# Eindexamen Fries VWO 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/fries/2025/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2025
tijdvak 1
maandag 26 mei
9.00 - 11.30 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 34 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 42 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1017-a-25-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Hiel de wrâld yn dyn memmetaal

1p 1 Wat is it ferbân tusken de alinea's 1 en 2?
A Alinea 2 jout in gearfetting fan wat yn alinea 1 útlein is.
B Alinea 2 jout in opsomming fan wat yn alinea 1 útlein is.
C Alinea 2 jout in útlis fan wat yn alinea 1 útlein is.
D Alinea 2 jout in útwurking fan wat yn alinea 1 útlein is.

1p 2 Wat is neffens de tekst in ferskil tusken it Hokkyn en de twa Keniaanske minderheidstalen op it mêd fan spraakoersettingen?

"Wylst spraakoersetting noch yn de berneskuon stiet". (r. 48 en 49)
1p 3 Fan watfoar foarm fan byldspraak is yn dit sinpart sprake?
A It is in ferliking.
B It is in metafoar.
C It is in metonymia.
D It is in personifikaasje.

1p 4 Wat is it ferbân tusken de alinea's 3 en 4?
A It is in opsomjend ferbân.
B It is in redenjaand ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

"de technology dy't by oersetmasines ûnder de motorkap sit." (r. 74-76)
1p 5 Sitearje in sin út alinea 4 én in sin út alinea 6 dy't in omskriuwing fan dy technology jout.

De volgende inleiding hoort bij de vragen 6 en 7.
"Dat ferskynsel neame se 'emergence'." (r. 101 en 102)
1p 6 Lis op grûn fan de tekst yn eigen wurden út wat ‘emergence’ betsjut.

1p 7 Lis yn eigen wurden de ferliking tusken AI en it minsklik brein út sa't dat yn alinea 8 foarsteld wurdt.

3p 8 Jou de tekoartkommingen dy't LLM's op dit stuit hawwe en de gefolgen dêrfan yn ûndersteand skema wer.
Nim it skema oer. Basearje dyn antwurd op de alinea's 9 en 10.

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen, "Tekoartkomming" en "Gefolch", en twee rijen met labels "Alinea 9" en "Alinea 10"]

VW-1017-a-25-1-o 2 / 6

### Pagina 3

1p 9 Ta hokker gefolgen kinne flaters yn oersettingen troch oersetmasinen liede?
1p 10 Wat binne neffens Zuidema maatregels om LLM's regulearje te kinnen? Helje dyn antwurd út alinea 13.
"Yn Silicon Valley, de techhaadstêd fan de wrâld, is keunstmjittige yntelliginsje ek in wedstriid yn wa't de moaiste takomstmuzyk skriuwe kin." (r. 207-211)
1p 11 Hokker konkreet foarbyld fan takomstmuzyk wurdt yn de tekst werûn?
1p 12 Wat is de funksje fan de lêste alinea?
A Alinea 14 jout in ferwachting foar de takomst.
B Alinea 14 jout in gearfetting fan de tekst.
C Alinea 14 jout in konklúzje fan de foargeande alinea.
D Alinea 14 jout in taljochting op de eardere probleemstelling.
2p 13 Yn hokker fiif alinea's wurdt yngien op de negative kanten fan taalmodellen?
De folgjende ynliding heart by de fragen 14 en 15.
Oan de ein fan de ynliedende sinnen boppe de tekst stelt de auteur de fraach: "Mar sit dêr ek in gefaar yn?"
1p 14 Wurdt yn de tekst antwurd jûn op dy fraach as "dêr" ferwiist nei de selearende taalmodellen?
Sa ja, motivearje dyn antwurd. Sa nee, antwurdje dan 'nee'.
1p 15 Wurdt yn de tekst antwurd jûn op dy fraach as “dêr” ferwiist nei it takomstbyld dat alle minsken inoar ferstean kinne?
Sa ja, motivearje dyn antwurd. Sa nee, antwurdje dan 'nee'.
1p 16 De titel fan de tekst is 'Hiel de wrâld yn dyn memmetaal.' Ferklearje de titel.
1p 17 Watfoar tekstoarte is 'Hiel de wrâld yn dyn memmetaal'?
A It is in redenering.
B It is in skôging.
C It is in útiensetting.
VW-1017-a-25-1-o 3/6 lees verder

### Pagina 4

Tekst 2 Jou it Fryske ferline takomst

18 In ynlieding boppe in tekst kin ûnder mear de folgjende funksjes hawwe:
I de formulearring fan in probleem
II de formulearring fan in stânpunt
III in gearfetting fan de tekst foarôf
IV in ûnderbouwing fan de titel

Hokker twa funksjes passe by de ynlieding boppe de tekst?
A I en II
B I en III
C II en IV
D II en III
E II en IV
F III en IV

De folgjende ynlieding hoart by de fragen 19 en 20.
19 Yn alinea 2 stiet twa kear “soks”.
Wat wurdt mei “soks” yn rigel 11 bedoeld?

