# Eindexamen Economie VWO 2007 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2007/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2007
tijdvak 1
vrijdag 25 mei
13.30 - 16.30 uur
economie 1
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
700025-1-0280

### Pagina 2

Opgawe 1

Lerarentekort
Is een baan in het onderwijs nog wel aantrekkelijk? Dat vragen
onderwijsspecialisten zich af naar aanleiding van de resultaten van een
onderzoek naar de werkgelegenheid in het onderwijs. Zo blijkt dat er in 2005
een lerarentekort was van 15.000 arbeidsjaren (tabel 1). De leeftijdsopbouw van
het lerarencorps (tabel 2) geeft reden om te vrezen dat dit lerarentekort de
komende jaren nog zal toenemen.

tabel 1

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen. De linkerkolom bevat de kop 'arbeidsmarkt in het onderwijs in 2005 (arbeidsjaren)' en daaronder de regels 'werkgelegenheid', 'werkloosheid', 'openstaande vacatures'. De rechterkolom bevat de cijfers 330.000, 3.500, 18.500.]

tabel 2

[FIGUUR: Tabel met werkgelegenheid in het onderwijs in 2005 per leeftijdscategorie. De eerste rij bevat leeftijden: '< 25', '25-29', '30-34', '35-39', '40-44', '45-49', '50-54', '55-59', '60-64'. De tweede rij bevat de percentages van het totaal: '4', '10', '8', '10', '16', '20', '19', '11', '2'.]

In 2005 is er in het onderwijs onder andere sprake van kwalitatieve
structuurwerkloosheid.

1p 1 Geef een verklaring voor het ontstaan van kwalitatieve structuurwerkloosheid in
het onderwijs.

2p 2 Leg uit dat een aanhoudend lerarentekort kan leiden tot het ontstaan van
kwalitatieve structuurwerkloosheid in sectoren buiten het onderwijs.

Op basis van de gegevens in tabel 1 en tabel 2 heeft een onderzoeksbureau
getracht te voorspellen hoe groot het lerarentekort in 2020 kwantitatief zal zijn.
Daarbij hanteerde het bureau de volgende veronderstellingen:
– de huidige leraren blijven tot hun 65ste werkzaam in het onderwijs;
– in arbeidsjaren uitgedrukt zal de werkgelegenheid in het onderwijs in de
periode 2005-2020 in totaal toenemen met 10%;
– in arbeidsjaren uitgedrukt zullen zich ieder jaar 6.000 nieuwe leraren melden
voor een baan in het onderwijs.
Het onderzoeksbureau voorspelt in 2020 een lerarentekort van ruim 63.000
arbeidsjaren.

3p 3 Laat met een berekening zien hoe het onderzoeksbureau aan deze voorspelling
komt.

700025-1-0280
2
lees verder

### Pagina 3

Sommige onderwijsspecialisten zijn sceptisch over de derde veronderstelling. Zij
verwachten het komende decennium een sterke groei van het bedrijfsleven en
denken dat daardoor het lerarentekort groter zal worden dan voorspeld. Anderen
zijn optimistischer en denken dat economische groei de overheid mogelijkheden
zal bieden meer belangstelling te creëren voor een baan in het onderwijs.

2p 4 Leg uit dat door een sterke groei van het bedrijfsleven het lerarentekort groter
kan worden dan voorspeld.

1p 5 Leg uit dat economische groei mogelijkheden biedt meer belangstelling te
creëren voor een baan in het onderwijs.

700025-1-028o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

Opgave 2

uit een krant (november 2002):
Multinationale valutaperikelen
Een Europese multinational, actief in de levensmiddelensector in zowel Europa
als Amerika, heeft voor het jaar 2002 een winstwaarschuwing gegeven. De
verwachte omzetgroei (zie tabel) blijft achter bij de eerdere prognose. In enkele
belangrijke vestigingslanden zit het deze multinational bepaald niet mee. Zo
maakt Argentinië een ernstige crisis door die gepaard gaat met een gierende
inflatie en een kelderende koers van de Argentijnse munt, de peso. Ook de
waardedaling van de Amerikaanse dollar en de Braziliaanse reaal speelt de
multinational parten (zie figuur).

