# Eindexamen Geschiedenis VWO 2002 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2002/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs

[FIGUUR: Een verticale rij streepjes aan de linkerkant van de pagina, naast de tekst "Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)"]
Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Vragenboekje

Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te
behalen; het examen bestaat uit 22 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

200029 14

20 02

Tijd vak 2
Woensdag 19 juni
9.00-12.00 uur

Als bij een open vraag een verklaring of
uitleg gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je antwoordt met meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee
in de beoordeling meegeteld.

Begin


### Pagina 2

Vraag 10 is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om deze opdracht te kunnen uitvoeren.
Nederland en Indonesië. Vier eeuwen contact en beïnvloeding

2p 1. Waarom beperkte de VOC zich op Java lange tijd tot het beheersen van de kuststreken?
4p 2. Leg uit welke continuïteit er bestond tussen de VOC en het Cultuurstelsel op het gebied van
• de contacten met de Indonesische vorsten en
• de organisatie van de handel.

Na 1830 veranderde de positie van de Indonesische vorsten. In de ogen van het Nederlandse
bestuur werden de regenten steeds meer uitvoerders van het Nederlandse beleid, terwijl ze
in de ogen van de Javaanse bevolking zelfstandig bleven.
4p 3. Leg uit waarom hier geen sprake was van een tegenstrijdigheid. Doe dat door aan te geven
wat de positie van de vorsten was
• in de ogen van de Nederlanders;
• in de ogen van de Javaanse bevolking.

Gebruik bron 1.
Rond 1860 komen er in Nederland nieuwe opvattingen over het koloniale beleid naar voren.
2p 4. Leg uit dat deze bron daarbij aansluit.

Na 1875 sloot het Indische gouvernement contracten met inheemse vorsten. Vanaf 1890
kwam in plaats hiervan de zogenaamde 'Korte Verklaring'.
3p 5. Beredeneer dat deze 'Korte Verklaring' *meer* imperialistisch was dan de contracten uit de
jaren daarvoor.

Gebruik bron 2.
De overheidsbemoeienis neemt tussen de jaren 1887 en 1910 toe, maar niet op alle terreinen
even sterk.
2p 6. Leg uit welk verband er bestaat tussen de in de bron zichtbare ontwikkeling en de Ethische
Politiek.

De mogelijkheden die de Ethische Politiek de inlandse bevolking bood, werden ingeperkt
door het blanke superioriteitsgevoel.
4p 7. Leg uit dat dit opging voor twee onderdelen van de Ethische Politiek.

Gebruik bron 3.
A Toon aan dat Takdir een tweeslachtige houding heeft ten opzichte van de Japanse
bezetter.
6p 8. B Leg uit dat zijn houding representatief is voor de houding van veel Indonesiërs in die tijd.
C Geef een politiek argument waarmee Takdir het belang van zijn werk *op kantoor Bahasa*
kan verdedigen.

De volgende twee afspraken vormden onderdeel van het Akkoord van Linggadjati:
1 Indonesië wordt een federale staat, verdeeld in deelstaten.
2 De federale staat Indonesië zal samen met Nederland een Unie vormen.
4p 9. Leg per afspraak uit waarom deze gedoemd was te mislukken door Indonesische of
Nederlandse meningsverschillen.

200029 14 2 Lees verder


### Pagina 3

Inleiding
Vanaf 1600 bestond er contact tussen Nederland en Indonesië. Waarom gingen
Nederlanders daar naartoe, zo ver van huis? Er waren drie motieven:
• het koopman/economisch motief: ging het vooral om economisch gewin, zoals
de handel?
• het koning/politiek motief: ging het vooral om macht?
• het dominee/cultureel motief: trokken zij er op uit om de wereld te 'verbeteren'
door hun eigen westerse, christelijke beschaving te verspreiden?

14p 10 □ Schrijf een betoog waarin je de vraag Kwamen de Nederlanders vooral als koopman, koning
of als dominee naar Indonesië? beantwoordt.
Neem de cursief gedrukte kopjes over en volg de onderstaande aanwijzingen A tot en met E.
Koning, koopman, dominee

De periode 1600-1800
In dit deel van je betoog ga je na welk van de drie motieven in deze periode het belangrijkst was.
A Geef eerst in één regel een karakteristiek van deze periode en beredeneer daarna, met één
argument, welk motief de hoofdrol speelde.

De periode 1830-1870
In dit deel van je betoog ga je na welk van de drie motieven in deze periode het belangrijkst was.
B Geef eerst in één regel een karakteristiek van deze periode en beredeneer daarna, met één
argument, welk motief de hoofdrol speelde.

