# Eindexamen Economie VWO 2021 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2021/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 1 ### Vraag 3 – Opgave 1 ### Vraag 4 – Opgave 1 ### Vraag 5 – Opgave 1 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 1 ### Vraag 8 – Opgave 1 ### Vraag 9 – Opgave 1 ### Vraag 10 – Opgave 1 ### Vraag 11 – Opgave 1 ### Vraag 12 – Opgave 1 ### Vraag 13 – Opgave 1 ### Vraag 14 – Opgave 1 ### Vraag 15 – Opgave 1 ### Vraag 16 – Opgave 1 ### Vraag 17 – Opgave 1 ### Vraag 18 – Opgave 1 ### Vraag 19 – Opgave 1 ### Vraag 20 – Opgave 1 ### Vraag 21 – Opgave 1 ### Vraag 22 – Opgave 1 ### Vraag 23 – Opgave 1 ### Vraag 24 – Opgave 1 ### Vraag 25 – Opgave 1 ### Vraag 26 – Opgave 1 ### Vraag 27 – Opgave 1 ### Vraag 28 – Opgave 1 ### Vraag 29 – Opgave 1 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO 2021 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30 - 16.30 uur economie Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. VW-1022-a-21-1-o ### Pagina 2 Opgave 1 AnyWay van de grond European Air Company (EAC) is een luchtvaartmaatschappij die vluchten verorgt in Europa. De laatste jaren ondervindt EAC toenemende concurrentie van luchtvaartmaatschappijen die sterk op de prijs concurreren door middel van budgetvluchten. Deze maatschappijen kunnen goedkoop vliegen omdat ze lagere loon- en overige vliegkosten hebben. De directie van EAC onderzoekt in 2017 het plan om zelf een dochteronderneming op te richten, AnyWay, die ook tegen lage prijzen vluchten gaat aanbieden. De onderneming gaat dan verder onder de naam Combined Air Services (CAS). EAC en AnyWay worden eigendom van CAS (zie figuur 1). De huidige aandeelhouders van EAC zullen in dit plan hun aandelen omruilen in aandelen CAS. Daarnaast zal CAS extra aandelen uitgeven. Figuur 1 organogram van de voorgestelde bedrijfsstructuur [FIGUUR: Organogram met 'Combined Air Services (CAS)' bovenaan, met daaronder twee takken naar 'EAC' en 'AnyWay'.] De aandeelhouders staan positief tegenover het hierboven omschreven plan, op voorwaarde dat de piloten die nu nog werken op vluchten van EAC, bereid zijn 20% van hun werktijd te werken op vluchten van AnyWay, waarvoor ze 10% minder loon ontvangen. Er bestaan twee vakbonden voor piloten. De directie van EAC nodigt deze uit voor overleg over het plan. De directie geeft aan dat het bedrijf er niet goed voor staat: “De laatste vier jaar is de afzet met meer dan 20% gedaald. Als er niets wordt gedaan, is de kans groot dat EAC op termijn failliet gaat." De vakbonden willen een faillissement voorkomen. De directie onderbouwt haar uitspraken met gegevens uit tabel 1. Tabel 1 marktontwikkeling vluchten in Europa, 2012 – 2016 | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | |------------|------|------|------|------|------| | marktaandeel | | | | | | | standaardvluchten | 75% | 70% | 68% | 62% | 59% | | waarvan vluchten EAC | 10,0%* | 10,4% | 10,3% | 9,0% | 8,9% | | budgetvluchten | 25% | 30% | 32% | 38% | 41% | | jaarlijkse groei alle vluchten | 2,75% | 3,33% | 3,87% | 1,86% | 3,05% | | (% t.o.v. het voorgaande jaar) | | | | | | | *Toelichting: 10% van alle standaardvluchten wordt uitgevoerd door EAC. | | | | | | VW-1022-a-o 2 / 13 lees verder ### Pagina 3 2p 1 Toon met een berekening aan dat de afzet van EAC in 2016 ten opzichte van 2012 met meer dan 20% is gedaald. AnyWay zal gebruik gaan maken van alle voorzieningen van EAC, zoals hangars, incheckbalies en reparatiecentra. De directie stelt dat daardoor de gemiddelde winst per vlucht van EAC omhoog kan gaan. 2p 2 Verklaar de stelling van de directie. Eén van de vakbonden zou akkoord willen gaan met 10% minder loon voor vluchten van AnyWay, vergeleken met het huidige loon bij EAC, als daar een zodanige loonsverhoging voor vluchten van EAC tegenover staat, dat de gemiddelde loonsverhoging voor CAS uitkomt op 1% ten opzichte van de huidige situatie. Daarbij is ervan uitgegaan dat de piloten daadwerkelijk 20% van hun werktijd vliegen voor AnyWay. 