# Eindexamen Geschiedenis VWO 2013 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2013/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 2

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 2

### Vraag 11 – Opgave 2

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 2

### Vraag 15 – Opgave 2

### Vraag 16 – Opgave 2

### Vraag 17 – Opgave 2

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 2

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 2

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 2

### Vraag 27 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2013
tijdvak 1
dinsdag 21 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1021-a-13-1-o

### Pagina 2

De Republiek in een tijd van vorsten

Uit de biografie van de Friese staatsman Vigilius van Aytta (1507-1577) is
zijn loopbaan als Habsburgs bestuurder te reconstrueren:
1507 Vigilius wordt geboren in Friesland in een familie van vrije
boeren. Later gaat hij rechten studeren in Leuven en Valence.
1542 Vigilius wordt door Karel V benoemd tot lid van de Geheime Raad
in Brussel, zeven jaar later wordt hij voorzitter van deze raad.
1554 Vigilius wordt benoemd tot voorzitter van de Raad van State.
1569 Vigilius treedt af als voorzitter van de Geheime Raad.
1576 Vigilius roept, als voorzitter van de Raad van State, op tot de
vergadering van de Staten-Generaal die de Pacificatie van Gent
tot stand brengt.
1577 Vigilius sterft en wordt in Gent begraven.

Door zijn loopbaan wordt Vigilius beschouwd als vertegenwoordiger van
een nieuwe maatschappelijke stand, de *noblesse de robe*. Deze stand
wordt omschreven als: "De door de vorst uit de burgerij gerekruteerde
magistraten, die hij uitkoos op basis van deskundigheid op het gebied van
rechtspraak of financiën."
2p 1 Toon aan dat Vigilius tot de *noblesse de robe* behoorde en geef aan
waarom de *noblesse de robe* onderdeel vormde van de
centralisatiepolitiek van de Habsburgse vorsten.

Gebruik bron 1.
Uit dit fragment blijkt dat sommige opvattingen van Enzinas
overeenkomen met sommige opvattingen van Erasmus.
4p 2 Toon dit aan met twee voorbeelden, waarbij je telkens een opvatting van
Erasmus vergelijkt met een opvatting van Enzinas.

Twee gebeurtenissen:
1563 Handelsconflicten tussen Engeland en de Nederlanden leidden
ertoe dat Elisabeth I de uitvoer van wol naar Vlaanderen
stopzette.
1565 Als gevolg van de oorlog tussen Denemarken en Zweden werd
de Oostzee afgesloten voor handelsverkeer.
Een historicus wijst op het sociaaleconomische verband tussen deze
gebeurtenissen en de Beeldenstorm van 1566.
4p 3 Leg dit uit door elke gebeurtenis een gevolg te noemen en daarmee
het verband met de Beeldenstorm aan te geven.

VW-1021-a-13-1-o
2 / 7
lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik bron 2 en 3.
Een historicus verklaart het verschil in toon tussen beide brieven vanuit
het verschil tussen de slachtoffers waarover Alva schrijft en vanuit de
veranderde politieke situatie in de Nederlanden.
4p 4 Geef voor beide verklaringen de redenering die erbij past.

Gebruik bron 4.
Tussen deze twee coupletten van het Wilhelmus lijkt een tegenstrijdigheid
te bestaan.
3p 5 Noem die tegenstrijdigheid en leg uit waarom dit in het begin van de
Opstand niet als tegenstrijdigheid wordt ervaren.

In 1600 werd Maurits door de Staten-Generaal naar Vlaanderen gestuurd
om Duinkerken (waar veel kapers hun thuishaven hadden) te veroveren.
Maurits wilde zelf liever Antwerpen aanvallen, maar de Staten van
Holland wilden geen inname van die stad. De veldtocht eindigde met de
Slag bij Nieuwpoort, een overwinning voor Maurits, maar zonder blijvend
resultaat.
2p 6 Noem twee redenen waarom de Staten van Holland Antwerpen niet wilden
veroveren.

