# Eindexamen Geschiedenis VWO 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2018
tijdvak 2
dinsdag 19 juni
13.30 - 16.30 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 28 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 70 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-18-2-o
1/7
lees verder

### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen hebben te maken met de geschiedenis van de Groningse Der Aa-kerk en staan in willekeurige volgorde:
1 Ook in Groningen viel de groeiende welvaart samen met ontkerkelijking, waardoor de Der Aa-kerk in verval raakte.
2 Toen de Franse revolutionaire legers de Republiek binnentrokken, gebruikten ze de Der Aa-kerk als opslagplaats voor hooi en levensmiddelen en als paardenstal.
3 In de tijd dat missionarissen het christendom in Noord-Nederland verspreidden, stond op de plek waar later de Der Aa-kerk verrees een kleine houten kapel.
4 De kerk werd gebruikt als doorgangshuis voor onderduikers, zonder dat de Duitse bezetters dat merkten.
5 Otto III, bisschop van Utrecht, bevestigde de rechten van de kerk, die vooral werd bezocht door schippers en kooiplui van de door handel opbloeiende stad.
6 Nadat het leger van stadhouder Maurits Groningen veroverde, werden de altaren in de kerk ontmanteld om de kerk geschikt te maken voor protestantse kerkdiensten.
2p 1 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Prehistorie en oudheid

In de vierde eeuw voor Christus werd in Athene het ekklesiastikon ingevoerd: voortaan kreeg iedere Atheense burger presentiegeld, ongeveer een half dagloon, voor het bijwonen van een bijeenkomst van de volksvergadering.
2p 2 Leg uit waardoor dit bijdroeg aan de ontwikkeling van de democratie in Athene.

Gebruik bron 1.
Een bewering:
Uit deze bron kunnen oorzaken worden afgeleid voor zowel voor de groei als voor de uiteindelijke ondergang van het Romeinse Rijk.
2p 3 Geef aan
– welke oorzaak voor de groei van het Romeinse Rijk uit de bron kan worden afgeleid en
– welke oorzaak voor de uiteindelijke ondergang van het Romeinse Rijk uit de bron kan worden afgeleid.

VW-1021-a-18-2-o 2 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 3

De middeleeuwen

Gebruik bron 2.
Galberts beschrijving past bij de middeleeuwen.
3p 4 Toon dit aan door:
het doel te noemen dat Galbert met zijn beschrijving heeft en
de reden te geven waarom Galbert vertelt over de snelheid waarmee
het nieuws over de moord zich verspreidt en
aan te geven waardoor dit past bij de middeleeuwen.

Historici denken dat het waarschijnlijk wél mogelijk was dat het nieuws
zich in korte tijd (zie bron 2) over grote afstanden verspreidde.
2p 5 Verklaar met een economische ontwikkeling uit die periode de snellere
verspreiding van nieuws in die tijd.

Gebruik bron 3.
Een bewering:
Artsten in de Renaissaace zouden zich herkennen in de werkwijze van
2p 6 Ya'qub.
Ontleen aan de bron twee argumenten om deze bewering te
ondersteunen.

Vroegmoderne tijd

Over de Franse filosoof en schrijver Michel Montaigne (1533-1592) zijn de
volgende gegevens bekend:
1 Montaigne was afkomstig uit een familie die rijk was geworden met de
handel in tarte en wijn.
2 Montaigne studeerde rechten en maakte carrière als rechter en
bestuurder. Hij verbleef enige tijd aan het hof van de Franse koning.
3 Na de dood van zijn vader verliet Montaigne zijn ambtelijke post en
trok zich terug op zijn kasteel, waar hij zich vanaf dat moment wijdde
aan filosofie, studeren en schrijven. Hierbij liet hij zich inspireren door
schrijvers uit de klassieke oudheid.
Het leven en de loopbaan van Michel Montaigne passen in bestuurlijk en
cultureel opzicht bij de zestiende eeuw.
4p 7 Leg dit uit door:
een bestuurlijke ontwikkeling uit de zestiende eeuw te noemen en aan
te geven bij welk gegeven deze ontwikkeling past
een culturele ontwikkeling uit de zestiende eeuw te noemen en aan te
geven bij welk gegeven deze ontwikkeling past.