2p 3 Bereken hoeveel procent de lonen op vluchten van EAC dan moeten stijgen. Rond je antwoord af op twee decimalen. De directie reageert: “Een te grote loonsverhoging brengt de opstart van de nieuwe bedrijfsstructuur in gevaar. De uitgifte van extra aandelen heeft alleen kans van slagen bij voldoende interesse van de kant van beleggers." 2p 4 Leg uit dat een te sterke loonsverhoging het succes van een aandelenuitgifte van CAS in gevaar kan brengen. De directie stelt voor om alle EAC-piloten een nieuw contract aan te bieden bij CAS, waarbij ze 20% van de uren voor AnyWay vliegen voor 10% lager loon. Om dit voorstel aan te scherpen stelt de directie de volgende voorwaarden: - Het voorstel geldt alleen bij een akkoord van beide vakbonden. - Als één van de vakbonden niet akkoord gaat, zullen de daarbij aangesloten piloten een contract krijgen waarbij ze 30% bij AnyWay vliegen en de piloten van de vakbond die wel akkoord is, een contract waarbij ze maximaal 10% bij AnyWay vliegen. In beide gevallen ontvangen ze voor hun vluchten bij AnyWay 10% minder loon. - Als beide vakbonden niet akkoord gaan, is het plan van de baan en dreigt er een faillissement van EAC. De directie weet dat alle piloten zijn aangesloten bij één van de twee vakbonden en dat beide vakbonden ongeveer even groot zijn. De vakbonden en de directie kunnen samen tot afspraken komen en zijn niet gebonden aan een cao. De vakbonden besluiten onafhankelijk van elkaar. 2p 5 Zullen beide vakbonden, uitsluitend op basis van bovenstaand voorstel en de betreffende aanscherping van de directie, akkoord gaan? Licht je antwoord toe door strategieën van beide vakbonden te vergelijken. VW-1022-a-o 3 / 13 lees verder ►►► Beschikbaar gesteld door Stichting Studieveleding Leiden (SSL). ### Pagina 4 Opgave 2 Groene bussen In een grote stad wil het gemeentebestuur dat dieselbussen vervangen worden door elektrische bussen. Op die manier kan de milieudruk in de binnenstad worden verlaagd. Er ligt een voorstel op tafel om één van de bestaande busondernemingen een concessie (vergunning met uitsluiting van andere ondernemingen) te verlenen voor een periode van vijf jaar om met elektrische bussen te gaan rijden. Busondernemingen geven aan dat met het oog op het verschil in kosten tussen een elektrische bus en een dieselbus deze concessieperiode niet lang genoeg is. De variabele kosten per kilometer zijn voor een elektrische bus weliswaar lager dan voor een dieselbus, maar de aanschafprijs van een elektrische bus (€ 500.000) is veel hoger dan van een dieselbus (€ 340.000). De aanschafprijs wordt hier gezien als constante kosten. Er wordt afgezien van de mogelijkheid om de bussen na de concessieperiode door te verkopen. Naar verwachting wordt er 60.000 kilometer per jaar per bus gereden. Figuur 1 laat het verloop van de kosten van beide typen bussen zien. Figuur 1 aanschaf- en variabele kosten van elektrische en dieselbussen [FIGUUR: Een lijngrafiek met op de x-as "aantal gereden kilometers per bus" en op de y-as "kosten per bus in euro's". De grafiek toont twee lijnen: een horizontale gestippelde lijn rond €500.000 die de kosten van een elektrische bus weergeeft, en een stijgende doorgetrokken lijn die de kosten van een dieselbus weergeeft. De gestippelde lijn begint bij €500.000 en blijft op dat niveau, wat duidt op constante kosten. De doorgetrokken lijn begint bij €340.000 en stijgt lineair. De legenda geeft aan dat de gestippelde lijn voor "elektrisch" staat en de doorgetrokken lijn voor "diesel".] Legenda: -- elektrisch — diesel 1p 6 Bereken hoeveel euro de variabele kosten per kilometer van het rijden met een elektrische bus lager zijn dan van het rijden met een dieselbus. VW-1022-a-o 4 