omzet 2001 en verwachte omzetgroei 2002
omzet 2001
(miljarden euro's)
verwachte omzetgroei 2002
(ten opzichte van 2001)
Verenigde Staten van Amerika (VS),
Europa en Brazilië
Argentinië
totaal
65,0
25,3
90,3
+ 5,2%
– 65,6%
........

koers in euro's (kwartaalgemiddelden, 4de kwartaal is een prognose)
koers 1 januari 2002 = 100
Legenda:
index
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2002-1
2002-2
2002-3
2002-4
→ jaar-kwartaal
koers
dollar
reaal
peso
koers 1 januari 2002
dollar: € 1,12
reaal: € 0,47
peso: € 1,12

2p 6
Multinationals spreiden hun activiteiten over verschillende landen om zodoende
hun winstgevendheid te waarborgen.
Noem twee factoren waardoor deze spreiding de winstgevendheid kan
waarborgen. Geef bij elke genoemde factor een toelichting.

2p 7
Bereken met hoeveel procent de totale omzet van deze multinational in 2002 ten
opzichte van 2001 is afgenomen.

2p 8
Leg uit dat inflatie in Argentinië kan leiden tot een koersdaling van de peso.

700025-1-028o

### Pagina 5

2p 9 Laat met een berekening zien dat de koers van de peso in 2002 afgerond
gemiddeld € 0,59 bedroeg.

1p 10 Kan de omzetdaling van deze multinational in Argentinië in 2002 geheel worden
toegeschreven aan de koersdaling van de peso? Verklaar het antwoord,
uitgaande van de gemiddelde koers van de peso in 2002 ten opzichte van de
koers op 1 januari 2002.

Opgave 3

Prijsbeleid op twee markten
Het Spaanse bedrijf Oxigen produceert een bepaald type zuurstofmasker en
verkoopt dit op de Europese en op de Amerikaanse markt. Oxigen heeft voor dit
type zuurstofmasker een zodanige technische voorsprong opgebouwd dat het
bedrijf zich op beide markten gedraagt als een monopolist.
Van beide markten is de collectieve vraagfunctie bekend:
- de vraag op de Europese markt: $q_{\text{v (eu)}} = -250p + 90.000$
- de vraag op de Amerikaanse markt: $q_{\text{v (vs)}} = -400p + 189.000$
$q_{\text{v}}$ is de gevraagde hoeveelheid zuurstofmaskers per jaar
$p$ is de prijs in euro's per zuurstofmasker.
De koers van de dollar ten opzichte van de euro wordt constant verondersteld.

In een bepaald jaar vraagt Oxygen voor het zuurstofmasker op beide markten
dezelfde prijs: € 210.

2p 11 Bereken de totale omzet van Oxygen in dat jaar.

Uitgaande van de gegeven prijs is de prijselasticiteit van de vraag naar het
zuurstofmasker op de Amerikaanse markt gelijk aan -0,8.

2p 12 Bereken, uitgaande van de gegeven prijs, de prijselasticiteit van de vraag naar
het zuurstofmasker op de Europese markt (in ten minste één decimaal).

2p 13 Geef een economische verklaring voor het verschil in prijselasticiteit van de
vraag naar zuurstofmaskers op de Amerikaanse en de Europese markt.

Een marketingbureau adviseert Oxigen op beide markten een verschillende prijs
vast te stellen om op die manier de totale omzet te vergroten.

2p 14 Aan welke voorwaarde moet zijn voldaan om dit prijsbeleid effectief uit te
kunnen voeren? Verklaar het antwoord.

2p 15 Zal het marketingbureau Oxigen adviseren de prijs op de Amerikaanse markt te
verhogen, te verlagen of te handhaven? Verklaar het antwoord zonder
berekening.

