# Eindexamen Geschiedenis VWO 2017 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2017/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2017
tijdvak 1
vrijdag 12 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 28 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-17-1-o

### Pagina 2

Deze examenpagina is een opgaveblad voor geschiedenis. Het bevat drie hoofdvragen (1, 2, 3) die betrekking hebben op verschillende historische perioden en concepten. Vraag 1, getiteld 'Door de tijd heen', presenteert zes genummerde historische beschrijvingen over de geschiedenis van de Noord-Poolse stad Szczecin (voorheen Stettin). Deze beschrijvingen omvatten verschillende thema's zoals industrialisatie, handel (Hanzesteden), territoriale veranderingen na de Tweede Wereldoorlog (Sovjet-Unie, Polen), politieke verschuivingen (communisme, vrije verkiezingen), religieuze conflicten (katholiek, protestants), en vroege bekeringspogingen (Slavische stammen, bisschop Otto van Bamberg). De student moet deze zes gebeurtenissen chronologisch ordenen. Vraag 2, onder het kopje 'Prehistorie en oudheid', beschrijft het concept van 'ostracisme' (schervengericht) in de Atheense stadstaat en vraagt de student te beargumenteren hoe dit zowel beschermend als verzwakkend kon zijn voor de Atheense democratie. Vraag 3 verwijst naar een niet-zichtbare 'bron 1' en vraagt naar twee manieren waarop de consolidatie van het Romeinse imperium plaatsvond. Visuele elementen op de pagina zijn beperkt tot de tekst zelf en de nummering van de vragen en subvragen.

### Pagina 3

Dit is een examenpagina met opgaven die gericht zijn op geschiedenis, specifiek de periode 'De middeleeuwen' en 'Vroegmoderne tijd'. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren aanwezig, behalve de opmaak van de vragen. De pagina bevat drie opgaven die verwijzen naar 'bron 2' en 'bron 3', die niet op deze pagina zichtbaar zijn maar essentieel zijn voor het beantwoorden van de vragen. De student wordt gevraagd om historische bronnen te analyseren, conclusies te trekken, en deze te onderbouwen met voorbeelden uit de bronnen. Daarnaast wordt kritisch denkvermogen gevraagd door de betrouwbaarheid van een bron te bevragen en continuïteit in historisch beleid aan te tonen door het verbinden van de vroegmoderne periode met de late middeleeuwen aan de hand van kenmerkende aspecten. De wiskundige/wetenschappelijke concepten zijn niet van toepassing, de focus ligt op historische analyse en argumentatie. De vragen zijn genummerd 4, 5 en 6, en er staat een puntentelling (4p, 2p, 4p) vermeld, wat duidt op een officiële examenpagina.

### Pagina 4

Gebruik bron 4.
Dit document wordt gezien als een belangrijke bron voor de
voorgeschiedenis van de Opstand.
4p 7 Ondersteun deze visie door:
– met een maatregel uit de bron te laten zien in welk opzicht Margaretha
afwijkt van de godsdienstpolitiek van Filips II en
– de aanleiding te noemen die haar tot deze beleidswijziging bracht en
aan te geven welk onbedoeld gevolg op korte termijn deze Moderatie
in de Nederlanden had en
– de maatregel te noemen waarmee Filips II duidelijk maakte dat hij het
beleid van Margaretha afwees.

Gebruik bron 5.
2p 8 In deze discussie tussen Coornhert en Van der Laen komt een oorzaak
naar voren van het uiteenvallen van de Pacificatie van Gent.
Leg uit welke oorzaak dat is.

Gebruik bron 5.
2p 9 In de beginjaren van de Opstand droeg Willem van Oranje zijn opvatting
uit over de godsdienstpolitiek die gevoerd moest worden.
Leg uit wiens opvatting over de godsdienstpolitiek beter aansluit bij die
van Willem van Oranje, de opvatting van Coornhert of die van
Van der Laen.