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 5 1p 7 Bepaal met een berekening hoelang de concessieperiode minimaal moet zijn voordat het rijden met elektrische bussen goedkoper is dan met dieselbussen. De gemeente kiest voor het verlenen van een concessie voor een periode van vijf jaar, wetende dat daarbij een jaarlijks subsidiebedrag nodig zal zijn. Busondernemingen kunnen een bod doen, waarbij zij aangeven welk subsidiebedrag zij nodig hebben om het busvervoer rendabel te kunnen verzorgen. De gemeente zal de concessie toekennen aan de busonderneming die de minste subsidie nodig heeft. De wethouder van milieu beweert dat er ondanks de extra uitgaven aan subsidies voor de gemeente per saldo een maatschappelijk voordeel kan ontstaan. 2p 8 Leg de bewering van de wethouder uit. Door het toekennen van een concessie ontstaat er een tijdelijk wettelijk monopolie. Voor de concessie stelt de gemeente daarbij de volgende voorwaarden: i. 98% van de ritten van inwoners van de gemeente naar het centrum mag niet langer dan veertig minuten duren. ii. Maximaal 6% van de busritten mag vertraging hebben. iii. Alleen bij overmacht, zoals defecte bussen of stroomstoringen, mogen alsnog dieselbussen ingezet worden. iv. Alle bussen moeten voorzien zijn van een gps-trackingsysteem, waardoor een controlebureau van de gemeente te allen tijde de posities van de gebruikte bussen kan aflezen. v. Aan reizigers mag een prijs van maximaal € 0,11 per kilometer worden berekend. 4p 9 Leg uit dat een principaal-agentprobleem tussen de gemeente en de busonderneming kan optreden, en leg uit welke twee voorwaarden uit de overeenkomst dit probleem kunnen verminderen. VW-1022-a-o 5 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 6 Opgave 3 Op weg naar het pensioen In een land wil een technisch bedrijf een vestiging openen met uitsluitend recent afgestudeerde werknemers die geschoold zijn in de nieuwste technieken. Het bedrijf wilt haar werknemers een bedrijfspensioen aanbieden en besteedt het opzetten van het bedrijfspensioen uit aan een pensioenfonds. De nieuwe medewerkers krijgen een keuze tussen twee vormen van premiebetaling zoals weergegeven in figuur 1. Figuur 1 leeftijdsafhankelijke premie vergeleken met doorsneepremie [FIGUUR: Grafiek met op de x-as leeftijd (van 25 tot 70) en op de y-as premie als percentage van het brutoloon (van 0 tot 35). Er zijn twee lijnen: een stijgende lijn voor leeftijdsafhankelijke premie en een horizontale lijn voor doorsneepremie. De doorsneepremie is ongeveer 18%. De leeftijdsafhankelijke premie begint rond de 10% bij leeftijd 25 en stijgt tot ongeveer 35% bij leeftijd 70. De twee lijnen snijden elkaar bij een leeftijd van ongeveer 47 jaar.] De keuze tussen de twee vormen van premiebetaling is als volgt: 1 Doorsneepremie: jongere en oudere werknemers betalen hetzelfde vaste percentage van het brutoloon als pensioenpremie. 2 Leeftijdsafhankelijke premie: jongere werknemers betalen een lager percentage van het brutoloon als pensioenpremie dan ouderen. Naarmate ze ouder worden zullen ze een steeds groter gedeelte van hun brutoloon betalen aan pensioenpremie. Bij beide vormen van premiebetaling worden de premies gebruikt om vanaf de pensioenleeftijd een levenslange uitkering te garanderen die gelijk is aan 70% van het gemiddelde brutoloon. Er wordt uitgegaan van een gelijkblijvende pensioenleeftijd en lonen die geïndexeerd worden aan de inflatie. 2p 10 Leg uit voor welke premiebetaling een jonge werknemer zal kiezen met een relatief lage tijdsvoorkeur. 2p 11 Leg uit hoe de lijn van de doorsneepremie zal verschuiven indien de levensverwachting in dit land stijgt. VW-1022-a-o 6 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 7 Het pensioenfonds belegt het grootste deel van de ontvangen premies de eerste twintig jaar in aandelen. Daarna zal het grootste deel vooral in staatsobligaties worden belegd. Financieel directeur Hajar beargumenteert dat deze keuze, over de hele beleggingsperiode, zorgt voor een relatief hoog rendement in combinatie met een laag risico. 