# Eindexamen Filosofie VWO 2010 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/filosofie/2010/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2010
tijdvak 2
woensdag 23 juni
09.00 - 12.00 uur
tevens oud programma
filosofie
filosofie
Dit examen bestaat uit 17 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of argumentatie gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of argumentatie ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd en je geeft meer dan twee redener, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-0311-a-10-2-o

### Pagina 2

Opave 1 God aan de winnende hand?

In 2006 schrijft Jonathan Israel een artikel in NRC-Handelsblad, getiteld ‘Kunnen zeggen wat je wil; is belangrijker dan kunnen geloven wat je wil’. Dit artikel gaat over de spanning tussen de vrijheid om te denken wat je wil en de vrijheid om te geloven wat je wil.
De spanning die bestaat tussen vrijheid van denken en vrijheid van godsdienst is al heel oud. In de Middeleeuwen stond het geloof niet ter discussie: men twijfelde niet aan het bestaan van God. Wel werd er toen in de filosofie al nagedacht over de verhouding tussen rede en geloof. Denkers als Anselmus en Thomas hadden een andere opvatting over de verhouding tussen rede en geloof dan denkers als Averroes en Al Farabi.

3p 1 Wat is het verschil in opvatting tussen Anselmus en Thomas enerzijds en Averroes en Al Farabi anderzijds over de verhouding tussen rede en religie? Beschrijf beide opvattingen en geef aan waarin het verschil bestaat.

De periode van de Europese Verlichting, na de Middeleeuwen dus, wordt wel omschreven als een periode waarin de rede het is gaan winnen van het geloof. Tevens is het een periode waarin de scheiding tussen kerk en staat wordt bepleit en de vrijheid om zelf uit te maken welk geloof men wil aanhangen. Aan het begin van de Verlichting beargumenteerde Locke dat de staat, of de burgerlijke magistraat, geen godsdienst dwingend kan opleggen. Maar bijvoorbeeld ook de Nederlandse filosoof Spinoza, tijdgenoot van Locke, pleitte voor godsdienstvrijheid. In het eerder genoemde artikel ‘Kunnen zeggen wat je wil, is belangrijker dan kunnen geloven wat je wil’ wordt Spinoza door Jonathan Israel aangehaald. Hij schrijft:

tekst 1
In zijn latere Tractatus politicus (1677) gaat Spinoza uitvoerig in op de wetensvrijheid en de vrijheid van geloof, maar zijn fundamentele tolerantisme – dat wil zeggen verdraagzaamheid die niet gebaseerd is op theologie – ruimt geen bijzondere privileges in ter bescherming van het geloof, en is hoofdzakelijk bedoeld als grondslag voor de individuele vrijheid van mening en de vrijheid om te spreken en te schrijven.
Spinoza maakte zorgvuldig onderscheid tussen enerzijds het toelaten van gelovigheid op zich, en anderzijds het religieuze groepen in staat te stellen zich te organiseren en naar believen hun gezag uit te breiden, wat volgens hem iets heel anders is. Terwijl Spinoza toegeeft dat ieder, ongeacht welke godsdienst hij aanhangt of wat hij gelooft, de vrijheid moet hebben om zijn overtuigingen te uiten, dringt hij er tegelijkertijd op aan de activiteiten van kerken te beknotten.
Voor iedere samenleving, zo betoogt hij, is het volstrekt rampzalig om religieuze leiders van welke signatuur ook zoveel autonomie en prestige te gunnen dat zij elementen van de publieke opinie kunnen mobiliseren om een actieve rol te spelen in de politiek, en het gezag van de staat te krachtig. Daarom vindt Spinoza dat het politieke gezag minderheidsreligies krachtig onder controle moet houden.

