# Eindexamen Economie VWO 2001 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2001/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Economie 1 (nieuwe stijl)
20 01
Tijdvak 2
Woensdag 20 juni
13.30-16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te
behalen; het examen bestaat uit 30 vragen.
Voor elk vraagnummer is de aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redene n worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redene n,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
100019 39
Begin

### Pagina 2

Opgave 1

CAO-overleg: loon of werk?
Bij de CAO-onderhandelingen voor een komend jaar in de industrie wordt uitgegaan van
de volgende prognose:
• inflatie 2,3%
• stijging arbeidsproductiviteit in de industrie 1,8%
• stijging van de verkoopprijs in de industrie 1,5%
• aandeel van de loonkosten in de verkoopprijs in de industrie 75,0%
De vakbondsleiders hebben het op één makkelijk! Zij staan voor het dilemma: meer loon
of meer werk? Voor de achterban is een reële loonstijging belangrijk maar een sterke
loonstijging kan ten koste gaan van de bedrijfswinsten en de werkgelegenheid.
Uiteindelijk wordt besloten tot een looneis van 3,5%.

2p 1 □ Bij een loonstijging wordt onderscheid gemaakt tussen prijscompensatie, initiële
loonstijging en incidentele loonstijging.
Is er bij een stijging van het CAO-loon met 3,5% in de gegeven situatie sprake van een
initiële loonstijging? Licht het antwoord toe.

De werkgevers vinden een stijging van het CAO-loon met 3,5% te fors. Zij stellen dat
door een dergelijke loonstijging de winstmarge in de industrie zal dalen.
2p 2 □ Toon met een berekening aan dat de loonkosten per product bij de gegeven loonstijging
met 1,67% toenemen.

Hebben de werkgevers gelijk met de stelling dat door de gegeven loonstijging de
winstmarge in de industrie zal dalen? Licht het antwoord toe met behulp van een
berekening.
2p 3 □

Opgave 2

Nederland vakantieland?
Een marketingbureau heeft onderzoek gedaan naar de aantrekkelijkheid van Nederland
als vakantieland. Uit dat onderzoek blijkt dat Nederlanders steeds vaker een buitenlandse
vakantie gaan boeken en dat de vraag naar vakanties in eigen land gaat afnemen.
De onderzoekers noemen daarvoor de volgende oorzaken:
• de invoering van de euro;
• de stijging van de inkomens;
• de toenemende scholingsgraad van de bevolking;
• het toenemend gebruik van internet.

De onderzoekers concluderen dat binnenlandse vakantiereizen voor veel mensen een
inferieur goed gaan worden.
2p 4 □ Hoe blijkt dat uit het onderzoek?

Reisbureau Delta heeft uitsluitend binnenlandse vakantiereizen in het assortiment en
ondervindt in toenemende mate concurrentie van reisbureaus die buitenlandse
vakantiereizen in Europa aanbieden.
Leg uit dat de invoering van de euro een ongunstig effect kan hebben op de
concurrentiepositie van Delta.
2p 5 □

Op korte termijn wordt de concurrentiepositie van Delta vooral bepaald door de prijzen.
Delta beschikt over de volgende gegevens:
• prijselasticiteit van de vraag naar binnenlandse vakantiereizen –0,6
• prijselasticiteit van de vraag naar buitenlandse vakantiereizen –1,4
• kruiselingse prijselasticiteit van de vraag naar binnenlandse vakantiereizen
van buitenlandse vakantiereizen +0,8
Geef een economische verklaring voor het gegeven dat de vraag naar binnenlandse
vakantiereizen prijselastischer is dan de vraag naar buitenlandse vakantiereizen.
2p 6 □

100019 39 2 Lees verder

### Pagina 3

De directie van Delta verwacht dat buitenlandse vakantiereizen 5% goedkoper worden.
De commercieel-directeur van Delta stelt voor de prijzen van Delta-reizen zodanig aan te
passen dat de afzet gelijk blijft. Dat gaat ten koste van de omzet. De financieel-directeur
is daarom tegen dat voorstel. Hij stelt dat de omzetdaling kan worden beperkt door niet
op de prijsdaling van de buitenlandse reizen te reageren.
Bereken met hoeveel procent de prijs van Delta-reizen moet dalen om de afzet gelijk te
houden.
3p 7 ☐ Is de stelling van de financieel-directeur juist? Verklaar het antwoord met behulp van de
beschikbare cijfers.
3p 8 ☐

