# Eindexamen Economie VWO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
economie 1
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 06
Tijdvak 1
Woensdag 24 mei
13.30 - 16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 59 punten te
behalen; het examen bestaat uit 31 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
600025-1-27o
Begin

### Pagina 2

Opgave 1

Leidt de euro tot inflatie?
Op 1 januari 2002 nam de euro de functies van de gulden over. Na een aanvankelijke
euforie – de introductie van de euro was soepel verlopen – kwam er steeds meer kritiek.
Veel mensen zagen de euro als de belangrijkste oorzaak van de hoge inflatie in 2002 en
latere jaren. Zij wezen daarbij naar de winkeliers die niet netjes omrekenden maar de
prijzen veelal naar boven afrondden op hele euro's. Zo ging een artikel met een prijs van
ƒ 4,00 vaak € 2,00 kosten in plaats van € 1,82. Daarnaast werd erop gewezen dat ook een
matig internationaal vertrouwen in de euro tot inflatie zou kunnen leiden. De Europese
Centrale Bank beloofde de ontwikkeling van de inflatie goed in de gaten te zullen houden.

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as de koers van de dollar per euro, van 0,86 tot 0,98, en op de x-as de maanden januari tot en met juli. De lijn laat een stijgende trend zien.]

figuur 1 koers euro
dollars
per euro
0,98+
0,97+
0,96+
0,95+
0,94+
0,93+
0,92+
0,91+
0,90+
0,89+
0,88+
0,87+
0,86+
0+
januari februari maart april mei juni juli
maanden in 2002

1p 1□ Geld vervult diverse functies. Ook na 1 januari 2002 bleven veel Nederlanders ‘in hun
hoofd’ de gulden gebruiken.
Welke geldfunctie vervult de gulden hierbij?

2p 2□ Stel dat de ‘afrondingsinflatie’ in 2002 gelijk was aan die van het voorbeeld in de tekst en
dat 40% van de gezinsuitgaven hierdoor werd getroffen.
Bereken met hoeveel procent de gezinsuitgaven in 2002 door de ‘afrondingsinflatie’ stegen.

2p 3□ Kan op basis van figuur 1 worden geconcludeerd dat de ontwikkeling van de koers van de
euro in de eerste helft van 2002 tot inflatie in Nederland leidde? Verklaar het antwoord.

600025-1-27o 2 Lees verder


### Pagina 3

Opgave 2
uit een krant (januari 2004):
Crisis in Japan
De Japanse economie kwakkelt al een decennium lang als gevolg van grote structurele
problemen. Er dreigen faillissementen in de banksector en de reële schuldenlast van
overheid en bedrijven is sterk toegenomen. De jaarlijkse reële groei van het nationaal
product is het afgelopen decennium gezakt tot gemiddeld 1 procent. In perioden van
internationale conjuncturele neergang heeft Japan zelfs te maken gehad met een negatieve
reële, en soms zelfs met een negatieve nominale productiegroei (figuur 2). Veel Westerse
economen denken dat de Japanse regering via krachtige maatregelen de financiële sector
moet saneren. Tot nu toe zijn die echter uitgebleven. Sommige economen vrezen dat dit
ertoe kan leiden dat buitenlandse beleggers voor miljarden aan kapitaal uit Japan zullen
weghalen. Toch kan juist dit laatste een stimulans voor de Japanse goederenexport
betekenen.
[FIGUUR: Een staafdiagram met op de horizontale as jaren van 1994 tot 2003 en op de verticale as percentages van -1,5 tot 4,0. De staven vertegenwoordigen de reële groei en inflatie in Japan.]
figuur 2 reële groei nationaal product en inflatie in Japan Legenda:
reële groei
inflatie
jaar
2p 4 ☐ In welke jaren was er in Japan sprake van een daling van het nominaal nationaal product?
2p 5 ☐ Leg uit dat de toename van de schuldenlast van de Japanse overheid het gevolg kan zijn van
de lage groei van het nationaal product.
2p 6 ☐ Heeft in 2003 de prijsontwikkeling bijgedragen aan een stijging van de reële schuldenlast
van de Japanse overheid? Verklaar het antwoord.
2p 7 ☐ Leg uit dat ‘het weghalen van kapitaal uit Japan’ via de wisselkoers kan zorgen voor
stimulering van de Japanse goederenexport.
600025-1-27o 3 Lees verder

### Pagina 4

Opgave 3

Gro f vuil
In een gemeente wordt tot en met 2006 het grof vuil opgehaald door een gemeentelijke
dienst. In 2006 werden de totale kosten daarvan voor 80% gedekt door alle huishoudens in
de gemeente een gelijke heffing te laten betalen (tabel 1). Het aanbod van grof vuil
verschi lt per huishouden (tabel 2).