bron: NRC-Handelsblad van 11 november 2006

VW-0311-a-10-2-0 2 lees verder >>>

### Pagina 3

Hoewel Spinoza voor vrijheid van godsdienst is, vindt hij toch dat de overheid de
macht van kerken moet beperken. Locke pleit tegen staatsgodsdienst en geeft
ook aan in hoeverre de staat zich met godsdienst mag bemoeien.
In hoeverre vind jij dat de staat zich met godsdienst(en) mag bemoeien?
Geef een beargumenteerde mening en geef aan waarin de visie van Spinoza uit
tekst 1 afwijkt van de visie van Locke op de staatsbemoeienis met
godsdienst(en).
In ons land bestaat vrijheid van denken en vrijheid van godsdienst reeds langere
tijd. Samen met de vrijheid van godsdienst zou de vrijheid van denken echter
volgens sommige tot een onwenselijke vorm van cultuurrelativisme leiden.
Deze visie zien we ook bij Mark Rutte – fractievoorzitter van de VVD in de
tweede kamer – als hij in 2007 minister Vogelaar naar aanleiding van een
interview cultuurrelativisme verwijt.
Er werd de minister in dat interview gevraagd of we ooit zullen zeggen dat
Nederland een land is van joods-christelijke-islamitische tradities. Met haar
antwoord dat ze zich dat kan voorstellen, maar dat dat wel een paar eeuwen
overeen zouden gaan, riep ze allerhande verwijten op waaronder het
genoemde cultuurrelativisme. Op de website van de VVD schrijft Rutte het
volgende:

tekst 2
Rutte: “Met dit kabinet is het cultuurrelativisme van de jaren tachtig helemaal terug in de
politiek. Het interview met Vogelaar is daar het treurige bewijs van.”

bron: Website van de VVD

3p 3 Leg uit hoe cultuurrelativisme uit de vrijheid van godsdienst kan voortkomen.
Ben jij het er mee eens dat cultuurrelativisme onwenselijk is?
Beargumenteer je mening en geef duidelijk aan wat cultuurrelativisme inhoudt.
Door het bestaan van vrijheid van godsdienst en cultuurrelativisme lijkt het erop
dat de rede het sinds de Verlichting steeds meer is gaan winnen van het geloof.
Toch zijn er ook andere geluiden. Onder de aansprekende titel ‘Waarom God
aan de winnende hand is’, werd in het NRC-Handelsblad een betoog gehouden
waarin juist gesteld wordt: ‘modernisering, democratisering en globalisering
hebben Hem sterker gemaakt.’ In tegenstelling tot de visie dat met vrijheid en
globalisering de positie van religie zou verdwijnen, lijkt het er volgens de auteurs
juist op dat de religie gouden tijden beleeft.

VW-0311-a-10-2-o 3 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

tekst 3
In feite biedt de moderne wereld alle ruimte aan godsdienstige overtuigingen. De wereld
is ook moderner: er is misschien wel meer politieke vrijheid, democratie en onderwijs
dan er ooit in de geschiedenis is geweest. (...)
Als mensen welvarender en beter opgeleid zijn, zou je denken dat ze ook minder
religieus zijn geworden. Maar nee, het is zelfs zo dat in de periode van de sterkste
economische en politieke modernisering – de afgelopen dertig jaar – de vitaliteit
van religies over heel de wereld sterk is toegenomen. De grootste wereldgodsdiensten
zijn naar verhouding sneller toegenomen dan de wereldbevolking. (...)
Naar alle waarschijnlijkheid zal de verbreiding van de democratie, in plaats van de
macht van de activisten in te perken, het bereik van profetische politieke bewegingen
alleen maar vergroten. Veel van die bewegingen zullen uit het democratische proces
tevoren-schijn komen met een betere organisatie, een grotere aanhang en met meer
legitimiteit dan ze eerst hadden, – maar of ze ook minder gewelddadig zullen zijn, is
zeer de vraag. De democratie geeft de volkeren van de aarde hun stem, en zij willen
spreken over God.

bron: T. S. Shah & M. D. Toft (uit: NRC-Handelsblad, 12 & 13 augustus 2006; eerder
gepubliceerd in Foreign Policy)

3p 4 Bovenstaande tekst stelt dat toename van geloof ook een toename van
religieuze macht te zien zal geven en daarmee een politieke factor wordt.
Leg uit of het standpunt in tekst 3 in strijd is met de secularisering-gedachte of
met de secularisme-gedachte.
Beargumenteer je antwoord en leg in je antwoord de begrippen secularisering
en secularisme duidelijk uit.

In de lijn van tekst 3 redenerend, lijkt een botsing tussen beschavingen – zoals
beschreven door Huntington – onontkoombaar. Hoe een botsing tussen
beschavingen is te voorkomen en de verschillende godsdiensten vreedzaam
naast elkaar zouden kunnen bestaan, is een vraag waar veel over wordt
nagedacht.
Zowel James als Taylor hebben een visie op hoe dat zou kunnen. Beiden
benaderen religie vanuit de ervaring. Toch zijn er belangrijke verschillen tussen
de pragmatische benadering van James en Taylors visie op – wat hij noemt –
'overlapping consensus'.