700025-1-0280


### Pagina 6

```json
{
  "description": "Dit is een examenpagina (Opgave 4) met een meerkeuzevraag over economie, specifiek gericht op de suikermarkt en EU-beleid. De pagina bevat een inleidende tekst die de situatie schetst: de bescherming van de EU-suikermarkt door invoerheffingen, een minimumprijs en exportsubsidies. Visueel zijn er twee identieke lijngrafieken ("vraag- en aanbodcurves") present. Eén grafiek toont de 'EU-suikermarkt' en de andere de 'wereldsuikermarkt'. Beide grafieken hebben 'prijs (euro's per ton)' op de y-as en 'hoeveelheid (x 1 miljoen ton)' op de x-as. De horizontale as van de EU-suikermarkt gaat van 0 tot 16 miljoen ton en de verticale as tot 550 euro/ton. De wereldsuikermarkt grafiek heeft een horizontale as van 0 tot 120 miljoen ton en een verticale as tot 400 euro/ton. De vraag- en aanbodlijnen kruisen elkaar in beide grafieken, wat het marktevenwicht aangeeft. De inleidende tekst beschrijft een minimumprijs van €400 per ton in de EU, een suikeroverschot dat op de wereldmarkt wordt aangeboden, en een subsidie voor EU-producenten. Er is ook een aanvullende tekst over Brazilië dat de EU-protectie nadelig acht en een econoom die stellen dat het ook nadelig is voor de koopkracht van de burger in de EU. Van de student wordt gevraagd om vier vragen te beantwoorden die betrekking hebben op deze situatie: vraag 16 vraagt om uit te leggen waarom de EU genoodzaakt is invoerbeperkingen in te stellen; vraag 17 vraagt om het totale bedrag van de suikersubsidie te berekenen; en vragen 18 en 19 vragen om twee verklaringen te geven voor de stelling dat de EU-protectie nadelig is voor respectievelijk Braziliaanse suikerproducenten en de koopkracht van de EU-burger.",
  "summary": "Examenopgave over de economie van de suikermarkt en EU-beschermingsbeleid. Bevat twee vraag- en aanbodlijngrafieken voor de EU- en wereldsuikermarkt. Concepten zijn onder andere invoerheffingen, minimumprijs, exportsubsidies, en marktevenwicht. Studenten moeten de impact van EU-beleid op subsidies, internationale handel en koopkracht analyseren en bere

### Pagina 7

Een politicus pleit ervoor de minimum prijs in de EU los te laten. Wel moet dan
de import van niet-EU-suiker geheel tegengegaan worden met invoerheffingen.
Het een en ander zal leiden tot een stijging van de wereldmarktprijs.
2p 20 Bepaal aan de hand van de figuren de suikerprijs die op de wereldmarkt ontstaat
als het voorstel van de politicus wordt uitgevoerd.
700025-1-0280 7 lees verder >>>

### Pagina 8

Opave 5

Inflatie: laag, maar hoe laag?
Begin 2005 maakt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend dat de
inflatie in Nederland in 2004 was uitgekomen op 1,2%. In 15 jaar was de inflatie
niet zo laag geweest. Die lage inflatie werd volgens het CBS veroorzaakt door
de conjuncturele situatie waarin de Nederlandse economie zich in 2004 bevond
en door de ontwikkeling van de koers van de euro in dat jaar.

2p 21 Was er volgens het CBS in 2004 sprake van hoogconjunctuur of van
laagconjunctuur in Nederland? Verklaar het antwoord.

2p 22 Was er volgens het CBS in 2004 sprake van een stijgende of van een dalende
koers van de euro? Verklaar het antwoord.

Inflatie wordt gemeten met de consumentenprijsindex (CPI). De CPI meet de
prijsverandering van een aantal productgroepen. Van sommige productgroepen
steeg in 2004 de prijs, van andere daalde de prijs (zie tabel 1).

tabel 1

gestegen prijs
gedaalde prijs

productgroepen
wonen, vervoer, overig
voeding, kleding

wegingsfactor (%)
79
21

prijsverandering (%)
+2,3
......

2p 23 Bereken de procentuele prijsdaling van de productgroep 'voeding, kleding' (in
ten minste één decimaal).

Het CBS publiceert naast de CPI nog twee andere prijsindices (zie tabel 2):
