# Eindexamen Economie VWO 2005 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2005/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
economie 1
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20
05
Tijdvak 2
Woensdag 22 juni
13.30 – 16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te
behalen; het examen bestaat uit 29 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redene,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
Begin
500048-2-230

### Pagina 2

Opave 1

Quartaire sector onder vuur
In de periode 1998-2001 steeg de arbeidsproductiviteit in de Nederlandse economie. Die
productiviteitsstijging was niet in iedere sector even groot, zoals blijkt uit tabel 1.

tabel 1
toegevoegde waarde en arbeidsproductiviteit in Nederland

primaire sector
secundaire sector
tertiaire sector
quartaire sector
waarvan:
overheid 2)
zorg en overige diensten
1) per arbeidsjaar
2) inclusief onderwijs

aandeel in totale
toegevoegde
waarde
3%
26%
48%
23%

volumemutatie
toegevoegde waarde
(1998-2001)
12,8%
10,2%
4,8%
8,0%

volumemutatie
arbeidsproductiviteit 1)
(1998-2001)
19,9%
9,1%
3,7%
1,6%

11%
12%

0,2%
2,9%

2p 1 ❑ In welke sector of sectoren (tabel 1) is de werkgelegenheid in arbeidsjaren in de periode
1998-2001 gedaald? Verklaar het antwoord.

2p 2 ❑ Bereken de gemiddelde procentuele stijging van het volume van de toegevoegde waarde in
Nederland in de periode 1998-2001.

Een politicus stelt dat met het oog op een gewenste versterking van de internationale
concurrentiepositie van de bedrijven in de marktsector, het aandeel van de quartaire sector
in de totale toegevoegde waarde zou moeten dalen. Hij verwijst daarbij naar de zogenoemde
draagvlakgedachte: de primaire, secundaire en tertiaire sector zouden samen het financiële
draagvlak voor de quartaire sector vormen.
Een econoom wijst op het gevaar van een krimpend aandeel van de quartaire sector, de
kwaliteit van bijvoorbeeld de zorg en het onderwijs kan in dat geval zodanig worden
aangetast dat de internationale concurrentiepositie van de bedrijven in de marktsector juist
negatief wordt beïnvloed.

2p 3 ❑ Beschrijf de redenering van de politicus.
2p 4 ❑ Beschrijf de redenering van de econoom. Betrek in het antwoord naar eigen keuze óf de
zorg óf het onderwijs.

500048-2-230 2 Lees verder


### Pagina 3

Dit is een opgavepagina van een examen, gericht op economische concepten binnen de context van de Economische en Monetaire Unie (EMU). De pagina bevat een tekstuele inleiding onder de titel 'Spelregels EMU op de tocht', waarin de begrotingsregels van de EMU (overheidsbegroting in evenwicht, staatsschuldquote maximaal 60%) en een voorstel tot versoepeling hiervan in 2002 worden beschreven. De versoepeling had betrekking op landen met laagconjunctuur (Frankrijk, Duitsland, Italië en Portugal) en het verschuiven van de deadline voor het wegwerken van financieringstekorten tot 2006. De tekst vermeldt ook de kritiek op deze versoepeling, met name de vrees voor stijgende rentes en negatieve gevolgen voor productie en werkgelegenheid als gevolg van oplopende financieringstekorten. Visuale elementen ontbreken op de pagina; er zijn geen grafieken, tabellen of figuren. De wiskundige/wetenschappelijke concepten die aan bod komen, zijn onder andere de staatsschuldquote, financieringstekorten, rente, laagconjunctuur, anti-cyclisch en pro-cyclisch beleid, productie en werkgelegenheid, allemaal binnen de macro-economische context van de EMU. Van de student wordt gevraagd om vier open vragen te beantwoorden, waarvoor telkens 2 punten te verdienen zijn. Deze vragen vereisen verklaringen en uitleg over de onderlinge verbanden tussen de genoemde economische concepten, zoals het verband tussen financieringstekort en rente, de cyclische aard van beleid bij laagconjunctuur, de impact van versoepelde begrotingsregels op de staatsschuldquote, en het verband tussen rente, productie en werkgelegenheid.

### Pagina 4

Opave 3
Van landbouw naar landschapsbeheer?
Minimumpr'rjen en exportsubsidies worden al jarenlang ingezet als instrumenten ter ondersteuning van de landbouw in de Europese Unie (EU). Desondanks kiest in Nederland steeds minder mensen voor een bestaan in de landbouw. Daarmee lijkt de vraag gerechtvaardigd of er in Nederland voor de landbouw nog wel een toekomst is weggelegd.
In politieke en wetenschappelijke kringen wordt regelmatig van gedachten gewisseld over afschaffing van steunmaatregelen in de landbouw en de gevolgen daarvan. Daarbij zijn onder andere de twee volgende opvattingen te beluisteren:
opvatting 1
Kies voor grootschalige landbouwbedrijven in Nederland. Die kunnen producten leveren die concurrerend zijn met de relatief goedkope producten op de wereldmarkt. Steunmaatregelen zijn dan overbodig.
opvatting 2
Zie af van landbouwproductie in Nederland. Geef de landbouwgrond terug aan de natuur.
De voormalige landbouwers kunnen een inkomen verwerven als beheerders van het landschap.

