# Eindexamen Geschiedenis VWO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2019
tijdvak 1
maandag 13 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-19-1-o

### Pagina 2

```json
{
  "description": "Dit is een opgavepagina van een geschiedenisexamen, gericht op Nederlandse leerlingen. De pagina bevat twee hoofdsecties: 'Door de tijd heen' en 'Prehistorie en oudheid'.\n\nDe sectie 'Door de tijd heen' introduceert het concept van bijnamen van historische heersers en geeft zes voorbeelden met korte beschrijvingen van de reden voor hun bijnaam. Deze heersers zijn: Marie-Antoinette (Madame Déficit), Gaius (Caligula), Willem II (Held van Waterloo), Richard I (Leeuwenhart), Lodewijk I (de Vrome), en Maria I (Bloody Mary). De student wordt gevraagd om deze heersers in chronologische volgorde te plaatsen door alleen de nummers te noteren. Dit vereist kennis van verschillende historische perioden en figuren, van de Romeinse tijd tot de Franse Revolutie en Reformatie.\n\nDe sectie 'Prehistorie en oudheid' bevat twee opgaven die verwijzen naar een (niet-zichtbare) 'bron 1'. Opgave 2 vraagt de student om een bewering over Tacitus te ondersteunen, specifiek door uit te leggen welke waarschuwing Tacitus aan de Romeinen gaf, met verwijzing naar bron 1. Opgave 3 presenteert een conclusie over politieke veranderingen in de vroege middeleeuwen en hun aansluiting bij Germaanse gebruiken uit de oudheid, en vraagt de student deze conclusie te ondersteunen. Dit dient te gebeuren door de politieke verandering te benoemen en met een bronverwijzing toe te lichten hoe deze aansluit bij traditionele Germaanse gebruiken. Dit vereist inzicht in de rol van historische bronnen, interpretatie van beweringen en het opbouwen van een onderbouwd argument. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, afgezien van de paginanummering en organisatorische lijnen. Wiskundige of wetenschappelijke concepten ontbreken; de focus ligt volledig op geschiedenis en bronanalyse.",
  "summary": "Examenpagina met geschiedenisopdrachten. Sectie 'Door de tijd heen' vraagt chronologische ordening van zes historische heersers (Marie-Antoinette, Caligula, Willem II, Richard I, Lodewijk I, Maria I) en hun bijnamen. Sectie 'Prehistorie en oudheid' bevat twee bronanalyse-vragen over Tacitus en politieke veranderingen/Germaanse gebruiken in de vroege middeleeuwen, refererend aan een onzichtbare 'bron 1'. Kernbegrippen: chronologie, historische figuren, bronanalyse, Romeinse geschiedenis, mid

### Pagina 3

De middeleeuwen

In 496 werd Clovis, de koning van de Franken, gedoopt in de kathedraal
van Reims (Frankrijk) door bisschop Remigius. Zowel in de vroege als in
de late middeleeuwen werd deze doop door de
rooms-katholieke kerk met afbeeldingen in herinnering gebracht.
Hiermee kon de kerk haar positie versterken.
4p 4 Toon dit voor zowel de vroege als de late middeleeuwen aan, telkens met
een kenmerkend aspect uit die tijd.

Een bewering:
De opkomst van handel en nijverheid droeg bij aan de versterking van het
centrale gezag in de late middeleeuwen.
2p 5 Leg deze bewering uit.

Vroegmoderne tijd

Gebruik bron 2.
Een conclusie: je kunt zowel continuïteit als verandering met het
wereldbeeld in de late middeleeuwen ontdekken in deze beschrijving van
de oorspronkelijke bevolking van Brazilië door Vaz de Caminha.
4p 6 Ondersteun deze conclusie door uit te leggen dat zij beschrijving:
– aansluit bij het wereldbeeld in de late middeleeuwen en
– past bij het wereldbeeld in de zestiende eeuw.

In 1555 werd bij de Vrede van Augsburg het ius emigrandi aan de
inwoners van Duitse vorstendommen verleend. Dit recht hield in dat
inwoners mochten verhuizen naar een ander Duits vorstendom als zij dit
wilden.
Het opnemen van het ius emigrandi was een gevolg van een andere
afspraak die ook bij de Vrede van Augsburg in 1555 werd vastgelegd.
2p 7 Beredeneer welke afspraak het verlenen van het ius emigrandi
noodzakelijk maakte.

Gebruik bron 3.
Een historicus doet onderzoek naar het
dienstbeleid van Filips II
omstreeks 1565 en vindt deze bron.
3p 8 Geef zonder bron de kritiek weer die werd geuit in de Nederlanden op het
godsdienstbeleid van Filips II en leg daarna uit dat de bron dit beeld
nuanceert.