VW-1021-a-18-2-o 3/7 lees verder ►►►

### Pagina 4

Een geschiedenis:
In 1546 brak een oorlog uit tussen Karel V en een aantal protestantse
Duitse vorsten, die een jaar later in de Slag bij Mühlberg door Karel V
werd gewonnen.
In 1555 sloten Karel V en de Duitse vorsten de Vrede van Augsburg
waarin de afspraak *cuius regio, eius religio* werd opgenomen.
Een historicus concludeert over deze geschiedenis dat Karel V de oorlog
won, maar de vrede verloor.
2p 8 Geef aan:
- dat de oorlog tussen Karel V en de Duitse vorsten verband hield met
ontwikkelingen sinds het optreden van Luther op de Rijksdag in
Worms en
- waarom het vredesverdrag een nederlaag was voor het beleid van
Karel V.
In 1572 kwam een deel van de Staten van Holland in Dordrecht bijeen.
Tijdens deze vergadering werden de volgende besluiten genomen:
1 Willem van Oranje werd gehandhaafd als stadhouder, waarbij de
Staten de verbanning van Willem van Oranje uit de Nederlanden door
de Raad van Beroerten naast zich neerlegden.
2 Willem van Oranje werd erkend als beschermheer van alle
Nederlandse gewesten.
2p 9 Toon voor elk van beide besluiten aan, dat deze inging tegen
verschillende onderdelen van de staatsinrichting van de Nederlanden in
die tijd.
De vergadering van de Staten van Holland in 1572 (zie vraag 9) keurde
ook het voorstel van Willem van Oranje goed om vrijheid van godsdienst
toe te staan.
1p 10 Welk politiek-militair motief had Willem van Oranje voor dit voorstel?
Op de vergadering in 1572 (zie vraag 9) waren geen afgevaardigden van
Amsterdam aanwezig.
1p 11 Geef hiervoor de verklaring.
Gebruik bron 4.
Op het pamflet staat niet wanneer het is uitgegeven.
2p 12 Beargumenteer dat het pamflet waarschijnlijk in 1581 is gepubliceerd.
Gebruik bron 4.
Een bewering:
De mening van de auteur komt overeen met de (latere) politieke theorie
van John Locke.
2p 13 Toon de juistheid van deze bewering aan met een argument uit het
pamflet.
VW-1021-a-18-2-o
4 / 7
lees verder

### Pagina 5

De onderstaande gebeurtenissen uit de politieke carrière van
Johan van Oldenbarnevelt staan in willekeurige volgorde:
1 Johan van Oldenbarnevelt sloot het Drievoudig Verbond met Engeland
en Frankrijk, die daarmee de soevereiniteit van de Republiek
erkenden.
2 Johan van Oldenbarnevelt onderhandelde over vrede met Spanje, wat
leidde tot het Twaalfjarig Bestand.
3 Johan van Oldenbarnevelt onderhandelde als secretaris van de
afvaardiging van de Staten van Holland over de totstandkoming van
de Unie van Utrecht.
4 Johan van Oldenbarnevelt werd veroordeeld wegens hoogverraad.
5 Johan van Oldenbarnevelt zette zich in voor de benoeming van
Maurits tot stadhouder van Holland en Zeeland na de moord op
Willem van Oranje.
6 Johan van Oldenbarnevelt nam het initiatief tot oprichting van de VOC.
2p 14 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 5.
Emmanuel Sieyès levert in dit pamflet kritiek op het ancien regime in
Frankrijk.
2p 15 Geef aan:
– welke kritiek Sieyès op het ancien regime heeft en
– welk onbedoeld gevolg het bijeenroepen van de Staten-Generaal door
Lodewijk XVI hiermee samenhangt.
Gebruik bron 6.
3p 16 Op grond van deze bron kan worden geconcludeerd dat Robespierre
behoort tot de radicale stroming in de Verlichting.
Toon dit aan met twee verwijzingen naar de bron.
Moderne tijd
[FIGUUR: Een horizontale grijze lijn markeert de overgang naar de sectie "Moderne tijd".]
Gebruik bron 7.
Een conclusie:
Dit handvest is een compromis tussen voorstanders van de
Franse Revolutie en voorstanders van de Restauratie.
4p 17 Ondersteun deze conclusie door, telkens met een verwijzing naar de bron,
uit te leggen dat dit handvest:
– aansluit bij de democratische revoluties uit de voorafgaande tijd en
– ook past bij de Restauratie.
VW-1021-a-18-2-0
5 / 7
lees verder

