:
- De mening van de maker niet ondersteunen met een specifiek element uit de prent.
- De bestuurlijke verandering (staatsgreep van Napoleon) niet correct identificeren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 14 – Verklaring Taiping-opstand en verzwakking Chinees gezag (2 punten)

2p 14 Verklaar: − met een van de gegevens dat de Britten het belangrijk vonden de Taiping te bestrijden, en − met een ander gegeven dat het centrale gezag in China werd verzwakt. Let op: er blijft een gegeven over. Een geschiedenis: In 1868 richtten arbeiders in Amsterdam de vereniging _Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen_ op. Arbeiders die lid werden van deze vereniging legden elke week een klein geldbedrag in. Met dit geld werd er grond gekocht en werden huizen gebouwd. De oprichting van de _Bouwmaatschappij_ paste bij de kenmerkende aspecten 'de opkomst van emancipatiebewegingen' en bij 'discussies over de 'sociale kwestie''.

Wat kun je verwachten: Je moet twee verklaringen geven, elk gebaseerd op een ander gegeven uit de vraag. De eerste verklaring gaat over waarom de Britten de Taiping wilden bestrijden. De tweede verklaring gaat over hoe het centrale gezag in China werd verzwakt. Let op dat je één gegeven ongebruikt laat.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de Taiping-opstand (1850-1864) kennen, inclusief de rol van Hong Xiuquan en zijn claim op de keizerstitel. Je moet weten wat de belangen van de Britten waren in China, met name met betrekking tot de opiumhandel. Je moet de positie van de Qing-dynastie kennen en begrijpen hoe buitenlandse inmenging en interne opstanden het centrale gezag konden verzwakken.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gegevens analyseren en deze koppelen aan bredere historische context. Je moet oorzaak-gevolgrelaties formuleren. Je moet specifiek de relevantie van elk gegeven kunnen beoordelen voor de twee gevraagde verklaringen.

Waar op letten: Je moet ervoor zorgen dat je voor elke verklaring een *ander* gegeven gebruikt. Als je hetzelfde gegeven tweemaal gebruikt, krijg je alleen punten voor de eerste correcte toepassing. Je moet één gegeven overhouden.

Kernbegrippen: Taiping-opstand, Qing-dynastie, Britse handel, opiumhandel, taiping-opstand, qing-dynastie, britse handel, centraal gezag

Veelgemaakte fouten:
- Hetzelfde gegeven tweemaal gebruiken voor beide deelvragen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – VWO Geschiedenis Examen 2024 periode 1, vraag 15 (2 punten)

Een geschiedenis:
In 1868 richtten arbeiders in Amsterdam de vereniging _Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen_ op. Arbeiders die lid werden van deze vereniging legden elke week een klein geldbedrag in. Met dit geld werd er grond gekocht en werden huizen gebouwd.
De oprichting van de _Bouwmaatschappij_ paste bij de kenmerkende aspecten 'de opkomst van emancipatiebewegingen' en bij 'discussies over de 'sociale kwestie''.

2p 15 Geef voor elk kenmerkend aspect apart aan waardoor de oprichting van de _Bouwmaatschappij_ erbij paste.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een korte tekst over de oprichting van de Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen in 1868. Je moet uitleggen hoe deze oprichting past bij twee specifieke kenmerkende aspecten.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerkende aspecten 'de opkomst van emancipatiebewegingen' en 'discussies over de sociale kwestie' kunnen definiëren en toepassen. Je moet weten dat de Bouwmaatschappij een voorbeeld is van zelforganisatie van arbeiders in de 19e eeuw om hun woonomstandigheden te verbeteren. Je moet de context van Tijdvak 8: Tijd van burgers en stoommachines (1800-1900) kennen, waarin de industriële revolutie leidde tot de sociale kwestie en de opkomst van emancipatiebewegingen.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen (oprichting Bouwmaatschappij) kunnen koppelen aan kenmerkende aspecten. Je moet voor elk kenmerkend aspect apart een duidelijke uitleg kunnen geven waarom de gebeurtenis erbij past. Je moet oorzaak-gevolg relaties kunnen formuleren, waarbij je de acties van de arbeiders (zelforganisatie, inleggen geld, huizen bouwen) verbindt met de kenmerkende aspecten (emancipatie, oplossing sociale kwestie).

Waar op letten: Je moet de twee kenmerkende aspecten ('de opkomst van emancipatiebewegingen' en 'discussies over de sociale kwestie') apart toelichten. Het is niet voldoende om alleen te benoemen dat het past; je moet de link uitleggen met concrete argumenten die voortkomen uit de beschrijving van de Bouwmaatschappij.