VW-1021-a-19-1-o 3 / 7 lees verder

### Pagina 4

Hessel Gerritszoon werd in 1617 als eerste benoemd tot officiële cartograaf van de VOC. Alle kapiteins van de VOC moesten na een reis verplicht hun logboeken en kaarten bij hem inleveren. Hessel Gerritszoon paste de kaarten aan, waarna ze bij een volgende VOC-reis weer werden meegegegeven.
9 (2p) Leg uit dat de verplichting om kaarten en logboeken in te leveren de ontwikkeling van wereldwijde handelscontacten voor de VOC bevorderde.

Gebruik bron 4.
Jan Pieterszoon Coen stelt een verandering voor in het beleid van de VOC. Het bestuur van de VOC wijst het voorstel af.
10 (3p) Verklaar het standpunt van Coen en dat van het bestuur door:
– de verandering in beleid uit het voorstel van Coen te noemen en een politieke verklaring te geven voor het voorstel vanuit Coens positie en
– een economische verklaring te geven voor de afwijzing van het voorstel door het bestuur van de VOC.

11 (3p) Gebruik bron 5.
In deze prent geeft Theodoor van Thulden een gevolg weer van de Opstand voor de economie van Antwerpen. Geef aan:
– met een verwijzing naar de prent welk economisch gevolg van de Opstand Van Thulden weergeeft en
– zonder bron welke maatregel de oorzaak hiervan is.

12 (2p) Gebruik bron 6.
Pétion de Villeneuve baseert zich op verlichte denkbeelden.
Licht met een argument van Pétion de Villeneuve tegen de doodstraf toe op welk uitgangspunt van het verlichte denken hij zich baseert.

Gebruik bron 7.
In 1819 vindt in de Engelse stad Manchester een demonstratie plaats tegen het bestaande kiesstelsel en tegen de hoge importbelasting op graan. Beiden beschermen de positie van de Britse landadel. Nadat het stadsbestuur van Manchester beveelt de leiders van de demonstratie te arresteren, vindt een bloedbad plaats. Hierna vaardigt de Britse regering de Six Acts uit, waarin onder andere bijeenkomsten van meer dan 50 mensen worden verboden.
13 (3p) Cruikshank geeft in deze prent een mening weer over de noodzaak van de invoering van de Six Acts, waarbij hij verwijst naar de Franse Revolutie.
Licht dit toe door aan te geven:
– met een verwijzing naar de prent welke mening over de noodzaak voor de invoering van de Six Acts Cruikshank weergeeft en
– wat hij wil bereiken met de verwijzing naar de Franse Revolutie.

VW-1021-a-19-1-o 4 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 5

Hieronder staan zes gebeurtenissen uit het leven van de Franse politicus
Bertrand Barère (1755-1841):
1 Tijdens de Restauratie werd Barère verbannen uit Frankrijk.
2 Barère noemde Robespierre een 'pygmee die niet op een voetstuk
moet worden gezet' en speelde een belangrijke rol in de val van het
schrikbewind.
3 Als afgevaardigde van Bigorre (Zuidwest-Frankrijk) stelde Barère
veranderingen voor in de Staten-Generaal, die na 175 jaar weer bijeen
werden geroepen. Hij streefde hierbij naar een constitutionele
monarchie.
4 Tijdens het keizerrijk werd Barère aangesteld als informant voor
Napoleon.
5 Na een revolutie in Frankrijk en de Belgische Opstand diende Barère
de Franse liberale koning Louis Philippe.
6 Barère trad op als voorzitter van het parlement, dat oordeelde in het
proces tegen 'burger Capet'.
2p 14 Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.

Gebeurtenissen uit het leven van Bertrand Barère in vraag 14
worden gebruikt om andere gebeurtenissen uit zijn leven te verklaren.
2p 15 Geef met een gebeurtenis uit het leven van Bertrand Barère een
ideologische verklaring waarom hij besloot de liberale koning Louis
Philippe te dienen (gebeurtenis 5).

Moderne tijd

Gebruik bron 8.
4p 16 Auclert verschilt van mening met het Franse bestuur in Algerije over het
beleid in Algerije.
- Licht dit verschil van mening toe door uit te leggen:
met welk kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw
het beleid van het Franse bestuur kan worden verklaard en
met welke politiek-maatschappelijke verandering, die nagestreefd
wordt door Auclert, dit beleid botst.

In 1888 deed Bismarck de volgende uitspraak:
"Uw kaart van Afrika is ongetwijfeld heel mooi, maar mijn kaart van Afrika
ligt in Europa. Hier ligt Rusland en daar ligt Frankrijk, en wij bevinden ons
daar tussenin. Dat is mijn kaart van Afrika."
2p 17 Leg uit dat Bismarck met deze uitspraak zijn rol tijdens de Conferentie
van Berlijn verklaarde.