De periode 1870-1900
In dit deel van je betoog ga je voor elk van de drie motieven na of dit motief een rol speelde
in deze periode.
C Beschrijf dit kort voor elk van de motieven.

Conclusie
D Schrijf nu, aansluitend bij het voorgaande, een voorlopige conclusie waarbij je een
beargumenteerd antwoord geeft op de hoofdvraag: Kwamen de Nederlanders tussen 1600 en
1900 vooral als koopman, koning of als dominee naar Indonesië?

Ten slotte: de periode 1900-1942
E Geldt je voorlopige conclusie ook voor deze laatste periode? Maak daar-
in je duidelijk maakt in welke opzichten de gehanteerde indeling nog opgaat in deze
laatste periode.

[FIGUUR: Een zwart blok] De Sovjet-Unie. Een systeem onder spanning

In 1917 was Rusland volgens de marxistische theorie nog niet rijp voor de socialistische
revolutie.
2p 11 □ Aan welke belangrijke voorwaarde was in Rusland nog niet voldaan?

Een bewering:
De Nieuwe Economische Politiek (NEP) was Lenins manier om vrede met de boeren te
sluiten.
4p 12 □ Toon de juistheid van deze bewering aan door uit te leggen:
• waarom de verhouding met de boeren voor invoering van de NEP zo slecht was;
• waardoor de NEP bijdroeg aan de verbetering van die verhouding.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

200029 14
3
Lees verder

### Pagina 4

Gebruik de bronnen 4a en 4b.
Uit deze bronnen blijkt een verschil met betrekking tot de positie van vrouwen in de Sovjet-
Unie in de jaren dertig.
4p 13  Toon aan welk verschil uit de bronnen blijkt en geef daarvoor een verklaring.

De collectivisation van de boerenhuishoudens verliep sneller dan in het eerste Vijfjarenplan
beoogd werd. In 1935 werd aan kolchozboeren toegestaan een klein stukje grond voor eigen
gebruik te bebouwen.
4p 14  Leg uit welk verband er bestond tussen die snelle collectivisation en deze maatregel uit 1935
en verklaar waarom de maatregel in de partij omstreden bleef.

Onder het bewind van Stalin was een carrière binnen de partij zowel aantrekkelijk als
risicovol.
2p 15  Leg dat uit.

Gebruik bron 3.
Een interpretatie: Prokofjev lijkt zich in deze tekst aan te sluiten bij het socialistisch
realisme, maar levert ook kritiek op zijn medecomponisten.
4p 16  Toon dit aan, waarbij je voor beide aspecten van deze interpretatie een argument aan de
tekst ontleent.

In de jaren twintig en dertig leverde het onderwijs in de Sovjet-Unie een bijdrage tot de
economische vooruitgang, de ideologische betrouwbaarheid en tot de culturele eenheid.
3p 17  Leg uit voor elk van deze drie aspecten uit.

Gebruik bron 6.
Dit schilderij is een voorbeeld van de mythe rond Stalin. Opvallend in dit schilderij is, dat
twee contrasterende elementen van deze mythe gecombineerd worden.
4p 18  A Leg uit.
  B Leg uit welk doel de mythevorming rond Stalin heeft.

De status van de boer in de periode Stalin en in de periode Brezjnev was min of meer
hetzelfde.
4p 19  Geef aan wat die status was en geef daarvoor een verklaring.

Gebruik de bronnen 7 en 8.
Solzjenitsyn en Sacharov zijn beide belangrijke dissidenten tijdens de periode Brezjnev. Uit
de bronnen blijkt dat zij het onderling op diverse punten oneens zijn.
6p 20  A Toon dat voor twee punten aan.
  B Beargumenteer welke van de twee dissidenten zich in die tijd het meest bij het Westen aansluit.

Gebruik bron 9.
In deze tekst geeft de schrijver Abramov zowel een kenmerk van de periode Brezjnev als
een verklaring voor dat kenmerk.
4p 21  Licht dit toe, door duidelijk te maken:
  • welk kenmerk in deze tekst naar voren komt;
  • welke verklaring Abramov hiervoor geeft.

Plattelandsbewoners hadden in de periode Brezjnev in toenemende mate het gevoel dat zij
tweederangsburgers waren.
4p 22  A Noem een reden waardoor dit gevoel gerechtvaardigd werd.
  B De komst van de televisie op het Russische platteland droeg bij tot groeiende ontevredenheid.
  Geef hiervoor een verklaring.

Einde
200029 14 4