Kernbegrippen: Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen, emancipatiebewegingen, sociale kwestie, zelforganisatie arbeiders, bouwmaatschappij tot verkrijging van eigen woningen, tijdvak 8

Veelgemaakte fouten:
- De twee kenmerkende aspecten moeten apart worden toegelicht.
- Alleen benoemen dat het past is onvoldoende; de link moet worden uitgelegd.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – Toelichting betreden Verboden Stad door buitenlandse troepen (3 punten)

Gebruik bron 9.
De aanwezigheid van buitenlandse troepen gaat in tegen de Chinese traditie dat alleen de keizerlijke familie en hun bedienden de Verboden Stad mogen betreden.
3p 16 Licht dit toe door:
− vanuit het confucianisme te verklaren dat het iedereen die niet behoort tot de keizerlijke familie verboden is de Verboden Stad te betreden, en
− met een historische gebeurtenis uit 1900 uit te leggen dat de Achtlandenalliantie besluit de Verboden Stad te betreden.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom het betreden van de Verboden Stad door buitenlandse troepen ingaat tegen de Chinese traditie, door twee aspecten toe te lichten: de confucianistische reden voor het verbod voor burgers en de historische reden voor het besluit van de Achtlandenalliantie om de stad te betreden in 1900.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat volgens het confucianisme de keizer de vertegenwoordiger of belichaming van god is, en daarmee de hoogste in de hiërarchie, waardoor het burgers verboden is zich in zijn nabijheid te begeven in de Verboden Stad. Je moet ook weten dat in 1900 de Bokseropstand plaatsvond en dat de Achtlandenalliantie de Verboden Stad binnentrad om de keizerlijke dynastie/keizerin-weduwe Cixi te straffen voor haar steun aan de Bokseropstand.

Wat moet je kunnen: Je moet een verklaring geven vanuit het confucianisme over het verbod voor burgers om de Verboden Stad te betreden. Je moet een historische gebeurtenis uit 1900 (de Bokseropstand) gebruiken om uit te leggen waarom de Achtlandenalliantie besloot de Verboden Stad te betreden, specifiek door de steun van keizerin-weduwe Cixi aan de opstand te benoemen als reden voor de straf.

Waar op letten: Let erop dat je bij de tweede deelvraag expliciet de steun van keizerin-weduwe Cixi aan de Bokseropstand noemt als de reden waarom de Achtlandenalliantie de Verboden Stad binnentrad om de keizerlijke dynastie te straffen. Zonder deze koppeling krijg je geen punten voor dat deel.

Kernbegrippen: confucianisme, Verboden Stad, Bokseropstand, Achtlandenalliantie, Cixi, verboden stad, bokseropstand, achtlandenalliantie, cixi

Veelgemaakte fouten:
- Niet uitleggen dat de aanval op de Verboden Stad een straf was voor de steun van keizerin Cixi aan de Bokseropstand.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 17 – Propaganda-analyse van de Bokseropstand (2 punten)

Gebruik bron 9 opnieuw.
Deze foto kan zowel door de Achtlandenalliantie als door de Chinese regering in hun propagandacampagnes worden gebruikt.
2p 17 Noem voor de Achtlandenalliantie en voor de Chinese regering de boodschap die zij met deze foto kunnen overbrengen.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een historische foto en formuleert twee verschillende propagandaboodschappen, één vanuit het perspectief van de Achtlandenalliantie en één vanuit het perspectief van de Chinese regering, die met deze foto kunnen worden overgebracht.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de Bokseropstand (1899-1901) kennen, inclusief de rol van de Achtlandenalliantie en de Chinese regering (met name keizerin-weduwe Cixi). Je moet weten wat propaganda is en hoe het wordt ingezet om een bepaald standpunt over te brengen. Je moet de betekenis van de Verboden Stad als symbool van Chinese soevereiniteit en traditie kennen in de context van het modern imperialisme.

Wat moet je kunnen: Je analyseert een historische bron (foto) op inhoud en context. Je interpreteert de foto vanuit verschillende perspectieven (Achtlandenalliantie en Chinese regering). Je formuleert plausibele propagandaboodschappen die passen bij de belangen en doelen van elk van deze partijen, gebaseerd op de visuele informatie van de foto en je historische kennis. Je koppelt de inhoud van de bron aan bredere historische ontwikkelingen zoals het modern imperialisme.

Waar op letten: Let erop dat je voor beide partijen (Achtlandenalliantie en Chinese regering) een aparte en specifieke propagandaboodschap formuleert. Zorg ervoor dat de boodschappen daadwerkelijk als propaganda kunnen dienen en direct afleidbaar zijn uit de foto in combinatie met de historische context. Vermijd algemene uitspraken die niet specifiek zijn voor de foto of de partij.

Kernbegrippen: propaganda, Achtlandenalliantie, Bokseropstand, Verboden Stad, modern imperialisme, achtlandenalliantie, bokseropstand, verboden stad

Veelgemaakte fouten:
- Geen aparte boodschap voor beide partijen noemen.
- Een boodschap formuleren die niet als propaganda kan worden gezien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/17

