# Eindexamen Geschiedenis VWO 2015 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2015/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2015
tijdvak 1
maandag 18 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 30 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1021-a-15-1-0

### Pagina 2

Door de tijd heen

De volgende historische beschrijvingen hebben te maken met de
medische wetenschap en staan in willekeurige volgorde:
1 Christiaan Barnard voerde in Kaapstad de eerste geslaagde
harttransplantatie uit die door de televisie over de hele wereld bekend
werd.
2 De Griekse arts Hippocrates legde na onderzoek het verband tussen
trommelstokvingers en longaandoeningen en toonde aan dat dit geen
straf van de goden was.
3 Edward Jenner infecteerde de zoon van zijn tuinman met koepokken
om hem immuun te maken voor pokken. Daarmee ontdekte hij het
pokkenvaccin, dat in de Britse industriesteden veel arbeiders het leven
zou redden.
4 Egyptische artsen begonnen na de uitvinding van het schrift hun
recepten op te schrijven voor volgende generaties.
5 Nicolas Rollin, een rijk lid van de opkomende stedelijke burgerij,
stichtte in Beaune (Frankrijk) een hospitaal voor de armen: het HôtelDieu.
6 William Harvey deed onderzoek naar de bloedsomloop door bij
vrijwilligers een ader te openen en leverde daarmee een bijdrage aan
de wetenschappelijke revolutie.
2p 1 Zet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.

Prehistorie en oudheid

Gebruik bron 1.
Deze bron uit de tweede eeuw is met een duidelijk doel geschreven.
2p 2 Geef aan welke boodschap met deze bron wordt overgebracht aan
christenen en welke aan niet-christenen.

Gebruik bron 1.
Stel: je doet onderzoek naar christenvervolgingen in het Romeinse Rijk en
je hebt twee onderzoeksvragen:
1 Wat gebeurde er in 180 in Carthago in het proces tegen de
christenen?
2 Welke opvatting hadden christenen omstreeks 180 over het
martelaarschap?
2p 3 Leg uit voor welke onderzoeksvraag de bron de betrouwbaarste informatie
bevat.

VW-1021-a-15-1-o 2/8 lees verder

### Pagina 3

De middeleeuwen

Gebruik bron 2.
De tekst van deze kroniek past bij een kenmerkend aspect dat heeft
bijgedragen aan de ondergang van het West-Romeinse Rijk.
Noem dit kenmerkend aspect en geef aan waardoor dit kenmerkend
aspect heeft bijgedragen aan de ondergang van het West-Romeinse Rijk.

Gebruik bron 3.
Een conclusie:
Uit deze bron kun je concluderen dat er tussen de vroege en de late
middeleeuwen zowel sprake is van continuïteit als van verandering in de
militaire organisatie.
Ondersteun deze conclusie door uit te leggen:
– waaruit die continuïteit bestaat en
– dat de militaire organisatie zich aanpast aan de nieuwe economische
omstandigheden.

Vroegmoderne tijd

Een uitspraak van Leonardo da Vinci (1452-1519):
"Ervaring is steeds de leermeesteres geweest van al wie goede
geschriften heeft nagelaten."

Leg uit dat deze uitspraak kenmerkend is voor de Renaissance.

In 1531 besluit Karel V drie Collaterale Raden in de Nederlanden in te
stellen. Dit besluit past bij een kenmerkend aspect van die tijd.
Noem dit kenmerkend aspect en geef met het voorbeeld van één
Collaterale Raad aan, waardoor dit besluit van Karel V hierbij past.

Gebruik bron 4.
In het jaar waarin deze tekst wordt geschreven valt de Pacificatie van
Gent uiteen.
Leg uit dat deze bron een oorzaak voor dit uiteenvallen illustreert.

Gebruik bron 4.
Een bewering:
De opstellers van het Plakkaat van Verlatinge zullen het eens zijn
geweest met de strekking van deze tekst.
Leg uit of deze bewering juist is.

### Pagina 4

In 1618 besluit een calvinistische kerkvergadering dat er een nieuwe Bijbelvertaling moet komen op basis van de oorspronkelijke teksten. De Staten-Generaal betalen later de kosten van deze 'Statenvertaling'.
2p 10 Leg uit dat de Staten-Generaal dit besluit waarschijnlijk namen om de binnenlandse problemen van de Republiek in die tijd te verminderen.

