# Eindexamen Fries VWO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/fries/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2009
tijdvak 1
vrijdag 29 mei
9.00 - 12.00 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage.

Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Het examen bestaat uit 21 vragen en een samenvattingsopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, dan wordt
alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

925-0021-a-VW-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Efterstânsitsuaasje yn Fryslân

1p 1 Hokker funksje hat de earste alinea?
A De earste alinea jout de probleemstelling mei in anekdoate oan.
B De earste alinea jout in gearfetting fan de tekst.
C De earste alinea jout yn it foaren de konklúzje fan de tekst.
D De earste alinea jout it ûnderwerp fan de tekst oan.

"Ferhaar en Westering binne wittenskiplike ûndersikers", stelt de skriuwer al daliks oan it begjin fan de tekst fêst.
2p 2 Wat suggerearret de skriuwer yn de dêrop volgende sin?

1p 3 Hokker redenearing wurdt yn alinea 2 «wjerlein»?
Neam dy redenearing en brûk dêrfoar net mear as 12 wurden.

Yn alinea 2 steane trije fragen.
1p 4 Binne dy fragen retoarysk?
Motivearje it antwurd yn net mear as 15 wurden.

De skriuwer hat krityk op it lizzen fan in kausaal ferbân tusken folksaard en wurklezens.
1p 5 Yn hokker stik wurdt dat ferbân lein?
A Yn gjin fan beide stikken, de skriuwer hat dat ferbân sels betocht.
B Yn het rapport ‘Kinderen in tel’ en ek yn it ûndersyk fan Verhaar en Westering.
C Yn it rapport ‘Kinderen in tel’.
D Yn it ûndersyk fan Verhaar en Westering.

Yn alinea 4 sprekt de skriuwer oer de twadde natuer fan de Friezen (r. 79).
2p 6 Is dy twadde natuer erflik bepaald of giet it om in kultureel ferskynsel?
Motivearje it antwurd yn net mear as 15 wurden en helje dat út de tekst.

De skriuwer hat it Fryskigen yn alinea 5 oer it Fryskeigje, in folksaard en in folkssiel.
Hy stelt dat dy trije begripen neffens Verhaar-en-dy mei-inoar ferbân hâlde.
Dêrmei wol er de konklúzjes fan Verhaar-en-dy oanfjochtsje.
1p 7 Wat kin fan syn argumintaasje sein wurde?
A Dy argumintaasje is korrekt om’t de redenaasje fan Verhaar-en-dy net doocht.
B Dy argumintaasje is korrekt, want it giet yn wêzen oer itselde begryp, besjoen út de sosjology, de psychology en de metafysika wei.
C Dy argumintaasje is net korrekt om’t de skriuwer Verhaar-en-dy wurden yn ‘e mûle leit dy’t se net brûkt hawwe.
D Dy argumintaasje is net korrekt, want dy wurden betsjutte neffens Verhaar-en-dy dúdlik net itselde.

925-0021-a-VW-1-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 8 Yn alinea 6 wurdt fan alles nei foaren brocht dat beslút mei de stelling dat it begryp ‘folksaard’ in konstruearre fenomeen is. Wat kin fan dy útsetting yn syn gehiel sein wurde?
A De útsetting is oertsjûgjend, want hy is basearre op heldere foarbylden.
B De útsetting is oertsjûgjend, want hy bewiist dat der gjin folksaard bestiet.
C De útsetting is net oertsjûgjend, want hy is basearre op ûnsinnige foarbylden.
D De útsetting is net oertsjûgjend, want hy past net by de stelling.

1p 9 "As it in frjemd ... folslein minske." (r. 126-130) is in miening. Fan wa is dy miening?
A fan de minske dy't jo de kost mar jaan moatte sille
B fan de skriuwer
C fan Maarten van Rossum
D fan Thorbecke

2p 10 Sitearje de twa sinnen fan alinea 6 dy't ynhâldlik itselde binne.

2p 11 "Dy't in bytsje ... neat doocht", stelt de skriuwer yn r. 154-155. Wat is der tsjin op it brûken fan in sin as boppesteande yn in debat? Lis it antwurd út en brûk dêrfoar net mear as 15 wurden.

