# Eindexamen Economie VWO 2001 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/2001/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Economie 1 (nieuwe stijl)
20 01
Tijdvak 1
Donderdag 17 mei
13.30-16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te
behalen; het examen bestaat uit 31 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Voor de uitwerking van vraag 5 is een bijlage
toegevoegd.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redener worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
100015 39
Begin

### Pagina 2

Opgave 1

Hoge druk op de arbeidsmarkt
Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op
de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees
voor een oplopende inflatie ontstaan. Er werden maatregelen voorgesteld om de
beschikbare arbeidsreserve aan te spreken; van de beroepsgeschikte bevolking is namelijk
een deel niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt. De arbeidsmarktgegevens in tabel 1
illustreren dat.

label 1
arbeidsmarktgegevens
(x 1000 personen)
1990
1995
1998
beroepsgeschikte bevolking *
10.228
10.498
10.604
beroepsbevolking
6.063
6.596
6.957
werkzame beroepsbevolking
5.644
6.063
6.609

* alle Nederlanders tussen de 15 en 65 jaar

32p 1
In de tekst is er sprake van een toenemend personeelstekort. Uit tabel 1 is af te leiden dat
er sprake is van werkloosheid.
Leg uit hoe er sprake kan zijn van een toenemend personeelstekort als er tegelijkertijd
werkloosheid is.

32p 2
Leg uit dat een toenemend personeelstekort tot oplopende inflatie kan leiden.

32p 3
Geef twee oorzaken waardoor de beroepsbevolking kleiner is dan de beroepsgeschikte
bevolking.

32p 4
Is de arbeidsreserve tussen 1995 en 1998 toe- of afgenomen? Verklaar het antwoord met
behulp van een berekening.

Opgave 2

Zorgen voor de bankpresident?
Nederlanders besteedden in de jaren 1996-1998 fors. Zoals tabel 2 laat zien is de totale
geldhoeveelheid in die periode sterk gegroeid. Tegenover de groei van de totale
geldhoeveelheid stond een groei van de productie. Toch maakte de president van de
centrale bank zich zorgen over de vraag of hij de centrale doelstelling van de bank
(prijsstabiliteit) wel kon realiseren.

label 2
(miljoenen euro's)
1996
1997
1998
chartaal geld
17.363
18.997
18.506
giraal geld
83.593
.........
107.243
totale geldhoeveelheid
100.956
.........
125.749
nationaal product
340.827
360.735
381.013

32p 5
Teken op de bijlage bij deze opgave de lijn die de groei van het nationaal product zodanig
weergeeft dat die vergeleken kan worden met de groei van de totale geldhoeveelheid.
Geef de berekeningen.

32p 6
In 1997 bedroeg het aandeel van de chartale geldhoeveelheid in de totale
geldhoeveelheid 17,33%.
Bereken de girale geldhoeveelheid in 1997.

32p 7
Leg aan de hand van de gegevens uit of de president van de centrale bank zich terecht
zorgen maakte.

100015 39 2 Lees verder

### Pagina 3

Opave 3
Winstmarges industrie onder druk?
De industrievakbonden stellen bij het arbeidsvoorwaardenoverleg voor een komend jaar
een looneis van 3%. Deze looneis is onder andere gebaseerd op de volgende gegevens:
stijging van de kosten van levensonderhoud
2,25%
stijging van de arbeidsproductiviteit in de industrie
1,75%
stijging van de verkooprijzen in de industrie
1,40%
De industriewerkgevers vinden de looneis te hoog en willen niet verder gaan dan behoud
van koopkracht. Ze pleiten voor een gematigde loonontwikkeling omdat de winstmarge
(= winst per product) toch al onder druk zou staan. Daarbij verwijzen ze naar een
rapport over de Nederlandse economie waarin de volgende ontwikkelingen worden
gesignaleerd:
De arbeidsproductiviteitsgroei in de Nederlandse industrie blijft achter bij het landelijk
gemiddelde.
De arbeidsproductiviteitsgroei in de Nederlandse industrie blijft achter bij die in de
industrie in het buitenland.
Door de sterke economische groei in de Verenigde Staten van Amerika stijgt de koers
van de Amerikaanse dollar ten opzichte van de euro.
2p 8 Is het in de tekst genoemde arbeidsvoorwaardenoverleg gericht op het bereiken van een
CAO of op het bereiken van een Centraal Akkoord? Licht het antwoord toe.
In het rapport over de Nederlandse economie worden drie ontwikkelingen gesignaleerd.
3p 9 Kies één van deze drie ontwikkelingen en beschrijf hoe daardoor de winstmarge in de
Nederlandse industrie onder druk kan komen te staan.
1p 10 Met hoeveel procent zullen de lonen in de industrie stijgen als de werkgevers hun zin
krijgen?
2p 11 Zal het inwilligen van de looneis van de vakbonden leiden tot een lagere winstmarge in
de Nederlandse industrie? Verklaar het antwoord met een berekening aan de hand van de
verstrekte gegevens.
100015 39
3
Lees verder

### Pagina 4

Opgave 4
Economie VS trekPaard

[FIGUUR: Een staafdiagram met jaren op de y-as (1996 tot 2000) en de saldo lopende rekening VS in miljarden dollars op de x-as, variërend van -320 tot 0.]

