# Eindexamen Economie VWO 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Economie 1 (nieuwe stijl)
20 03
Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
13.30-16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te
behalen; het examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
300035 29
Begin

### Pagina 2

Opgave 1

Van protectie naar vrijhandel
De overheid in een opkomend industrielamd wil de economische ontwikkeling stimuleren.
Daartoe is een aantal jaren geleden een auto-industrie opgezet. Een dergelijke
industrie heeft namelijk grote uitstralingseffecten naar andere bedrijfstakken. Alhoewel de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) sterk voorstander is van vrijhandel, kreeg dit land toch
toestemming enige jaren lang importheffingen op auto's uit het buitenland te heffen.
Andere vormen van protectie werden niet toegestaan omdat die in de ogen van de WTO
marktconform* zijn. De WTO dringt er nu op aan ook de importheffingen af te schaffen.

\* Marktconform wil zeggen 'via het marktmechanisme'.

1p 1 $\Box$ Welk argument zal de WTO gebruiken om in dit geval protectie toe te staan? Verklaar het
antwoord.
1p 2 $\Box$ Leg uit waarom importheffingen gezien kunnen worden als een marktconforme vorm van
protectie.
2p 3 $\Box$ Beschrijf een manier van protectie die niet marktconform is.
2p 4 $\Box$ Leg uit waarom economen verwachten dat vrijhandel tot een grotere
productie leidt dan protectie.

Opgave 2

Het mes in de belasting
Met ingang van 2001 is in Nederland het stelsel van de inkomstenbelasting herzien. Enkele
veranderingen zijn in tabel 1 schematisch en vereenvoudigd weergegeven. De
stelselherziening had gevolgen voor onder andere de netto inkomens, de
inkomensverdeling, de werkgelegenheid en het aanbod van arbeid.

tabel 1 stelsel inkomstenbelasting tot 2001 stelsel inkomstenbelasting vanaf 2001

Een deel van het belastbaar inkomen is het belastingvrij bedrag is vervangen door
vrijgesteld van inkomstenbelasting. Dit een korting op de te betalen
belastingvrij bedrag bedraagt € 4.000 per inkomstenbelasting (heffingskorting). De
persoon. heffingskorting bedraagt € 2.500 per
persoon.

schijfbedragen belastingpercentage schijfbedragen belastingpercentage
eerste € 20.000 30% eerste € 25.000 30%
volgende € 25.000 50% volgende € 20.000 45%
elke volgende € 60% elke volgende € 55%

3p 5 $\Box$ Janssen had zowel in 2000 als in 2001 een belastbaar inkomen van € 52.000.
Bereken of de stelselherziening voor Janssen financieel voordelig is.

2p 6 $\Box$ Heeft de vervanging van het belastingvrij bedrag door de heffingskorting een
inkomensnivellerend of een inkomensdenivellerend effect? Verklaar het antwoord.
2p 7 $\Box$ Leg uit dat de verandering van de belastingpercentages kan leiden tot een vergroting van de
werkgelegenheid.
2p 8 $\Box$ Leg uit dat de stelselherziening kan leiden tot zowel een vergroting als een verkleining van
het aanbod van arbeid.

300035 29 2 Lees verder


### Pagina 3

Opgave 3

Productief Nederland
Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) zijn Amerikanen de productiefste
mensen ter wereld.
De ILO heeft berekend dat Amerikanen in 2000 per persoon een toegevoegde waarde
gerealiseerd van $ 49.905. In Nederland bedroeg volgens de ILO in 2000 de toegevoegde
waarde per persoon 'slechts' $ 41.453, dat is 19,6% hoger dan in 1985.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft berekend dat in Nederland in 2000 de
toegevoegde waarde $per arbeidsjaar$ $ 51.620 bedroeg, dat is 29,5% hoger dan in 1985.
Dergelijke vergelijkingen zeggen echter weinig omdat Amerikanen gemiddeld genomen per
jaar 345 uur meer werken dan Nederlanders. Kijken we naar de arbeidsproductiviteit per
uur dan is Nederland in 2000 wereldkampioen met een toegevoegde waarde van $ 32,20.
Sommige economen stellen dat deze hoge arbeidsproductiviteit onder andere te verklaren
valt uit het feit dat in Nederland relatief veel gebruik wordt gemaakt van
arbeidsongeschiktheidsregelingen.

