# Eindexamen Geschiedenis VWO 2002 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/geschiedenis/2002/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)
20 02
Tijdvak 1
Woensdag 22 mei
9.00-12.00 uur
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te
behalen; het examen bestaat uit 22 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het juiste
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
200018 14
Begin

### Pagina 2

Vraag 10 in dit examen is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om deze opdracht te maken.

Nederland en Indonesië. Vier eeuwen contact en beïnvloeding

Jaarlijks vertrokken er meer VOC-schepen vanuit Nederland naar Azië dan er terugkeerden.
2p 1
Noem twee oorzaken voor dit verschil.

Gebruik bron 1.
Naar aanleiding van deze tabel beweert een onderzoeker:
1 Je mag ervan uitgaan dat deze bron de totale omvang van de Nederlandse scheepvaart op
Azië tussen 1610 en 1790 goed weergeeft.
2 Je kunt aan de bron zien dat de achteruitgang van de VOC niet te wijten is aan terugloop
van de handel.
2p 2
Ondersteun elke bewering met één argument.

Een oorzaak van de Java-oorlog lag in de ontevredenheid van de Javaanse adel.
4p 3
Leg uit waarom de invoering van het Cultuurstelsel deze ontevredenheid zowel in politiek
als in economisch opzicht wegnam.

Het Cultuurstelsel maakte gebruik van de traditionele maatschappelijke verhoudingen op Java.
3p 4
Noem een kenmerk van de traditionele verhoudingen en leg uit op welke wijze het
Cultuurstelsel hier gebruik van maakte.

De activiteiten van de stoombootonderneming Koninklijke Paketvaart Maatschappij (de KPM)
maakten een modern imperialistische politiek in de Indonesische archipel mogelijk.
4p 5
Noem twee van deze activiteiten en leg telkens uit welk verband er bestond tussen deze
activiteit en het modern imperialisme.

Het modern imperialisme in Indonesië kwam onder meer tot uiting in een uitbreiding van
het effectieve gezag naar de Buitengewesten. Tussen dit modern imperialisme en de
4p 6
Ethische Politiek bestond verband.
Leg uit dat
• de Ethische Politiek soms de legitimatie vormde voor het modern imperialisme en
• het modern imperialisme voorwaarde was voor de Ethische Politiek.

Gebruik bron 2.
Colijn vertolkt hier de voogdijgedachte.
4p 7
A Leg uit wat Colijn in deze bron daaronder verstaat.
B Geef de kern van de kritiek van Colijn op het onderwijsbeleid weer.

Gebruik de bronnen 2 en 3.
Een interpretatie:
Hatta vat de kritiek van Colijn op als koloniaal, maar toch zijn zij het hier op één punt met
4p 8
elkaar eens.
Toon de juistheid van beide aspecten van deze interpretatie aan.

De kwestie Nieuw-Guinea zorgde in 1957-1958 voor een plotselinge beëindiging van de
directe Nederlandse invloed in Indonesië.
2p 9
Leg dit uit.

200018 14 2 Lees verder


### Pagina 3

Gebruik de bronnen 4a, 4b en 4c.
Stel: er komt een tentoonstelling over de relatie tussen Nederland en Indonesië. Jij werkt
mee aan het onderwerp dekolonisatie en hebt daarvoor drie prenten van de politiek tekenaar
L.J. Jordaan, de bronnen 4a, 4b en 4c uitgekozen. De organisatie van de tentoonstelling is
bang dat er veel kritiek zal komen op je keuze. Je schrijft een memo aan de organisatie
waarbij je ingaat op mogelijke kritiek en waarin jij je keuze verdedigt.

15p 10 □ Schrijf dit memo. Neem voor de samenhang de cursief gedrukte kopjes over.

De prenten die ik gekozen heb.
In dit deel van je memo beschrijf je de prenten.
A/ Beschrijf per prent de visie van Jordaan op de verhouding tussen Nederland en het
Indonesische nationalisme. Noem daarbij per prent een beeldelement dat past bij je
beschrijving.

De kritiek op de prenten
Zowel vanuit de kringen van de oud-strijders, de toenmalige (Nederlandse) tegenstanders
van de Republiek, als van Indonesische kant is kritiek te verwachten. Maak in dit deel een
keuze voor het uitwerken van de kritiek van één van deze twee groepen.
B/ Maak duidelijk waarom de prenten geen juist beeld geven in de ogen van de groep die
je hebt gekozen. Licht dit toe met een gegeven uit elk van de drie prenten.