2p 9
Leg uit dat het hanteren van minimumprijzen binnen de EU tot gevolg kan hebben dat meer gezocht gaat worden naar afzetmogelijkheden buiten de EU.

2p 10
Waaruit blijkt dat het hanteren van minimumprijzen binnen de EU subsidies voor export naar buiten de EU noodzakelijk maakt? Verklaar het antwoord.

2p 11
Leg uit dat voor het instandhouden van de Europese landbouw grootschaligheid van landbouwbedrijven een alternatief kan zijn voor steunmaatregelen in de landbouw.

2p 12
Beschrijf voor elk van beide opvattingen afzonderlijk hoe deze de binnenlandse allocatie van productiefactoren verandert.

500048-2-230
4
Lees verder

### Pagina 5

Opgave 4
Meer vermogen voor minvermogenden
De regering van een land vindt dat de vermogensverdeling in het land te scheef is. Uit
onderzoek is gebleken dat een deel van de huishoudens een negatief vermogen heeft. Er
wordt gezocht naar een mogelijkheid daaraan iets te doen. Gedacht wordt aan het instellen
van een vermogensbelasting. De opbrengst daarvan zal worden gebruikt om via subsidies op
woningen het eigen woningbezit te stimuleren voor de 20%-groep huishoudens met het
laagste inkomen. Voor de analyse van dit beleidsvoorstel wordt onder andere gebruik
gemaakt van figuur 1.

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "% inkomen, % vermogen (cumulatief)" en op de x-as "% huishouden (cumulatief)". Er zijn twee lijnen getekend: een dikke lijn genaamd "inkomensverdeling" en een gestippelde lijn genaamd "vermogensverdeling". De inkomen curve begint bij (0,0) en eindigt bij (100,100). De vermogenscurve begint bij (0, iets onder 0) en eindigt bij (100, 100). Er is ook een label "vermogensverdeling" naar de gestippelde lijn wijzend.]

toelichting bij figuur 1
• De inkomensverdeling heeft betrekking op het primaire inkomen.
• De indeling in huishoudens is gebaseerd op de inkomensverdeling.
• Het aantal huishoudens bedraagt 6.450.000 met een gemiddeld vermogen van € 136.000.

1p 13 ☐ Wat wordt bedoeld met negatief vermogen?

Een stijging van het inkomen kan leiden tot een stijging van het vermogen en omgekeerd.
Een stijging van het vermogen leidt tot een stijging van het inkomen.
2p 14 ☐ Geef voor beide samenhang een verklaring.

2p 15 ☐ Bereken met behulp van de gegevens het gemiddelde vermogensbedrag per huishouden in
de 20%-groep met het hoogste inkomen.

Stel dat de vermogensbelasting 0,5% bedraagt van het vermogen van een huishouden; over
de eerste € 50.000 vermogen hoeft geen belasting te worden betaald en de maximale
vermogensbelasting bedraagt € 4.000.
2p 16 ☐ Bereken vanaf welk vermogen de vermogensbelasting degressief is.

2p 17 ☐ Waaruit blijkt dat dit beleidsvoorstel tot vermogensherverdeling invloed kan hebben op de
tertiaire inkomensverdeling?

500048-2-23o 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 5
Economische groei en milieu
In het internationaal klimaatverdrag – het zogenoemde Kyoto-protocol – heeft een land
toezeggd de CO2-uitstoot te beperken. In 2010 zal de CO2-uitstoot 6% lager moeten liggen
dan in 1990. Hoewel de energiebedrijven in dit land per eenheid opgewekte energie steeds
minder CO2-uitstoot veroorzaken, kwam door een groter energieverbruik de totale
CO2-uitstoot in 2002 toch 8,6% hoger uit dan in 1990. Daarmee lijkt voor dit land de
Kyoto-doelstelling buiten bereik.
In 2002 kreeg dit land te maken met een
conjuncturele omslag. Het specifieke conjunctuur en economen verwachten dat de economische
groei in 2004 onder de trendmatige groei duikt. Herstel van enige betekenis wordt in de
eerste jaren daarna niet verwacht. Wel zal de economische groei dan nul procent
blijven.

18 2p Bereken met hoeveel procent de CO2-uitstoot in dit land in 2010 volgens het
Kyoto-protocol gedaald moet zijn ten opzichte van 2002.
19 1p Hoe noemt men de conjunctuurfase waarin dit land in 2004 terechtkomt?

De milieubeweging in dit land stelt dat het bereiken van de Kyoto-doelstelling nog steeds
mogelijk is. Zij wijst daarbij op het volgende haar positieve verband tussen economische
groei en CO2-uitstoot, en bovendien op de beperking van de CO2-uitstoot bij energie-
opwekking.

Een econoom heeft op basis van een aantal opeenvolgende metingen onderzoek gedaan naar
het verband tussen economische groei en CO2-uitstoot in dit land. Het resultaat daarvan
staat in figuur 2.