3p 9 $\Box$ Laat met een berekening zien dat de arbeidsproductiviteit per uur in Amerika in 2000 lager
is dan in Nederland.

Het aantal personen per arbeidsjaar (de p/a-ratio) bedroeg in 2000 in Nederland 1,25. In
3p 10 $\Box$ 1985 was de p/a-ratio aanzienlijk lager.
Bereken de p/a-ratio in Nederland in 1985.
2p 11 $\Box$ Welke conclusie met betrekking tot de gemiddelde lengte van de werkweek kan uit de
ontwikkeling van de p/a-ratio worden getrokken? Verklaar het antwoord.

2p 12 $\Box$ Geef voor de stelling van de economen een verklaring.

300035 29 3 Lees verder


### Pagina 4

Opgave 4
Wel of niet stimuleren?
figuur 1
beroepsbevolking
kapitaalgoederenvoorraad
investeringen bedrijven
productiecapaciteit
bezettingsgraad
nationaal product
effectieve vraag
consumptie gezinnen
Tijdens een opgaande conjunctuur kan er sprake zijn van toenemende bedrijfsinvesteringen.
Economoom A en econoom B verschillen van mening over het beleid dat de overheid in een
dergelijke situatie zou moeten voeren. Zij maken bij het formuleren van hun opvattingen
gebruik van het pijlenschema in figuur 1.
Econoom A stelt dat de overheid tijdens een opgaande conjunctuur de bedrijfsinvesteringen
moet afremmen om zo de kans op overbesteding te verminderen.
Econoom B stelt dat de overheid tijdens een opgaande conjunctuur de bedrijfsinvesteringen
moet stimuleren omdat:
• juist een toename van de investeringen de kans op overbesteding in de toekomst vermindert;
• investeringen de kans op toekomstige loonstijgingen beperken.
2p 13 Welke twee pijlen brengen tot uitdrukking dat een opgaande conjunctuur leidt tot
toenemende bedrijfsinvesteringen? Verklaar het antwoord.
2p 14 Is het uitgangspunt van de stelling van econoom A pijl 1 of pijl 8? Verklaar het antwoord.
2p 15 Geef op basis van figuur 1 een verklaring voor het eerste argument van econoom B.
2p 16 Doelt econoom B met zijn tweede argument op breedte-investeringen of op diepteinvesteringen? Verklaar het antwoord.
300035 29 4 Lees verder

### Pagina 5

Opgave 5

uit een krant (november 2001):
FED en ECB op verschillend spoor
De Amerikaanse centrale bank (FED) heeft in korte tijd de rente diverse keren verlaagd. De
FED doet vervoede pogingen met haar rentebeleid een ininking van de Amerikaanse
economie te voorkomen. Ook in de Europese Unie (EU) is de groei van de economie sterk
teruggevallen. De Europese Centrale Bank (ECB) is echter veel terughoudender geweest
met renteverlagingen. Hieruit blijkt een verschil in doelstelling: de FED rïcht zich vooral op
economische groei en de ECB op prijsstabiliteit. De rente-ontwikkeling heelt de koers van
de euro ten opzichte van de dollar niet ongemoeid gelaten en langs die weg bijgedragen tot
een beperking van de inflatie in de EU.

[FIGUUR: Grafiek genaamd "figuur 2" met op de y-as "%" van 2,0 tot 7,0 en op de x-as "maand" van okt 2000 tot okt 2001. Twee lijnen: een gestippelde lijn voor "VS" en een doorlopende lijn voor "EU".]
[FIGUUR: Grafiek genaamd "figuur 3" met op de y-as "$" van 0,85 tot 0,95 en op de x-as "maand" van okt 2000 tot okt 2001. Een doorlopende lijn die de koers van de euro ten opzichte van de dollar weergeeft.]

2p 17 D Leg uit hoe de FED met haar rentebeleid een ininking van de Amerikaanse economie
    probeerde te voorkomen.
2p 18 D Was in 2001 de inflatie in de EU - gezien de opstelling van de ECB - aan de hoge of aan
    de lage kant? Verklaar het antwoord.
2p 19 D Geef op basis van figuur 2 een verklaring voor de in figuur 3 weergegeven
    koersontwikkeling van de euro in de eerste heltt van 2001.
2p 20 D Leg uit hoe deze koersontwikkeling de inflatie in de EU kon beperken.

