# Eindexamen Geschiedenis VWO 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2018
tijdvak 1
dinsdag 15 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-18-1-o

### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende historische beschrijvingen hebben te maken met schandalen
en staan in willekeurige volgorde:
1 Tot woede van paus Gregorius VII besloot keizer Hendrik IV een eigen
kandidaat tot bisschop te benoemen. Voor straf moest Hendrik IV
uiteindelijk op blote voeten in de sneeuw om vergeving smeken bij de
paus.
2 Het volk van Rome was in de ban van de affaire die Julius Caesar had
met de Egyptische koningin Cleopatra. Hij werd ervan beschuldigd dat
hij niet langer aan het belang van het Romeinse Rijk dacht maar
alleen aan haar schoonheid.
3 De Britse feministe Annie Besant werd gearresteerd vanwege haar
uitgave van een Amerikaans pamflet over anticonceptie. Haar
rechtszaak trok veel bezoekers die wilden weten of ze inderdaad
veroordeeld zou worden wegens obsceniteit.
4 De fresco's die Michelangelo aanbracht in de Sixtijnse kapel wekten
na de onthulling verontwaardiging op. Michelangelo had naast Bijbelse
figuren ook veel spaarzaam geklede figuren geschilderd, waarvoor hij
had teruggegrepen op de klassieke oudheid.
5 Een vazal van de Karolingische koning Pepijn de Korte, Gangulphus,
ontdekte na zijn thuiskomst van een missie om de Friezen tot het
christendom te bekeren, dat zijn vrouw hem bedroog met een priester.
6 In een anoniem pamflet, dat de schrijver Rousseau na de publicatie
van zijn boek Émile ou de l'éducation, waarin de ideale opvoeding van
kinderen werd beschreven, ervan beschuldigd dat hij zijn eigen
kinderen te vondeling zou hebben gelegd.
2p 1 Zet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.

Prehistorie en oudheid

De Griekse filosoof Aristoteles leefde in de vierde eeuw voor Christus. Hij
onderzocht het bestuur van meerdere stadstaten voor zijn boek Politika.
Het werk van Aristoteles past hierdoor bij twee onderdelen van een
kenmerkend aspect van zijn tijd.
2p 2 Toon dit aan.

VW-1021-a-18-1-o 2/8 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik bron 1.
Stel: je doet onderzoek naar de relatie tussen Romeinen en Germanen en
je hebt twee onderzoeksvragen:
1 Welke culturele contacten bestonden er tussen Romeinen en
Germanen?
2 Welke politieke bedoeling had Caracalla met het in de bron
beschreven optreden?
Je komt tot de conclusie dat deze bron beter bruikbaar is voor
onderzoeksvraag 2 dan voor onderzoeksvraag 1.
2p 3 Ondersteun je conclusie door aan te geven dat de bron:
– beperkte informatie bevat over de culturele contacten tussen
Romeinen en Germanen en
– meer informatie bevat over de politieke bedoeling van Caracalla.

De middeleeuwen

Gebruik bron 2.
Stel: je schrijft een werkstuk over de geschiedenis van Angelsaksisch
Engeland. Je wilt deze bron gebruiken in twee hoofdstukken: één over het
verloop van de machtsstrijd tussen Bernicia en Mercia, en één over het
mens- en wereldbeeld van een monnik in een Angelsaksisch klooster.
4p 4 Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron, voor welk hoofdstuk de
bron minder bruikbare informatie bevat en voor welk hoofdstuk de bron
beter bruikbare informatie bevat.

Van 1288 tot 1293 werd het graafschap Gelre (het latere Gelderland)
bestuurd door Gwijde, de graaf van Vlaanderen, die in Gelre de volgende
maatregelen invoerde:
1 Er werd een algemene belasting ingevoerd voor heel Gelre.
2 Functionarissen van de graaf konden worden afgezet en waren
verantwoordelijk verschuldigd over hun optreden.
2p 5 Toon aan dat beide bestuurlijke veranderingen verband hielden met
hetzelfde kenmerkend aspect van de late middeleeuwen.

Vroegmoderne tijd

In het begin van de vroegmoderne tijd begon de Europese overzeese
expansie. Deze expansie kan in verband worden gebracht met
verschillende factoren, onder andere met het sterker worden van het
centrale gezag en met het ontstaan van een nieuwe wetenschappelijke
belangstelling.
2p 6 Geef bij elke factor aan waardoor deze de overzeese expansie
bevorderde.