De Verenigde Staten van Amerika (VS) waren in de tweede helft van de jaren negentig het trekPaard van de Europese economie. De groei in de VS was hoger dan die in Europa zodat de Amerikaanse economie een sterke internationale uitstraling had. Figuur 1 illustreert dat. De dollar wist zich goed te handhaven. Dat kwam door het internationale kapitaalverkeer waarbij renteverschillen een rol hebben gespeeld.

12 Leg uit hoe uit figuur 1 kan worden afgeleid dat de economie van de VS 'trekPaard' was voor de Europese economie.
13 Mocht op grond van figuur 1 en afgezien van het kapitaalverkeer een daling of een stijging van de dollar koers ten opzichte van de euro worden verwacht? Verklaar het antwoord.
14 Was de rente in de VS blijkbaar hoger of lager dan die in Europa? Verklaar het antwoord.

100015 39
4 Lees verder

### Pagina 5

Opgave 5
Pak een fiets
Fietsfabrikant Lynx NV brengt een nieuw type fiets op de Europese markt onder de
naam Wapiti. De bedrijfsleiding van Lynx heeft zich aanvankelijk ten doel gesteld een zo
groot mogelijk aantal van deze fietsen te verkopen, echter zonder verlies te maken.
Daartoe is de verkoopprijs vastgesteld op € 1.000. In figuur 2 zijn gegevens over kosten en
opbrengsten van Wapiti weergegeven.

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "euro's" en oplopend van 0 tot 2.500, en op de x-as "hoeveelheid" en oplopend van 0 tot 100.000. Er zijn drie lijnen getekend. Een horizontale lijn op 1.000, aangeduid als MK. Een dalende lijn van linksboven naar rechtsonder, beginnend bij 2.500 op de y-as en eindigend bij 100.000 op de x-as, aangeduid als MO. Een tweede dalende lijn, die begint bij 500 op de y-as bij 0 hoeveelheid en daalt naar 0 op de y-as bij 100.000 hoeveelheid, aangeduid als GO.]

Legenda:
MK: marginale kosten
GO: gemiddelde opbrengst
MO: marginale opbrengst

2p 15. Waaruit blijkt dat de eigenaren van Lynx beperkt aansprakelijk zijn voor de schulden van
de onderneming? Licht het antwoord toe.
2p 16. Leg uit waarom de bedrijfsleiding van Lynx voor de genoemde doelstelling kan hebben
gekozen.
3p 17. Bereken de totale constante kosten voor Wapiti.
De eigenaren van Lynx willen echter dat er winst wordt gemaakt. Daarom besluit de
bedrijfsleiding bij nader inzien de fiets aan te bieden voor de prijs van € 1.250.
2p 18. Bereken de totale winst die Lynx maakt bij de prijs van € 1.250.

Lynx krijgt het verzoek van het Amerikaanse bedrijf BikeFit om eenmalig 2.000 Wapiti's
te leveren. BikeFit wil per fiets € 1.100 betalen. Omdat BikeFit enkele speciale
aanpassingen wil, gaan de uitvoering van deze order in totaal € 1.275.000 aan extra variabele
kosten met zich meebrengen. De bedrijfsleiding van Lynx wil de order alleen uitvoeren
als deze extra winst oplevert.
2p 19. Bereken of deze order zal worden uitgevoerd.

100015 39 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 6

Japan kampt met recessie en deflatie
In de laatste jaren van het vorige decennium kampte Japan met een recessie die in 1998
met een negatieve groei van het nationaal product een dieptepunt bereikte. Een in 1998
gestart omvangrijk stimuleringsprogramma had slechts in beperkte mate resultaat. In
tabel 3 is de macro-economische ontwikkeling in Japan weergegeven.

[FIGUUR: Tabel met macro-economische gegevens voor Japan van 1995 tot 2000.]
tabel 3

1 mutatie in procenten ten opzichte van het voorafgaande jaar
2 in procenten van de totale beroepsbevolking
3 in procenten van het nationaal product

1p 20 □ In welk jaar of in welke jaren is er in Japan blijkens tabel 3 sprake geweest van deflatie?
Typerend voor Japan is volgens analisten de internationaal gezien hoge investeringsquote.
Ook tijdens de recessie blijft die opvallend hoog. Volgens deze analisten is het effect van
die hoge investeringsquote op de productiecapaciteit een oorzaak van de Japanse deflatie.
Leg uit hoe de hoge investeringsquote volgens de analisten de deflatie heeft veroorzaakt.