## Vraag 19 – Duits buitenlands beleid en het Verdrag van Locarno (1 punt)

1p 19 Noem het buitenlands beleid van Duitsland waarbij dit verdrag aansloot. De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Chinese keizer Puyi staan in willekeurige volgorde: 1 Mao liet Puyi in een gevangenis heropvoeden tot een communistische modelburger van de pas opgerichte Volksrepubliek China. 2 Nadat tijdens de Grote Noordelijke Veldtocht de tombe van Cixi werd verwoest, ontstak Puyi in grote woede en deed uitgebreid zijn beklag. 3 Puyi moest zijn paleis verlaten op bevel van de plaatselijke militaire bevelhebber Feng, die daarna Sun Yat-sen naar Peking haalde. 4 Puyi werd door Japan benoemd als keizer van Mantsjoerije. 5 Sovjettroepen namen Puyi gevangen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. 6 Tijdens de Culturele Revolutie werden bezittingen van Puyi, zoals zijn sofa en bureau, in beslag genomen.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het buitenlands beleid van Duitsland in relatie tot een specifiek verdrag.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het Verdrag van Locarno (1925) inhield en welk Duits buitenlands beleid hierbij aansloot. Je moet de 'verzoeningspolitiek' van Duitsland na de Eerste Wereldoorlog kennen, inclusief het doel om vertrouwen te winnen en de erkenning van de westgrenzen zoals vastgelegd in het Verdrag van Versailles.

Wat moet je kunnen: Je moet een specifiek buitenlands beleid kunnen benoemen dat past bij een historisch verdrag.

Waar op letten: Let goed op de periode na de Eerste Wereldoorlog en de pogingen van Duitsland om weer geaccepteerd te worden in de internationale politiek.

Kernbegrippen: Verdrag van Locarno, verzoeningspolitiek, Duits buitenlands beleid, verdrag van locarno, duits buitenlands beleid, verdrag van versailles, eerste wereldoorlog

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 20 – Chronologische volgorde van gebeurtenissen in het leven van Puyi (2 punten)

De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Chinese keizer Puyi staan in willekeurige volgorde:
1 Mao liet Puyi in een gevangenis heropvoeden tot een communistische modelburger van de pas opgerichte Volksrepubliek China.
2 Nadat tijdens de Grote Noordelijke Veldtocht de tombe van Cixi werd verwoest, ontstak Puyi in grote woede en deed uitgebreid zijn beklag.
3 Puyi moest zijn paleis verlaten op bevel van de plaatselijke militaire bevelhebber Feng, die daarna Sun Yat-sen naar Peking haalde.
4 Puyi werd door Japan benoemd als keizer van Mantsjoerije.
5 Sovjettroepen namen Puyi gevangen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.
6 Tijdens de Culturele Revolutie werden bezittingen van Puyi, zoals zijn sofa en bureau, in beslag genomen.
2p 20 Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Wat kun je verwachten: Je krijgt zes gebeurtenissen uit het leven van de Chinese keizer Puyi in willekeurige volgorde. Je moet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde plaatsen, van vroeger naar later, door alleen de nummers te noteren.

Wat moet je kennen: Je moet de belangrijkste gebeurtenissen en hun chronologie in het leven van Puyi kennen, inclusief de context van de Chinese geschiedenis in de 20e eeuw. Dit omvat de val van de Qing-dynastie, de periode van de krijgsheren, de opkomst van het nationalisme (Sun Yat-sen), de Japanse expansie (Mantsjoerije), de Tweede Wereldoorlog, de oprichting van de Volksrepubliek China (Mao) en de Culturele Revolutie.

Wat moet je kunnen: Je moet historische gebeurtenissen chronologisch kunnen ordenen. Je moet de context van elke gebeurtenis kunnen plaatsen binnen de bredere Chinese geschiedenis van de 20e eeuw om de juiste volgorde te bepalen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke jaartallen of periodes die bij elke gebeurtenis horen. Een incorrecte volgorde van zelfs één gebeurtenis kan leiden tot puntenverlies. Als je één foutief geplaatst nummer weglaat en de rest van de reeks is correct, krijg je nog 1 scorepunt.

Kernbegrippen: Puyi, China, chronologie, puyi, china, 20e eeuw, qing-dynastie, volksrepubliek china

Veelgemaakte fouten:
- Incorrecte volgorde van gebeurtenissen.
- De opmerking in het CV over deelpunten bij één fout is een specifieke scoreregel die correct toegepast moet worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/20

## Vraag 21 – Nationaalsocialisme in de praktijk (2 punten)

Gebruik bron 11.
Met getuigenis 1 kun je 'het in praktijk brengen van nationaalsocialisme' illustreren.
2p 21 Toon dit aan, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de getuigenis.

Wat kun je verwachten: Je moet aantonen hoe getuigenis 1 uit bron 11 het in praktijk brengen van het nationaalsocialisme illustreert. Je ondersteunt je antwoord met een specifieke verwijzing naar de getuigenis.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van het nationaalsocialisme kennen, zoals geweld, discriminatie en antisemitisme. Je moet weten wat de NSDAP is en wat hun ideologie inhield. Je moet de historische context van het nationaalsocialisme kunnen plaatsen.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (getuigenis) analyseren en interpreteren. Je moet specifieke informatie uit de bron kunnen selecteren die een historisch concept (nationaalsocialisme) illustreert. Je moet een argument formuleren en dit onderbouwen met een concrete verwijzing naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voorbeeld van 'het in praktijk brengen van nationaalsocialisme' duidelijk is en dat de verwijzing naar de getuigenis dit voorbeeld direct ondersteunt. Zorg dat je een specifiek detail uit de getuigenis gebruikt, zoals het uitschelden voor 'Jodenlummel' of het slaan van een inwoner, om je bewering te staven.