VW-1021-a-18-1-o
3 / 8

### Pagina 4

De onderstaande voorbeelden van verzet in de Nederlanden tegen de
politiek van de koning van Spanje staan in willekeurige volgorde:
1 De Staten-Generaal besloten tijdens een vergadering in Den Haag
Filips II niet langer te erkennen als hun landsheer.
2 De Staten-Generaal staakten hun zoektocht naar een nieuwe
landsheer.
3 Een groep edelen verzocht aan landvoogdes Margaretha de
kettervervolging te matigen.
4 De Staten-Generaal sloten de Unie van Brussel, waarin zij de
Pacificatie van Gent onderschreven.
5 Vertegenwoordigers van Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht,
Friesland en enkele grote Vlaamse en Brabantse steden
ondertekenden de Unie van Utrecht.
6 Vertegenwoordigers van Hollandse steden kwamen bijeen in
Dordrecht en herstelden Willem van Oranje in zijn functie als
stadhouder.
2p 7 Zet deze voorbeelden van verzet in de juiste chronologische volgorde,
van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Gebruik bron 3.
In dit pamflet wordt uiteengezet waarom Oranje in opstand is gekomen.
De nadruk in dit pamflet ligt ergens anders dan in de propaganda die
gericht is op de bevolking van de Nederlanden.
4p 8 Licht dit toe door:
een punt te noemen waarin dit pamflet inhoudelijk overeenkomt met
de propaganda in de Nederlanden en een punt te noemen dat in de
propaganda in de Nederlanden veel minder wordt benadrukt en
twee politieke redenen voor Willem van Oranje te noemen om in
Duitsland voor een andere nadruk te kiezen.

Twee gegevens over de Armada:
1 Het hoofddoel van de Armada was voor Filips II de invasie van
Engeland.
2 Een Britse historicus schreef in de negentiende eeuw dat na de
Engelse overwinning op de Armada "de vlag van Engeland
oppermachtig werd op zee en dat de Engelse kolonies geplant werden
op de kusten van de Nieuwe Wereld".
3p 9 Licht deze twee gegevens toe door:
aan te geven waarom het sturen van de Armada verband hield met het
Engelse beleid in de Nederlanden en
de belangstelling van deze Britse historicus voor de geschiedenis van
de Armada te verklaren vanuit een kenmerkend aspect van de
negentiende eeuw.

VW-1021-a-18-1-o 4/8 lees verder ► ►►

### Pagina 5

Gebruik bron 4.
Bij deze bron horen twee gegevens:
1., Engeland is in deze periode bang dat de Republiek een
bondgenootschap met Frankrijk zal sluiten.
2. Stadhouder Maurits en landsadvocaat Van Oldenbarnevelt verschillen
van mening over dit mogelijke verbond.
Door deze gegevens ga je twijfelen aan de betrouwbaarheid van het beeld
dat Carleton van Hugo de Groot geeft.
3p 10 Licht je twijfel toe door aan te geven:
– zonder bron wat de positie van Carleton tegenover
Van Oldenbarnevelt zal zijn geweest en
– met een verwijzing naar de bron of dit de beschrijving die Carleton
geeft van Hugo de Groot heeft gekleurd.

Gebruik bron 5.
Uit het voorwoord van Maria Sybilla Merian blijkt dat verschillende
3p 11 kenmerkende aspecten van die tijd elkaar hebben beïnvloed.
Toon dit aan voor het verband tussen de ‘wetenschappelijke revolutie’ en
drie andere kenmerkende aspecten van haar tijd, telkens met een
verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 6.
In deze bron probeert Robespierre de kritiek te weerleggen op zijn beleid
tijdens de Franse revolutie.
4p 12 Geef aan:
– om welke fase in de revolutie het hier gaat en
– tegen welke kritiek Robespierre zich in de bron verzet en
– welk argument hij tegen deze kritiek inbrengt en
– welk politiek doel hij met deze uiteenzetting nastreeft.

Gebruik bron 6.
Er wordt wel beweerd dat dit citaat van Robespierre in de twintigste eeuw
uiteenlopende politieke leiders als Stalin en Hitler kan hebben
geïnspireerd.
2p 13 Geef de redenering waarmee deze bewering kan worden ondersteund.

VW-1021-a-18-1-o 5 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 6

Moderne tijd

Gebruik bron 7.
Uit deze bron kun je concluderen dat dit fragment past bij het verzet tegen de politieke cultuur in de periode 1815-1848.
3p 14 Ondersteun deze conclusie door met de bron aan te geven:
– bij welke twee stromingen uit die periode de bron past en
– dat Mazzini zich afzet tegen de heersende politieke cultuur in Europa na 1815.

Een uitspraak:
De aanhangers van het Frankfurter Parlement van 1848 zagen enerzijds de totstandkoming van het Duitse keizerrijk in 1871 als de vervulling van een ideaal, maar zagen haar anderzijds als een teleurstelling.
2p 15 Licht beide elementen van deze uitspraak toe.