3p 12 Leg de argumentatie van de financieel directeur uit. De werknemers die kiezen voor een leeftijdsafhankelijke premie, zijn bezorgd over hun koopkracht op oudere leeftijd. Hoewel lonen geïndexeerd worden aan de inflatie, verwacht het bedrijf uitstekende doorgroeimogelijkheden te kunnen bieden. Financieel directeur Hajar stelt dat, gezien de verwachte gunstige carrièreontwikkeling binnen het bedrijf, de koopkracht van hun loon niet nadelig wordt beïnvloed ten opzichte van hun loon in hun jongere jaren. 2p 13 Leg de stelling van de financieel directeur uit. Financieel directeur Hajar dient het plan voor de twee vormen van premiebetaling in bij de directie. Zij maakt daarbij een kanttekening. Zij verwacht dat de premies in de toekomst hoger kunnen uitvallen dan weergegeven in figuur 1. Zij wijst daarbij op de mogelijke ontwikkelingen op de vermogensmarkt. Als de rente op de vermogensmarkt daalt, dan kunnen de pensioenpremies in de toekomst verder worden verhoogd. 2p 14 Leg uit dat een lage rente op de vermogensmarkt een oorzaak kan zijn voor het verhogen van de pensioenpremies. VW-1022-a-o 7 / 13 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 Opgave 4 Prijsbeleid in de verf gezet Het verfbedrijf International Colors (IC) produceert een verfsoort voor roestend metaal. De directie bespreekt tijdens een vergadering de strategische keuzes die het bedrijf heeft om de winstgevendheid van de productie van deze specifieke verfsoort te verhogen. IC heeft op deze markt alleen concurrentie van Farbo die een vergelijkbare verfsoort op de markt brengt. Farbo streeft net als IC naar maximale totale winst en hanteert een prijs van 12 euro per liter verf. De prijsafzetfunctie van IC luidt als volgt: $q_{IC} = -2 p_{IC} + 2 p_{FB} + 4$ $q_{IC}$ = hoeveelheid verkochte liters verf ($\times$ 100.000) $p_{IC}$ = prijs van IC verf per liter in euro's $p_{FB}$ = prijs van Farbo verf per liter in euro's Verder geldt voor IC: MK (marginale kosten) = 8 euro 3p 15 Toon met behulp van een berekening aan dat IC 11 euro vraagt voor een liter verf bij de gegeven prijs van Farbo. De directie van IC bespreekt gedurende de vergadering het prijsbeleid en overweegt daarbij drie mogelijkheden: de prijs gelijk laten, verhogen met 10% of verlagen met 10%. De directie verwacht dat Farbo op dezelfde manier zal reageren op het prijsbeleid van IC. Een directielid geeft de situatie weer met onderstaande spelboom. [FIGUUR: Een spelboom die de mogelijke prijsstrategieën van IC en Farbo weergeeft met bijbehorende winsten.] Figuur 1 spelboom Spelboom: prijsstrategieën en totale winst ($\times$ € 100.000) VW-1022-a-o 8 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 9 2p 16 Verklaar met behulp van de spelboom dat het voor IC gezien de doelstelling niet zinvol is om de prijs van een liter verf aan te passen. Analist Havermans onderzoekt wat er gebeurt als beide bedrijven tegelijkertijd moeten beslissen. Deze situatie kan worden geanalyseerd met matrix 1, die de verwachte totale winst (x € 100.000) toont bij iedere combinatie van prijszettingen per liter verf. Zij signaleert daarin twee Nash-evenwichten. Matrix 1 simultaan spel bij prijszettingen van IC en Farbo [FIGUUR: Tabel met de prijzen per liter verf voor IC en Farbo en de daarbijbehorende verwachte winsten.] IC | Farbo € 13,20 | € 12,00 | € 10,80 € 12,10 | 15,4; 25,6 | 5,6; 27,0 | -4,3; 22,6 € 11,00 | 15,2; 11,3 | 8,0; 16,0 | 0,8;14,9 € 9,90 | 10,1; -2,9 | 5,6; 5,0 | 1,0; 7,2 2p 17 Beargumenteer of het spel volgens deze matrix voor beide spelers een optimaal resultaat kan opleveren. Benoem daarbij beide Nash- evenwichten. Havermans stelt: “Bij onveranderd prijsbeleid kan IC zich