# Eindexamen Geschiedenis VWO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2021
tijd vak 2
dinsdag 15 juni
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-21-2-o

### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende beschrijvingen van het spelen van spelletjes staan in
willekeurige volgorde:
1 De jonge monniken van de eerste kloosters in Noordwest-Europa
moesten bij een spel kegels omverwerpen die de duivel voorstelden.
2 De Spanjaard Diego Durán, die naar het recent ontdekte Amerika
verhuisde, schreef dat bij het Azteekse balspel *ullamaliztli* spelers
soms gewond raakten door de drie kilo wegende bal die ze met
heu-pen en billen over de middenlijn moesten krijgen.
3 In Brussel, dat door de opkomende handel en nijverheid aan het
groeien was, verbood het stadsbestuur het kolven. De houten ballen
die met een stok werden weggeslagen, veroorzaakten te veel schade.
4 In de Griekse stadsstaat Sparta werd het spel *episkuros*, waarbij twee
teams een bal naar elkaar toe schopten of gooiden, erg gewelddadig
gespeeld.
5 Nederlandse schilders beeldden in de Gulden Eeuw spelers van het
boorspel triktrak af als symbool voor spilzucht en zedeloosheid.
6 Soldaten die de grenzen van het uitgestrekte Romeinse Rijk
verdedigden, speelden graag het *ludus latrunculorum*, een militairstrategisch bordspel voor twee spelers.

2p 1 Zet deze beschrijvingen van het spelen van spelletjes in de juiste
chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de
nummers.

Prehistorie en oudheid

Archeologen vonden een stenen gewicht in de vorm van een kikker uit
Babylonië (in het huidige Irak) van omstreeks 1800 voor Christus. Op het
gewicht stond: \"Kikker van tien *minas*, een wettig gewicht van de god
Sjamasj\". De *mina* (ongeveer 500 gram) werd gebruikt om graankorrels af
te wegen.
De vondst van dit gewicht laat zien dat er in Babylonïe in 1800 voor
Christus aan een voorwaarde was voldaan voor het ontstaan van een
vroeg-stedelijke samenleving.

2p 2 Leg uit welke voorwaarde dit is.

Gebruik bron 1.
Een historicus beweert dat de Germaanse invallen een keerpunt vormen
in de geschiedenis van het Romeinse Rijk.
Nuanceer deze bewering door:
– een argument te noemen dat de historicus kan ontlenen aan de
beschrijving van Lampridius
– uit te leggen, met een passende verwijzing naar de bron, dat
Lampridius zelf de invallen in 234 niet als een keerpunt ervaart.

3p 3

VW-1021-a-o 2 / 8 lees verder ▶►►

### Pagina 3

De middeleeuwen

Gebruik bron 2.
Uit de bron kun je afleiden dat na de komst van de moslims sprake is van
continuïteit in de Spaanse samenleving.
Licht dit toe door:
- een voorbeeld van continuïteit te noemen en
- daarmee uit te leggen welk economisch doel Abd al-Aziz nastreeft.

Een anekdote:
In 1146 kreeg abt Bernardus van Clairvaux van paus Eugenius III de
opdracht een preek te houden. Hij moest daarin zeggen: "haast u om voor
uw zonden te boeten door de ongelovigen te verslaan. (...) Christelijke
strijders, Jezus die zijn leven voor u gaf, vraagt nu het uwe ervoor terug.
Deze strijd is u waardig, de strijd waarin het glorieus is te veroveren en
voordelig om te sterven."
Een conclusie: de paus wilde met deze preek een doelstelling van de
katholieke kerk in de late middeleeuwen ondersteunen.
Leg deze conclusie uit met een passend gegeven uit de preek.

Twee fasen in de bouw van de stadsmuren van Maastricht:
1 In 1229 werd begonnen met de bouw van de eerste stenen ommuring
van de stad.
2 Rond 1375 werden nieuwe stadsmuren gebouwd, waarmee de
oppervlakte van de stad verviervoudigde.
Beide fasen van de bouw waren noodzakelijk door de 'opkomst van
handel en ambacht'.
Toon dit voor beide fasen aan met een verschillend argument.

