# Eindexamen Fries VWO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/fries/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2019
tijd vak 1
donderdag 23 mei
9.00 - 11.30 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 38 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redeneren, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin,
dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1017-a-19-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Neoliberalisme: de ideale sûndebôk

1p 1 Wat is de funksje fan alinea 1?
A It is de raachtelling fan it artikel.
B It is de ûnderbouwing fan de titel.
C It is in ferklearring fan it probleem.
D It is in gearfetting foarôf.

1p 2 “Neffens Ferhaeghe ... moderne kivea.” (r. 34-37)
Fan hokker bysûnder taalgebrûk is yn dy sin sprake?
A It is in ferliking.
B It is in hyperbaal.
C It is in metafoar.
D It is irony.

1p 3 Hokker tsjinstelling makket Verhaeghe yn alinea 2 om ôf te rekkenjen mei
de pessimisten en sûndeboktinkers?

1p 4 “Dochs docht dy gjalp fan Verhaeghe iroanysk oan.” (r. 41-42)
Wêrom is dy gjalp no krekt iroanysk neffens de skriuwer?
Basearje dyn antwurd op alinea 3.

2p 5 Sitearje trije wizen fan oerdreaun wurdgebrûk troch de skriuwer, dêr’t er
(de styl fan) Verhaeghe mei beskriuw.

1p 6 Wat bedoelt de skriuwer mei “De bok fan tsjinst” (r. 59)?
Dêrwei wol hy sizze dat it neoliberalisme
A him krekt as it besprutsen boek ûnderskiedt troch paradoksen.
B neffens Verhaeghe oarsaak is fan hjoeddeiske problemen.
C troch alle lagen fan de maatskippij hinne foarstanners ken.
D útblinkt yn kriminearjen oer it moderne kivea / pessimisme.

1p 7 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 3 en 4?
A It is in opsomjend ferbân.
B It is in redenjouwend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

1p 8 “De pylders fan it neoliberalisme binne yndividuële kompetitiviteit, frije
hannel en desintralisaasje.” (r. 67-69)
Hokker fan dy pylders komt yn it ferfolch fan de alinea foaral foar it ljocht?
A desintralisaasje
B frije hannel
C yndividuële kompetitiviteit

VW-1017-a-19-1-0 2/6 lees verder

### Pagina 3

9 "Yn it ljocht fan de hjoeddeistige ekonomyske krisis wurdt mei de term
'neoliberalisme' ornaris doeld op de ûntspoaringen fan de ekstreme
frijemerk-ideology." (r. 87-91)
1p 9 Sitearje út alinea 5 it wurd dêr't it begryp neoliberalisme mei typearre
wurd t yn it ramt fan it krieärjen fan frije hannel.

10 "Fijannen hat it lykwols by de rûs." (r. 105-106)
1p 10 Hokker trije fijannen fan it neoliberalisme wurde yn alinea 6 neamd?

"Neoliberalisme is ... nij etiket." (r. 113-116)
1p 11 Neam út alinea 7 it wurd dat wat de lading oanbelanget by it wurd
'fersuorre' oanslút.

2p 12 Hokker boadskip jout de skriuwer mei alinea 9 oer de redenerring fan
Verhaeghe?

De folgjende inleiding heart by de fragen 13 en 14.
Yn alinea 10 jout de skriuwer arguminten tsjin it stânpunt dat wolfeart net
needsaaklik liedt ta gelok.

1p 13 Hokker type argumint wurdt brûkt mei de sin
"Dat wurdt ... en tefredenheid." (r. 176-178)?
A in argumint op basis fan emoasje
B in argumint op basis fan foarbylden
C in argumint op basis fan in autoriteit
D in argumint op basis fan kontrolearbere feiten

1p 14 Hokker type argumint wurdt brûkt mei de sin
"De psychologyske ... 4000 euro." (r. 185-189)?
A in argumint op basis fan emoasje
B in argumint op basis fan foarbylden
C in argumint op basis fan in autoriteit
D in argumint op basis fan kontrolearbere feiten

2p 15 Lis út wêr't de skriuwer op doelt mei "de ûndergeande sinne" (r. 229-230)
en "in lang skaa" (r. 230).

1p 16 Wêrom hellet de skriuwer Cicero yn de rigels 242-244 oan?

1p 17 Wat foar tekstsoarte is dizze tekst?
A It is in redenerring.
B It is in skôging.
C It is in ütsetting.

VW-1017-a-19-1-o 3 / 6 lees verder

### Pagina 4

Tekst 2 De myte fan it eigenbelang

1p 18 “Hy mocht de jierlikse bonussen útkeare.” (r. 1-2)
Op hokker wize besiket de skriuwer hjir de lêzer nijsjirrich te meitsjen?