In september 1579 verzocht Günther van Schwarzburg de StatenGeneraal de schulden voor hun rekening te nemen die hij had gemaakt
om een groep ruiters in te huren voor het leger van de opstandelingen.
Toen in januari 1581 de Staten-Generaal hierover nog geen beslissing
hadden genomen, weigerde Willem van Oranje de afvaardigden uit de
vergaderzaal te laten vertrekken, totdat zij hadden ingestemd met het
verzoek.
Bij deze gebeurtenissen passen twee uitspraken:
1 Willem van Oranje verzette zich met zijn optreden tegen de manier
waarop de besluitvorming in de opstandige gewesten tot stand komt.
2 De reactie van Willem van Oranje op het conflict rond
Günther van Schwarzburg kan verklaard worden vanuit de functie van
Willem van Oranje.
2p 10 Ondersteun beide uitspraken met een verschillend historisch argument.

VW-1021-a-17-1-o 4/9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Twee gegevens:
1 In 1630 veroverde de Nederlandse West-Indische Compagnie (WIC)
de stad Recife in Brazilië op de Portugezen. Rondom de stad lagen
veel suikerplantages.
2 In 1637 veroverde de WIC het fort Elmina aan de kust van het huidige
Ghana op de Portugezen.
Beide veroveringen waren onderdeel van het 'Grand Desseyn', een
samenhangend project van de Republiek om de economie van Portugal
(toen onderdeel van het Spaanse rijk) te ondermijnen.

11 Noem het politieke doel van het 'Grand Desseyn' en leg uit dat de
verovering van Recife de inname van Elmina nodig maakte om het
'Grand Desseyn' te doen slagen.

Gebruik bron 6.
In dit bronfragment komen de ideeën van de Franse filosoof Diderot naar
voren.
12 Licht dit toe, telkens met een verwijzing naar de bron:
– uit te leggen tot welke stroming in de Verlichting Diderot gerekend kan
worden en
– aan te geven dat Diderot inspirator zal zijn geweest voor
abolitionisten.

Gebruik bron 7.
Een interpretatie:
Malesherbes is het voor een deel eens met de kritiek op het regime in zijn
tijd, maar blijft tegelijkertijd de koning steunen.
13 Ondersteun deze interpretatie door:
– aan de bron twee kritiekpunten op het regime te ontlenen die passen
bij ideeën van de Verlichting en
– met de bron aan te geven dat Malesherbes vooruitloopt op de
grondwet van 1791.

Gebruik bron 8.
Een interpretatie:
De standpunten van de Vaderlandsche Sociëteit zijn beïnvloed door de
ideeën van de Jacobijnen.
14 Licht deze interpretatie toe door twee ideeën van de Jacobijnen te
noemen en elk idee te verbinden met een standpunt van de
Vaderlandsche Sociëteit uit de bron.

VW-1021-a-17-1-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Dit is een examenpagina van het type 'opgave', gericht op het vak geschiedenis, met de hoofdtitel 'Moderne tijd'. De pagina bevat vier open vragen (15 t/m 18), waarbij de student historische kennis, analysevaardigheden en het vermogen om bronnen (Bron 9 en Bron 10, die zelf niet op deze pagina zichtbaar zijn) te interpreteren moet demonstreren. De visuele elementen op de pagina zijn beperkt tot de tekstuele vragen zelf en kleine indicatoren voor het aantal te behalen punten (bijvoorbeeld '3p' voor vraag 15). De vragen behandelen diverse wiskundige/wetenschappelijke concepten, die zich richten op geschiedenis, zoals maatschappelijke en politieke vraagstukken (kiesrechtuitbreiding, Verlichting), discussies over koloniale politiek (Conferentie van Berlijn, Bismarck), en de analyse van primaire bronnen (tijdschrift Der Wahre Jacob, uitspraken van Wilhelm II). Studenten moeten verbanden leggen, motivaties analyseren, sociaaleconomische veranderingen duiden, politieke tradities herkennen, de opmerkelijkheid van historische gebeurtenissen verklaren en de perspectieven van historische figuren (Wilhelm II, oude elite) belichten. De vragen vereisen een diepgaand begrip van de Europese en koloniale geschiedenis in de late 19e en vroege 20e eeuw.