Vroegmoderne tijd

Gebruik bron 3.
Een interpretatie:
Adrianus VI heeft de hulp van Erasmus nodig.
Ondersteun deze interpretatie door aan te geven:
- voor welk conflict Adrianus VI de hulp van Erasmus inroept en
- dat het verzoek verband houdt met de uitkomst van de Rijksdag in
Worms van het jaar daarvoor, en ten slotte
- met een kenmerkend aspect dat de expertise van Erasmus waarop
Adrianus VI een beroep doet, past bij de zestiende eeuw.

VW-1021-a-o 3/8 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studieveleiding Leiden (SSL).

### Pagina 4

Tijdens de middeleeuwen werden de meeste wetten en regels van de stedelijke rechtbanken in de Nederlanden door lokale rechtbanken
uitgevaardigd. Karel V gaf het bevel dat al deze wetten en regels moesten
worden opgeschreven en dat ze pas geldig waren als de Geheime Raad
ze had goedgekeurd.
2p 8 Toon aan dat het bevel van Karel V:
— paste bij zijn centralisatiebeleid in de Nederlanden en
— bijdroeg aan het uitbreken van de Opstand.

Gebruik bron 4.
Kort voor de aanslag op Willem van Oranje wordt een broer van de
Franse koning, de katholieke hertog van Anjou, in het gewest Brabant
ingehuwdigd als soeverein vorst. Er is in de Nederlanden kritiek op de
keuze voor Anjou, maar Willem van Oranje steunt de inhuldiging.
3p 9 Licht de uitgave van het pamflet toe door:
— zonder bron aan te geven welke gebeurtenis uit 1581 de inhuldiging
van Anjou mogelijk maakt en
— uit te leggen dat dit pamflet de keuze voor Anjou als soeverein vorst
moet ondersteunen.

Gebruik bron 5.
In de zeventiende eeuw wordt in twaalf steden in de Republiek een
anatomisch theater gebouwd.
4p 10 Leg uit:
— met een verwijzing naar de bron dat de wetenschappelijke revolutie de
bouw van anatomische theaters wenselijk maakt en
— zonder bron dat de bouw van veel anatomische theaters in juist de
Republiek kan worden verklaard met behulp van een kenmerkend
aspect van de zeventiende eeuw.

Gebruik bron 6.
Een interpretatie:
In deze prent wordt een verklaring weergegeven voor de Spaanse
godsdienstige en politieke onderdrukking.
2p 11 Ondersteun deze interpretatie door met een verwijzing naar de bron uit te
leggen welke verklaring voor de Spaanse onderdrukking hier wordt
gegeven.

In 1615 besloten de Staten van Holland aan Bor (zie bron 6) jaarlijks
600 pond en vrije toegang tot de archieven te geven om het onderzoek
voor zijn historische werk over de Nederlandse Opstand voort te zetten.
Je kunt beweren dat dit besluit de betrouwbaarheid van het boek van Bor
als bron tegelijkertijd vergrootte en verkleinde.
2p 12 Ondersteun beide delen van de bewering met een argument.

VW-1021-a-o 4 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik bron 7.
Een bewering: Kant sluit aan bij een traditie uit de oudheid, maar voegt
daar een verlicht uitgangspunt aan toe.
3p 13 Licht beide delen van de bewering toe door:
– aan te geven bij welke traditie uit de oudheid Kant aansluit en
uit te leggen welk verlicht standpunt hij hieraan toevoegt.
Gebruik bron 8.
Met deze prent wordt een maatregel ondersteund die kort daarvoor in
Frankrijk is genomen.
3p 14 Licht de prent toe door:
– de maatregel naar aanleiding waarvan deze prent is gemaakt te
noemen en
– uit te leggen welk argument vóór de aanname van de maatregel de
tekenaar weergeeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
passend gegeven uit de bron.

