# Eindexamen Geschiedenis VWO 2007 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2007/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2007
tijdvak 2
woensdag 20 juni
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen
punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
700049-2-012o

### Pagina 2

Van kind tot tot burger: Volksopvoeding via het onderwijs in
Nederland (1780-1920)

Gebruik bron 1
Op grond van deze bron kan Hermanus Johannes Krom gezien worden als een
voorbeeld van een Nederlandse patriot.
Leg dit uit door aan te geven dat zijn ideeën kenmerkend zijn voor:
– de patriotten en
– de Nederlandse Verlichting.

De Schoolwet van 1806 brengt, vergeleken met de situatie in de Republiek,
zowel verandering als continuïteit.
Geef van beide twee voorbeelden.

Met de Schoolwet van 1806 wilde de overheid het onderwijs democratiseren.
Leg uit dat de wet in dat opzicht voortvloeit uit de veranderde opvatting over het
burgerschap.

Na 1806 wordt het Algemeen Beschaafd Nederlands (ABN) in het onderwijs
ingevoerd.
Noem twee doelen die de overheid daarmee wilde bereiken.

Gebruik bron 2 en 3.
Stel: je doet onderzoek naar de rol van de overheid in het onderwijs in de
negentiende eeuw. Bij je onderzoek vind je deze bronnen uit de periode 1840-
1851. In deze bronnen komen Thorbecke en de orthodox-protestant Groen van
Prinsteter aan het woord.
Welke tekst past bij welke politicus? Licht je keuze telkens toe.

Gebruik bron 2 en 3.
Bij deze bronnen concludeer je dat er in beide visies spanning blijkt te bestaan
tussen het ideaal van vrijheid van onderwijs en het streven naar nationale
eenheid.
Toon dit voor beide visies aan.

Gebruik bron 2 en 3.
In 1917 komt er met de Pacificatie een einde aan de Schoolstrijd.
Leg uit welke politicus uit deze bronnen zijn zin gekregen heeft.

Rond 1870 werd van verschillende kanten vergeefs aangedrongen op een
verbod op kinderarbeid tot twaalf jaar. Een regeringscommissie onderzocht het
probleem.
Leg uit waarom deze regeringscommissie alleen tot een verbod op kinderarbeid
wilde overgaan als dit gekoppeld werd aan leerplicht.

7000049-2-012o
2
lees verder ► ► ►


### Pagina 3

Gebruik bron 4.
Met deze bron kun je vaststellen dat Samuel van Houten op grond van zijn
opvattingen over volksonderwijs tot de conservatief- liberalen behoort.
3p 9 Licht dit toe door:
- zijn opvatting over staatssteun voor het volksonderwijs weer te geven en
- de motivering voor zijn standpunt weer te geven en
- daarmee uit te leggen dat Van Houten in dit opzicht een conservatief-liberaal
standpunt inneemt.

Gebruik bron 5.
In zijn verzoekschrift richt Van Eeghen zich tegen de Leerplichtwet.
6p 10 Leg uit dat het verzets van Van Eeghen tegen de invoering van de leerplicht
gebaseerd is op het uitgangspunt van ‘soevereiniteit in eigen kring’ en
voortkomt uit zijn opvatting over de rol van het gezin en
illustratief is voor de Schoolstrijd.

Stelling:
De rooms-katholieken hebben met hun streven naar bijzondere scholen hun
2p 11 integratie als staatsburger vertraagd.
Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling.

Een interpretatie:
Uit de bepaling in de Grondwet van 1887 over het kiesrecht blijkt een opvatting
over burgerschap die overeenkomt met de opvatting van veel achttiende-eeuwse
patriotten over het belang van goed onderwijs.
3p 12 Licht dit toe. Verwerk in je toelichting:
- de inhoud van de bepaling over kiesrecht in de Grondwet van 1887 en
- de opvatting over burgerschap van de patriotten en
- de opvatting over burgerschap die uit deze grondwetsbepaling blijkt.

In 1901 werd de Leerplichtwet aangenomen.
4p 13 Leg uit dat het aannemen van deze wet uitgelegd kan worden als:
- een teken dat de opvattingen binnen het liberalisme tussen 1848 en 1901
ingrijpend veranderden en
- een bevestiging van de nieuwe opvattingen over de positie van kinderen.

Gebruik bron 6.
In deze prent geeft de tekenaar een visie op de tegenstelling tussen liberalen en
confessionelen.
3p 14 Welke visie beeldt de tekenaar uit? Licht je antwoord toe met twee elementen uit
de prent.

Gebruik bron 6.
1p 15 De rol van de vrouw in deze prent kan slechts symbolisch bedoeld zijn.
Noem hiervoor de reden.