tabel 1
huishoudens en heffing voor grof vuil
aantal huishoudens in 2006 en 2007 heffing per jaar per huishouden in 2006
83.000 € 140

tabel 2
aanbod van grof vuil in 2006 en 2007
aantal huishoudens (% van het totaal) 35% 26% 18% 13% 8%
aanbod grof vuil per huishouden 0-40 41-80 81-120 121-160 >160
(gemiddeld aantal kilo's per jaar)

In het kader van het milieubeleid wil de gemeente met ingang van 1 januari 2007 een
nieuwe regeling voor grof vuil invoeren. De heffing voor grof vuil wordt daarbij afgeschaft.
De mensen moeten voortaan zelf hun grof vuil naar een milieubedrijf brengen en daarvoor
per kilo een prijs betalen. De directie van het milieubedrijf krijgt de opdracht de prijs, onder
voorwaarde van kostendekking, zo laag mogelijk vast te stellen. Bij de prijsbepaling maakt
de directie gebruik van figuur 3.

figuur 3
kosten en opbrengsten inzamelen grof vuil in 2007

euro's
5
4
3
2
1
0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
hoeveelheid grof vuil (x 1 miljoen kilo)
11

GO: gemiddelde opbrengst
MO: marginale opbrengst

GTK: gemiddelde totale kosten (kostprijs)
MK: marginale kosten

600025-1-27o 4 Lees verder

### Pagina 5

2p 8 Is het ophalen van grof vuil door de gemeentelijke dienst tot en met 2006 een individueel goed, een quasi-collectief goed of een collectief goed? Verklaar het antwoord.
2p 9 Bereken hoeveel de totale kosten voor het inzamelen van grof vuil in 2007 bij de nieuwe regeling lager zijn dan het ophalen van grof vuil in 2006.
2p 10 Bereken hoeveel gezinnen in 2007 bij de nieuwe regeling voor grof vuil duurder uit zijn dan in 2006.
2p 11 De nieuwe regeling leidt in de gemeenteraad tot discussie. Alle raadsleden willen het leefmilieu in de gemeente verbeteren. Sommige raadsleden zijn er daarom voorstander van dat burgers voor het aanbieden van grof vuil een hogere prijs moeten gaan betalen. Andere raadsleden zijn juist tegenstanders van een hogere prijs voor het aanbieden van grof vuil. Geef een verklaring voor het standpunt van de voorstanders van een hogere prijs en voor het standpunt van de tegenstanders van een hogere prijs.
600025-1-27o 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 4
Overheid ter discussie
De rol van de overheid staat regelmatig ter discussie. In dat verband trokken de twee
onderstaande krantenkoppen de aandacht.

kop 1
Burgers verwachten meer van
overheid bij stijgende welvaart

kop 2
Overheid kan stapje terug
doen bij stijgende welvaart

Vanuit de samenleving wordt voortdurend druk op de overheid uitgeoefend om de
collectieve uitgaven te verhogen. Tegelijkertijd vinden veel politici dat het tekort van de
collectieve sector moet worden gedicht. Een en ander is voor politici aanleiding om strikte
criteria te formuleren bij het voeren collectieve uitgavenbeleid. Zo vinden sommigen dat
de overheid de collectieve uitgavenquote constant moet houden. Anderen zijn strenger en
pleiten er voor de reële collectieve uitgaven constant te houden.

tabel 3
ontwikkeling enkele macro-economische grootheden in de periode 2001-2005
2001 2002 2003 2004 2005
nationaal inkomen' 374,1 402,6 429,2 448,2 469,6
collectieve lastendruk 2) 41,2 41,0 39,8 39,8 39,8
collectieve uitgavenquote 41,7 39,6 40,6 40,6 40,5
prijspeil (index: 2001 = 100) 100,0 104,2 113,8 113,8 118,1
1) miljarden euro's
2) procenten van het nationaal inkomen

2p 12 Welke krantenkop past het best bij het criterium om de collectieve uitgavenquote constant te houden? Verklaar het antwoord.

1p 13 In welk jaar of welke jaren was er volgens tabel 3 sprake van een overschot op de collectieve sector?

2p 14 Zijn de reële collectieve uitgaven in 2005 ten opzichte van 2001 gestegen of gedaald? Verklaar het antwoord met een berekening.

2p 15 Leg uit hoe een stijging van het nationaal inkomen bij een gelijkblijvend financieringssaldo tot een stijging van de collectieve uitgaven kan leiden.

2p 16 Leg aan de hand van een voorbeeld uit dat een stijging van de collectieve uitgaven kan helpen om een stijging van het nationaal inkomen mogelijk te maken.