Moderne tijd

Gebruik bron 9.
Je beweert dat Siebenpfeiffer:
1 kritiek geeft op maatregelen van het Congres van Wenen en
2 vooruit loopt op ideeën van het Frankfurter Parlement.
4p 15 Leg beide beweringen uit.

De volgende studentenprotesten uit de negentiende en twintigste eeuw
staan in willekeurige volgorde:
1 Berlijnse studenten gooiden rotte eieren naar leden van de regering uit
onvrede over de strenge bepalingen in het Verdrag van Versailles.
2 Chinese studenten die beïnvloed waren door de hervormingen van
Gorbatsjov in de Sovjet-Unie eisten op het Plein van de Hemelse
Vrede in Peking meer vrijheid en democratie.
3 Leidse studenten gingen in staking toen de hoogleraar Cleveringa
werd gearresteerd vanwege zijn protest tegen het ontslag van alle
Joodse hoogleraren van de universiteit.
4 Studenten uit heel Duitsland kwamen bij elkaar op het kasteel
Wartburg om te protesteren tegen het opheffen van de burgerrechten
tijdens de Restauratie.
5 Studenten werden tijdens een demonstratie in Budapest beschoten
door de geheime politie, waarna in Hongarije een grote anti-Russische
opstand uitbrak.
6 Vier studenten van Kent State University in Ohio werden
doodgeschoten tijdens een demonstratie tegen de Amerikaanse
deelname aan de oorlog in Vietnam.
2p 16 Zet deze studentenprotesten in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.

VW-1021-a-o

### Pagina 6

In 1878 werden in Nederland twee volkspetities gehouden, die in totaal
door bijna 500.000 burgers werden ondertekend. In de petities werd
koning Willem III opgeroepen om een nieuwe onderwijswet niet te
ondertekenen.
Twee passages uit een van deze petities:
1 Sire, zal dat goed voor Uw land en volk zijn, als men in Nederland
geen 'School met den Bijbel' [school met christelijk uitgangspunt] meer
voor zijn kinderen zal kunnen hebben? Wij vragen dit uit liefde voor
het volk Gods.
2 Met het oog op die goddeloze figuren die oproepen tot opstand, die
onophoudelijk tegen de rijken schreeuwen om de armen nog
ontevredener te maken, vragen wij U, Majesteit, teken deze wet nooit.
Nooit Sire, nooit.

4p 17 Leg uit, telkens met een verwijzing naar een passage:
– door welke politiek-maatschappelijke stroming het initiatief voor deze
petitie werd genomen en
– tegen de opkomst van welke politieke stroming de petitie zich in deze
passages vooral richtte.

Gebruik bron 10.
Wilhelm II krijgt in Duitsland veel kritiek op zijn beslissing Bismarck te
ontslaar.
3p 18 Licht dit toe door:
– zonder bron met een politiek argument de kritiek op het ontslag te
verklaren en
– uit te leggen welk kritiekpunt de tegenstanders van het ontslag aan
deze bron kunnen ontlenen, ondersteund door een passende
verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 10.
2p 19 Stel: je doet een onderzoek naar de motieven van Willem II voor het
ontslaan van Bismarck.
Leg uit dat je door de aard van deze bron de informatie hieruit als
betrouwbaar kunt beschouwen voor je onderzoek.

Gebruik bron 11.
In deze toespraak spreekt Hitler zijn goedkeuring uit over de annexatie
van Oostenrijk.
2p 20 Verklaar deze goedkeuring door:
– het buitenlandse politieke beleid van Hitler te noemen waar de
annexatie van juist Oostenrijk bij past en
– een nationaalsocialistisch standpunt te noemen waarmee Hitler de
annexatie in deze toespraak onderbouwt.