Gebruik bron 8.
In deze prent geeft de tekenaar een visie weer op het optreden van Bismarck.
4p 16 Licht deze visie toe door:
– met twee verwijzingen naar de bron uit te leggen welke visie de tekenaar hier weergeeft en
– zonder bron een voorbeeld te geven van het optreden van Bismarck dat de mening van de tekenaar ondersteunt.

Gebruik bron 9.
Een bewering:
Dit essay van Goebbels laat zien op welke manier de NSDAP de Republiek van Weimar wil ondermijnen.
4p 17 Ontleen twee argumenten aan de bron om deze bewering te ondersteunen en leg uit waarom Goebbels het nodig vindt dit essay te schrijven.

1p 18 Goebbels zet zich in dit essay (zie bron 9) af tegen het Dawesplan. Geef aan waardoor het Dawesplan voor de NSDAP een gevaar vormde.

Op 1 september 1939 tekent Adolf Hitler een geheime opdracht aan
Reichsleiter Philipp Bouhler en aan zijn lijfarts dr. Karl Brand, waarin zij:
'worden belast met de verantwoordelijkheid om de bevoegdheden van bepaalde met name te noemen artsen zo uit te breiden, dat zij aan mensen die ongeneeslijk (geestes)ziek zijn, na een zorgvuldige beoordeling van hun krankzinnigheid, de genadedood kunnen toekennen."
2p 19 Leg uit dat dit bevel voortvloeide uit de nazi-ideologie.

VW-1021-a-18-1-o 6 / 8 lees verder ▶▶▶

### Pagina 7

Gebruik bron 10.
3p 20 Uit deze bron komt het totalitaire karakter van het naziregime naar voren.
Leg dit uit met twee verwijzingen naar de beschrijving van de rol van de
kunstenaar in de bron.

Gebruik bron 10.
De geallieerde bezettingsautoriteiten van Duitsland geven Furtwängler in
1945 geen toestemming om weer te gaan dirigeren. Dit leidt tot een
internationaal debat tussen voor- en tegenstanders van Furtwängler.
2p 21 Geef een argument voor en een argument tegen de beslissing van de
geallieerde bezettingsautoriteiten.

Gebruik bron 11.
Met deze propagandafoto suggereert de Nederlandse regering een
verband tussen twee politieke ontwikkelingen in de tweede helft van de
twintigste eeuw.
4p 22 Noem die twee ontwikkelingen en leg uit welke politieke reden de
Nederlandse regering kan hebben gehad om dit verband te suggereren.

In april 1950 ontmoette Stalin in Moskou de communistische leider van
Noord-Korea, Kim Il-sung. Tijdens die ontmoeting stemde Stalin in met
het Noord-Koreaanse plan om Zuid-Korea te veroveren. Stalin was eerder
een tegenstander van dit plan, maar noemde nu twee redenen om zijn
mening te veranderen:
1 De aanzienlijke versterking van het socialistische blok in het Oosten.
2 Het oneerlijke, verraderlijke en arrogante gedrag van de Verenigde
Staten in Europa.
2p 23 Noem bij iedere reden een historische gebeurtenis tussen 1945 en 1950
die Stalin hierbij bedoeld kan hebben.

Gebruik bron 12.
Deze bron kan worden gebruikt om aan te tonen dat er in 1961 een
meningsverschil bestaat tussen de regering van de DDR en de
Sovjet-Unie over de oplossing van de binnenlandse problemen van
de DDR.
3p 24 Toon dit aan door:
zonder bron aan te geven welk probleem de DDR op dat moment had
en
met bron uit te leggen waarom de Sovjet-Unie tegen de oplossing is
die de DDR-regering koos.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1021-a-18-1-o 7 / 8 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Gebruik bron 13.
Een interpretatie:
Herblock suggereert in deze prent een historische parallel tussen Polen
en Tsjecho-Slowakije.
25 Geef met een verwijzing naar de prent aan, welke historische parallel
Herblock suggereert.

Een bewering:
Met zijn beleid van perestrojka wilde Michael Gorbatsjov de positie van de
Sovjet-Unie versterken, maar zijn glasnost heeft juist bijgedragen aan de
ondergang van de Sovjet-Unie.
26 Ondersteun deze bewering.

Het 'ontstaan van een pluriforme, multiculturele samenleving' in de
tweede helft van de twintigste eeuw in West-Europa kan verklaard worden
met twee andere kenmerkende aspecten van die tijd.
27 Geef die verklaring met die andere twee kenmerkende aspecten.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-18-1-0 einde ■