600025-1-27o 6 Lees verder

### Pagina 7

Opgave 5

uit een krant (oktober 2003):
Franse woede over dure sigaret
In Frankrijk stelt de staat de consumentenprijs van sigaretten vast. In die consumentenprijs is een bedrag aan accijns opgenomen. De Franse minister van Volksgezondheid wil het roken van sigaretten terugdringen. Daartoe is de accijns op sigaretten enkele keren flink verhoogd. Op 1 januari 2003 steeg daardoor de consumentenprijs van sigaretten met 16% en op 1 oktober 2003 nog eens met 20%. Een volgende verhoging van de sigarettenprijs met nog eens 20% per 1 januari 2004, is al aangekondigd. Frankrijk is voor rokers een duur land geworden (tabel 4).
De Franse tabakshandel verwacht dat door de prijsverhoging op 1 januari 2004 de totale consumentenuitgaven aan sigaretten in Frankrijk zullen dalen van € 1.800 miljoen in december 2003 tot € 1.600 miljoen in januari 2004. Op 20 oktober hielden de 34.000 Franse tabakswinkels hun zaak een dag gesloten uit protest tegen de voortdurende prijsverhogingen van sigaretten.

tabel 4
[FIGUUR: Tabel met 2 kolommen. Linker kolom: 'Rang' en rechter kolom: 'prijs pakje sigaretten (€) per 1 januari 2004'. Rijen: 1 Groot-Brittannië 7,05, 2 Frankrijk 5,52*), 3 België 3,70, 4 Nederland 3,35, 5 Italië 3,25, 6 Duitsland 3,12. Onder de tabel: *) na prijsverhoging per 1 januari 2004.]

2p 17 Belangrijk: De informatie in tabel 4 is de prijs per pakje sigaretten. Welke plaats zou Frankrijk in tabel 4 hebben ingenomen zonder de gegeven prijsverhogingen in 2003 en 2004, ceteris paribus? Verklaar het antwoord.

1p 18 Belangrijk: De gegevens uit de tekst en de tabel bij vraag 17 zijn gebruikt voor de volgende vragen. Wat wordt bij vraag 17 met het gebruik van de uitdrukking 'ceteris paribus' in de gegeven situatie concreet verondersteld?

2p 19 Belangrijk: De gegevens uit de tekst en de tabel bij vraag 17 zijn gebruikt voor de volgende vragen. Is de vraag naar sigaretten in Frankrijk in januari 2004 volgens de tabakshandel prijselastisch of prijsinelastisch? Verklaar het antwoord.

600025-1-27o 7 Lees verder


### Pagina 8

Opgave 6
Voltijd-deeltijd
De regering streeft naar een vergroting van de arbeidsdeelname om in de toekomst krapte op de arbeidsmarkt te voorkomen. In 2004 waren er in Nederland in totaal 3.550.000 paren waarvan beide partners jonger waren dan 65 jaar. Figuur 4 geeft een beeld van de arbeidsdeelname van deze paren.
figuur 4
arbeidsdeelname paren in 2004
[FIGUUR: cirkeldiagram met vier segmenten. De segmenten vertegenwoordigen: 'geen werk-geen werk' 10%, 'voltijd-voltijd' 14%, 'voltijd-deeltijd' 36%, 'deeltijd-geen werk' 5% en 'voltijd-geen werk' 30%.]
Toelichting: 'voltijd-deeltijd 36%' betekent dat bij 36% van de paren één partner voltijd werkt en de ander in deeltijd.
Figuur 5 geeft een beeld van de ontwikkeling van de arbeidsdeelname van paren tussen 1998 en 2004. De arbeidsdeelname van de niet opgenomen categorieën uit figuur 4 is niet veranderd.
figuur 5
[FIGUUR: lijngrafiek met op de y-as percentages van 0 tot 45 en op de x-as de jaren 1998 tot en met 2004. Er zijn drie lijnen: een zwarte doorgetrokken lijn die begint bij 23% in 1998 en eindigt bij 30% in 2004, gelabeld 'voltijd-geen werk'. Een stippellijn die begint bij 14% in 1998 en eindigt bij 14% in 2004, gelabeld 'voltijd-voltijd'. Een streepjeslijn die begint bij 5% in 1998 en eindigt bij 5% in 2004, gelabeld 'deeltijd-deeltijd'.]
arbeidsdeelname paren 1998-2004
Het aantal tweeverdieners (paren waarbij beide partners werken) blijkt sterk gegroeid. Een arbeidsmarktdeconoom stelt dat de toename van het aantal tweeverdieners de arbeidsmobiliteit kan verminderen. Daar staat volgens hem tegenover dat door de stijging van de arbeidsdeelname de kans op kosteninflatie kan afnemen.
2p 20 □ Bereken hoeveel paren in 2004 tot de categorie tweeverdieners behoorden.
2p 21 □ Is, uitsluitend kijkend naar de ontwikkeling van de arbeidsdeelname in figuur 5, het aantal personen per arbeidsjaar groter geworden, kleiner geworden of gelijk gebleven? Verklaar het antwoord.
2p 22 □ Beschrijf de redenering van de arbeidsmarktdeconoom met betrekking tot de arbeidsmobiliteit.
2p 23 □ Beschrijf de redenering van de arbeidsmarktdeconoom met betrekking tot de kosteninflatie.
600025-1-270 8 Lees verder

