# Eindexamen Geschiedenis VWO 2016 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2016/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2016
tijdvak 2
woensdag 22 juni
13:30 - 16:30 uur
geschiedenis

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1021-a-16-2-o



### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende historische gebeurtenissen uit verschillende tijdvakken
hebben te maken met ontwikkelingen op bestuurlijk en politiek gebied in
Frankrijk en staan in willekeurige volgorde:
1 De verkiezingsoverwinning van het Volksfront waarin de linkse partijen
samenwerkten, voorkwam een verdere opmars van het fascisme in
Frankrijk.
2 De Franse revolutionairen voerden de algemene dienstplicht in om de
revolutie te verdedigen.
3 Frankrijk was de stuwende kracht achter het Verdrag van Parijs, dat
de basis legde voor verdere samenwerking op economisch en politiek
gebied binnen Europa.
4 Griekse kolonisten stichtten in Zuid-Frankrijk de stadstaat Massillia,
het latere Marseille.
5 Hofmeier Karel Martel beloonde zijn trouwe aanhangers door grond in
leen te geven die hij van de Kerk in beslag had genomen. Volgens
sommige historici legde hij daarmee de basis voor een nieuw
bestuurlijk systeem.
6 Bisschop Jacques-Bénigne Bossuet werd belast met de opvoeding
van de Franse kroonprins. Hij beweerde dat koningen alleen
verantwoording verschuldigd waren aan God.
2p 1 Zet deze zes historische gebeurtenissen in de juiste chronologische
volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Prehistorie en oudheid

Gebruik bron 1.
In de achttiende eeuw krijgen Franse filosofen een nieuwe belangstelling
voor de inhoud van deze bron uit de vierde eeuw voor Christus.
4p 2 Licht dit toe door:
– met de bron aan te geven bij welk kenmerkend aspect van de oudheid
deze bron past en
– een kenmerkend aspect van de achttiende eeuw te noemen dat bij
deze bron past en
– aan te geven welke politieke opvatting uit de redenering van
Isocrates door radicale filosofen in de achttiende eeuw werd
afgewezen en
– welke opvatting deze achttiende-eeuwse filosofen daar tegenover
stelden.

VW-1021-a-16-2-0 2/8 lees verder

### Pagina 3

Gebruik bron 2.
Een conclusie:
Uit deze bron blijkt dat de Bataven een uitzonderingspositie innemen in
het Romeinse Rijk. Hieruit kan worden geconcludeerd dat overwonnen
volken zowel van economisch als militair belang waren voor de
Romeinen.
3 4p Licht dit toe door:
- aan te geven waaruit de uitzonderingspositie van de Bataven bestaat
en
- te beredeneren waardoor hieruit geconcludeerd kan worden dat de
overwonnen volken van economisch belang waren voor de Romeinen
en
- uit te leggen waardoor in de laatste eeuwen van het West-Romeinse
Rijk het militaire belang van sommige overwonnen volken steeds
groter werd.

De middeleeuwen

Gebruik bron 3.
Uit deze bron kunnen twee oorzaken voor de snelle verspreiding van de
islam worden afgeleid.
4p 4 Noem beide oorzaken en geef bij elke oorzaak aan waardoor die bijdraagt
aan de snelle verspreiding van de islam.

Gebruik bron 3.
Stel: je doet onderzoek naar de Arabische verovering van Egypte in de
zevende eeuw en je vindt deze bron. Je twijfelt aan de bruikbaarheid van
deze bron voor de reconstructie van de gebeurtenissen bij de Arabische
verovering, omdat deze weergave een erg partijdige indruk maakt.
5 2p Geef twee redenen om te twijfelen aan de bruikbaarheid van de informatie
uit deze bron door de partijdigheid van de bron.

Vroegmoderne tijd

Na de verovering van Zuid-Amerika door de Spaanse Conquistadores
stierf een groot deel van de Indiaanse bevolking door besmettelijke
ziekten en de slechte behandeling door de Spanjaarden. Deze
bevolkingsafname veroorzaakte voor de Spanjaarden een economisch
probleem.
6 2p Noem dit economische probleem en geef aan welke oplossing er in de
eeuwen na de verovering door de Spanjaarden voor dit probleem werd
gekozen.

VW-1021-a-16-2-o 3 / 8 lees verder >>>

### Pagina 4

Een bewering:
De Unie van Utrecht kan worden gezien als enerzijds een overwinning,
anderzijds een nederlaag van de calvinisten in de Nederlandse Opstand.
4p 7 Leg beide onderdelen van deze bewering uit.

Gebruik bron 4.
Een bewering:
De auteur van dit pamflet zet zich af tegen de politieke koers die de
Staten-Generaal tussen 1581 en 1588 voeren.
8 Licht dit toe door:
– aan te geven tegen welke politieke koers van de Staten-Generaal de
auteur zich afzet en
– uit te leggen of de opvatting in dit pamflet na 1588 overgenomen wordt
in het bestuur van de opstandige gewesten.