Kernbegrippen: nationaalsocialisme, NSDAP, antisemitisme, nsdap

Veelgemaakte fouten:
- De verwijzing naar de getuigenis moet passen bij het genoemde voorbeeld van het in de praktijk brengen van het nationaalsocialisme om een punt te krijgen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/21

## Vraag 22 – Analyse van getuigenissen over denazificatie (3 punten)

3p 22 Licht deze getuigenissen toe door: – hiermee aan te tonen dat de geallieerden werken aan denazificatie, en – te beredeneren vanuit getuigenis 1 waardoor de geallieerden kunnen twijfelen aan de betrouwbaarheid van getuigenis 2. Gebruik bron 12. Valtman geeft een mening weer over de economie in het Westen en over de politieke verhoudingen in het Oostblok.

Wat kun je verwachten: Je analyseert twee getuigenissen over een persoon, Willy Bendorf, in de context van denazificatie na de Tweede Wereldoorlog. Je toont aan dat de geallieerden werken aan denazificatie en je beredeneert waarom de geallieerden kunnen twijfelen aan de betrouwbaarheid van één van de getuigenissen, gebaseerd op de andere getuigenis.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat denazificatie inhoudt: het proces van de geallieerden om de Duitse samenleving, cultuur, pers, economie, justitie en politiek te zuiveren van elke invloed van het nationaalsocialisme. Je moet de context van de geallieerde bezetting van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog kennen. Je moet de aard van het nationaalsocialisme en de NSDAP kennen om de beschuldigingen in de getuigenissen te begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet bronnen kunnen analyseren en interpreteren, specifiek getuigenissen. Je moet historische begrippen, zoals 'denazificatie', kunnen toepassen op concrete situaties. Je moet een logische redenering kunnen opbouwen en formuleren, waarbij je de inhoud van verschillende bronnen (getuigenissen 1 en 2) met elkaar verbindt om een conclusie te trekken over bronbetrouwbaarheid. Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen leggen tussen de inhoud van de getuigenissen en de intenties van de geallieerden.

Waar op letten: Let erop dat je de link tussen het verzamelen van getuigenissen en denazificatie duidelijk maakt. Zorg ervoor dat je redenering over de twijfel aan de betrouwbaarheid van getuigenis 2 specifiek gebaseerd is op de informatie uit getuigenis 1 (Bendorf bevoordeelde NSDAP-leden), en niet op een algemene aanname over onbetrouwbaarheid.

Kernbegrippen: denazificatie, bronbetrouwbaarheid, geallieerden, nationaalsocialisme, tweede wereldoorlog

Veelgemaakte fouten:
- De redenering voor de onbetrouwbaarheid van getuigenis 2 moet specifiek gebaseerd zijn op de inhoud van getuigenis 1 (Bendorf bevoordeelde NSDAP-leden), en niet een algemene aanname zijn.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/22

## Vraag 23 – Mening Valtman over economie Westen en politieke verhoudingen Oostblok (4 punten)

Gebruik bron 12.
Valtman geeft een mening weer over de economie in het Westen en over de politieke verhoudingen in het Oostblok.
4p 23 Leg voor beide onderdelen uit welke mening Valtman weergeeft, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Wat kun je verwachten: Je analyseert bron 12, een spotprent van Valtman. Je legt voor twee onderdelen uit welke mening Valtman weergeeft: over de economie in het Westen en over de politieke verhoudingen in het Oostblok. Je ondersteunt je antwoord telkens met een verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet de context van de Koude Oorlog kennen, inclusief de economische en politieke verhoudingen tussen het Westen (met de EEG) en het Oostblok (onder leiding van de Sovjet-Unie). Je moet weten wat de EEG is en wat de relatie was tussen de Sovjet-Unie en landen als de DDR.

Wat moet je kunnen: Je analyseert een spotprent om de mening van de tekenaar te achterhalen. Je identificeert de standpunten van de tekenaar over de economie in het Westen en de politieke situatie in het Oostblok. Je formuleert deze meningen duidelijk en ondersteunt ze met specifieke verwijzingen naar elementen in de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voor beide onderdelen (economie Westen en politieke verhoudingen Oostblok) een aparte mening formuleert en deze telkens ondersteunt met een correcte, specifieke verwijzing naar de bron. Zorg ervoor dat de mening en de verwijzing bij elkaar passen.