- De afgeleide consumentenprijsindex waarin het prijseffect van indirecte
belastingen en subsidies is geëlimineerd (CPI-afgeleid). Deze prijsindex
wordt gebruikt bij de cao-onderhandelingen.
- De geharmoniseerde Europese Unie (EU) geharmoniseerde
consumentenprijsindex (HICP). Deze prijsindex wordt gebruikt om de inflatie
in Nederland te vergelijken met die in de andere landen van de EU.

tabel 2

prijsindices (basisjaar: 2000)
CPI
CPI-afgeleid
HICP

2003
109,9
108,4
110,5

2004
111,2
109,3
112,0

Stel dat de CPI-afgeleid in 2004 uitsluitend afwijkt van de CPI door een
verandering van de tarieven voor de indirecte belastingen.

2p 24 Zijn de tarieven voor de indirecte belastingen in 2004 gestegen of gedaald ten
opzichte van 2003? Verklaar het antwoord met een berekening.

700025-1-0280


lees verder ►►►

### Pagina 9

25 Geef een verklaring voor het gebruik van de CPI-afgeleide bij de cao-
onderhandelingen in plaats van de CPI.
Volgens tabel 2 is de inflatie in Nederland in 2004 op basis van de HICP 1,4%.
Deze inflatie verschilt van de inflatie op basis van de CPI.
26 Geef een verklaring voor dit verschil.
700025-1-0280 9 lees verder

### Pagina 10

Opave 6
Groeiame lastenverlichting (?)
In 2005 en 2006 was het overheidsbeleid in een land gericht op
lastenverlichting. Door dit beleid daalde de collectieve lastendruk. Toch vloeide
er in die jaren een groter bedrag naar de collectieve sector dan in de daaraan
voorgaande jaren (zie tabel). Dat kwam doordat er in 2005 en 2006 sprake
was van een hoge economische groei'. Voorstanders van het gevoerde beleid
concludeerden daaruit dat de daling van de collectieve lastendruk leidt tot een
hogere economische groei. Toch was er ook kritiek. Zo waarschuwde de
president van de centrale bank dat het gevoerde overheidsbeleid een opwaartse
druk op de rente tot gevolg zou kunnen hebben.
noot 1 Economische groei is hier de groei van het reële nationale inkomen.
[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: rij, 2003, 2004, 2005, 2006. Rijen: collectieve lasten¹), collectieve lastendruk²), tekort collectieve sector²), inflatie, 1) miljarden euro's, 2) procenten nationaal inkomen.]
collectieve lasten¹⁾
collectieve lastendruk²)
tekort collectieve sector²⁾
inflatie
1) miljarden euro's
2) procenten nationaal inkomen.
2003
150,3
41,4
2,4
2,0%
2004
155,6
41,5
2,2
1,8%
2005
164,8
40,8
3,1
3,6%
2006
173,9
39,8
3,7
5,3%
Het nominale nationale inkomen in 2005 bedroeg € 403,9 miljard.
2p 27 Bereken de procentuele economische groei in 2006 ten opzichte van 2005.
2p 28 Leg uit dat een lagere collectieve lastendruk kan leiden tot een hogere
economische groei.
2p 29 Leg uit dat een lagere collectieve lastendruk kan leiden tot een hogere rente.
700025-1-0280
10
lees verder

### Pagina 11

Een econoom stelde: "Het verband tussen collectieve lastendruk en economische groei is ingewikkelder dan velen denken. Er is sprake van een wisselwerking. Lastenverlichting kan de economische groei stimuleren, maar economische groei kan op zijn beurt de collectieve lastendruk beïnvloeden. Dat laatste heeft te maken met de werkloosheid en met het schijventarief bij de inkomstenbelasting". De econoom illustreerde zijn opvatting met onderstaand schema.
[FIGUUR: Diagram met vier rechthoeken met labels: 'sociale premies', 'collectieve lastendruk', 'inkomstenbelasting' en 'reëel nationaal inkomen'. Er zijn pijlen met nummers die de relaties tussen deze elementen weergeven.]
2p 30 Leg uit dat economische groei via pijl 4 en pijl 5 tot een lagere collectieve lastendruk kan leiden.
2p 31 Leg uit dat economische groei via pijl 2 en pijl 3 tot een hogere collectieve lastendruk kan leiden.
700025-1-0280* 11 einde