meer richten op een marketingcampagne met nadruk op de goede reputatie van de verfsoort die IC sinds zijn oprichting verkoopt. De campagne moet gericht zijn op zowel klantenbinding als op het aantrekken van klanten van Farbo en van nieuwe kopers van deze verfsoort. Als gevolg van de campagne zou de prijsafzetfunctie van IC veranderen, onder de veronderstelling dat Farbo niet ook een marketingcampagne gaat voeren.” Slechts één van de volgende vier prijsafzetfuncties combineert alle drie de gewenste effecten. a $q_{ic} = -1,5\ p_{ic} + 2,0\ p_{fb} + 3$ b $q_{ic} = -2,5\ p_{ic} + 2,0\ p_{fb} + 4$ c $q_{ic} = -1,5\ p_{ic} + 2,5\ p_{fb} + 5$ d $q_{ic} = -2,5\ p_{ic} + 1,5\ p_{fb} + 6$ 2p 18 Welke van de vier prijsafzetfuncties laat zien dat de bedoelde effecten van de marketingcampagne kunnen zijn bereikt? Beantwoord je keuze en betrek daarbij alle drie de gewenste effecten. VW-1022-a-0 9 / 13 lees verder ➢ ➢ ➢ ### Pagina 10 Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Devaluatie van de wal in de sloot', waarin economische concepten gerelateerd aan devaluatie en prijselasticiteit worden behandeld. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, maar presenteert tekstuele informatie en twee wiskundige formules. Het scenario beschrijft de economische situatie van het fictieve land Imareca, met hoge werkloosheid en een tekort op de lopende rekening, en de voorgestelde devaluatie van de valuta met 20%. Econoom Paulus levert kritiek op de devaluatie, gebaseerd op de korte termijn prijselasticiteiten van import en export. De wiskundige concepten omvatten de formules voor de prijselasticiteit van de export en de prijselasticiteit van de import, inclusief de definities van deze elasticiteiten in termen van procentuele veranderingen in volume en prijs (respectievelijk in vreemde en eigen valuta). De student wordt gevraagd om drie vragen te beantwoorden: 1) Een verklaring te geven voor het verschil in de noemers van de formules voor prijselasticiteit van export en import (vraag 19). 2) Met behulp van een berekening aan te tonen dat een devaluatie van 20% leidt tot een sterkere toename van de importwaarde dan van de exportwaarde van Imareca op korte termijn, beide gemeten in de eigen valuta, gegeven de elasticiteitswaarden van -0,5 voor export en -0,4 voor import (vraag 20). 3) Een verklaring te geven waarom import op langere termijn elastischer kan zijn dan op korte termijn, wat Paulus' stelling over een vermindering van het tekort op de lopende rekening op langere termijn ondersteunt (vraag 21). ### Pagina 11 Deze pagina maakt deel uit van een examenopgave over macro-economie, specifiek gericht op de open economie en de wisselwerking tussen diverse economische indicatoren. De pagina bevat teksten en een tabel met macro-economische gegevens. De tekst presenteert standpunten van twee fictieve economen, Paulus en Liman, over economisch beleid in het land 'Imareca'. Paulus bespreekt het effect van devaluatie op het binnenlandse loonniveau, de betalingsbalans en werkloosheid. Liman introduceert het kringloopmodel en stelt bezuinigingen voor om een overheidstekort en een tekort op de lopende rekening te verlagen. De visuele elementen omvatten een tabel (Tabel 1) met de titel 'macro-economische gegevens van Imareca in 2019'. Deze tabel toont vier variabelen – overheidstekort, particuliere besparingen (S), particuliere investeringen (I) en tekort op de lopende rekening – uitgedrukt in percentages van het bbp. Sommige waarden zijn gegeven (2,6% voor overheidstekort, 20,3% voor particuliere investeringen, 3,2% voor tekort op de lopende rekening), terwijl de waarde voor particuliere besparingen ontbreekt en door de student berekend moet worden. Wiskundige/wetenschappelijke concepten die centraal staan, zijn devaluatie, binnenlands loonniveau, werkloosheid, betalingsbalans, kringloopmodel, overheidstekort, particulier