Gebruik bron 5 en bron 6.
Een historicus komt bij deze twee foto's van kerkgebouwen in Amsterdam tot de volgende beweringen:
1 'Ons' Lieve Heer op Solder' is een goede illustratie van de
godsdienstpolitiek van de Republiek.
2 De bouw van de Sint Nicolaaskerk laat zien dat aan het eind van de negentiende eeuw deze politiek door Verlichtingseïdeeën is veranderd.
4p 11 Ondersteun beide beweringen, telkens met een verwijzing naar de daarbij passende foto.

In 1691 verscheen in de Republiek het boek *De betoverde wereld* van de predikant Balthasar Bekker. Het boek was een reactie op een pauselijke oorkonde uit 1584 over magie en hekserij. In zijn boek kwam Bekker na bestudering van de Bijbel en geschriften uit de oudheid tot de conclusie dat bezetenheid, wonderen en de duivel waarschijnlijk niet bestaan.
3p 12 Licht dit toe door:
– uit te leggen dat Bekker in de traditie van de wetenschappelijke veranderingen van zijn tijd stond en
– aan te geven waarom zijn opvattingen verantwoord werden aan de ideeën van Spinoza.

Gebruik bron 7.
Een interpretatie.
Volgens abbé Bernier is de handelwijze van de revolutionairen niet in overeenstemming met het sociaal contract volgens Locke.
4p 13 Licht deze interpretatie toe door:
– (zonder bron) een omschrijving te geven van het idee van het sociaal contract volgens Locke en
– duidelijk te maken dat volgens Bernier de revolutionairen op religieus gebied niet handelen in overeenstemming met het sociaal contract en
– duidelijk te maken dat volgens Bernier de revolutionairen op politiek gebied niet handelen in overeenstemming met het sociaal contract en
– te verklaren waarom Bernier juist het idee van het sociaal contract gebruikt om kritiek te leveren op de revolutionairen.

VW-1021-a-15-1-o 4 / 8 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Dit is een examenpagina met drie open vragen, gericht op geschiedenis en maatschappijleer. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, enkel tekst. De vragen behandelen verschillende historische perioden en concepten. Vraag 14 (3 punten) vraagt de student om de 'Wet Le Chapelier' uit 1791 toe te lichten, inclusief de kern, het beoogde ideaal van de Franse Revolutie en waarom deze wet socialisten tegenwerkte in de negentiende eeuw. Dit vereist kennis van de Franse Revolutie, arbeidsrecht en sociale bewegingen. Vraag 15 (4 punten) presenteert twee conclusies van Alexis de Tocqueville over de Franse Revolutie en vraagt de student om elk van deze conclusies te ondersteunen met een passende gebeurtenis uit de (voorgeschiedenis van de) Franse Revolutie, wat een diepgaand begrip van deze periode en Tocqueville's analyse vereist. Vraag 16 (2 punten) bestaat uit zes korte beschrijvingen van (auto)biografieën, elk met een historisch thema. De student wordt gevraagd deze thema's chronologisch te ordenen, van vroeger naar later, door alleen de nummers van de beschrijvingen te noteren. Dit toetst kennis van algemene geschiedenis en het chronologisch plaatsen van belangrijke gebeurtenissen en personen, waaronder Anne Frank (Tweede Wereldoorlog), John F. Kennedy (Koude Oorlog), Mohammad Hatta (Indonesische onafhankelijkheid), Ernst Jünger (Eerste Wereldoorlog), Ton Regtien (Vietnamoorlog) en Christiaan Cornelissen (anarchisme/sociale kwestie). De pagina is duidelijk een opgavepagina van een examen.