20 Wat wurdt mei “soks” yn rigel 19 bedoeld?

21 “Benammen foar Nederlanners is dat wichtich.” (r. 21 en 22)
Lis yn eigen wurden út wêrom't de skriuwer hjir it wurd “benammen”
(r. 21) brûkt.
Basearje dyn antwurd op alinea 3.

22 Yn alinea 4 wurdt praat oer in doel.
Wat is it doel dêr't de skriuwer nei ferwiist?

23 “Dochs hat sa'n erkenning twa kanten.” (r. 64 en 65)
Lis út hokker twa kanten oft dêr­mei bedoeld wurde.
Basearje dyn antwurd op de alinea's 6 en 7.

24 “Yn de byldfoarming spilet soks ûnmiskenber in rol.” (r. 77-79)
Lis yn eigen wurden út wat it gefolch fan dy byldfoarming is.

25 Wêr docht út bliken dat de “negative konnotaasjes” (r. 72 en 73) yn de
deistige praktyk ek ta utering kamen?
Basearje dyn antwurd op alinea 9.

26 “negative assimilaasjepolityk” (r. 114)
Wurdt der al of net in definysje jûn fan ‘negative assimilaasjepolityk’ yn
alinea 10?
Lis dyn antwurd út.

VW-1017-a-25-1-o 4 / 6 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

1p 27 Wat is it ferbân tusken de alinea's 7 oant en mei 10 en alinea 11?
A It is in konkludearend ferbân.
B It is in redenjaand ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlitzen ferbân

2p 28 Hokker trije foarbylden wurde neamd om de marzjinaliseâring fan de Fryske skiednis te yllustrearjen? Basearje dyn antwurd op de alinea's 12 en 13.

Yn alinea 15 jout de skriuwer oan dat Nederlân ferplichtingen hat foar de Friezen oer.
1p 29 Yn hokker eardere alinea wurdt de befêstiging fan dy ferplichtingen beneamd?

3p 30 Hokker seis partijen hawwe neffens de skriuwer ferantwurdlikheid as it giet om it fertellen fan it ferhaal fan Fryslân? Basearje dyn antwurd op de alinea's 17 oant en mei 19.

Alinea 19 kinst opdiele yn twa tekstparten:
tekstpart 1: “Dat it .. ús ferhaal.” (r. 240-252)
tekstpart 2: “Dêrmei binne .. mei begjinne.” (r. 252-261)
1p 31 Hokker beweâring jout it ferbân tusken de tekstparten it bêste wer?
A Yn it twadde tekstpart stean betingsten by de ynhâld fan it earste tekstpart.
B Yn it twadde tekstpart stean konklúzjes by de ynhâld fan it earste tekstpart.
C Yn it twadde tekstpart stiet in oanfolling op útspraken fan it earste tekstpart.
D Yn it twadde tekstpart stiet in tsjinstelling op útspraken fan it earste tekstpart.

“Hoefolle enerzjy ... foarme hawwe?” (r. 212-214)
Yn de alinea's 17 oant en mei 19 wurdt net direkt antwurd jûn op dy fraach.
1p 32 Sitearje út dat tekstpart de sin dêr't it antwurd al ymplifyt yn sit.

1p 33 Watfoar stylfiguer wurdt brûkt yn de titel?
A hyperboal
B paradoks
C understatement
D wurdboarterij

Let op: de earste fâag van dit examen staat op de volgende pagina.

VW-1017-a-25-1-o 5 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 34 Wat binne de wichtichste doelen fan de skriuwer?
A ferdivedearje en oertsjûgje
B ynformearje en ferdivedearje
C ynformearje en oantrune
D oertsjûgje en oantrune

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
VW-1017-a-25-1-o
6/6
einde ■