### Pagina 7

Dit is een examenpagina met opgaven die gericht zijn op geschiedenis. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren op deze pagina. De pagina bevat vier open vragen, genummerd 19 t/m 22, die verwijzen naar externe bronnen (bron 11 en bron 12) die niet op deze pagina zichtbaar zijn. De vragen behandelen historische onderwerpen gerelateerd aan de 20e eeuw, waaronder de Volkenbond en internationale betrekkingen (Sovjet-Unie, Frankrijk), propaganda tijdens de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn, nationaalsocialisme en collaboratie in Nederland (Nederlandsche Oost Compagnie, Rost van Tonningen). Studenten moeten hun antwoorden baseren op de genoemde bronnen en historische kennis om concepten als politieke motieven, propaganda-effectiviteit, en ideologieën uit te leggen en te onderbouwen met bronverwijzingen. De opmaak van de pagina bevat vraagnummers, puntentelling (bijv. '3p' voor 3 punten) en een paginanummering '7/9'.

### Pagina 8

De volgende beschrijvingen van het Russische volkslied staan in
willekeurige volgorde:
1 Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd *De hymne van de Sovjet-Unie*,
een lied met een patriottistische tekst, het nieuwe volkslied.
2 Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd als volkslied *Het
Patriottenlied* gekozen totdat de Russisch leider Vladimir Poetin het
liet vervangen door het volkslied van de Russische Federatie.
3 Het volkslied *God behoude de Tsaar* werd door de communistische
revolutionairen verboden vlak na hun machtsgreep.
4 Tsaar Alexander I liet het nieuwe volkslied *Gebed van de Russen*
componeren om de overwinning op Napoleon te vieren.
5 Na de dood van Stalin werd de tekst van het volkslied waarin hij werd
bejubeild, geschrapt en was het volkslied alleen nog een melodie.
6 Lenin voerde bij de stichting van de Sovjet-Unie de *Internationale* als
volkslied in, een strijdlied voor de arbeidersbeweging met versies in
vele talen.
23 Zet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik de beschrijvingen uit vraag 23.
Volksliederen worden vaak gebruikt om een politieke boodschap uit te
dragen. Bij een grote politieke verandering hoort dan ook een nieuw
volkslied.
24 Noem voor beschrijving 1 en voor beschrijving 5 de politieke boodschap
die ermee werd overgedragen en verklaar bij elk van beide waardoor een
nieuw volkslied nodig was.
Eén van de voorwaarden voor deelname aan het Marshallplan die de
Verenigde Staten stelden, was dat de deelnemende Europese landen
zouden gaan samenwerken bij het afbreken van onderlinge
handelsbarrières.
25 Leg het verband tussen deze voorwaarde en het politieke doel van het
Marshallplan.
Gebruik bron 13.
Stel, bij een presentatie over de Praagse Lente bespreek je deze prent. Er
ontstaat discussie over wat Brezjnev in de prent doet met de veters van
Dubček: maakt hij ze los of knoopt hij ze juist vast?
26 Beredeneer met een historisch argument of Brezjnev van de veters van
Dubček losmaakt of vastknoopt.
VW-1021-a-17-1-o 8 / 9 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl.

### Pagina 9

Gebruik bron 14.
In deze prent geeft tekenaar Haitzinger een mening weer over de kernwapenonderhandelingen tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de jaren 1970.
27 2p Leg met een verwijzing naar de prent uit, welke mening dat is.
In de geschiedschrijving over de Koude Oorlog zijn er na 1991 veel nieuwe inzichten ontstaan.
28 2p Leg uit waardoor deze inzichten na 1991 mogelijk werden.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-17-1-o 9/9 einde