Kernbegrippen: EEG, Oostblok, Koude Oorlog, economische groei, politieke verhoudingen, Sovjet-Unie, DDR, eeg, oostblok, koude oorlog, sovjet-unie, ddr

Veelgemaakte fouten:
- De mening en de verwijzing naar de bron moeten beide correct zijn om de punten voor de verwijzing te krijgen.
- Voor elk van de twee onderdelen (economie West, politiek Oostblok) moet een aparte mening met ondersteuning worden gegeven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/23

## Vraag 24 – Analyse van Brandt's Ostpolitik en doelgroep (4 punten)

4p 24 Leg uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron: – welke angst over de Ostpolitik Brandt onder de bevolking in de BRD wil wegnemen, en – welke doelgroep in de BRD Brandt in dit fragment in het bijzonder toespreekt. Een geschiedenis: In 1978 besloten boeren uit het Chinese dorp Xiaogang in de provincie Anhui om land dat gemeenschappelijk werd verbouwd op te delen en elk een eigen deel te bebouwen. De landbouwopbrengsten in Xiaogang stegen daarna spectaculair. In 1979 verdedigde de partijsecretaris van de provincie Anhui de boeren openlijk tegen maoïstische kritiek.

Wat kun je verwachten: Je legt uit welke angst over de Ostpolitik Brandt wil wegnemen bij de bevolking van de BRD en welke specifieke doelgroep hij in het fragment toespreekt. Je gebruikt hiervoor telkens een andere verwijzing naar bron 13.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de Ostpolitik van Willy Brandt inhield en wat de context was van de relaties tussen de BRD en Oost-Europese landen. Je moet ook bekend zijn met de term 'Heimatvertriebenen' en hun positie in de BRD na de Tweede Wereldoorlog.

Wat moet je kunnen: Je analyseert bron 13 om de intenties van de auteur (Brandt) te achterhalen. Je identificeert de angst die Brandt wil wegnemen en de doelgroep die hij aanspreekt. Je formuleert een uitleg en ondersteunt deze met twee verschillende, passende verwijzingen naar de bron.

Waar op letten: Let erop dat je voor beide delen van de vraag (angst en doelgroep) een *andere* verwijzing naar bron 13 gebruikt. Zorg ervoor dat de verwijzingen specifiek en passend zijn bij je uitleg.

Kernbegrippen: Ostpolitik, Willy Brandt, BRD, Heimatvertriebenen, ostpolitik, willy brandt, brd, heimatvertriebenen

Veelgemaakte fouten:
- Dezelfde verwijzing naar de bron gebruiken voor beide deelvragen.
- Geen passende verwijzing naar de bron geven voor de genoemde angst of doelgroep.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/24

## Vraag 25 – Maoïstische kritiek en koerswijziging in China (1978-1979) (2 punten)

Een geschiedenis:
In 1978 besloten boeren uit het Chinese dorp Xiaogang in de provincie Anhui om land dat gemeenschappelijk werd verbouwd op te delen en elk een eigen deel te bebouwen. De landbouwopbrengsten in Xiaogang stegen daarna spectaculair. In 1979 verdedigde de partijsecretaris van de provincie Anhui de boeren openlijk tegen maoïstische kritiek.
2p 25 Geef aan:
– welke maoïstische kritiek kon worden gegeven op het initiatief van de boeren uit Xiaogang, en
– welke koerswijziging, die kort daarvoor werd ingevoerd in China, door de partijsecretaris van Anhui werd gesteund.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een korte tekst over een initiatief van Chinese boeren in 1978 en de reactie daarop. Je moet twee dingen aangeven: welke kritiek maoïsten konden hebben op dit initiatief, en welke recente koerswijziging in China door een partijsecretaris werd gesteund.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het maoïsme inhoudt, met name met betrekking tot landbouw en economie (collectivisatie, afwijzing van particulier bezit/kapitalisme). Je moet ook de 'Vier Moderniseringen' van Deng Xiaoping kennen, die na de dood van Mao werden ingevoerd en een koerswijziging inhielden richting meer economische vrijheid, inclusief in de landbouw.

Wat moet je kunnen: Je moet de historische context van de Chinese politiek en economie in de late jaren 70 kunnen toepassen. Je moet specifieke kritiek kunnen formuleren vanuit een ideologisch perspectief (maoïsme) en een recente politieke koerswijziging kunnen identificeren en benoemen.

Waar op letten: Let op dat je de maoïstische kritiek specifiek formuleert, bijvoorbeeld door te verwijzen naar het nastreven van particuliere inkomsten of het breken met de collectivisatie van land. Een algemeen antwoord zoals 'het gaat in tegen het communisme' is onvoldoende. Zorg er ook voor dat je de juiste koerswijziging benoemt, namelijk de Vier Moderniseringen van Deng Xiaoping.

Kernbegrippen: Maoïsme, Deng Xiaoping, Vier Moderniseringen, communisme, kapitalisme, maoïsme, deng xiaoping, vier moderniseringen

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen antwoord zoals 'het initiatief gaat in tegen het communisme' is onvoldoende; het antwoord moet specifiek ingaan op de inhoud van de maoïstische kritiek (bijv. het streven naar particuliere inkomsten of het breken met de collectivisatie van land).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/25

## Vraag 26 – Analyse van sociaal-culturele verandering en traditionele rollenpatronen in de tweede helft van de twintigste eeuw (3 punten)

Gebruik bron 14.
Je besluit dit artikel te gebruiken voor een onderzoek naar sociaal-culturele veranderingsprocessen in Nederland in de tweede helft van de twintigste eeuw.
3p 26 Licht je besluit toe door aan te geven:
– welk sociaal-cultureel veranderingsproces je met dit fragment kunt onderzoeken, en
– met een verwijzing naar de bron dat dit artikel ook gebruikt kan worden om het traditionele rollenpatroon te onderzoeken.