Opgave 3
Deeltijdwerk beïnvloedt inkomensverdeling
In de periode 1990-1999 was er sprake van een sterke toename van deeltijdwerk. Mede
hierdoor is de arbeidsparticipatie gestegen. Het deeltijdwerk is echter niet gelijk over alle
inkomensgroepen verdeeld. Daardoor zijn er verschuivingen opgetreden in de primaire
verdeling van de arbeidsinkomens. Dat effect is in figuur 1 met behulp van Lorenzcurven in
beeld gebracht. De getallen bij de zwarte bolletjes (•) hebben betrekking op de verticale as.
figuur 1 invloed toename deeltijdwerk op verdeling
primair arbeidsinkomen totale beroepsbevolking
percentage
inkomen
(cumulatief)
100
80
60
40
60
55
30
16
12,5
20
6
0
0
20
40
60
80
100
percentage personen
(20%-groepen, cumulatief)
--- verdeling 1990
— verdeling 1999
2p 9 ☐ Hoe blijkt uit de getekende Lorenzcurven dat deze betrekking hebben op de totale
beroepsbevolking en niet op de werkzame beroepsbevolking? Licht het antwoord toe.
Sommigen stellen dat de toename van het deeltijdwerk een nivellerende invloed op de
primaire inkomensverdeling heeft. Anderen stellen juist dat de toename van het
deeltijdwerk een denivellerende invloed op de primaire inkomensverdeling heeft.
2p 10 ☐ Beschrijf hoe uit figuur 1 blijkt dat er zowel sprake is van nivellering als van
denivellering.
100019 39 3 Lees verder

### Pagina 4

Over 1990 en 1999 zijn in tabel 1 enkele verdere gegevens verstrekt.
tabel 1
totaal arbeidsinkomen (€)
beroepsbevolking (personen)
1990
200 miljard
5.750.000
1999
275 miljard
7.250.000

3p 11
Bereken met welk bedrag het gemiddeld inkomen van de personen in de vierde
20%-groep tussen 1990 en 1999 is gedaald.

Opgave 4
Franse patrons leggen werk neer
De werkloosheid in de Franse industrie is hoog. De Franse regering heeft daarom het
plan opgevat om in de industrie de 35-urige werkweek in te voeren. Nu werken er in de
industrie 8,5 miljoen personen in een voltijdbaan van 39 uur per week. De regering gaat
ervan uit dat bij invoering van een 35-urige werkweek:
het volume van de totale industriële productie niet zal veranderen;
er sprake zal zijn van een herbezettingpercentage van 40;
de werknemers 2% van het bruto weekloon inleveren.
De werknemersorganisatie zijn enthousiast. De werkgevers hebben massaal geprotesteerd.
Zij vinden dat de regering ten onrechte uitgaat van een ongewijzigd productievolume
omdat de 35-urige werkweek tot een stijging van de loonkosten per eenheid product zal
leiden.

3p 12
Bereken hoeveel nieuwe voltijdbanen invoering van de 35-urige werkweek volgens de
regering zal opleveren.

3p 13
Toon met behulp van een berekening aan of volgens het regeringsplan de loonkosten per
eenheid product in de Franse industrie stijgen.

2p 14
Verklaar de stelling van de werkgevers dat door een stijging van de loonkosten per
eenheid product het volume van de totale productie zal veranderen.

Als extra argument stelt de Franse regering dat invoering van de 35-urige werkweek in de
industrie, tot een daling van de conjunctuurwerkloosheid in de totale Franse economie
kan leiden.

2p 15
Geef voor die stelling een verklaring.

100019 39
4
Lees verder

### Pagina 5

Deze examenpagina, gelabeld als 'Opgave 5', presenteert een casus over de economische situatie van het fictieve land Madolia. De pagina begint met een inleidende tekst die de gunstige economische groei in Madolia beschrijft, vergelijkbaar met Nederland. Er wordt gesproken over de rol van de rijksbegroting, de verwachte gemiddelde economische groei (trend) en het feitelijke groeicijfer. De tekst vermeldt ook politieke meningsverschillen over het verhogen van overheidsuitgaven versus het afbouwen van staatsschuld. Visueel bevat de pagina 'figuur 2', een lijngrafiek die de procentuele groei van het nationaal product 'ten opzichte van het voorafgaande jaar' toont voor de periode 1990-1998. De grafiek heeft twee lijnen: 'feitelijke groei nationaal product' (met punten voor elk jaar) en een 'trend 1990-2000 = 2,7%' (een horizontale lijn). De x-as toont de jaren en de y-as de procentuele groei. De grafiek is essentieel voor het beantwoorden van de vragen. De vragen (16 t/m 19) testen begrip van macro-economische concepten zoals conjunctuurbeleid, procyclisch vs. anticyclisch handelen, overheidsfinanciën (inkomsten en uitgaven), de relatie tussen economische groei en overheidsinkomsten/uitgaven, en de impact van staatsschuldaflossing op belastingtarieven. Studenten worden gevraagd om te analyseren, te berekenen ('Bereken of de Madoliaanse overheid in de periode 1995 tot en met 1998 in totaal per saldo een tegenvaller of een meevaller heeft gehad'), en verklaringen te geven, waarbij ze specifiek moeten verwijzen naar aspecten van de begroting.