Twee gebeurtenissen:
1 In het voorjaar van 1598 vieren vijf vloten uit naar Indië: twee van
Amsterdamse compagnieën, twee van Zeeuwse compagnieën en één
uit Rotterdam, die elk specerijen met concurrerende prijzen op de
markt brachten.
2 In 1598 verbood Spanje de handel tussen het Spaanse Rijk,
waaronder Portugal met bezittingen in Indiê, en de Republiek.
De oprichting van de VOC in 1602 houdt verband met deze
gebeurtenissen.
9 Geef bij elke gebeurtenis aan welk verband er bestond met de oprichting
van de VOC.

Gebruik bron 5.
Bij deze bron passen twee uitspraken:
1 William Temple geeft het belang aan van de moedernegatie voor de
economie van de Republiek.
2 Met dit bronfragment kun je twee kenmerkende aspecten van de
vroegmoderne tijd illustreren.
10 Ondersteun beide uitspraken met de bron.

Gebruik bron 6.
Een bewering:
De Bill of Rights sluit aan bij de opvattingen van John Locke over het
sociaal contract.
11 Leg uit of deze bewering juist is.

VW-1021-a-16-2-o 4/8 lees verder ►►►

### Pagina 5

2p 12 Gebruik bron 7.
De Cahiers des Doléances hebben zowel onbedoelde als bedoelde
gevolgen voor het ancien regime.
Licht dit toe door aan te geven:
– welk doel het ancien regime met de Cahiers voor ogen had en
– welk onbedoeld gevolg dit heeft.

2p 13 Gebruik bron 7.
Een interpretatie:
De opstellers van dit Cahier zullen tevreden zijn geweest met de
Grondwet van 1791.
Leg met een verwijzing naar de bron hun tevredenheid uit.

4p 14 Gebruik bron 8.
Een bewering:
De populariteit van het boek van Motley kan worden verklaard doordat hij
met zijn visie aansluit bij een kenmerkend aspect van de achttiende en bij
een kenmerkend aspect van de negentiende eeuw.
Ondersteun deze bewering door een achttiende- en een negentiende-
eeuws kenmerkend aspect telkens te verbinden met de visie van Motley
op de Nederlandse Opstand.

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen hebben te maken met de Verenigde Staten
van Amerika en staan in willekeurige volgorde:
1 De Nederlander Peter Stuyvesant werd de eerste gouverneur-
generaal van de door de Republiek gestichte handelspost
Nieuw-Amsterdam.
2 De inaugurale rede van president Kennedy werd door miljoenen
Amerikanen live gevolgd op de televisie.
3 Na de aanleg van de spoorlijn voor de stoomtrein van de oostkust
naar de westkust van Amerika, trokken steeds meer landverhuizers
naar het westen. Het Apache-opperhoofd Geronimo verloor de strijd
tegen hen.
4 President Roosevelt introduceerde zijn New Deal, waarmee hij de
sociale problemen als gevolg van de economische wereldcrisis hoopte
te bestrijden.
5 Al tijdens de Tweede Wereldoorlog ontmoette de Amerikaanse
president Roosevelt zijn Britse en Russische collega's om na te
denken over de toekomst van Duitsland.
6 Nadat de Engelse koning George III de belasting had verhoogd, werd
de Engelse thee door Amerikaanse burgers in zee gegooid. Dit was
het beginpunt van de democratische revolutie in Amerika.

2p 15 Zet deze zes historische gebeurtenissen in de juiste chronologische
volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

VW-1021-a-16-2-o 5/8 lees verder

### Pagina 6

Moderne tijd
In de eerste decennia van de negentiende eeuw maakten veel kolonies in
Latijns-Amerika zich los van hun Spaanse en Portugese moederlanden.
Hierbij passen de volgende gegevens:
1 In de Verenigde Staten werd vanaf 1820 een begin gemaakt met de
Industriële Revolutie.
2 De Amerikaanse regering erkende snel de zelfstandigheid van de
nieuwe onafhankelijke staten van Latijns-Amerika.
3 De Amerikaanse president Monroe waarschuwde in 1823 de Europese
koloniale mogendheden niet te proberen Latijns-Amerika opnieuw te
koloniseren.
4p 16 Leg uit:
– welk verband er bestond tussen gegeven 1 en gegeven 2 en
– met welk kenmerkend aspect van de negentiende eeuw het optreden
van president Monroe verklaard kan worden.
Veel Duitsers zagen aan het einde van de negentiende eeuw en het begin
van de twintigste eeuw hun land als een "verspätete Nation", een natie
die, letterlijk, 'te laat kwam'.
2p 17 Licht dit toe door:
– aan te geven in welk opzicht Duitsland in vergelijking met
Groot-Brittannië en Frankrijk 'te laat kwam' en
– een oorzaak te noemen voor dit 'te laat komen' van Duitsland.
Twee beweringen:
1 Dat Duitsland een volwaardige parlementaire democratie werd, was
een gevolg van de Eerste Wereldoorlog.
2 Dat in Duitsland de parlementaire democratie ten onder ging in de
jaren 1930, was ook een gevolg van de Eerste Wereldoorlog.
2p 18 Beredeneer de juistheid van elke bewering.
In 1925 ondertekende de Duitse minister van Buitenlandse Zaken
Gustav Stresemann het Verdrag van Locarno. In dit verdrag spraken
Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk af, dat de westelijke grens van
Duitsland gegarandeerd was en beloofde Duitsland om Frankrijk niet aan
te vallen. De oostgrenzen van Duitsland bleven onderwerp van discussie.
Je vraagt je af of het beleid van Stresemann meer continuïteit vertoonde
met het beleid van Bismarck of met het beleid van Wilhelm II.
3p 19 Geef voor Bismarck en voor Wilhelm II de kern van hun buitenlands beleid
weer en maak vervolgens duidelijk met wiens beleid de politiek van
Stresemann meer continuïteit vertoonde.
VW-1021-a-16-2-o
6 / 8
lees verder