4p 5 Beschrijf de pragmatische benadering van James met betrekking tot het
vreedzaam naast elkaar bestaan van de verschillende godsdiensten.
Geef tevens aan welke kritiek Taylor daar op heeft.

VW-0311-a-10-2-0 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum

De Rotterdamse filosoof Ger Groot werd in 2003 geïnterviewd door het
christelijk tijdschrift Waperveld. In het interview heeft Groot het over 'het tekort
van de moderniteit' en voert hij aan dat religie nog steeds een belangrijke rol
kan spelen omdat we nu eenmaal niet in een wetenschappelijk universum leven.
Wat volgens Groot nog niet wil zeggen dat we ons aan de ratio niets meer
gelegen zouden moeten laten liggen.

tekst 4
Over irrationele tendensen maak ik me wel zorgen. De uitdrukking 'Do your own thing' is
een uitdrukking van die moderne irrationaliteit. Als je zegt dat je ergens nog even over
moet nadenken, dan hebben mensen de neiging boos te worden. Want je moet je
gevoel volgen. Ik zou niet weten waarom. Kant heeft hele goeie redenen aangegeven
waarom je soms je gevoel juist niet moet volgen.

bron: We leven niet in een wetenschappelijk universum; filosoof Ger Groot over het
tekort van de moderniteit. In Waperveld, jrg 53, nr. 5, pag. 17-25

De redenen van Kant om je gevoel soms niet te volgen hebben met name
betrekking op het domein van de ethiek. Centraal in de ethiek van Kant staat de
categorische imperatief.
4p 6 Geef twee redenen waarom Kant zou vinden dat je binnen het domein van de
ethiek niet je gevoel moet volgen.
Geef tevens aan welke interpretatie van 'Do your own thing' wél in
overeenstemming is met de ethiek van Kant en welke interpretatie daarmee niet
in overeenstemming is.

Durkheim, die aan het eind van de 19e eeuw over de sociologie van de
godsdienst schreef, stelt dat twee functies van de religie onderscheiden moeten
worden. De eerste functie is gericht op het ceremoniële handelen, de tweede op
het speculatieve denken. De wetenschap zal volgens Durkheim de functie van
het speculatieve denken helemaal overnemen, maar met de functie van het
ceremoniële handelen zal dat niet lukken.
2p 7 Leg uit waarom volgens Durkheim de wetenschap de functie van het
ceremoniële handelen niet kan overnemen en waarom deze functie gevaar loopt
in de huidige samenleving.

Ook Groot is van mening dat het ceremoniële handelen tegenwoordig gevaar
loopt. Om de tekorten van het moderne rationele verlichtingsverhaal tegen te
gaan, pleit hij dan ook voor kerkelijke rituelen. Daarmee benadrukt hij het belang
van religie als praktijk, in de vorm van praktijken als religieuze ceremonieën en
rituelen, en relatief in het belang van religie als ervaring of beleving.
Praktijken zijn daarbij iets anders dan 'gedrag' in de biologie; zin van
instinctief handelen, omdat ze betekenissen en waarden kunnen communiceren.

VW-0311-a-10-2-o

5

lees verder


### Pagina 6

tekst 5
In de Reformatie heeft het die volgorde: eerst het hart en dan pas naar buiten toe.
Terwijl in het Katholicisme, maar dat geldt ook voor de Islam, het uitwendige en rituele
heel belangrijk is. Het feit, de daad, het uiterlijke heeft een eigen gewicht. Niet alles kan
worden teruggebracht tot de intentie van het denken of van het voelen. Bij Kant zie je
dat laatste heel scherp. De morele waarde van wat ik doe, wordt bij hem afgemeten aan
mijn intentie. Zo denken wij in de moderniteit. Dat betekent dat de handeling op zichzelf
er eigenlijk niet toe doet. En dat is niet juist, want die handeling heeft wel degelijk een
eigen betekenis.

bron: We leven niet in een wetenschappelijk universum; filosoof Ger Groot over het
tekort van de moderniteit. In Wapensveld, jrg 53, nr. 5, pag. 17-25

3p 8 De betekenis van rituele handelingen kan zowel op een pragmatische als
metafysische manier worden begrepen.
Hebben rituelen volgens jou een pragmatische of een metafysische betekenis?
Leg je antwoord uit aan de hand van een voorbeeld, op zo'n manier dat duidelijk
wordt wat het verschil is tussen een pragmatische en een metafysische
betekenisopvatting.