VW-1021-a-o 6 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 7

Drie gebeurtenissen uit het leven van Eberhard Taubert (1907-1976), een
hoge Duitse beleidsambtenaar:
1 In 1940 schreef Taubert in opdracht van Goebbels het script voor
De eeuwige Jood, een documentaire over de rol van de Joden in de
wereld.
2 In 1943 zette Taubert in Hilversum de Deutsche Europa Sender op,
een Duitse zender die Engelstalige programma's uitzond naar
Groot-Brittannië.
3 In 1958 schreef Taubert anticommunistische berichten, waarvoor de
Amerikaanse regering hem betaalde.
Deze gebeurtenissen uit het leven van Eberhard Taubert kunnen worden
gebruikt om verschillende kenmerkende aspecten van de twintigste eeuw
te illustreren.
5p 21 Licht dit toe door:
- het kenmerkend aspect te noemen dat past bij alle drie de
gebeurtenissen en vervolgens
- voor twee van de gebeurtenissen afzonderlijk een verklaring te geven,
waarbij je elke verklaring ondersteunt met een ander kenmerkend
aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Gebruik bron 12.
Een bewering:
Hans S. wil met zijn beschrijving van de Sovjet-Unie het binnenlandse en
het buitenlandse beleid van Duitsland rechtvaardigen.
2p 22 Ondersteun de bewering door afzonderlijk aan te geven welk binnenlands
en welk buitenlands beleid van Duitsland hij wil rechtvaardigen met deze
beschrijving.

3p 23 Na de Slag bij Stalingrad stuurde Stalin een bericht aan Churchill en
Roosevelt waarin hij deze leiders opriep om te zorgen voor een tweede
front tegen Duitsland.
Geef aan welk belang Stalin had bij het tweede front en leg uit waardoor
het uitblijven hiervan tot juni 1944 bijdroeg aan het ontstaan van de
Koude Oorlog.

4p 24 Gebruik bron 13.
Leg uit, telkens met een passende verwijzing naar de bron, dat de
Amerikaanse regering de bouw van de Berlijnse Muur:
- niet strijdig acht met de containmentpolitiek en
- verklaart vanuit een westers standpunt over het communisme.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1021-a-o 7/8 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Twee gebeurtenissen:
1 In februari 1972 bracht de Amerikaanse president Nixon een bezoek
aan China.
2 In april 1972 begon het Noord-Vietnamese leger een grote aanval
op Zuid-Vietnam, waarbij meer dan 300.000 infanteristen en 322 tanks
en pantservoertuigen werden ingezet.
Volgens historici is de aanval van het Noord-Vietnamese leger een reactie
op het bezoek van Nixon aan China.
25 Leg de redenering van deze historici uit door:
— te noemen wat Nixon tijdens dit bezoek met betrekking tot de oorlog in
Vietnam wilde bereiken en
— uit te leggen wat de Noord-Vietnamezen met hun aanval wilden
bereiken.

Gebruik bron 14.
26 In 1987 wordt het schilderij De R_ij tentoongesteld in Moskou. Het
onderwerp van het schilderij vormt een breuk met kunst van vóór het
aantreden van Gorbatsjov.
Toon dit aan door:
— uit te leggen dat dit schilderij een beeld weergeeft van het leven in de
Sovjet-Unie dat niet past bij wat Russische regeringen vóór
Gorbatsjov wilden uitdragen en
— aan te geven door welk beleid van Gorbatsjov de tentoonstelling van
dit schilderij mogelijk is.

In de troonrede van 1990 stond: "In Europa beleven wij historische tijden.
(...) De deling van Europa loopt ten einde. Het beleid is erop gericht de
democratische en economische ontwikkelingen in Oost-Europa te steunen
en aan te moedigen."
Een interpretatie.
Uit de troonrede is op te maken dat het einde van de Koude Oorlog een
andere politieke ontwikkeling uit de tweede helft van de twintigste eeuw
bevorderde.
27 Leg deze interpretatie uit.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-o
8/8
einde