[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de horizontale as 'tijd' en op de verticale as twee assen. De linker verticale as, genummerd van 0 tot 4,5, staat voor 'jaarlijkse procentuele economische groei'. De rechter verticale as, genummerd van 0 tot 0,9, staat voor 'jaarlijkse procentuele CO2-uitstoot'. Er zijn twee lijnen: een doorgetrokken lijn die de economische groei weergeeft en een gestippelde lijn die de CO2-uitstoot weergeeft.]

figuur 2 economische groei en CO2-uitstoot

20 2p Wordt het door de milieubeweging veronderstelde positieve verband tussen economische
groei en CO2-uitstoot door figuur 2 ondersteund? Verklaar het antwoord.

21 2p Onder welke voorwaarde zal, volgens de milieubeweging, in de geschetste situatie de
CO2-uitstoot in dit land in de jaren na 2004 dalen?

500048-2-23o 6 Lees verder

### Pagina 7

Opgave 6

Wat doet de werkloosheid?
In 2004 is in een land 6% van de beroepsbevolking werkloos. Een econoom moet de
volgende tien opzichte van 2004
vakbond informeren over de ontwikkeling van de werkloosheid in 2005. De econoom maakt
daarbij uitsluitend gebruik van de macro-economische voorspellingen in tabel 2.

tabel 2
macro-economische voorspellingen voor 2005
stijging ten opzichte van 2004
volume nationaal product
3,7%
prijsniveau
1,9%
loonsom per arbeidsjaar
2,5%
beroepsbevolking
1,5%
arbeidsproductiviteit per arbeidsjaar
1,0%
investeringen in vaste activa
5,2%

2p 22 De econoom concludeert dat in 2005, onder andere door een stijging van de
consumentenvraag, de vraag naar arbeid zal stijgen.
Verklaar met behulp van tabel 2 de stelling van de econoom dat in 2005 de
consumentenvraag zal stijgen.
2p 23 Beschrijf het door de econoom bedoelde verband tussen consumentenvraag en vraag naar
arbeid.

2p 24 De econoom concludeert bovendien dat in 2005 de vraag naar arbeid zal stijgen doordat de
reële arbeidskosten per eenheid product dalen.
Toon met een berekening aan dat volgens tabel 2 in 2005 de reële arbeidskosten per eenheid
product dalen.

De econoom komt, door de verandering van de vraag naar arbeid te vergelijken met de
verandering van het aanbod van arbeid, tot de conclusie dat de werkloosheid zal afnemen.
2p 25 Toon met een berekening aan dat in 2005 de vraag naar arbeid meer toeneemt dan het
aanbod van arbeid.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

500048-2-23o
7 Lees verder


### Pagina 8

Opgave 7
Kink in de kabel
Staabedrijf Metavo produceert een bepaald type kabel. Metavo heeft – net als de
concurrenten – op de verkoopmarkt zo'n klein marktaandeel dat de verkoop-prijs
van deze kabel gelijk is aan de geldende marktprijs. In de bedrijfstak is er sinds enige tijd sprake van
overcapaciteit waardoor de marktprijs onder druk staat. In het tweede kwartaal is de
marktprijs € 840 per kabel. Bij deze prijs is voor geen van de bedrijven in de bedrijfstak
winstgevende productie mogelijk. De directie van Metavo gaat er van uit dat de marktprijs
in het derde kwartaal eveneens € 840 per kabel zal zijn.
Metavo beschikt met betrekking tot deze kabel in het tweede en derde kwartaal over de
volgende gegevens:
• constante kosten per kwartaal (€) 1.800.000
• gemiddelde variabele kosten (€) GVK = 680 + 0,02q q is de productie en afzet
• marginale kosten (€) MK = 680 + 0,04q
• productiecapaciteit per kwartaal 8.000 kabels

De doelstelling van het bedrijf voor het tweede kwartaal is het minimaliseren van het
verlies.
3p 26 Toon met een berekening aan dat in het tweede kwartaal het verlies € 1.480.000 bedraagt.
Ga daarbij uit van de marginale kosten (MK) en de marginale opbrengsten (MO).
Een groot aantal concurrenten van Metavo besluit de productie gedurende het derde
kwartaal stop te zetten. De directie van Metavo overweegt dit ook te doen.
2p 27 Is voor Metavo in het derde kwartaal het verlies bij stopzetten van de productie groter of
kleiner dan in het geval de productie was voortgezet bij verliesminimalisatie? Verklaar het
antwoord.
2p 28 Leg uit hoe in de gegeven situatie in het vierde kwartaal een herstel van de marktprijs tot
stand zou kunnen komen.
De directie verwacht in het vierde kwartaal de variabele kosten te kunnen reduceren tot
GVK = 600 + 0,02q. De productiecapaciteit en de constante kosten blijven ongewijzigd. De
directie verwacht verder in het vierde kwartaal bij een bezettingsgraad van 75% het break-
even punt te realiseren.
3p 29 Bereken welke marktprijs in het vierde kwartaal nodig is om het break-even punt te realiseren.

Einde
500048-2-230
8