Wat kun je verwachten: Je analyseert een bron over sociaal-culturele veranderingsprocessen in Nederland in de tweede helft van de twintigste eeuw. Je moet een specifiek sociaal-cultureel veranderingsproces benoemen dat je met de bron kunt onderzoeken. Daarnaast toon je aan, met een verwijzing naar de bron, hoe het artikel ook gebruikt kan worden om het traditionele rollenpatroon te onderzoeken.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat sociaal-culturele veranderingsprocessen zijn, specifiek in de context van Nederland in de tweede helft van de twintigste eeuw. Je moet het kenmerkend aspect 'De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw leidde tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen' kennen. Je moet de veranderingen in de positie van vrouwen in deze periode kunnen benoemen, zoals toenemende mobiliteit, zelfstandigheid en zelfbewustzijn. Je moet ook het concept van het traditionele rollenpatroon tussen mannen en vrouwen kunnen herkennen en beschrijven.

Wat moet je kunnen: Je analyseert een bron (artikel) op de inhoud. Je identificeert en benoemt een relevant sociaal-cultureel veranderingsproces. Je herkent en beschrijft het traditionele rollenpatroon zoals dat in de bron naar voren komt. Je koppelt specifieke fragmenten uit de bron aan zowel het veranderingsproces als het traditionele rollenpatroon. Je formuleert een heldere toelichting op je besluit, ondersteund met bewijs uit de bron.

Waar op letten: Let erop dat je een *sociaal-cultureel* veranderingsproces benoemt en niet een economisch proces zoals toenemende welvaart. Zorg ervoor dat je verwijzing naar de bron voor het traditionele rollenpatroon specifiek en correct is, en een duidelijk voorbeeld van dit patroon bevat.

Kernbegrippen: sociaal-culturele verandering, positie van de vrouw, traditioneel rollenpatroon, tweede helft 20e eeuw, kenmerkend aspect

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van economische verandering (welvaart) met sociaal-culturele verandering.
- Een onjuiste verwijzing naar de bron geven voor het traditionele rollenpatroon.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2024/tijdvak-1/vraag/26

## Vragen in dit examen

### Vraag 13 – Argumentatie met bronverwijzing over de Taiping-opstand

Wat kun je verwachten: Je moet voor twee conclusies over de Taiping-opstand een argument geven. Elk argument moet je onderbouwen met een verschillende verwijzing naar de bron.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van de Taiping-opstand in China, inclusief de achtergrond, doelen en het verloop ervan. Je moet de drie gegeven feiten over de Taiping-opstand kunnen interpreteren in relatie tot mogelijke conclusies.

Wat moet je kunnen: Je moet historische argumenten kunnen formuleren. Je moet bronnen kunnen analyseren en specifieke, verschillende verwijzingen naar de bron kunnen gebruiken om je argumenten te onderbouwen. Je moet de gegeven informatie kritisch kunnen beoordelen en koppelen aan mogelijke conclusies.

Waar op letten: Let erop dat je voor elke conclusie een ander argument formuleert. Zorg ervoor dat je voor elk argument een unieke en relevante verwijzing naar de bron gebruikt. Als je dezelfde verwijzing tweemaal gebruikt, krijg je daarvoor maar één keer punten.

Kernbegrippen: taiping-opstand, china, kolonialisme, imperialisme

### Vraag 18 – Analyse van Nederlands gezag en verzet op Celebes

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het Nederlandse gezag in een artikel wordt onderbouwd en waarom een beschreven gebeurtenis het verzet op Celebes niet zal verminderen. Je antwoord moet bestaan uit twee delen, waarbij je voor elk deel een argument geeft en dit argument koppelt aan de inhoud van het artikel.

Wat moet je kennen: Je moet kennis hebben van het Nederlands kolonialisme en imperialisme in de negentiende en twintigste eeuw, in het bijzonder in Nederlands-Indië. Je moet weten wat nationalisme en superioriteitsgevoelens inhouden en hoe deze werden ingezet om koloniaal gezag te legitimeren. Je moet ook begrijpen hoe vernedering en het afnemen van culturele symbolen (zoals rijkssieraden) kunnen leiden tot verzet tegen een overheersende macht.

Wat moet je kunnen: Je moet een historische bron (een artikel) kunnen analyseren op de argumenten die worden gebruikt om een standpunt te onderbouwen. Je moet oorzaak-gevolgrelaties kunnen formuleren, specifiek hoe bepaalde acties van de kolonisator (Nederland) leiden tot een reactie (verzet) van de gekoloniseerde bevolking (Boniërs op Celebes). Je moet je uitleg kunnen onderbouwen met concrete verwijzingen naar de brontekst.

Waar op letten: Je moet voor beide onderdelen van de vraag een argument formuleren en dit argument specifiek koppelen aan de inhoud van bron 10. Zonder deze combinatie van argument en bronverwijzing krijg je geen punten.

