# Eindexamen Geschiedenis VWO 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
9.00 - 12.00 uur
Geschiedenis (oude stijl)
Vragenboekje
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden, ...) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
Voor dit examen zijn maximaal 87 punten te
behalen; het examen bestaat uit 25 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
300035 14
Begin

### Pagina 2

Vraag 11 in dit examen is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om
maken.
De Sovjet-Unie. Een samenleving onder spanning

2p 1 Nog 1922 gingen de bolsjewieken Rusland 'Sovjet-Unie' noemen.
Leg uit welk ideaal zij met de aanduiding 'Sovjet' tot uitdrukking wilden brengen.

Gebruik bron 1.
De nieuwe sovjetstaat wil de kinderen opvoeden tot goede communisten.
3p 2 Nog. Leg uit waarom een sprookje daarvoor goed te gebruiken is.
B Noem een aanpassing die daarom voor dit sprookje is aangebracht en leg uit welk
ideologisch thema daarmee duidelijk gemaakt wordt.

Kort na 1917 nam de sovjetregering maatregelen om de positie van de vrouw te verbeteren.
Sommige van deze maatregelen leidden er echter toe dat de positie van vrouwen juist
6p 3 Nog slechter werd.
Noem twee van deze maatregelen, en leg per maatregel uit waarom die aan de ene kant de
positie van de vrouw verbeterde en aan de andere kant de positie van de vrouw
verslechterde.

Aan het einde van de jaren dertig werd de situatie van vóór de revolutie met betrekking tot
de positie van de vrouw gedeeltelijk hersteld.
2p 4 Nog Maak met twee argumenten duidelijk of er door dit herstel sprake was van een verbetering
of een verslechtering van de positie van de vrouw.

De collectivísatie van de landbouw in de jaren dertig was nodig om er onder andere voor te
zorgen dat:
1 lage voedselprijzen en lage lonen gehandhaafd konden worden;
2 een arbeidsreserivcir voor de industrie gecreëerd werd.
4p 5 Nog Geef per doel aan:
• op welke manier dat doel bereikt werd én
• welk onbedoeld gevolg dit had voor het platteland.

Gebruik bron 2.
Stel: Er ontstaat een discussie of deze prent gedateerd moet worden in 1920 of in 1935.
2p 6 Nog Maak met twee elementen uit de bron duidelijk dat de prent waarschijnlijk uit 1920 en niet
uit 1935 stamt.

In de sovjetpropaganda werd veel aandacht gevraagd voor de bestrijding van het
analfabetisme.
2p 7 Nog Noem hiervoor een politieke reden.

Gebruik bron 3.
2p 8 Nog Leg uit waarom Angelina's verhaal past in de sovjetpropaganda van de jaren dertig.

Gebruik bron 4.
Over deze bron ontstaat een discussie. Er zijn twee standpunten:
1 Deze bron laat zien dat in de sovjetmaatschappij vrouwen nog steeds hun traditionele rol
spelen.
2 Deze bron laat de nieuwe rol van de vrouw in de sovjetmaatschappij zien.
2p 9 Nog Ontleen voor elk van beide standpunten een argument aan de bron.

In de Brezjnev-periode besloot de leiding van de Communistische Partij om de economie te
regionaliseren.
4p 10 Nog Noem twee doelen die de Communistische Partij hiermee hoopte te verwezenlijken en leg
per doel uit waarom dit niet bereikt werd.

300035 14 2 Lees verder


### Pagina 3

11p 11 □ Schrijf, na het lezen van de inleiding, het artikel volgens de aanwijzingen A tot en met D.
Neem voor de duidelijkheid de cursieve kopjes over.

Inleiding
Het is 1991. De Sovjet-Unie valt uiteen. In de westerse wereld vieren sommigen dit als een
grote overwinning. Het voorbeeld van de Sovjet-Unie toont aan - zo beweren zij - dat de
socialistische samenleving in de praktijk onbereikbaar is.
Je gaat deze gedachte onderzoeken voor een artikel in een Nederlandse krant. Als
hoofdvraag kies je:
Blijkt uit de geschiedenis van de Sovjet-Unie dat het ideaal van communistische gelijkheid
nooit bereikt kan worden?
In je artikel onderzoek je deze vraag op drie gebieden:
1 politieke gelijkheid: alle burgers zijn gelijk en worden bij het bestuur betrokken;
2 economische gelijkheid: in de arbeidsverhoudingen vindt geen uitbuiting plaats;
3 mentale gelijkheid: alle burgers willen zich volledig inzetten voor de samenleving.

Politieke gelijkheid
A In hoeverre is:
• in de Stalinperiode (1928-1941) het ideaal van politieke gelijkheid gerealiseerd?
Beantwoord deze vraag door met twee voorbeelden aan te tonen of dit ideaal geheel,
gedeeltelijk of helemaal niet gerealiseerd was.
• in de Brezjnevperiode (1964-1982) sprake van verandering of continuïteit in dit opzicht?
Beantwoord deze vraag door dit na te gaan aan de hand van je voorbeelden uit de StalinTijd.

Economische gelijkheid
B In hoeverre is:
• in de Stalinperiode (1928-1941) het ideaal van economische gelijkheid gerealiseerd?
Beantwoord deze vraag door met twee voorbeelden aan te tonen of dit ideaal geheel,
gedeeltelijk of helemaal niet gerealiseerd was.
• in de Brezjnevperiode (1964-1982) sprake van verandering of continuïteit in dit opzicht?
Beantwoord deze vraag aan de hand van je voorbeelden uit de StalinTijd.

