# Eindexamen Fries VWO 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/fries/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 1
maandag 30 mei
9.00 - 11.30 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin,
dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1017-a-22-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Wêr is de nije Trinus en wat as er net komt?

Yn de ynlieding boppe de tekst makket de skriuwer in ferlyK tusken in situaasje yn 1964 en ien fan hjoed-de-dei.
1p 1 Sitearje de sin dy’t de oergong tusken de beide beskriuingen fan dy situaasjes foarmet.

1p 2 “Mar foar de leafhawwer wie der yn alle gefallen wol oanbod.” (r. 3-4)
Sitearje de sin út de earste alinea dy’t de ynhâld fan it boppesteande sitaat it bêste stipet.

1p 3 Lis yn eigen wurden út wat de skriuwer bedoelt mei: “Yn ’e poëzy mei it noch hinnebruie, mar mei de roman hat it der wol oan.” (r. 8-10)

1p 4 It tekstpart “Geart Tigchelaar ... wol sawat.” (r. 22-31) is in opsomming.
Wêr steane yn de opsomming de jiertain by de nammen foar?

De folgjende ynliding heart by de fragen 5 en 6.
Yn de alinea’s 2 en 3 wurde in tal redenen jûn wêrom’t benammen jongerein net mei in Frysk talich romandebút komt.
2p 5 Helje út alinea 2 trije redenen.
2p 6 Helje út alinea 3 trije redenen.

1p 7 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 3 en 4?
A in ferlykjend ferbân
B in foarweardlik ferbân
C in redenjaand ferbân
D in útlizzend ferbân

Yn alinea 4 wurdt skreaun oer Fryske skriuwers yn de perioade fan rûchwei 1950 oant 1990.
1p 8 Sitearje it sinpart út alinea 4 dat it bêste oanjout wat sy berikten.

Yn alinea 4 giet it ûnder oare oer in minder hege sosjale status.
1p 9 Wêr yn de tekst hat dy status ek al oan de oarder west?
A yn de ynlieding
B yn alinea 1
C yn alinea 2
D yn alinea 3

Yn alinea 5 stiet dat immen oer yntrinsike motivaasjes beskikke moat om te kiezen foar skriuwen yn it Frysk (r. 134-137).
2p 10 Hokker twa oare motivaasjes foar skriuwen yn it Frysk wurde yn alinea 5 neamd?

VW-1017-a-22-1-o 2 / 6 lees verder

### Pagina 3

Yn it tekstpart dat bestiet út de alinea's 5 en 6 giet de skriuwer yn op
mooglikheden om nije skriuwers te helpen.
2p 11 Wat kin neffens de skriuwer dien wurde?
Helje út elke alinea ien idee.
Yn alinea 6 seit Meindert Reitsma: “Fansels moatte de skriuwers it úteinlik
sels wolle en dwaan” (r. 154-155). Geart Tigchelaar seit yn alinea 5
itselde mei krekt wat oare wurden.
1p 12 Sitearje de danbelangjende sin.
De volgende inleiding hoart by de vragen 13 en 14.
Ut alinea 8 docht bliken dat Meindert Reitsma tinkt dat it mooglik
ferdwine fan Frysktalige romans net perfoarst betsjut dat ek bart mei
de Fryske literatuur.
3p 13 Helje út alinea 8 trije redenen dy't er foar dy ferwachting jout.
1p 14 Jou yn ien sin oant dat der neffens Meindert Reitsma al feroarje moat om
tefoaren te kommen dat de Fryske literatuer úteinlik ferdwine sil.
Helje dyn antwurd út alinea 9.
Yn alinea 9 stiet dat it festival Explore the North te min oan de Frysktalige
kultuer dwaan soe.
1p 15 Op hokker wize liket de organisaasje fan Explore the North oan dy krityk
temjitte te kommen?
Reitsma praat yn alinea 10 fan “nije soerstof yn it literêre fjild te blazen”
(r. 248-249).
1p 16 Hokker stylmiddel brûkt Reitsma yn dy útspráák?
A in hyperboal
B in metafoar
C in paradoks
D in personifikaasje
Onderstaande inleiding hoart by de vragen 17 en 18.
“Mar it soe wolris kinne, dat sa'nen har of him manifestearret as vlogger.”
(r. 250-252)
1p 17 Wat bedoelt de skriuwer mei dy sin?
1p 18 Hokker karakter hat dy ôfslutende sin?
A It is in ferwachting.
B It is in konklúzje.
C It is in mooglikheid.
D It is in warskôging.
VW-1017-a-22-1-o
3/6
lees verder

### Pagina 4

1p 19 Hokker konklúzie past it bêste by dizze tekst?
A Fryske romanskriuwers binne op leeftiid.
B It oanbod fan Fryske romans rint tebek.
C It tal Fryske dichters rint tebek.

1p 20 Wat is it wichtichste skriuwdoel fan dizze tekst?
A lêzers ferdielje mei in nijsgjirrich ferhaal oer de Fryske literatuuer
B lêzers ynformeearje oer feroarjende aspekten binnen de Fryske
literatuuer
C lêzers oantrune om aktyf bydragen te leverjen oan de Fryske literatuuer
D lêzers oertsjûgje fan it feit dat it de ferkearde kant útgi et mei de Fryske
literatuuer

Tekst 2 Siik fan stress

"[FIGUUR: een horizontale lijn onder de titel]"

1p 21 "'Te folle ynformaasje is min foar de sûnens'" (r. 1-2)
Sitearje út alinea 1 de sin dy't de gefolgen foar de sûnens it bêste werjout.