### Pagina 7

Gebruik bron 9.
Stel: je maakt een werkstuk over Duitsland en je vindt deze foto. Je wilt deze foto gebruiken als illustratie bij de paragraaf over de politieke polarisatie in de Republiek van Weimar.
3p 20 Maak een toelichting bij deze foto waarin je:
– met een verwijzing naar de foto aangeeft waardoor deze het onderwerp van de paragraaf uit je werkstuk illustreert en
– duidelijk maakt wat de overeenkomst was tussen de opstelling van de communisten en de opstelling van de nationaalsocialisten tegenover de Republiek van Weimar en
– een verklaring geeft voor de toename van de politieke tegenstellingen in Duitsland die uit de foto is af te leiden.
2p 21 Na de Rijksdagsbrand vond de Duitse politie geen aanwijzingen dat er sprake was van een van tevoren geplande actie. Toch werden er vijf personen gearresteerd. De Nederlander Rinus van der Lubbe werd na een lange rechtszaak als enige veroordeeld en door onthoofding geëxecuteerd. De vier andere aangeklaagden, één Duitse en drie Bulgaarse communisten, werden vrijgesproken. Geef aan:
– wat het voordeel voor de NSDAP was om uit te gaan van een georganiseerde actie door communisten en
– dat je uit de afloop van het proces tegen de verdachten van de Rijksdagsbrand kunt beredeneren dat Duitsland nog geen totalitaire staat was.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog bombardeerden Britse en Amerikaanse bommenwerpers op grote schaal Duitse industriesteden. Doelwit daarbij waren niet alleen de fabrieken, maar ook de woonwijken van de Duitse steden.
2p 22 Geef aan:
– bij welk kenmerkend aspect van de eerste helft van de twintigste eeuw deze strategie paste en
– welk politiek motief de Britten en de Amerikanen hadden om na de oorlog de schade van deze bombardementen in hun bezettingszones snel te herstellen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
VW-1021-a-16-2-o 7 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik bron 10.
Een interpretatie:
De tekenaar gebruikt een historische West-Europese tegenstelling om de
Sovjetvisie op de toetreding van West-Duitsland tot de NAVO weer te
geven.
4p 23 Licht deze interpretatie toe, telkens met een verwijzing naar de bron,
aan te geven:
welke historische tegenstelling de tekenaar laat zien en
welke mening over de West-Duitse toetreding tot de NAVO in de prent
wordt weergegeven.
Gebruik bron 11.
President Kennedy hield zijn beroemde Ich bin ein Berliner-toespraak kort
na de bouw van de Muur in Berlijn.
President Reagan houdt zijn toespraak in Berlijn vele jaren later, als de
internationale verhoudingen sterk veranderd zijn.
3p 24 Plaats beide toespraken in hun eigen tijd door:
de Oost-Westverhouding omstreeks 1963 en omstreeks 1987 te
typeren en
een verklaring te geven voor de verandering in de
Oost-Westverhouding die blijkt uit de toespraak van Reagan.
Gebruik bron 12 en 13.
Zowel Willem als Behrendt geven in hun tekening een visie weer op de
burgeroorlog in Angola.
5p 25 Licht dit toe door aan te geven:
met een verwijzing naar elke prent welke overeenkomst er bestaat in
de visies op het conflict in Angola die uit de prenten blijkt en
(per prent) wie volgens de tekenaar verantwoordelijk lijkt voor dit
conflict.
In de jaren 1970 ontstond in Nederland veel publiciteit rond acties van
'Dolle Mina'. Deze actiegroep van jonge vrouwen maakte zich sterk voor
gelijke rechten van mannen en vrouwen op alle terreinen. Zo floten zij
mannen op straat om seksistisch gedrag aan de orde te stellen en
demonstreerden zij bij het Amsterdamse stadhuis om pasgehuwde
bruiden op het verlies van hun zelfstandigheid te wijzen.
Met de naam 'Dolle Mina' eerden zij Wilhelmina Drucker (1847-1925), een
voorvechtster van gelijke rechten voor vrouwen.
2p 26 Leg uit welk kenmerkend aspect uit de negentiende eeuw en welk
kenmerkend aspect uit de twintigste eeuw past bij actiegroep 'Dolle Mina'.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-16-2-0
8/8