2p 21 □
In Japan is er sprake geweest van oppotting. Sommige analisten stellen dat die oppotting
de oorzaak van de deflatie is. Anderen stellen dat die oppotting juist het gevolg is van de
deflatie.
Leg uit dat oppotting het gevolg van deflatie kan zijn.

2p 22 □
Oppotting kan behalve deflatie diverse andere oorzaken hebben.
Noem een van die andere oorzaken. Licht het antwoord toe.

2p 23 □
100015 39 6 Lees verder

### Pagina 7

Opgave 7

Elektriciteitsmarkt vrij?
Elektriciteit wordt in Nederland geleverd door elektriciteitsbedrijven die nu nog elk in
een bepaald gebied een monopoliepositie hebben. Als de overheidsplannen doorgaan,
worden deze monopolieposities vanaf 2003 doorbroken. Bedrijven en particulieren
kunnen dan gaan kiezen van welk elektriciteitsbedrijf zij hun stroom willen betrekken. Zij
kunnen dan desgewenst ook steeds van leverancier veranderen. Figuur 3 verstrekt
gegevens over het elektriciteitsverbruik in Nederland.

[FIGUUR: Cirkeldiagram met de verdeling van elektriciteitsverbruik in 1999: kleinverbruikers (38%), grootverbruikers (33%), middelgrootverbruikers (29%). Daaronder de totale elektriciteitsverbruik (95 miljoen kilowattuur per dag) en het aantal aansluitingen: grootverbruik 650, middelgrootverbruik 55.000, kleinverbruik 6,7 miljoen.]

[FIGUUR: Staafdiagram met het aandeel milieuvriendelijke elektriciteit in het totale elektriciteitsverbruik (verwachting overheid) voor de jaren 2000 en 2010. In 2000 was het 0,5% en in 2010 was het 4,5%. De y-as loopt van 0 tot 10.]
elektriciteitsverbruik in 1999 aandeel milieuvriendelijke elektriciteit in het
totale elektriciteitsverbruik
(verwachting overheid)

24 Bereken het elektriciteitsverbruik in kilowattuur per dag per kleinverbruiker-aansluiting
in 1999.

Sommige economen stellen dat bij een vrije elektriciteitsmarkt een daling van de
elektriciteitsprijs mag worden verwacht. Andere economen verwachten dan echter een
stijging van de elektriciteitsprijs.
Geef voor beide opvattingen een verklaring.

Iemand stelt dat de overheid verwacht dat het verbruik van milieuvriendelijk opgewekte
elektriciteit in 2020 twintig keer zo groot is als in 2000.
Is die bewering juist? Licht het antwoord toe.

De overheid meent dat bij een vrije elektriciteitsmarkt het aandeel van milieuvriendelijk
opgewekte elektriciteit zal groeien. Critici menen dat een vrije elektriciteitsmarkt de kans
daarop juist kleiner maakt.
Geef een verklaring voor de opvatting van de overheid.
Geef een verklaring voor de opvatting van de critici.

Let op: de laatste opgave van dit examen staat op de volgende pagina.
100015 39 7 Lees verder

### Pagina 8

Opgave 8

Dijkdoorbraak in de polder?
Het 'poldermodel', de afspraak tussen overheid, werkgevers en werknemers om de lonen
te matigen in ruil voor voor lastenverlichting en werkgelegenheid, staat onder druk.
Nederlandse werknemers willen profiteren van de hoge economische groei. Mede
daardoor stijgen de loonkosten per product in Nederland sinds 1998 sneller dan die in de
overige landen van de Europese Unie. Sommige economen zien daarin een bedreiging
van de Nederlandse werkgelegenheid. Voor het behoud van werkgelegenheid pleiten zij
voor maatregelen gericht op een vergaande verkleining van het begrotingstekort om
zodoende de lasten voor het bedrijfsleven te verlagen en de bedrijfsinvesteringen te
bevorderen.

2p 29
Leg uit dat de overheid, juist vanwege de hoge economische groei, een bijdrage kon
leveren aan loonmatiging in het bedrijfsleven.
2p 30
Leg uit dat maatregelen gericht op een vergaande verkleining van het begrotingstekort op
korte termijn juist kunnen leiden tot een toename van de werkloosheid.
2p 31
Leg uit dat een groei van de bedrijfsinvesteringen ook een negatief effect op de
werkgelegenheid kan hebben.

Einde

100015 39 8