De morele waarde van wat ik doe, wordt volgens Groot in de moderniteit, op
basis van de ethiek van Kant, afgemeten aan de intentie van mijn denken of
voelen, aan mijn goede bedoelingen of goede wil, en "de handeling zelf zou er
niet toe doen".
Toch kan volgens Kant het hoogste goed in de moraal, dat bestaat uit de
gelukzaligheid en de zedelijkheid, niet door de goede wil alléén worden
gerealiseerd. Hij bekritiseerde daarmee de Griekse filosofische scholen van het
Stoïcisme en het Epicurisme. Tegen de Stoïcijnen bracht hij in dat wij als
mensen nooit geheel vrij zullen worden van onze natuurlijke neigingen en tegen
de Epicureërs dat moraal niet de leer is om geluk te bereiken. Moraal is volgens
Kant de leer hoe wij waardig kunnen worden van de gelukzaligheid te bereiken.
Leg uit dat moraal volgens Kant niet de leer is om geluk te bereiken, maar de
leer hoe wij waardig kunnen worden om de gelukzaligheid te bereiken.
Leg tevens uit waarom wij het hoogste goed van de moraal dus niet door de
goede wil alléén kunnen realiseren.

2p 9

VW-0311-a-10-2-o 6 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Groot vervolgt:

tekst 6
Het aantal mensen dat kaartleggers raadpleegt, tot aan Amerikaanse presidenten toe, is schrikbarend. Onze samenleving is helemaal niet zo rationeel. De losgeslagen religie- en gevoels cultuur is buitengewoon gevaarlijk, want fundamenteel gewelddadig. We leven in een rationeel wetenschappelijke samenleving, die vervolgens in de onderbouw bevrediging zoekt voor behoeften waaraan in de rationele bovenbouw niet wordt voldaan. En die behoeften worden daardoor vicieuzer en kwaadaardiger omdat ze losgeslagen raken.

bron: We leven niet in een wetenschappelijk universum; filosoof Ger Groot over het tekort van de moderniteit. In Waperveld, jrg 53, nr. 5, pag. 17-25

Volgens Groot kan enige twijfel "over de vraag of de wetenschap het eerste en laatste woord over het menselijk bestaan lijkt te hebben" geen kwaad. De kern van zijn bezwaar tegen de zelfverzekerdheid der atheïsten is dat zij menen dat het in het geloof primair om kennis gaat. Dat is volgens hem een misvatting: "Hoe spitsvondig en rationeel de geloofssystemen ook geweest mogen zijn, het heeft in de godsdienst nooit primair gedraaid om kennis, maar primair om verlossing".
De wetenschappelijke rede kan volgens Groot geen antwoorden geven op ervarings- en zingevingsvragen. Van de andere kant pakt een kentheoretisch perspectief op religie vanuit de wetenschappelijke rede juist weer nadelig uit voor de betrouwbaarheid van religieuze uitspraken en ervaringen.

2p 10 Leg uit waarom een kentheoretisch perspectief op religie vanuit de wetenschappelijke rede nadelig uitpakt voor zowel de betrouwbaarheid van religieuze uitspraken als de betrouwbaarheid van religieuze ervaringen.

Hoewel hij geen gods bewijs levert zoals Anselmus dat doet, leidt volgens Kant de notie van het hoogste goed in de moraal wel tot het postulaat (de aanname) van het bestaan van God.

2p 11 Hoe beredeneert Kant dat de notie van het hoogste goed leidt tot het postulaat van het bestaan van God? Geef daarbij aan waarom dit nog geen bewijs is van het bestaan van God zoals bijvoorbeeld Anselmus dat levert.

In 2001 werd de toenmalige wetenschapper en columnist Ronald Plasterk geïnterviewd door het weekblad 'De Groene Amsterdammer'. In dat interview maakte hij duidelijk dat volgens hem geloven in God geen toegevoegde morele waarde heeft.