### Pagina 6

Moderne tijd
Op 30 oktober 1880 deed Ferdinand Domela Nieuwenhuis in het
socialistische tijdschrift _Recht voor Allen_ een oproep aan 'alle arbeiders
van Nederland' om mee te werken aan een enquête over hun
levensomstandigheden. Met deze enquête wilde Domela Nieuwenhuis
een politieke boodschap overbrengen.
4p 17 Geef aan:
– welke politieke boodschap Domela Nieuwenhuis wilde overbrengen
aan de rijke burgerij en bij welk kenmerkend aspect uit die tijd deze
boodschap aansluit en
– welke politieke boodschap Domela Nieuwenhuis wilde overbrengen
aan de arbeiders en bij welk kenmerkend aspect uit die tijd deze
boodschap aansluit.
Een bewering:
2p 18 De Vlootwet vormde de schakel tussen de Duitse industrialisatie en de
Weltpolitik van Wilhelm II.
Toon dit aan.
Een gebeurtenis:
Op 4 juni 1913 liep Emily Davison (1872-1913) de reptenbaan op van de
paardenrace in de Engelse plaats Epsom. Volgens sommige
toeschouwers had ze een sjaal vast met de tekst 'Kiesrecht voor
vrouwen'. Ze werd door paardenhoeven vertrapt en overleed vier dagen
later. Haar begrafenis werd bijgewoond door een grote menigte.
2p 19 Toon aan dat deze gebeurtenis past bij twee kenmerkende aspecten van
de moderne tijd.
Gebruik bron 8.
Uit deze bron blijkt dat de Spartakisten menen dat de revolutie die in de
herfst van 1918 was uitgebroken, nog niet is voltooid.
2p 20 Toon dit aan door aan te geven:
– wat volgens de Spartakisten het onmiddellijke doel van de revolutie is
en
– (zonder bron) wat volgens hen het uiteindelijke doel van de revolutie
is.
Gebruik bron 9.
2p 21 Deze bron geeft oorzaken aan voor het succes van Hitler na 1930.
Ontleen aan de bron twee oorzaken voor dit succes.
VW-1021-a-15-1-o 6/8 lees verder ►►►

### Pagina 7

Gebruik bron 9.
Stel: Je doet onderzoek naar de vraag hoe de Duitse elite dacht over het ideeëngoed van Hitler. Je vindt deze brief en je vraagt je af of dit een bruikbare bron is voor je onderzoek.
22 Geef aan waardoor je twijfelt aan zowel de betrouwbaarheid als de representativiteit van deze bron voor je onderzoek.

In 1965 publiceert de staatsdrukkerij van de DDR het boek: Bruinboek, oorlogs- en nazimisdadigers in de Bondsrepubliek. Hierin wordt de brief aan Von Hindenburg (zie bron 9) opgenomen als een van de bewijsstukken.
23 Leg uit welke politieke boodschap de DDR met de publicatie van deze brief kan uitdragen.

Gebruik bron 10.
Veel foto's van deze fotograaf zijn gebruikt door de nazipropaganda maar deze foto wordt voor publicatie verboden. Ook de geallieerde propaganda zal deze foto niet willen gebruiken.
24 Geef voor beide partijen aan waarom zij deze foto niet willen gebruiken.

Gebruik bron 11.
Tekenaar Behrendt geeft in deze prent een visie weer op een dan actuele gebeurtenis.
25 Leg uit, met een verwijzing naar de prent, welke visie op deze gebeurtenis hij weergeeft.

26 Leg dit uit met twee verwijzingen naar de prent.

Op 13 november 1968 kondigde de Russische partijleider Leonid Brezjnev de Brezjnev-doctrine af. Deze gebeurtenis kan gezien worden als een reactie op de Praagse Lente eerder dat jaar.
27 Ondersteun deze opvatting.

Gebruik bron 12.
In deze prent doet Paul Conrad een voorspelling over de gevolgen van de Amerikaanse betrokkenheid bij het conflict in Angola.
28 Leg met een verwijzing naar de prent uit welke voorspelling hij hier doet.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1021-a-15-1-o 7/8 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

4p 29 Een bewering: De naam detente voor de periode in de Koude Oorlog tussen eind jaren 1960 en eind jaren 1970 is juist voor de situatie binnen Europa, maar past niet bij de situatie buiten Europa. Ondersteun beide onderdelen van deze bewering telkens met een voorbeeld uit deze periode.
Twee ontwikkelingen in de jaren 1960 rond de Britse popgroep The Beatles, die werd opgericht in 1962:
1 The Beatles droegen er met hun uiterlijk toe bij dat lang haar onder jongeren populair werd, wat door veel ouderen in de jaren 1960 werd afgekeurd.
2 Een van hun nummers was de eerste grammofoonplaat in Groot-Brittannië, waarvan in de voorverkoop in 1964 al één miljoen exemplaren werden verkocht.
2p 30 Verklaar elk van beide ontwikkelingen vanuit hetzelfde kenmerkend aspect van de tweede helft van de twintigste eeuw.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-15-1-o einde ■