Waarom ik de prenten toch gebruik
Ondanks de kritiek vind je het beeld dat Jordaan geeft bruikbaar voor de tentoonstelling.
C/ Schrijf een afronding van je memo, waarin je
• reageert op de kritiek en
• uitlegt waarom en hoe je deze prenten tóch kunt gebruiken in de tentoonstelling.

De Sovjet-Unie. Een systeem onder spanning

2p 11 □ In 1921 voerde Lenin de Nieuwe Economische Politiek (NEP) in.
Welke twee redenen had hij daar toen voor?

Gebruik bron 5.
Alexandra Kollontaj verwacht in de communistische staat veranderingen in de verhouding
tussen mannen en vrouwen.
4p 12 □ Ontleen aan de bron twee verschillende verwachtingen van Alexandra Kollontaj en toon bij
elke verwachting aan of deze gerealiseerd is onder het bewind van Stalin.

De collectivistaite in een dorp begon vaak met het afbreken van de kerk.
2p 13 □ Noem hiervoor twee redenen.

Gebruik de bronnen 6a, 6b en 6c.
In de bronnen 6a, 6b en 6c geven verschillende historici hun visie op de Grote Terreur.
7p 14 □ A Ontleen aan elk van de bronnen telkens een verschillend motief voor de Grote Terreur.

B Trek uit de drie bronnen één gemeenschappelijke conclusie over het doel van de Grote
Terreur.
Historici verschillen van mening over de vraag wie meer verantwoordelijk is voor de Grote
Terreur, is dat Stalin of is dat het communistische systeem?
C Maak met een aan de bronnen ontleend argument duidelijk, waar volgens jou de
verantwoordelijkheid het meest ligt.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

200018 14 3 Lees verder

### Pagina 4

3p 15 ☐ In de periode van de eerste vijfjarenplannen verdween de traditionele dorpsamenleving grotendeeis. Geef drie voorbeelden waaruit dit blijkt.

Gebruik bron 7.
Stel: er wordt door een partijcommissie bekeken of deze fotocollage in 1934 als propagandamateriaal voor de Sovjet-Unie gebruikt kan worden. Er zijn twee mogelijkheden: deze collage wordt wèl of deze collage wordt niet goedgekeurd om in de Sovjet-Unie te worden verspreid.
4p 16 ☐ Geef voor beide mogelijkheden aan, welk argument de partijcommissie voor die keuze kan aanvoeren, telkens met het beeldelement waarop dat oordeel is gebaseerd.

Rond het midden van de jaren dertig ging de communistische partij van de Sovjet-Unie een andere politiek voeren ten aanzien van het gezin.
6p 17 ☐ A Noem twee overwegingen van de partij voor de vijandige opstelling tegenover het gezin vóór het midden van de jaren dertig.
B Noem twee veranderingen in de gezinspolitiek van de communistische partij vanaf het midden van de jaren dertig.
C Wat was de belangrijkste overweging voor de partijleiding om over te gaan tot deze koerswijziging?

In de jaren dertig kwamen veel meer jonge volwassenen terecht in hoge politieke functies dan in de Brezjnevperiode.
4p 18 ☐ Geef hiervoor twee verklaringen; vergelijk daarin telkens de situatie in de jaren dertig met die in de Brezjnevperiode.

Gebruik bron 8.
4p 19 ☐ A Toon met twee argumenten aan dat de omstandigheden die in de bron beschreven worden, kenmerkend zijn voor een totalitaire staat.

De houding die het Stalinregime dertig jaar eerder tegen schrijvers aannam, kan worden vergeleken met de houding van het regime onder Brezjnev, zoals die in de bron naar voren komt.
B Toon aan dat er tussen beide regimes sprake is van zowel continuïteit als van verandering.

Over het bewind van Brezjnev doet iemand de volgende uitspraken:
I In de opbouw van de partij was er duidelijk sprake van verstarring.
II In de houding ten opzicht van de nationaliteiten was er duidelijk sprake van stabiliteit.
4p 20 ☐ Geef bij elk van beide uitspraken een argument waarmee je de uitspraak ondersteunt.

Hoewel de economie slecht draaide, is er in de periode van Brezjnev weinig geprobeerd om de Sovjet-Unie vanuit Moskou te hervormen.
2p 21 ☐ Leg eerst voor leden van het Politbureau en daarna voor partijleiders in de deelrepublieken uit, waarom zij meestal tegen economische hervormingen waren.

Ook zonder openlijk protest bleek dat de Sovjetburgers in de Brezjnevperiode onvrede hadden met de planeconomie.
2p 22 ☐ Geef daarvan twee voorbeelden.

Einde

200018 14 4