VW-0311-a-10-2-o 7 lees verder ►►►


### Pagina 8

Dit is een opgavepagina van een examen, gericht op filosofie, maatschappijleer of religiewetenschappen. De pagina bevat twee hoofdgedeelten: 'tekst 7' en een bijbehorende vraag. 'Tekst 7' is een fragment van een opiniestuk van Plasterk, getiteld 'Er is geen verband tussen altruïsme en God', gepubliceerd in De Groene Amsterdammer in 2001. Deze tekst behandelt de persoonlijke visie van de auteur op religie, God, 'life events', normen en waarden, en altruïsme. De auteur stelt dat religie niet noodzakelijk is voor het snappen van het leven, het verwerken van emoties, het geven van troost, of het bepalen van ethische normen. Hij betoogt dat er geen verband is tussen geloof en altruïsme en dat 'goede mensen' zowel onder gelovigen als niet-gelovigen voorkomen. De tekst noemt impliciet concepten zoals secularisatie, moderniteit, ethiek, en de rol van rituelen. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren aanwezig. 

Direct onder 'tekst 7' volgt een vraag (nummer 12, met 4 punten toewijzing) die de student opdraagt om de stelling te bespreken of modernisering noodzakelijk leidt tot verlies van religieuze waarden. De student moet hierbij een vergelijking maken tussen de opvattingen van 'Groot' (uit een eerder genoemde 'tekst 6', die niet op deze pagina zichtbaar is) en Plasterk (uit 'tekst 7'). De vraag vereist een weergave van beide standpunten, een persoonlijke afweging, en een uitleg van de 'religie-als-waarde' positie. Dit duidt op een analytische en vergelijkende opgave die inzicht vraagt in diverse filosofische of sociologische perspectieven op religie en moderniteit.

### Pagina 9

Opgave 3 Godsdienstige praktijken: biechten, preken en geweld

De secularisering in Nederland van na de Tweede Wereldoorlog zet door: steeds meer mensen in Nederland zijn religieus buiten een kerkverband om. Moderne media als internet worden steeds vaker gebruikt om ‘aan God te doen’. Sommige sites zijn interactief, andere bevatten alleen religieuze propaganda of informatie over een bepaald geloof.
De Belgische site waarvan je hieronder een tekst kunt lezen is ‘biechten.be’ een site die mensen aanzet hun verkeerde daden op te biechten waarop een boetedoening volgt in de vorm van extra gebeden. Daardoor mogen de zonden als vergeven worden beschouwd. De site geeft zelf een uitleg over hoe ze werkt.

tekst 8 Hoe werkt Biechten.be?
Je surft naar www.biechten.be, je geeft in het invoerveld je zonde op en je klikt op de knop die aanduidt welk type zonde het is (gewone zonde of doodzonde). Op de resultaatpagina kom je te weten hoeveel ‘Weesgegroetjes’ en hoeveel ‘Onze Vaders’ je moet bidden om mogelijke vergiffenis van je zonden te krijgen. Mochten deze gebeden in jouw godsdienst niet gebruikt worden, gelieve deze te vervangen door gelijkaardige gebeden. Deze aantallen worden bepaald door een algoritme dat rekening houdt met de ernst van de zonde, het aantal zonden dat je al begaan hebt, de wil van je God en de stand van de planeten. Een foutmarge is mogelijk.

bron: www.biechten.be

Religieuze praktijken kun je zien als manieren van mensen om hun geloof of overtuiging uiting te geven, uit te dragen. Religieuze praktijken worden gekarakteriseerd door het feit dat ze concrete richtlijnen van het handelen veronderstellen (en dus normatief zijn) én ze gaan volgens sommige filosofen gepaard met machtsrelaties.
2p 13 Kan de hierboven beschreven ‘digitale’ religieuze praktijk van biechten normatief genoemd worden?
Beargumenteer je antwoord en geef duidelijk aan wat je eronder ‘normatief’ verstaat.

Een heel andere praktijk is het preken. Dat gebeurt door geestelijken in christelijke kerken en synagogen en door imams in de moskee. Soms staan de uitspraken van geestelijken op gespannen voet met de algemeen geldende normen en waarden. Zie de volgende tekst.