1p 12 De skriuwer fynt yn opmerking as “de neger is lui” (r. 152) tagelyk in gefal fan generalisaasje en fan stereotypearring. Wêrom is “de neger is lui” in gefal fan generalisaasje?
A Omdat de luiens sjoen wurdt as de wichtichste eigenskip fan negers.
B Omdat ien luie neger gjin bewiis is dat alle negers lui binne.
C Omdat it wurd ‘neger’ hjoed de dei in misledigjende betsjutting hat.
D Omdat mei it wurd ‘de’ yn dit gefal alle negers oantsjut wurde.

1p 13 De skriuwer fynt yn opmerking as “de neger is lui” (r. 152) tagelyk in gefal fan generalisaasje en fan stereotypearring. Wêrom is “de neger is lui” in gefal fan stereotypearring?
A Omdat de luiens sjoen wurdt as de wichtichste eigenskip fan negers.
B Omdat ien luie neger gjin bewiis is dat alle negers lui binne.
C Omdat it wurd ‘neger’ hjoed de dei in misledigjende betsjutting hat.
D Omdat mei it wurd ‘de’ yn dit gefal alle negers oantsjut wurde.

1p 14 Mei hokker sinpart yn alinea 7 makket de skriuwer syn eigen redenering minder sterk?

2p 15 Wêrom doocht it foarbyld by it tredde argumint (r. 162-164) net? Brûk foar it antwurd net mear as 15 wurden.

Let op: de lêste fragen fan dit examen stean op de folgjende pagina.

925-0021-a-VW-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

De ûndersikers beskôgje it Frysk folksaard as it aard, de wearden en noarmen fan de ynwenners fan Fryslân. (r. 14-16)
2p 16 Hoe docht út alinea 7 bliken dat dy fêststelling yn alinea 1 net doocht?
Motivearje it antwurd yn net mear as 20 wurden en brûk dêr yn sitaat út alinea 7 by.

3p 17 Wat is de ynhâld fan it Frysk-eigene neffens Ferhaar-en-dy?
Brûk net mear as 25 wurden.

1p 18 Mei hokker sin kin de tekst it bêste gearfette wurde?
A Dat yn de Flevenolder slimmere efterstannen sinjalearre wurde as yn Fryslân, is it bewiis dat it Fryskeigene net de oarsaak wêze kin fan de Fryske problemen.
B It Fryskeigene feroaret hyltyd, dus is it Fryskeigene net brûkber as in begryp foar wittenskiplik ûndersyk.
C It Fryskeigene mei net as de oarsaak oantsjut wurde fan de efterstannen yn Fryslân, al wie it mar om't net ien wit wat dat begryp krekt ynhâldt.
D Salang't it Fryskeigene net wittenskiplik ûndersocht is, meie der gjin wittenskiplike útspranken oer dien wurde.

2p 19 Hokker twa opienfolgjende alinea's falle bûten it spesifike ûnderwerp fan de tekst? Motivearje it antwurd yn net mear as 15 wurden.

1p 20 Wat is de bedoeling fan de tekst?
A ferdivedeanje
B ynformearje
C oantrune
D oertsjûgje

Tekst 1 en tekst 2

2p 21 Wat is ynhâldlik it wichtichste ûnderskie tusken tekst 1 en tekst 2 ast sjochst nei it begryp 'folksaard'?

Tekst 2 Aristoteles en (Fryske) identiteit

19p 22 Meitsje in gearfetting fan tekst 2.
Soargje derfoar dat dy gearfetting net mear as 200 wurden hat.
Yn de gearfetting moatte de haadgedachte en de struktuer fan it orizjineel
werom te finen wêze. Yn alle gefallen komme de neikommende ynformaasje-
eleminten foar:
oarspronklike betsjutting fan identiteit;
tsjintwurdige betsjutting fan identiteit;
it bestean fan groepsidentiteiten;
twa falkûlen;
it bestean fan de Fryske identiteit.

Bronfermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
925-0021-a-VW-1-o* einde ■

Beschikbaar gesteld door Stichting Studiegbegeleiding Leiden (SSL).