VW-1021-a-19-1-o

5 / 7

lees verder ► ► ►


### Pagina 6

Gebruik bron 9.
In deze prent geeft de Franse tekenaar Albert Guillaume een verschil
weer tussen een gevolg van de Eerste Wereldoorlog voor Frankrijk en
Duitsland.
2p 18 Leg uit, met een verwijzing naar de bron, welke boodschap de tekenaar
hiermee wil overbrengen.
Sommige westerse historici beweren dat de Koude Oorlog een
ideologische tegenstelling is die al in 1917 begon.
2p 19 Geef de redenering waarmee deze bewering kan worden ondersteund.

Gebruik bron 10.
Stel: je doet onderzoek naar de politieke ontwikkelingen in Duitsland
tijdens de eerste maanden van het naziregime en je hebt twee
onderzoeksvragen:
1 Hoe groot is de steun van de Duitse bevolking voor de politieke
veranderingen in Duitsland?
2 Verandert Duitsland na het aantreden van het naziregime in een
totalitaire staat?
Je vindt de *Völkischer Beobachter* over het algemeen een onbetrouwbare
bron, maar je besluit dat je het fragment toch kunt gebruiken.
4p 20 Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron, dat de bron voor de
eerste onderzoeksvraag minder betrouwbare informatie bevat en dat er
meer betrouwbare informatie uit de bron is af te leiden voor de tweede
onderzoeksvraag.

Op 22 juni 1941 zei de Britse premier Churchill na de Duitse inval in de
Sovjet-Unie in een radiotoespraak: "De verschrikkelijke oorlogsmachine,
die wij en de rest van de beschaafde wereld zo dwaas, zo nalatig, de
nazi-gangsters hebben toegestaan praktisch uit het niets op te bouwen,
kon natuurlijk niet ongebruikt blijven staan (...). Mijn gedachten gaan
terug naar de jaren dat het Russische leger onze bondgenoot was tegen
dezelfde dodelijke vijand."
Churchill wilde met deze toespraak een koerswijziging in het buitenlandse
politieke beleid van Groot-Brittannië ondersteunen.
3p 21 Licht dit toe door:
– aan te geven voor welke koerswijziging in 1941 Churchill steun wilde
verkrijgen bij de Britse bevolking en
– uit te leggen met welk argument Churchill de koerswijziging
ondersteunde.

Gebruik bron 11.
In 1945 roept Soekarno, de leider van de Indonesische nationalisten, de
onafhankelijkheid uit.
4p 22 Geef, telkens met een verwijzing naar de bron, twee verschillende
verklaringen voor het succes van de Indonesische
onafhankelijkheidsbeweging.

VW-1021-a-19-1-o 6/7 lees verder ►►►


### Pagina 7

Dit is een examenpagina (pagina 7 van 7) met opgaven voor het vak geschiedenis, gericht op internationale politiek en maatschappelijke ontwikkelingen. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren direct op deze pagina, maar de opdrachten verwijzen expliciet naar het gebruik van 'bron 12' en 'bron 13' (niet afgebeeld), wat duidt op de aanwezigheid van tekstuele of visuele bronmaterialen elders in het examen. De pagina bevat vier meerkeuzevragen (of open vragen met puntentoekenning) genummerd 23 t/m 26, die elk 2 of 3 punten waard zijn. De vragen vereisen kennis van historische gebeurtenissen en concepten. Vraag 23 betreft de Amerikaanse buitenlandse politiek ten aanzien van de Blokkade van Berlijn en de Berlijnse Muur, waarbij continuïteit in beleid aangetoond moet worden. Vraag 24 behandelt de Nederlandse maatschappij en cultuur, specifiek gericht op de tv-documentaire 'Mensen van morgen' van Kees Brusse en waarom de keuze van geïnterviewden een maatschappelijk keerpunt markeerde. Vraag 25 vraagt de student om twee beweringen te ondersteunen aan de hand van bron 12, met betrekking tot Jaafar Numeiri, het Marshallplan en de dominotheorie, waarbij zowel economische als politieke aspecten van het Marshallplan en de verwijzing naar de dominotheorie moeten worden uitgelegd. Vraag 26, gebruikmakend van bron 13, vereist van de student om aan te tonen waarom Ronald Reagan bewust een foto van een basis op Cuba liet zien tijdens een speech, en vraagt om de kern van het SDI-project te benoemen en uit te leggen wat Reagan wilde bereiken bij de Amerikaanse bevolking. De student wordt gevraagd om verbanden te leggen tussen historische gebeurtenissen, beleidsconcepten (Marshallplan, dominotheorie, SDI) en maatschappelijke ontwikkelingen, en dit te onderbouwen met verwijzingen naar bronmateriaal.