VW-0311-a-10-2-o 9 lees verder ►►►

### Pagina 10

tekst 9
In september 2006 preekte de imam Rizwi in de Amsterdamse Taibah moskee. Hij verklaarde dat moslims die minder dan driemaal per dag bidden een zware straf verdienen, waarbij hij leek te zinspelen op de doodstraf. Deze verplichting tot het driemaal daags bidden zou zelfs voor zwangere vrouwen gelden, ook tijdens de bevalling. De imam zou zich daarbij baseren op islamitische geleerden uit de traditie. Hikmat Mahamat Khan, destijds voorzitter van de Contact Groep Islam (CGI), verklaarde dit soort preken levensgevaarlijk te vinden en hij meent dat justitie moet ingrijpen. Hij verwijt de overheid een te slappe houding tegenover radicale moskeeën.
naar: www.ikonrtv.nl
Vanuit het seculiaristische gedachtegoed zouden veel liberale filosofen kritiek hebben op de opvatting die Rizwi hier verkondigt en de religieuze praktijk die hij uitoefent. De Duitse filosoof Habermas sluit zich niet af voor religieuze perspectieven maar stelt dat religieuze praktijken altijd rationeel rechtvaardigbaar moeten zijn.
5p 14 Leg uit onder welke drie voorwaarden Habermas de openbare rol van religie rechtvaardigbaar vindt.
Beargumenteer vervolgens op grond van welke twee van deze voorwaarden Habermas de religieuze praktijk van imam Rizwi niet rechtvaardigbaar zou vinden
Zowel het digitale bieden als de bedreigingen met straffen in de preken van de imam Rizwi zijn godsdienstige praktijken die we kunnen begrijpen vanuit de genealogische visie op religie van Foucault.
Foucault heeft daarbij een andere benadering van ‘macht’ en ‘rationaliteit’ dan Habermas.
4p 15 Leg uit van welke benadering van macht Foucault in zijn analyse van het geval Rizwi zou uitgaan en van welke benadering van rationaliteit Foucault zou uitgaan.
Geef van beide benaderingen aan waarin die van Habermas verschillen van die van Foucault.
De kerk verloor door de modernisering veel van haar invloed en politieke macht in de samenleving. Foucault heeft het proces van moderne machtsuitoefening op diverse gebieden van de maatschappij onderzocht en concludeert dat de moderne rede een vorm van ‘pastorale macht’ is.
2p 16 Leg uit wat Foucault onder ‘pastorale macht’ verstaat en maak duidelijk wat het verband is tussen pastorale macht en ‘disciplinering’.
VW-0311-a-10-2-o 10 lees verder ►►►

### Pagina 11

Sommige religieuze groepen die het gezag van de staat betwisten, nemen het
recht in eigen hand en gaan soms over tot geweld. Dat gebeurt binnen het
christendom bijvoorbeeld in Amerika waar anti-abortusactivisten menen met
geweld een eind te mogen maken aan abortuspraktijken. Ook binnen de islam
bestaan fundamentalistische groeperingen die bereid zijn geweld te gebruiken
om een staat te creëren louter gebaseerd op principes van de
fundamentalistische islam.
Sayyid Qutb (1902-1966) was een Egyptische denker die een rechtvaardiging
gaf voor het gebruik van geweld door gelovige moslims tegen de staat. In één
van zijn boeken zegt hij het volgende:

tekst 10
De islamitische Jihad moet totale vrijheid waarborgen voor ieder mens waar ook ter
wereld, door hem te bevrijden van zijn onderworpenheid aan andere mensen, opdat hij
zijn God mag dienen die Eén is. Dit is op zichzelf voldoende reden voor Jihad. (...)
Als men aan moslimstrijders gevraagd had: "Waarvoor strijd jij?", zou er niet één
geantwoord hebben: "Mijn land is in gevaar en ik vecht voor zijn verdediging" of: "De
Perzen en de Romeinen zijn over ons gekomen" of "Wij willen ons gebied uitbreiden en
we willen meer buit".

naar: Sayyid Qutb, Miljpalen, hoofdstuk 4

Qutbs argument om het gebruik van geweld door moslims te verdedigen heeft te
maken met de spanning tussen het private en het publieke.
2p 17 Leg uit welke rechtvaardiging Qutb geeft van gebruik van religieus geweld.
Geef tevens met argumenten aan of je vindt dat het criterium dat Qutb hanteert
bij het maken van de keuze tussen gewetensvrijheid en het accepteren van de
macht van de staat juist is.

VW-0311-a-10-2-0*
11
einde ■