In 1617 dienen Holland, Utrecht en Overijssel bij de Staten-Generaal een
protest in tegen het houden van een nationale synode. Als reden voerden
zij aan dat deze synode in strijd was met de Unie van Utrecht.
2p 7 Geef aan:
– wat de aanleiding vormde tot het houden van een nationale synode en
welk argument deze drie gewesten aan de Unie van Utrecht
ontleenden om hun bezwaar te ondersteunen.

In 1618 liet stadhouder Maurits de waardgelders afdanken, de door
raadspensionaris Van Oldenbarnevelt (buiten de Staten-Generaal om)
ingestelde huurtroepen die de onlusten in de Republiek moesten
bedwingen.
Maurits beriep zich daarbij op het beginsel van de Godsdienstvrede van
Augsburg (1555).
2p 8 Leg uit dat:
– Maurits als stadhouder het bestaan van waardgelders niet kon
accepteren, maar
– Maurits ten onrechte het beginsel van de Godsdienstvrede van
Augsburg aanvoerde om zijn optreden als stadhouder te verdedigen.

VW-1021-a-13-1-o 3/7 lees verder ►►►

### Pagina 4

Twee jaartallen:
1 In 1650 beraamde stadhouder Willem II van Oranje een actie om
Amsterdam binnen te vallen en Staatsgezinden in het stadsbestuur te
vervangen door Oranjegezinden. De poging mislukte. Een onderdeel
van zijn plan was plaatsing van een strijdmacht bij Texel om te
voorkomen dat er door Cromwell, die een jaar eerder aan de macht
gekomen was in Engeland, steun zou worden geboden aan de
Staatsgezinden in Amsterdam.
2 In 1651 stierf de prins en begon het eerste stadhouderloze tijdperk.
Desondanks verslechterde de relatie tussen de Republiek en
Cromwell aanzienlijk.
4p 9 Leg uit:
– waarom de stadhouder verwachtte dat Cromwell de Staatsgezinden in
Amsterdam te hulp zou willen komen en
– waardoor de relatie tussen Engeland en de Republiek na 1651
verslechterde.
Gebruik bron 5.
De maker van deze prent wil een boodschap overbrengen over de
toekomstige rol van de jonge prins Willem. De Staatsgezinden zouden
deze prent juist kunnen gebruiken om propaganda te maken tegen de
Oranjes.
4p 10 Leg uit, telkens met een verwijzing naar de prent:
– welke boodschap de maker van de prent over prins Willem laat zien en
– dat Staatsgezinden de prent voor hun propaganda zouden kunnen
gebruiken.
Gebruik bron 6.
Deze opdracht aan ambassadeur D’Estrades is kenmerkend voor de
buitenlandse politiek van Lodewijk XIV ten opzichte van de Republiek.
2p 11 Leg dit uit.
Gebruik bron 6.
Vanaf het Rampjaar is er in de Republiek discussie gevoerd over de vraag
of Johan de Witt het land heeft uitgeleverd aan Frankrijk.
Stel: je onderzoekt deze kwestie en je concludeert dat deze briefwisseling
bruikbaar is voor een onderzoek naar de betrekkingen tussen Johan de
Witt en Frankrijk.
2p 12 Noem twee argumenten voor de betrouwbaarheid van de informatie uit
deze briefwisseling voor je onderzoek.
VW-1021-a-13-1-o 4 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik bron 6.
In je onderzoek naar de discussie over de rol van Johan de Witt vind je
een opmerking van een achttiende-eeuwse historicus over deze bron. Hij
stelt dat deze briefwisseling bewijst dat "De Witt (met drie anderen) de
enige is die de koning van Frankrijk om niet (= zonder daarvoor te worden
betaald) diende".
Maak aannemelijk dat de mening van de achttiende-eeuwse historicus
gekleurd is door de visie van de prinsgezinden.

2p 13

Een bewering:
Het jaar 1702 was een voorlopig eindpunt in de binnenlandse politieke
strijd die kenmerkend was voor de Republiek.
Ondersteun deze bewering.

2p 14

De Verenigde Staten en hun federale overheid, 1865-1965

Na 1865 kwam het industrialisatieproces in de Verenigde Staten in een
versnelling.
Noem hiervoor drie oorzaken.