Kernbegrippen: boniërs, celebes, verzet tegen imperialisme, nederlands gezag, nationalisme, superioriteitsgevoel, vernedering

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2024
tijdvak 1
dinsdag 21 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-24-1-o

### Pagina 2

Deze pagina is een opgavepagina van een geschiedenisexamen en bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, met uitzondering van de paginanummering en de 'lees verder' indicatie. De pagina is opgedeeld in twee hoofdsecties: 'Door de tijd heen' en 'Prehistorie en oudheid', wat wijst op een brede historische dekking. 
De sectie 'Door de tijd heen' presenteert zes korte beschrijvingen van koningen met hun bijnamen en specifieke historische gebeurtenissen of karakteristieken (Filips IV, Manuel I, Frederik I, Joseph Bonaparte, Koning Harald, Lodewijk XVI). De student wordt gevraagd om deze koningen in de juiste chronologische volgorde te plaatsen, wat kennis van historische periodes en chronologie vereist. 
De sectie 'Prehistorie en oudheid' bevat twee opdrachten. Vraag 2 verwijst naar 'bron 1' (die niet op deze pagina is opgenomen) en vraagt de student om een bewering over de betrouwbaarheid van de beschrijving van Valerianus door Lactantius uit te leggen. Dit vereist kritische evaluatie van historische bronnen. Vraag 3 geeft twee gegevens over een reliëf van Koning Sjapoer (ook verwijzend naar 'bron 1') en vraagt de student om enerzijds aan te geven welk kenmerkend aspect van de geschiedenis met het eerste gegeven (referentie aan Romeinse afbeeldingen) wordt geïllustreerd, en anderzijds welke propagandaboodschap Sjapoer wilde overbrengen met het tweede gegeven (Sjapoer te paard met knielende Valerianus). Dit vereist analyse van beelden als bronnen en kennis van historische contexten en concepten zoals propaganda. De puntenverdeling per vraag (2p) is aangegeven.

### Pagina 3

Dit is een examenpagina met opgaven voor het vak geschiedenis, specifiek gericht op de 'Middeleeuwen' en de 'Vroegmoderne tijd'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren; het bestaat uitsluitend uit tekst. De opgaven zijn genummerd (4, 5, 6, 7) en geven aan hoeveel punten ermee te verdienen zijn (3p, 2p, 4p). Elke opgave verwijst naar een specifieke 'bron' (bron 2, bron 3, bron 4) die vermoedelijk op eerdere pagina's is gepresenteerd en die de student moet gebruiken voor het beantwoorden van de vragen. 

De wiskundige/wetenschappelijke concepten ontbreken, aangezien het een geschiedenisexamen betreft. In plaats daarvan komen historische concepten aan bod, zoals 'Romeinse voorbeelden van steden', 'verspreiding van het christendom', 'Vlaamse economie in de twaalfde eeuw', 'succesvol handeldrijven', 'positie van bankiers', 'ridderorden', 'veranderd wereldbeeld in Europa' en 'Europese expansie'.

Van de student wordt gevraagd om: 
- Opgave 4: Een tekening toe te lichten aan de hand van een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen en te verklaren hoe een psalmenboek de christelijke verspreiding bevorderde, dit alles met gebruik van bron 2. 
- Opgave 5: Aan te tonen dat bron 3 bruikbaar is voor onderzoek naar de Vlaamse economie in de twaalfde eeuw, door de economische positie van Vlaanderen te schetsen en voorwaarden voor succesvol handeldrijven te benoemen. 
- Opgave 6: Te beredeneren hoe Giovanni Arnolfini een belangrijke functie kreeg aan het hof van Filips de Goede en welk politiek motief hieraan ten grondslag lag. 
- Opgave 7: Uit te leggen, met verwijzing naar bron 4, aan welke verandering in het wereldbeeld in Europa de beschrijving bijdraagt en hoe het de snelle Europese expansie bevordert.

### Pagina 4

Dit is een examenpagina met open vragen over geschiedenis en maatschappijleer, onderdeel van een groter examen zoals aangeduid door '4/7' en 'Pagina: 83'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, maar verwijst wel naar 'bron 1', 'bron 5', 'bron 6' en 'bron 7', die op andere pagina's moeten staan en mogelijk dergelijke elementen bevatten, zoals in vraag 12b wordt gesproken over een 'prent'. De wiskundige concepten zijn afwezig, maar er zijn historische en politieke concepten. De vragen behandelen onderwerpen als vroege staatsinrichting (Bazel 1521, Republiek), politieke verandering en continuïteit, oligarchisering, Renaissance, bonum commune, de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd, Verlichting (Montesquieu), en kenmerkende aspecten van de achttiende eeuw en veranderingen in het bestuur van Frankrijk. Van de student wordt gevraagd om deze concepten uit te leggen, te analyseren, te verklaren, aan te tonen en meningen weer te geven, steeds met verwijzing naar de daarvoor bestemde bronnen die niet op deze pagina te zien zijn. De moeilijkheidsgraad van de vragen wordt aangegeven met punten (3p, 4p, 2p).