700049-2-012o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië

Een bewering:
Na 1780 discussieerden de patriotten ook over de VOC.
2p 16 Leg uit dat hun kritiek op de VOC aansloot bij hun politieke programma.

Stelling:
De verhouding tussen de Republiek en de Indonesische archipel in de periode 1602-1799 was koloniaal.
4p 17 Nuanceer deze stelling door:
– het noemen van twee kenmerken van een koloniale verhouding en
– bij elk kenmerk aan te geven in welk opzicht dit wel of niet past bij de verhouding tussen de Republiek en de Indonesische archipel tussen 1602 en 1799.

Multatuli heeft het Cultuurstelsel gekarakteriseerd als ‘Javaanse zeden overgezet in Staatsblad-termen’. In het Staatsblad worden alle wetten gepubliceerd.
2p 18 Leg uit dat het Cultuurstelsel aan de karakterisering van Multatuli voldeed.

Gebruik bron 7.
In de bron komt het dualistische bestuursstelsel van Nederlands-Indië naar voren.
2p 19 Leg dit uit door:
– eerst aan te geven wat het dualistisch bestuursstelsel inhoudt en
– daarna aan te geven hoe dit dualistisch bestuursstelsel in de bron naar voren komt.

Gebruik bron 7.
De kritiek op het Cultuurstelsel zoals in de bron leidt na 1845 tot aanpassingen.
2p 20 Leg dit uit door:
– met een gegeven uit de bron aan te geven dat Steyn Parvé de situatie rond 1845 op Java weergeeft en
– zonder de bron een oorzaak voor deze situatie rond 1845 te noemen.

Gebruik bron 8.
Een bewering:
De tabel ondersteunt de stelling dat het concubinaat (ongehuwd samenleven) in Nederlands-Indië tussen 1880 en 1925 minder geaccepteerd werd.
2p 21 Beredeneer of deze bewering juist is.

Stelling:
Nederlands-Indië was rond 1910 wel een staatkundige maar geen bestuurlijke eenheid.
2p 22 Toon de juistheid van deze stelling aan.

700049-2-012o

### Pagina 5

Gebruik bron 9.
Professor Stibbe legt in deze tekst een verband tussen de politieke en de
economische ontwikkeling van Nederlands-Indië.
4p 23 Noem het verband dat professor Stibbe legt en leg uit of deze tekst past bij de
Ethische Politiek.
Een bewering:
De mogelijkheden die de Ethische Politiek de Indonesische bevolking bood,
vonden hun begrenzing in het superioriteitsgevoel van veel Nederlanders.
4p 24 Geef hiervan twee passende voorbeelden en leg daarmee deze bewering uit.
De volgende gebeurtenissen staan in willekeurige volgorde:
1 Soekarno en Hatta worden gearresteerd en verbannen door gouverneur-
generaal De Jonge.
2 De Ethische Politiek doet zijn intrede.
3 De Max Havelaar wordt gepubliceerd.
4 De boerentrek wordt ingevoerd.
5 De muitering op de Zeven Provinciën breekt uit.
6 De Partai Nasional Indonesia (PNI) wordt opgericht.
7 In Wallstreet vindt de grote Beurskrach plaats die het begin vormt van de
Crisisjaren.
2p 25 Zet deze gebeurtenissen in de juiste tijdvolgorde, van vroeger naar later. Noteer
alleen de nummers.
Gebruik bron 10.
Een onderzoeker trekt op grond van deze bron een aantal conclusies:
Deze bron is geschikt om te onderzoeken wat het koloniale beleid in
Nederlands-Indië rond 1932 is.
De opvatting van De Jonge sluit aan bij de verandering in de opvatting over
de uitoefening van gezag in Nederlands-Indië tussen het einde van de
negentiende eeuw en 1932.
De Jonge sluit zich hier aan bij de Ethische Politiek.
4p 26 Ondersteun elke conclusie met een aan de bron ontleend argument.
6p 27 Noem de drie argumenten die Van Roijen in zijn rede opvoert en maak per
argument aannemelijk wie hij daarmee, binnen of buiten de Veiligheidsraad, wil
overtuigen.
Gebruik bron 12.
Een bewering:
Deze foto is bruikbaar voor de propaganda van zowel de Nederlanders als de
Republikeinen.
2p 28 Toon de juistheid van deze bewering aan.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
700049-2-012o
lees verder

### Pagina 6

De Nederlandse houding tegenover Nederlands-Indië in het begin van de twintigste eeuw vertoonde overeenkomsten met die tegenover Nieuw-Guinea na 1950.
4p 29 Licht dit toe door:
— aan te geven waarin die houding overeenkwam en
— aannemelijk te maken dat de Nederlandse houding tegenover Nieuw-Guinea na 1950 verklaard kan worden uit de Nederlandse houding tegenover Indonesië na 1950.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
700049-2-0120* einde ■