# Eindexamen Fries VWO 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/fries/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2021
tijdvak 1
dinsdag 1 juni
9.00 - 11.30 uur
Fries

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 41 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

VW-1017-a-21-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 De takomst fan Fryske kultuer

1p 1 Wat is de funksje fan de ynlieding boppe de tekst?
It ûnderwerp wurdt ynlaat mei
A in anekdoate.
B in fraachstelling.
C in gearfetting foarôf.
D in stânpunt.

1p 2 Neffens alinea 1 wie Fryslân yn 1960 in oersichtlike maatskippij.
Neam twa tsjinstellingen dêr’t dat út bliken docht.

1p 3 "Njonken Nederlânsk kaam no it Ingelsk as tredde taal op” (r. 46-47)
Wat is it ferbân mei de foarôfgeande sin “Dêroerhinne kaam no in globale,
ynternasjonaale skyl te lizzen.” (r. 44-45)?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in opsommend ferbân.
C It is in redenjaand ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

Yn de alinea’s 2 oant en mei 4 wurdt útlein dat it taalperspektyf yn Fryslân
earst feroare fan ientalich nei twatalich, en dêrnei fan twatalich nei
meartalich.
2p 4 Neam foar elk fan dy twa feroaringen de oanlieding.

1p 5 "De talige wurklikheid is dêrmei floeiberder wurden” (r. 57-59)
Wêr docht dat út bliken?

1p 6 Sitearje de kearnsin fan alinea 6.

1p 7 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 5 en 6?
A It is in konkludearjend ferbân.
B It is in opsommend ferbân.
C It is in redenjaand ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

VW-1017-a-21-1-o 2 / 6 lees verder ➢➢➢

### Pagina 3

Hjirûnder stean fjouwer aspekten dy't yn alinea 6 neamd wurde yn it ramt fan de feroarjende opfetting oer kultuer nei 1990.
1 de wearden fan in frijemerkprodukt
2 kennis fan de eigen skiednis en taal
3 selsrepresintaasje fan in mienskip
4 de toeristyske of evenemintsjele kontekst
1p 8 Hokker aspekten binne wichtich yn dat neoliberalistyske tinken?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 1 en 4
D 2 en 3
1p 9 Yn alinea 7 neamt de skriuwer it Fryske kultuerbelied 'in twastreamelân'. Fynt de skriuwer dat twastreamelân in goed ding?
Lis dyn antwurd út.
1p 10 Op hokker stelling út alinea 7 giet de skriuwer yn de alinea's 8 en 9 neier yn?
A de stelling dat de kulturele beliedsmakkers al\\u00e2lde ûndergongs-\r\n profesijen oanhingje
B de stelling dat der yn it Fryske kultuerbelied sprake is fan in twastreamelân
C de stelling dat it Frysk as probleem sjoen wurdt dat net tefolle omtinken krije moat
Der is neffens de skriuwer sprake fan in 'paradoksale spanningsb\\u00f6ge' (r. 105).
1p 11Beneam de paradoks.
1p 12 Yn alinea 9 praat de skriuwer fan \"dat pessimistyske ûndergongstinken\" (r. 119-120).
Sitearje út it tekstpart dat bestiet út de alinea's 7 en 8 it wurd dêr't de skriuwer itselde mei oantsjut.
\"De behearsking fan it Frysk rint ek ûnder de jongerein amper tebek\" (r. 121-123)
1p 13 Wêrom neamt de skriuwer dêrnei spesifyk de millennials?
Behelje de ynlleding boppe de tekst ('De millennials ... bûtenwrâld ta?') yn dyn antwurd.
2p 14 Wêrom moat neffens de skriuwer it taalbelied spesifyk foar it Frysk beh\\u00f6lden wurde, njonken it meartalichheidsbelied?
Helje twa redene ut alinea 10.
VW-1017-a-21-1-o 3 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 4

Yn alinea 12 fertelt de skriuwer wêr’t neffens him de wearde fan
‘Fryskens’yn leit.
1p 15 Hokker stelling jout dat it bêste wer?
De wearde fan ‘Fryskens’
A is tichteûby, yn minsken sels, te finen.
B komt it meast ta utering yn de Fryske kultuer.
C moat foaral socht wurde yn wierheden.
Tekst 2 Meartaligens begraaft Fryskalige kultuer
“watfoar skriiuwer wol yn ’e boeken komme as de kronikeur fan it lokale
fytsehok?” (r. 7-9)
1p 16 Watfoar soart byldspraak brûkt de skriuwer yn dy sin?
A ferliking
B metafoar
C metonymia
D personifikaasje
1p 17 Hokker punt fan krityk uteret de skriuwer op hoe’t meartaligens yn tekst 1
definiearre is?
Yn alinea 4 wurdt de ferhâlding tusken it Frys k en it Nederlânsk yn it ramt
fan diglossy beskreaun.
1p 18 Hoe ferhâlde de twa talen harren yn dy beskriuwing te `inoar?
“Men kin soks min oars sjen as de útkomst fan belied.” (r. 82-83)
1p 19 Op hokker ûntjouwing doelt de skriuwer?
Basearje dyn antwurd op de alinea’s 5 en 6.
“Leaver wurdt spekulatyf oantoand dat meartalige bern hiel gelokkige
minsken wurde sille, as dat men de algeduerige beleggering fan ’e
minderheidstaal bestude arret en oan de kaak stelt.” (r. 92-97)
1p 20 Watfoar bysûnder taalgebrûk befettet dy sin?
A eufemisme
B paradoks
C sarkasme
D werhelling
Yn alinea 7 docht de skriuwer in opro p foar hiel oare ferhalen oer Fryske
taal en kultuer. (r. 98-100)
1p 21 Hoe presintearret er syn arguminten foaral?
A as arguminten op basis fan autoriteit
B as arguminten op basis fan feiten
C as emosjonele arguminten
D as morele arguminten
VW-1017-a-21-1-0
4 / 6