### Pagina 9

Opgave 7
Stijgende koers euro raakt bedrijf en consument
Een econoom houdt een lezing over de gevolgen van een stijgende koers van de euro.
Centraal daarin staat de vraag welk gevolg zo’n stijging heeft voor de werkgelegenheid in
Nederland. Aspecten die daarbij aan de orde komen zijn de consumentenvraag, de
arbeidskosten en de concurrentiepositie van Nederlandse exporteurs.
Twee passages uit die lezing:
• De consumentenvraag naar importgoederen is op korte termijn volkomen prijsinelastisch en
op langere termijn prijsinelastisch. Het effect van een koersstijging van de euro op de
werkgelegenheid in Nederland via de consumentenvraag is daardoor op korte termijn anders
dan op langere termijn.
• Een stijgende koers van de euro kan via de CAO-onderhandelingen de concurrentiepositie
van Nederlandse exporteurs beïnvloeden en via die weg de werkgelegenheid stimuleren.
2p 24 □ Wat zal er bij een stijgende koers van de euro op korte termijn gebeuren met de waarde van
de Nederlandse import van consumentengoederen in euro’s uitgedrukt? Verklaar het
antwoord.
2p 25 □ Leg uit dat door een koersstijging van de euro de werkgelegenheid in Nederland via de
consumentenvraag op korte termijn kan toenemen.
2p 26 □ Leg uit dat door een koersstijging van de euro de werkgelegenheid in Nederland via de
consumentenvraag op langere termijn kan afnemen.
2p 27 □ Leg uit hoe een koersstijging van de euro via de CAO-onderhandelingen de werkgelegenheid in Nederland kan stimuleren.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
600025-1-27o
9
Lees verder

### Pagina 10

Opgave 8

Beter een halve koppeling dan geen koppeling
In een bepaald jaar verloopt het arbeidsvoorwaardenoverleg tussen overheid en bonden
moeizaam. Om te voorkomen dat het financieringstekort stijgt, wil de overheid de
ambtenarensalarissen gelijk houden en de koppeling tussen de ambtenarensalarissen en de
lonen in het bedrijfsleven niet toepassen. De ambtenarenbonden beschouwen de koppeling
echter als een verworven recht. De onderhandelaar van de ambtenarenbonden laat wel
doorschemeren te kunnen accepteren dat de stijging van de ambtenarensalarissen beperkt
blijft tot de helft van de stijging van de lonen in het bedrijfsleven, als bij die 'halve
koppeling' de koopkracht van de ambtenaren minimaal gelijk blijft. Boven­
de subsidiesdienen gehandhaafd blijven. De onderhandelaar stelt daarbij dat handhaving
van de subsidiebanen op langere termijn bijdraagt aan een verlaging van het financieringstekort
van de overheid.

*) Subsidiëbanen zijn door de overheid gesubsidieerde banen om laaggeschoolde werklozen
gedurende een bepaalde periode werkervaring te laten opdoen.

2p 28 ☐ Hebben onderhandelingen over het toepassen van de koppeling betrekking op de primaire of
op de secundaire arbeidsvoorwaarden? Licht het antwoord toe.

2p 29 ☐ Leg uit dat handhaving van de subsidiebanen op langere termijn kan bijdragen aan een
verlaging van het financieringstekort van de overheid.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek verstrekt voor het komend jaar de onderstaande
prognose:
• stijging kosten van levensonderhoud 3,0 %
• gemiddelde initiële loonstijging in de bedrijven 1,2 %

2p 30 ☐ Bereken met hoeveel procent de lonen in het bedrijfsleven volgens deze prognose het
komend jaar in totaal stijgen bij volledige prijscompensatie (in twee decimalen).

2p 31 ☐ Zal volgens deze prognose bij een halve koppeling de koopkracht van de ambtenaren het
komend jaar gelijk blijven? Verklaar het antwoord.

Einde
600025-1-27o 10