1p 19 Hokker bewearing oer alinea 1 is korrekt?
A Alinea 1 jout de miening fan in saakkundige.
B Alinea 1 jout de probleemstelling.
C Alinea 1 jout in gearfetting foarôf.
D Alinea 1 jout in yllustraasje by it ûnderwerp.

Yn alinea 1 wurdt in ferbân suggerearre tusken de oersetap fan de bankmeiwurker en syn wurksumheden oan de Vrije Universiteit.
2p 20 Lis it ferbân út.

“Der wurdt wakker besocht om ekonomyske konklúzjes út de krisis te lûken, mar op syn minst sa wichtich binne de psychologyske lessen oer hoe’t
menken en bedriuwen wurkje en hoe’t minsken dêryn funksjoneare. Of krekt net funksjoneare.” (r. 30-37)
1p 21 Wat is it doel fan de skriuwer om hjir it stylmiddel selskorreksje te brûken?

“De krisis is it gefolch fan in ferkeard, of alteast ûnfolslein, minskbyld dat spitigernôch yn stân hâlden wurdt troch bedriidsmakkers en harren
ekonomyske adviseurs.” (r. 37-42)
1p 22 Wat mist der neffens de skriuwer yn dat minskbyld?

1p 23 “troch in ûnsichtbere hân” (r. 46)
Wat foar bysûnder taalgebrûk wurdt hjir brûkt?
A hyperboal
B metafoar
C paradoks
D understatement

2p 24 Hokker paradoks sjocht de filosoof Smith yn de wurking fan de
‘ûnsichtbere hân’?
Helje dyn antwurd út alinea 3.

1p 25 Wat is de Kearnsin fan alinea 3?

“sûnder opsetsin en sûnder erch” (r. 58-59)
1p 26 Mei hokker wurd yn deselde alinea komt dy omskriuwing oerien?

1p 27 Wêrom wurdt der nei Steve Jobs (r. 93) ferwiisd?

VW-1017-a-19-1-o 4/6 lees verder ►►►

### Pagina 5

De volgende inleiding hoort bij de vragen 28 en 29.
"Us útgongspunt is dat de minske net allinne dreaun wurdt troch
eigenbelang, mar ek troch sosjale ynstinkten.” (r. 132-135)
1p 28 Neam út alinea 8 in argumint om te praten fan sosjale ynstinkten.
2p 29 Wêr bestiinen dy ynstinkten neffens alinea 8 út?

Alinea 8 slút ôf mei de sin “De minske funksjonearret dus fan natuere yn
groepsferbân.” (r. 150-151).
1p 30 Wat is de funksje fan alinea 9 yn relaasje ta dy sin?
A Alinea 9 is in foarbyld by de lêste sin fan alinea 8.
B Alinea 9 is in nuânssearrring fan de lêste sin fan alinea 8.
C Alinea 9 is in ûnderbouwing by de lêste sin fan alinea 8.
D Alinea 9 is in swierlizing fan de lêste sin fan alinea 8.

De volgende inleiding hoort bij de vragen 31 en 32.
Yn de alinea's 9 en 10 wurde twa ûndersiken beskreaun dêr't macht in rol
yn spilet. Yt it earste ûndersyk hat ien fan de dielnimmmers de echte
macht, yn it twadde ûndersyk hat de dielnimmer net echt macht.
2p 31 Jou foar elk ûndersyk oan hoe't dy macht der konkreet útsjocht.
1p 32 Jou foar elk ûndersyk oan wat it effekt fan dy macht is.

Yn fraach 21 wurdt in foarbyld fan it stylmiddel selskorreksje jûn.
2p 33 Sitearje ien selkskorreksje út alinea 11 en ien út alinea 12.
2p 34 Lis út wat de “myte fan it eigenbelang” (r. 251) ynhâldt.
Brûk net mear as 25 wurden.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1017-a-19-1-o 5 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 6

De volgende inleiding hoort bij de vragen 35 tot en met 37.
Tusken de ynliedende en de ôfslútende alinea kin de tekst troch middel fan ûndersteande kopkes yn fjouwer parten opdield wurde:
diel 1 Oarsaak fan de krisis (1)
diel 2 In oare beneiing fan ekonomysk gedrach
diel 3 Nij ynterdissiplinêr ûndersyk
diel 4 Oarsaak fan de krisis (2)

1p 35 By hokker alinea begjint diel 2?
A alinea 3
B alinea 4
C alinea 5

1p 36 By hokker alinea begjint diel 3?
A alinea 6
B alinea 7
C alinea 8

1p 37 By hokker alinea begjint diel 4?
A alinea 9
B alinea 10
C alinea 11

1p 38 Wat is it wichtichste tekstdoel?
A ferdivedearje
B oantrune
C oertsjûgje
D ûtiensette

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1017-a-19-1-o 6 / 6 einde