### Pagina 5

De volgende inleiding hoort bij de vragen 22 en 23.
Yn alinea 8 typearret de skriuwer diglossy as ‘ferstikkend’.
1p 22 Sitearje de sin earder yn de tekst dêr’t de skriuwer beskriuwt hoe’t dy
ferstikkende diglossy der neffens him yn de praktyk útsjocht.
Helje dyn antwurd út it tekstpart dat bestiet út de alinea’s 3 oant en mei 5.
1p 23 Wat is neffens de skriuwer it effekt fan it ‘ferstikkende’ op praters fan it
Frysk?
1p 24 Hoe kinst de funksjes fan de lêste twa alinea’s fan de tekst it bêste
oantsjutte?
A Alinea 9 is in advys en alinea 10 is in stânpunt.
B Alinea 9 is in oantrún en alinea 10 is in advys.
C Alinea 9 is in oantrún en alinea 10 is in stânpunt.
D Alinea 9 is in stânpunt en alinea 10 is in oantrún.
E Alinea 9 is in útlis en alinea 10 is in advys.
F Alinea 9 is in útlis en alinea 10 is in oantrún.
“watfoar skriuwer wol yn ‘e boeken komme as de kronikeur fan it lokale
fytsehok?” (r. 7-9)
1p 25 Lis yn dyn eigen wurden út wat de skriuwer yn dizze tekst bedoelt mei dy
fraach.
De folgjende fraach hat betrekking op de teksten 1 en 2.
De beide skriuwers gean yn op de ûntjouwing fan de Fryske taalkultuer
nei in twatalige maatskippij.
2p 26 Wat is it wichtigste ferskil yn opfetting tusken de skriuwers fan
tekst 1 en 2 oer hoe’t dy ûntjouwing ta stân kaam?
Tekst 3 Wy binne beide Fries. Dat is de basis
1p 27 Wat is de funksje fan de ynlieding boppe de tekst?
A It is in anekdoate.
B It is in gearfetting foarôf.
C It is in konklúzje foarôf.
D It is in oanlieding.
De skriuwer stelt dat Breuker in fassinaasje hat foar Postma. Breuker
nuansearret dy stelling.
1p 28 Sitearje út alinea 2 it wurd dat Breuker sels brûkt om oan te jaan wêrom’t
er oer Postma skriuwt.
Let op: de lêste fragen fan dit examen stean op de folgjende pagina.
VW-1017-a-21-1-o 5 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 29 Yn alinea 3 stelt Breuker dat it neffens him better is as in biograaf wat âlder is (r. 39-40).
Wêrom fynt er dat?

2p 30 Op basis fan alinea 4 kinst konkludearje wat Breuker it grutte ferskil fynt tusken syn eigen biograafy oer Obe Postma en dy fan Tineke Steenmeijer.
Jou it ferskil yn dyn eigen wurden oan.

1p 31 "der is altyd it gefaar dat men jinsels yn de persoan
Wâ bedoeIt Breuker mei dy "men"?
A de lêzer fan in biograafy
B de skriiuwer fan in biograafy
C de lêzer likegoed as de skriiuwer fan in biograafy
werom ken." (r. 58-59)

1p 32 Yn alinea 5 fertelt Breuker dat er op syn 65ste werom gien is nei de herfoarme tsjerke.
Wêrom hat er dat dien?

1p 33 Ut alinea 6 kinst in oerienkomst ôfliede dy't Breuker sjocht tusken himsels
en Postma.
Hokker is dat?

1p 34 De folgjende ynléiding hoart by de fragen 34 en 35.
"It libben is ommers yn essinsje in ferlerne strid." (r. 48-49)
Watfoar soarte fan byldspraak brûkt Breuker yn dy sin?
A ferliking
B metafoar
C metonymia
D personifikaasje

1p 35 Hokker ynformaasje dy't Breuker oer Postma fertelt, slút oan by dy
útspraak?

1p 36 Yn alinea 9 neamt Breuker skriiuwers dy't troch Postma beynfloede binne.
Troch hokker aspekt fan it skriiuwerskip fan Postma komt dat, neffens
him?

1p 37 Wat is de kearnsin fan alinea 10?
A "Ik haw ... projekt wie." (r. 128-129)
B "Wat nijs ... net mear." (r. 129-131)
C "Dêr komt ... skriiuwe sil." (r. 131-133)
D "Oer de ... wat dwaan." (r. 134-135)

Bron vermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

VW-1017-a-21-1-o 6/6 einde