### Pagina 6

Opgave 6
Economisch herstel Japan blijft uit
In het vorige decennium had Japan met een recessie te maken. In 1998 werd een begin
gemaakt met een omvangrijk stimuleringsprogramma. Aan de negatieve groei werd
daardoor weliswaar een halt toeroepen, maar van een echt herstel was geen sprake. In
tabel 2 is de macro-economische ontwikkeling van Japan in beeld gebracht.
[FIGUUR: Tabel met macro-economische gegevens van Japan van 1995 tot 2000. Kolommen: 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000. Rijen: volume nationaal product, exportvolume, volume consumptie, overheids tekort, saldo lopende rekening, koers yen ten opzichte van dollar, rente(%)]
tabel 2
1 mutatie in procenten ten opzichte van voorafgaande jaar
2 in procenten van het nationaal product
3 index: 1995 = 100
2p 20 $\Box$ Uit welk gegeven in tabel 2 kan worden afgeleid dat de Japanse overheid in 1998 met een
omvangrijk stimuleringsprogramma is begonnen? Licht het antwoord toe.
2p 21 $\Box$ Uit tabel 2 kan worden afgeleid dat er een verband bestaat tussen de ontwikkeling van de
rente in Japan en die van de koers van de yen.
Geef voor dat verband een verklaring voor de periode 1995-1998.
2p 22 $\Box$ In een artikel in een dagblad werd gesteld dat de daling van het Japanse exportvolume in
1998 is veroorzaakt door de ontwikkeling van de koers van de yen ten opzichte van de
dollar.
Wordt deze stelling door tabel 2 ondersteund? Verklaar het antwoord.
2p 23 $\Box$ In het artikel werd gesteld dat in 2000, vergeleken met 1998, de yen ten opzichte van de
dollar met ruim 20% is geapprecieerd.
Is deze stelling juist? Licht het antwoord toe met behulp van een berekening.

Opgave 7
Snelle markten
Op de micro-elektronicamarkt volgen de nieuwe versies van producten elkaar in razend
snel tempo op. Vaak is een product nog maar net uit of een nieuwere versie met nog meer
snelheid of nog meer mogelijkheden ligt al in de etalages. Op zo'n markt verkoopt Telefax
BV faxapparaten. Telefax heeft een nieuw apparaat ontwikkeld en moet een beslissing
nemen over de verkoopstrategie. Het management komt met twee alternatieve scenario's:
• scenario 1: verkoopprijs € 550 per stuk waarbij de totale constante kosten € 20 miljoen op
jaarbasis bedragen
• scenario 2: verkoopprijs € 750 per stuk waarbij de totale constante kosten € 30 miljoen op
jaarbasis bedragen
Verder is gegeven dat Telefax maximaal 100.000 van deze faxapparaten per jaar kan
produceren en dat de variabele kosten proportioneel zijn.
2p 24 $\Box$ De hogere totale constante kosten bij scenario 2 worden veroorzaakt door de hoger
gestelde verkoopprijs.
Geef daarvoor een verklaring.
100019 39
Lees verder

### Pagina 7

Telefax wil het nieuwe apparaat zodanig produceren dat de break-evenafzet zo laag mogelijk wordt. Stel dat Telefax in dit verband streeft naar een break-evenafzet van 40.000 faxapparaten.
2p 25 Geef op basis van de verstrekte gegevens een verklaring voor het streven van Telefax naar een zo laag mogelijke break-evenafzet.
2p 26 Toon met behulp van een berekening aan dat scenario 2 in dit geval onhaalbaar is.
2p 27 Bereken hoe groot bij scenario 1 de variabele kosten per product mogen zijn bij de nagestreefde break-evenafzet.

Opgave 8

Inflatiespook dreigt.
Het gaat erg goed met de Amerikaanse economie. Figuur 3 laat zien dat er sprake is van een sterke economische groei. Maar volgens sommige economisten dreigt de Amerikaanse economie slachtoffer te worden van het eigen succes. Zo stelt Alan Greenspan, president van de Amerikaanse centrale bank, dat een aanhoudend snelle groei zal leiden tot een forse loonstijging. En die loonstijging kan volgens analisten leiden tot inflatie.

[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as de waarden 1,5 tot 4 en op de x-as de jaren 1996, 1997, 1998 en 1999. Twee lijnen zijn getekend: de bovenste lijn, met de titel 'nationaal product (volume)', stijgt van ongeveer 3 tot 3,5 tussen 1996 en 1998, en daalt dan licht. De onderste lijn, met de titel 'arbeidsproductiviteit', stijgt gestaag van ongeveer 1,5 tot iets onder 2,5 tussen 1996 en 1999.]

3p 28 Geef voor de stelling van Alan Greenspan een verklaring. Gebruik daarbij beide gegevens in figuur 3.
2p 29 Een loonstijging zal alleen onder bepaalde voorwaarden leiden tot inflatie. Beschrijf twee voorwaarden waaraan moet zijn voldaan.
Inflatie zal de internationale concurrentiepositie van Amerika aantasten. Dat kan weer een extra impuls aan de inflatie geven doordat de Amerikaanse economie te maken krijgt met hogere prijzen van geïmporteerde producten.
3p 30 Beschrijf hoe de verslechtering van de internationale concurrentiepositie kan leiden tot de hogere prijzen van geïmporteerde producten.

Einde

100019 39 7