300035 29 5 Lees verder


### Pagina 6

Dit is een examenpagina (Opgave 6) met een casus over de handel in asperges via een veiling en directe verkoop. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, maar wel een wiskundige formule voor de collectieve vraag naar asperges: Qv = -100.000P + 750.000. Hierbij is Qv de gevraagde hoeveelheid in kilo's per week en P de prijs in euro's per kilo. De casus introduceert concepten als volledige mededinging, abstracte/concrete markten, aanbod, omzet, minimumprijzen, homogeniteit en transparantie. Studenten moeten economische berekeningen uitvoeren en verklaringen geven. Specifieke taken omvatten het bepalen van het type markt (abstract/concreet), berekenen van omzet in een specifieke week, analyseren van het effect van productvernietiging op omzet, en uitleggen van de afwezigheid van homogeniteit en transparantie in een ander marktsegment.

### Pagina 7

Opgave 7

Stagflatie
In 2001 groeide de Nederlandse economie aanzienlijk minder hard dan in 2000 en dreigde er zelfs een recessie. Desondanks steeg het prijsniveau in 2001 aanzienlijk sneller dan in 2000. De inflatie in Nederland lag daarmee hoger dan in de overige landen van de Europese Unie. Deze combinatie van stagnerende economische groei en oplopende inflatie wordt door economen aangeduid met de term stagflatie. De stagflatie werd weerspiegeld in de ontwikkeling van het volume van de consumptieve bestedingen.

[FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as "% verandering vergeleken met hetzelfde kwartaal een jaar eerder" en op de x-as kwartalen van 2000-I tot 2001-IV. Twee series staven: lichtere staven voor "consumptieve bestedingen (lopende prijzen)" en donkere staven voor "prijspeil".]

2p 26 □ Leg uit dat er bij stagflatie doorgaans geen sprake zal zijn van bestedingsinflatie.
2p 27 □ Leg uit dat oplopende inflatie oorzaak kan zijn van stagnerende groei in een open economie als de Nederlandse.
2p 28 □ Bereken de gemiddelde prijsstijging in 2001 ten opzichte van 2000.
2p 29 □ Beschrijf hoe uit figuur 4 blijkt dat het volume van de consumptieve bestedingen in 2001 minder groeide dan in 2000.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

300035 29 7 Lees verder


### Pagina 8

Deze pagina is een opgave uit een eindexamen die zich richt op economische concepten. Het vraagstuk, getiteld 'Verfrissende belastingen', beschrijft overheidsbeleid om alcoholgebruik te verminderen door de belasting op alcoholhoudende drank te verhogen en de belasting op frisdrank te verlagen. De kern van deze opgave is een visueel element: een gedetailleerde vraag- en aanbodgrafiek (figuur 5) voor de markt van alcoholhoudende drank. Deze grafiek toont de prijs per liter (€) op de y-as, variërend van €4,250 tot €6,000, en het aantal liters (x 100 miljoen) op de x-as, variërend van 15 tot 18. Er zijn vier lijnen zichtbaar: 'aanbod voor belastingmaatregelen', 'aanbod na verhoging belasting op alcohol', 'vraag voor belastingmaatregelen' en 'vraag na verlaging belasting op frisdrank'. Deze lijnen visualiseren de verschuivingen in vraag en aanbod als gevolg van de overheidsinterventies. De wiskundige/wetenschappelijke concepten die beoordeeld worden, zijn vraag en aanbod, prijselasticiteit, belastingeffecten op markten, en berekeningen van opbrengsten. Studenten worden gevraagd om vier specifieke vragen te beantwoorden: het bedrag van de belastingverhoging per liter (opgave 30), een verklaring voor de verschuiving van de vraaglijn (opgave 31), de nieuwe evenwichtsprijs na de belastingmaatregelen (opgave 32) en of de totale belastingopbrengst op alcohol al dan niet is toegenomen, inclusief een berekening ter onderbouwing (opgave 33).