"[FIGUUR: een horizontale lijn onder de titel]"

1p 22 "'Wêr binne de lytse, tankbere amerikes dat men efkes wachtsje moast
ear't men wist wêr't men hinne soe?'" (r. 35-38)
Lis út wat Faith Popcorn mei dy sin sizze woe.

1p 23 Hoe slút alinea 2 oan op alinea 1?
A Alinea 2 foarmet in skeak el nei hjoed-de-dei.
B Alinea 2 formulearret in wjerlizzing fan it foargeande.
C Alinea 2 yntrodusearr et it stânpunt fan de skriuwster.
D Alinea 2 jout in ferklearring by it foargeande.

1p 24 Yn alinea 2 komt berne-ombudsman Margitte Kalverbôan it wurd.
Hokker nij aspekt draacht sy oan oangeande it tema 'siik fan stress'?

2p 25 Hokker twa eleminten foeget de skriuwster yn alinea 3 ta oan it byld fan
stress dat sy oant dan ta beskreaun hat?

1p 26 Hokker beskriuwing past it bêste by it tekstpart dat bestiet út de
alinea's 4 en 5?
De skriu wster jout wer hoe't it stresssysteem fan de minske
A fan histoarysk perspektyf út te ferklearjen is.
B ferskillt fan it stresssysteem fan listen.
C syn plak kriget hat yn it minsklik lichem.

VW-1017-a-22-1-o 4 / 6 lees verder ‣‣‣

### Pagina 5

De volgende inleiding hoort bij de vragen 27 en 28.
"Neidat de fisk syn yntree dien hie, goed fiifhûndert miljoen jier ferlyn, is
oan it stresssysteem fan libbene organismen net sa'n soad mear
taheakke." (r. 121-125). Yn it ferfolch fan alinea 5 nuanseearret de
skriuwster dy konstateearring.
1p 27 Sitearje it sinpart dêr't de skriuwster dy nuanseearring mei oantsjut.
2p 28 Wat is de ynhâld fan dy nuanseearring?
Neam de twa ûntjouwingen yn it stresssysteem.
"As ús fiere foarfaars efter in strûk in bewende stal seagen dêr't se in
liuw yn mienden werom te kinnen, dan sloech harren stresssysteem
daliks oan." (r. 137-141)
1p 29 Hoe slút it ferfolch fan alinea 5 oan op dy sin?
"mei in bytsje mazzel siet er heech en dreech yn in beam by de tiid dat de
liuw him mei de bek wijd iepen besprong." (r. 151-155)
1p 30 Hokker fan de neamde stressresponsen (r. 149-150) wurdt yn it sitaat
beskreaun?
Yn alinea 6 giet de skriuwster yn op stressoaren yn de moderne tiid.
1p 31 Hoe komt it neffens de skriuwster dat dat stressgefoel hjoed-de-dei in
gruttere rol spilet?
Yn de lêste sin fan alinea 6 brûkt de skriuwster it wurd 'paradoksaal'.
1p 32 Lis út om hokker paradoks oft it hjir giet.
Alinea 7 begjint mei in fraach. Yn deselde alinea jout de skriuwster
antwurd op dy fraach. Dat antwurd bestiet út twa eleminten.
2p 33 Hokker twa eleminten binne dat?
De folgjende inleiding hoart by de fragen 34 en 35.
Yn it begjin fan alinea 8 konstatearret de skriuwster dat it net maklik is om
oplossingen te finen foar 'it stûkjende stresssysteem.'
1p 34 Wêrom is dat net maklik neffens alinea 8?
Neam twa redend.
1p 35 Wat kin it yndividu dwaan om stressrelatearre problemen oan te pakken?
Let op: de lêste fragen fan dit examen stean op de folgjende pagina.
VW-1017-a-22-1-o
5/6
lees verder
Beschikbaar gesteld door Stichting Studebegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 6

De volgende inleiding hoort bij de vragen 36 tot en met 38.
Op grûn fan de ynhâld kinst de tekst yn trije haadparten ferpartse:
Part 1: kommentaren op de stressproblematyk út de lêste desennia
Part 2: skets fan de ûntwikkeling fan it ferskynsel stress
Part 3: stressproblematyk yn 'e moderne tiid
Part 4: mooglikheden om mei stress om te gean

1p 36 By hokker alinea begjint part 2?
A alinea 2
B alinea 3
C alinea 4
D alinea 5

1p 37 By hokker alinea begjint part 3?
A alinea 4
B alinea 5
C alinea 6
D alinea 7

1p 38 By hokker alinea begjint part 4?
A alinea 6
B alinea 7
C alinea 8

1p 39 Wat is de haadgedachte fan dizze tekst?
A It fiskebrein jout yn prinsipe de mooglikheden om hjoeddeiske
stressferskynsels te bestriden.
B It minslik stressysteem is net taret op de spanningen fan de
komplekse hjoeddeiske maatskippij.
C Minsken kinne troch selsûndersyk leare hoe't se omgean moatte mei
ressoaren.
D Stressoaren soargje yn tanimmende mjitte foar gefaarlijke
sykteferskynsels.

Bronfermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1017-a-22-1-o einde ■