3p 15

Een bewering:
Na 1880 verslechterde de situatie van de zwarte sharecroppers in het
Zuiden zowel in politiek als in economisch opzicht.
Geef voor beide aspecten van de bewering een verklaring.

2p 16

Gebruik bron 7.
Een interpretatie:
Joseph Keppler geeft in deze prent uit 1886 een mening weer over het
optreden van de arbeidersbeweging op dat moment.
Licht dit toe door aan te geven:
– (met twee verwijzingen naar de prent) welke mening de tekenaar hier
weergeeft over het optreden van de arbeidersbeweging en
– of deze mening wel of niet overeenkomt met die van de meerderheid
van de Amerikaanse bevolking op dat moment.

4p 17

Gebruik bron 8.
Stel: je maakt een scriptie over de Amerikaanse buitenlandse politiek in
de periode 1865-1917. Je concludeert dat deze bron bruikbaar is voor het
illustreren van zowel de continuïteit als voor het illustreren van een
verandering in het beleid.
Leg dit uit voor beide aspecten.

4p 18

VW-1021-a-13-1-o
5/7
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

4p 19 Met de Veertien Punten streefde president Wilson naar het terugdringen van de risicofactoren die hadden bijgedragen aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
Licht dit toe door:
- twee punten uit de Veertien Punten te noemen en
- bij elk punt aan te geven welke risicofactor president Wilson hiermee hoopte terug te dringen.

Gebruik bron 9.
Dit fragment kan worden gebruikt in een campagne van de NAACP voor hervorming van het onderwijs.
3p 20 Licht dit toe door:
- (met de bron) aan te geven welke boodschap de NAACP met dit fragment kon overbrengen en
- (zonder bron) uit te leggen waarom schoolboeken een belangrijk doelwit kunnen zijn van campagnes van de NAACP.

Gebruik bron 10.
4p 21 Het verspreiden van deze foto met dit onderschrift diende een politiek doel.
Leg dit uit voor zowel de foto als voor de combinatie van de foto met dit onderschrift.

Gebruik bron 10.
2p 22 Tijdens de presidentsverkiezingen van 1940 zou deze foto óók geschikt geweest kunnen zijn voor de campagne van de Republikeinse kandidaat.
Leg dit uit.

De volgende gebeurtenissen die te maken hebben met het buitenlands beleid van de Verenigde Staten staan in willekeurige volgorde:
1 Het Congres stemt in met de Marshallhulp.
2 Het Congres neemt de Lend Lease Act aan.
3 Het Congres neemt de Eerste Neutraliteitswet aan.
4 President Truman geeft opdracht voor het afwerpen van de atoombom op Hiroshima.
5 President Roosevelt pleit in Jalta voor oprichting van de Verenigde Naties.
6 President Roosevelt spreekt het Congres toe na de aanval op Pearl Harbor.
2p 23 Zet deze zes gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.

Na afloop van de Tweede Wereldoorlog werden negen miljoen Amerikaanse soldaten gedemobiliseerd. De vrees bestond dat dit zou leiden tot grote werkloosheid, maar die bleef uit.
2p 24 Geef twee verklaringen voor het uitblijven van die grote werkloosheid.

VW-1021-a-13-1-o 6 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 7

Gebruik bron 11.
Rockwell geeft in zijn prent een visie weer op de situatie van de
burgerrechten na de uitspraak van het Hooggerechtshof in de zaak Brown
vs. Board of Education of Topeka.
4p 25 Geef met twee verwijzingen naar de bron aan welke visie hij weergeeft.
Gebruik bron 11.
De gebeurtenis die Rockwell weergeeft, vond plaats in 1960. De illustratie
verschijnt pas in 1964 op de omslag van het tijdschrift Look.
2p 26 Leg met een voorbeeld uit dat deze gebeurtenis in 1964 nog steeds
actueel is.
Door de Vietnamoorlog werd de rol van de Verenigde Staten als leider
van de Westerse wereld ter discussie gesteld.
2p 27 Leg dit uit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1021-a-13-1-o
7/7
einde