### Pagina 5

Deze pagina is een opgavepagina uit een geschiedenisexamen met de titel 'Moderne tijd'. De pagina bevat vier genummerde vragen (13 t/m 16), elk met subvragen die verwijzen naar Bron 8 en Bron 9 (die zelf niet op deze pagina zichtbaar zijn maar expliciet genoemd worden). Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen op deze pagina. De tekst behandelt historische concepten en gebeurtenissen uit de moderne tijd, waaronder de abolitionistische beweging, het burgerlijk gezinsideaal (vraag 13), de Taiping-opstand in China, de rol van Britse betrokkenheid en de verzwakking van het centrale gezag (vraag 14), de oprichting van de Amsterdamse 'Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen' in 1868, emancipatiebewegingen en de sociale kwestie (vraag 15), en tot slot het Confucianisme, Chinese tradities betreffende de Verboden Stad en de Achtlandenalliantie/historische gebeurtenissen uit 1900 (vraag 16). Van de student wordt gevraagd om conclusies te argumenteren met verwijzing naar een bron (13), historische gegevens te verklaren en te analyseren (14), de relatie tussen een historische gebeurtenis en kenmerkende aspecten uit te leggen (15), en een historische gebeurtenis toe te lichten vanuit verschillende invalshoeken (Confucianisme en een specifieke historische gebeurtenis) (16). Dit examen test het vermogen van de student om historische bronnen te interpreteren, verbanden te leggen tussen verschillende historische concepten en gebeurtenissen, en kritisch te redeneren over historische contexten.

### Pagina 6

Gebruik bron 9 opnieuw.
Deze foto kan zowel door de Achtlandenalliantie als door de Chinese
regering in hun propagandacampagnes worden gebruikt.
2p 17 Noem voor de Achtlandenalliantie en voor de Chinese regering de
boodschap die zij met deze foto kunnen overbrengen.

Gebruik bron 10.
De strijd die de Boniërs aangaan met de Nederlanders past bij 'vormen
van verzet tegen het West-Europese imperialisme'.
4p 18 Leg uit:
- op welke wijze in dit artikel het Nederlandse gezag wordt onderbouwd,
en
- waardoor de beschreven gebeurtenis het verzet op Celebes niet
verminderd zal hebben.

Eind 1925 werd het Verdrag van Locarno getekend. Hierin erkenden
Duitsland, België en Frankrijk de grenzen die in 1919 waren vastgelegd in
het Verdrag van Versailles. De Duitse minister van buitenlandse zaken
1p 19 zette zich in het bijzonder in voor het tot stand komen van dit verdrag.
Noem het buitenlands beleid van Duitsland waarbij dit verdrag aansloot.

De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Chinese keizer Puyi
staan in willekeurige volgorde:
1 Mao liet Puyi in een gevangenis heropvoeden tot een communistische
modelburger van de pas opgerichte Volksrepubliek China.
2 Nadat tijdens de Grote Noordelijke Veldtocht de tombe van Cixi werd
verwoest, ontstak Puyi in grote woede en deed uitgebreid zijn beklag.
3 Puyi moest zijn paleis verlaten op bevel van de plaatselijke militaire
bevelhebber Feng, die daarna Sun Yat-sen naar Peking haalde.
4 Puyi werd door Japan benoemd als keizer van Mantsjoerije.
5 Sovjettroepen namen Puyi gevangen aan het eind van de
Tweede Wereldoorlog.
6 Tijdens de Culturele Revolutie werden bezittingen van Puyi, zoals zijn
sofa en bureau, in beslag genomen.
2p 20 Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.

Gebruik bron 11.
Met getuigenis 1 kun je 'het in praktijk brengen van nationaalsocialisme'
illustreren.
2p 21 Toon dit aan, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de getuigenis.

VW-1021-a-24-1-0 6/7 lees verder ►►►

### Pagina 7

Dit is een opgavepagina van een examen, gericht op geschiedenis of maatschappijleer. De pagina bevat vier open vragen (vraag 22 t/m 26, waarbij 25 een meerdelige vraag is en 26 ook meerdelige vraag) die refereren aan niet-zichtbare bronnen (Bron 11 t/m 14) en een kort historisch kader over China. Visuele elementen ontbreken op deze specifieke pagina. De vragen behandelen diverse wiskundige en/of wetenschappelijke concepten door te focussen op analyse, interpretatie en redenering van historische gebeurtenissen en politieke concepten. Specifiek omvatten de wetenschappelijke concepten: analyse van getuigenissen (bron 11, denazificatie), interpretatie van politiek-economische meningen (bron 12, Westblok, Oostblok), begrip van politieke strategieën (bron 13, Ostpolitik, Willy Brandt), en analyse van socio-culturele veranderingen (bron 14, traditioneel rollenpatroon) en maatschappelijk-economische veranderingen in communistisch China (vraag 25, Xiaogang, maoïstische kritiek, koerswijziging). Van de student wordt gevraagd om uit te leggen, te beargumenteren, aan te tonen, te beredeneren en te specificeren, telkens met verwijzing naar de betreffende bronnen en een diepgaand begrip van de historische context.