### Pagina 6

Gebruik bron 5 opnieuw.
In de negentiende eeuw vinden de opvattingen van Sieyès zoals in dit
pamflet weerklank bij verschillende politieke stromingen.
4p 18 Noem twee van die stromingen en geef per stroming aan, door welke
opvatting van Sieyès deze stroming zich aangesproken voelt.

In 1842 opende koning Ludwig I van Beieren (in Zuid-Duitsland) het
Walhalla, een tempel met borstbeelden van Duitsers die een bijdrage aan
de Duitse culturele eenheid hadden geleverd.
Op dat moment werd nog gedebatteerd over de vraag of het borstbeeld
van Maarten Luther, die in de zestiende eeuw een veelgelezen Duitse
Bijbelvertaling had geschreven, in het gebouw moest worden geplaatst.
Voorstanders en tegenstanders verschilden met elkaar van mening over
2p 19 de opname van het borstbeeld van Luther.
Geef voor elk van beide partijen in dit debat hun argumentatie weer.

Gebruik bron 8.
In deze prent geeft de tekenaar een mening weer over de positie van
4p 20 Bismarck in Europa.
Licht deze prent toe door:
– zonder bron de kern van de buitenlandse politiek van Bismarck aan te
geven en
– met twee verwijzingen naar de bron uit te leggen welke mening de
tekenaar in zijn prent weergeeft over de positie van Bismarck.

Gebruik bron 9.
In 1923 pleegt Adolf Hitler een staatsgreep die mislukt. De NSDAP wordt
verboden en daarom sluiten sommige nazi's zich aan bij het
Völkischen Block.
4p 21 Ontleen aan de bron twee redenen waarom deze nationaalsocialisten zich
in ideologisch opzicht thuis voelen bij het Völkischen Block.

Het Völkischen Block (zie bron 9) verdween na 1924 naar de achtergrond.
1p 22 Geef hiervoor de verklaring vanuit de binnenlandse situatie van de
Republiek van Weimar in die tijd.

De Duitse verovering van Europa was vanuit de nazi-ideologie een
voorwaarde voor een belangrijker doel.
2p 23 Noem dit doel en geef aan wat dit betekende voor het optreden van de
Duitse bezetters in West-Europa in vergelijking met hun optreden in
Oost-Europa.

VW-1021-a-18-2-0 6/7 lees verder ►►►

### Pagina 7

Gebruik bron 10.
Op grond van deze bron worden twee conclusies getrokken:
1 De mening van de Russische sergeant-majoor over het nationaalsocialisme komt voort uit zijn politieke opvatting.
2 De mening van de Russische sergeant-majoor over de toekomst van Duitsland loopt vooruit op de Koude Oorlog.
2p 24 Geef voor elk van beide conclusies de bijpassende redenering.

Gebruik bron 11.
Een interpretatie:
In deze prent uit 1950 geeft Herblock een mening weer over het McCarthyisme.
3p 25 Leg met twee verwijzingen naar de bron uit, welke mening Herblock hierover weergeeft.

Gebruik bron 12.
Dit interview past bij het vijandbeeld dat binnen de Sovjet-Unie van het Westen bestaat.
4p 26 Ontleen aan de bron twee onderdelen van dit vijandbeeld, telkens met een verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 13.
Horst Haitzinger geeft met deze prent een mening weer over de tegenstelling in 1989 tussen de politieke koers van Michael Gorbatsjov en die van Erich Honecker.
4p 27 Leg dit voor elk van beide koersen uit, telkens met een verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 14.
Dit affiche kan worden gebruikt om twee kenmerkende aspecten van de tweede helft van de twintigste eeuw te illustreren.
2p 28 Toon dit aan, telkens met een verwijzing naar de bron.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-18-2-o 7/7
einde