spaaroverschot, lopende rekening en macro-economische identiteiten (mogelijk nationaal product, bestedingen en inkomens). Van de student wordt gevraagd om verbanden te verklaren (opgave 22), een berekening uit te voeren met behulp van de gegevens uit de tabel (opgave 23), en een economische uitleg te geven over de effecten van beleidsvoorstellen op werkloosheid (opgave 24). ### Pagina 12 ```json { "description": "Dit is een examenpagina, specifiek Opgave 6 getiteld 'Gelijkheid en groei', gericht op economische concepten. Het bevat een tekstuele introductie over economisch onderzoek in land Alpha, waarbij primaire en secundaire inkomensverschillen en inkomensontwikkeling aan bod komen, uitgedrukt in Alphaanse dollars (A$).\n\nVisuele elementen omvatten een belangrijke 'Tabel 1: primaire inkomensverdeling in land Alpha in 2016'. Deze tabel is opgebouwd uit drie kolommen: 'inkomensklasse' (1 t/m 5), 'aantal personen' (in miljoenen) en 'gemiddeld primair jaarinkomen in A$ per persoon'. Specifieke waarden zijn onder andere 3 miljoen personen in klasse 1 met een gemiddeld inkomen van A$ 2.500, oplopend tot 0,25 miljoen personen in klasse 5 met een gemiddeld inkomen van A$ 50.000.\n\nDe tekst beschrijft verder het belastingstelsel van Alpha: een algemeen inkomstenbelastingtarief van 30% voor primaire jaarinkomens en een heffingskorting van A$ 250 per belastingplichtige. Er is ook sprake van een belastingvrije bijstandsuitkering van A$ 1.200 per jaar, gefinancierd door de overheid. Het concept van 'Ginicoëfficiënt' wordt geïntroduceerd als maatstaf voor inkomensongelijkheid.\n\nDe vragen aan de student (25 t/m 27) vereisen analyse en toepassing van deze economische concepten:\n- Vraag 25 vraagt of de Ginicoëfficiënt lager is bij de primaire of secundaire inkomensverdeling en vraagt om twee argumenten. Dit test kennis van inkomensherverdeling via belastingen en uitkeringen.\n- Vraag 26 is een rekenvraag. De student moet berekenen onder welk primair jaarinkomen iemand na belasting minder overhoudt dan de bijstandsuitkering, wat inzicht in belastingberekeningen en het effect van sociale zekerheid belicht.\n- Vraag 27 vereist een uitleg over hoe het invoeren van leerplicht en financiële ondersteuning van scholing heeft geleid tot economische groei, wat kennis van menselijk kapitaal en productiviteit test.\n\nDe pagina is onderdeel van een examen (12/13) en bevat standaardvoettekst met paginanummering en verwijzingen naar studiemateriaal, maar deze zijn niet relevant voor de inhoudelijke ### Pagina 13 28 (2p) Daarnaast is het kapitaalverkeer sinds 2010 veel vrijer geworden, waardoor de wisselkoers van de Alphaanse valuta ten opzichte van de Amerikaanse dollar aanmerkelijk is veranderd. Pikets veronderstelt dat door de wisselkoersverandering het saldo lopende rekening is gestegen en hierdoor het nationaal inkomen in Alpha is gestegen. Is op basis van deze vooronderstelling de valuta van Alpha tegenover de Amerikaanse dollar tussen 2010 en 2016 gestegen of gedaald? Licht het antwoord toe. Na jaren van economische groei voorziet de regering van Alpha in 2017 een neergang van de conjunctuur en wil stimulerend begrotingsbeleid voeren. Er worden twee maatregelen bediscussieerd: i. verlaging van het algemene tarief van de inkomstenbelasting, met afschaffing van de algemene heffingskorting en ii. gelijk houden van het algemene tarief van de inkomstenbelasting, met verhoging van de algemene heffingskorting. 29 (2p) Pikets gaat uit van de volgende aanname: mensen met een hoog inkomen sparen meer van een extra Alphaanse dollar netto-inkomen dan mensen met een laag inkomen. Welke maatregel is volgens de aanname van Pikets het meest effectief in de bestrijding van de neergaande conjunctuur? Betrek het effect van beide maatregelen in je antwoord. VW-1022-a-o 13 / 13 einde Pagina: 282