Mentale gelijkheid
C In hoeverre is:
• in de Stalinperiode (1928-1941) het ideaal van mentale gelijkheid gerealiseerd?
Beantwoord deze vraag door met twee voorbeelden aan te tonen of dit ideaal geheel,
gedeeltelijk of helemaal niet gerealiseerd was.
• in de Brezjnevperiode (1964-1982) sprake van verandering of continuïteit in dit opzicht?
Beantwoord deze vraag aan de hand van je voorbeelden uit de StalinTijd.

Conclusie
Deze drie gebieden zijn geen losse onderdelen, maar beïnvloeden elkaar.
D Sluit je artikel af met een duidelijk antwoord op je hoofdvraag, waarbij je gebruikmaakt
van je antwoorden bij A, B en C.
Blijkt uit de geschiedenis van de Sovjet-Unie dat het ideaal van communistische gelijkheid
nooit bereikt kan worden?

300035 14 3 Lees verder

### Pagina 4

Nederlanders en hun gezagsdragers 1950-1990: verzuiling, polarisatie en herwonnen consensus

Tussen 1939 en 1958 was een kenmerk van de Nederlandse politieke cultuur dat maatschappelijke polarisatie gecombineerd werd met politieke consensus.
2p 12 Leg uit waarom de leiders van de zuilen tegelijkertijd
• tegenstellingen aandikten en
• overeenstemming zochten.

Gebruik bron 5.
In deze bron komen normen naar voren die in de jaren vijftig belangrijk werden gevonden.
4p 13 Ontleen aan de bron twee van die normen en geef aan wat er in de periode daarna in dat opzicht verandert.

Bij de verschijning in 1954 van het Bisschoppelijk Mandement, adviseerde het katholieke dagblad de Volkskrant de lezers: “De katholiek neemt het Mandement met eerbied en leest het in gehoorzaamheid.”
3p 14 Noem een kenmerk van de verzuiling en leg uit waarom het advies van de Volkskrant kenmerkend is voor een verzuilde samenleving.

Stelling:
De consensus in de politieke cultuur van de jaren vijftig werd voornamelijk veroorzaakt door economische factoren.
2p 15 Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling.

In de jaren zestig volgden steeds meer jongeren in de Nederlandse samenleving hoger onderwijs.
4p 16 Noem hiervoor twee oorzaken en leg uit welk belangrijk gevolg dit voor de Nederlandse samenleving had.

Gebruik bron 6.
In de jaren zestig wordt binnen de KVP veel gediscussieerd over het lossen maken van de banden met de katholieke kerk.
3p 17 Wat is de visie van Behrendt op deze discussie? Licht je antwoord toe met twee elementen uit de prent.

Het harde optreden van de gezagsdragers in de jaren zestig tegenover jongeren die het gezag uitdaagden, veranderde al snel in een meer gematigde aanpak.
2p 18 Geef daarvoor een reden.

Stelling:
De nacht van Schmelzer moet gezien worden als een historisch omslagpunt op meerdere terreinen.
4p 19 Toon met één argument aan dat deze stelling juist is op het terrein van de media en met een ander argument dat deze stelling ook juist is op het terrein van de partijpolitiek.

Gebruik bron 7.
De gebeurtenissen die in de bron beschreven worden, zijn in twee opzichten kenmerkend voor de tweede feministische golf.
4p 20 Leg dit uit.

Een bewering:
Het kabinet Den Uyl was het resultaat van de politieke vernieuwingsbeweging van de jaren zestig, maar ook een toonbeeld van mislukking van deze vernieuwingsbeweging.
3p 21 Ondersteun deze bewering. Doe dat door:
• aan te geven wat het motto was van het kabinet Den Uyl en
• met twee redenen uit te leggen waarom deze vernieuwing uiteindelijk niet lukte.

300035 14 4 Lees verder


### Pagina 5

Nadat pogingen tot samenwerking tussen PvdA, CDA en D'66 waren gestrand, kwam er in
1977 een coalitie tot stand van CDA en VVD.
4p 22 Toon aan dat door het verschil in visie op de verzorgingsstaat van elk van de drie partijen,
een coalitie tussen CDA en VVD meer kans van slagen had dan een coalitie van PvdA en
CDA.

4p 23 Gebruik bron 8.
A Leg uit waarom voor het CDA de bouw van de parkeergarage een kwestie van de
rechtsorde is.
B Maak duidelijk hoe de kraakbeweging door dit affiche de uitspraak van Lansink gebruikt
voor haar eigen doeleinden.

Gebruik bron 8.
Het conflict rondom de Zeigelhof is meer kenmerkend voor de politieke cultuur van de
jaren zestig en zeventig, dan voor die van de jaren tachtig.
3p 24 Toon dat aan. Ga bij je antwoord in op:
• de aard van het conflict
• de politieke cultuur van de jaren zestig en zeventig en
• de politieke cultuur van de jaren tachtig.

2p 25 Vanaf de tweede helft van de jaren zestig nam de verzuiling af.
Leg uit dat de oprichting van de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) in 1975 goed
past binnen deze ontwikkeling.

Einde

300035 14 5