# Eindexamen Economie VWO 1999 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/economie/1999/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Economische wetenschappen 1 en recht
19 99
Tijdvak 2
Dinsdag 22 juni
13.30-16.30 uur
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Voor de beantwoording van opgave 1 is een
bijlage toegevoegd.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
900011 20
Begin

### Pagina 2

Opgave 1
Gezondheidszorg wordt in Nederland aangeboden door zowel bedrijven in de marksector als door bedrijven in de quartaire sector. In beide gevallen heeft de overheid invloed op de prijs, beschikbaarheid en kwaliteit van de gezondheidsvoorzieningen.

De doelstelling van de bedrijven in de marksector is veelal het behalen van maximale totale winst. De doelstelling van de bedrijven in de quartaire sector is vaak kostendekking. Geef voor bedrijven in de quartaire sector een voorbeeld van een andere doelstelling dan maximale totale winst en kostendekking.

2p 1 Stel: voor een bepaalde behandeling kan men op grond van een overheidsbesluit slechts in één ziekenhuis terecht. De overheid heeft in de uitgangssituatie de prijs vastgesteld op f 620 per behandeling. Voor deze behandeling geldt in de uitgangssituatie de volgende kostenfunctie:
$TK = 45q^2 - 10q + 5.000$
TK = totale kosten per dag in guldens
q = aantal behandelingen per dag
Dit ziekenhuis streeft naar maximale totale winst.

Ondanks de doelstelling maakt dit ziekenhuis in de gegeven situatie verlies.
4p 2 Bereken het verlies dat dit ziekenhuis per dag met deze behandeling maakt.

De overheid laat onderzoek of bij een prijs van f 620 per behandeling kostendekking mogelijk is. Daartoe moet een besparing op de totale constante kosten gerealiseerd. Die besparing is mogelijk door het aantal behandelingen vaak vast te stellen op 1.000 per jaar en deze gelijkmatig over 250 dagen in het jaar te spreiden. Bereken bij welk bedrag aan totale constante kosten per dag er sprake is van kostendekking.

2p 3

De overheid laat ook onderzoeken wat de gevolgen zijn van het vrijlaten van de prijs van deze behandeling. Uit dit onderzoek blijkt onder andere het verloop van de prijsafzetlijn die dan voor het ziekenhuis ontstaat. Op de bijlage bij deze opgave is die getekend als prijsafzetlijn 2. De getekende prijsafzetlijn 1 heeft betrekking op de uitgangssituatie. De kostenlijnen op deze bijlage zijn gebaseerd op de kostenfunctie in de uitgangssituatie. De doelstelling van het ziekenhuis blijft maximale totale winst.
2p 4 Teken in de grafiek op de bijlage de lijn van de marginale opbrengsten (MO-lijn) bij vrije prijsvorming.

4p 5 Zijn de gevolgen van het overstappen op vrije prijsvorming in dit geval voor de vragers gunstig of nadelig? Verklaar het antwoord aan de hand van de grafiek.

4p 6 De overheid besluit het aanbod van deze behandeling over te laten aan vrije marktwerking. De marktwerkvorm kan nu veranderen en daardoor ook het marktgedrag van dit ziekenhuis. Leg uit waarom de marktwerkvorm en het marktgedrag kunnen veranderen.

900011 20 2 Lees verder

### Pagina 3

Opgave 2
De valutacrisis in Zuidoost-Azië in 1997 heeft laten zien dat ook wisselkoersafspraken niet
kunnen verhinderen dat de waarde van valuta's sterk kan gaan schommelen.
In de economie worden wisselkoersveranderingen met verschillende begrippen aangeduid:
appreciatie, depreciatie, revaluatie en devaluatie.
3p 7 Wat is de overeenkomst en wat is het verschil tussen een appreciatie en een revaluatie van
een valuta?
De Indonesische rupiah is tot midden 1997 gekoppeld geweest aan de Amerikaanse dollar.
Tot dat moment heeft de centrale bank van Indonesië de koers gestabiliseerd met
interventies op de valutamarkt. Een voortdurend tekort op de betalingsbalans heeft
Indonesië gedwongen tot het loslaten van de koppeling van de rupiah waarop de koers van
de rupiah is gedaald.
3p 8 Leg uit hoe een voortdurend tekort op de betalingsbalans Indonesië kan hebben
gedwongen de koppeling van de rupiah aan de Amerikaanse dollar los te laten.
Na het loslaten van de koppeling zijn vooral de valutareculanten verantwoordelijk
geweest voor een verdere daling van de koers van de rupiah. De Indonesische centrale
bank heeft tevergeefs geprobeerd die koersdaling te voorkomen met een forse verhoging
van de geldmarkttrente.
2p 9 Leg uit hoe een verhoging van de Indonesische geldmarkttrente via de bestedingen in
Indonesië de koersdaling van de rupiah wellicht had kunnen voorkomen.
Stel dat Indonesië en de Verenigde Staten van Amerika (VS) onderling uitsluitend rubber
en computers verhandelen: andere transacties doen zich op de goederenrekening niet
voor. In de uitgangssituatie verkoopt Indonesië 30.000 ton rubber aan de VS tegen een
prijs van 3.250 rupiah per kilogram (1 ton = 1.000 kilogram). De VS verkoopt
30.000 computers aan Indonesië tegen een prijs van 1.500 dollar per stuk. De wisselkoers
bedraagt: 1 dollar = 2.500 rupiah.
Op korte termijn is de prijselasticiteit van de Indonesische invoer en uitvoer nul. Stel dat
de koers van de rupiah ten opzichte van de dollar daalt; voor 1 dollar moet voortaan
2.750 rupiah betaald worden.
3p 10 Toon met een berekening aan dat de goederenrekening van Indonesië, uitgedrukt in
rupiah's, op korte termijn verslechtert.
Op lange termijn is de prijselasticiteit van de Indonesische invoer –0,5.
3p 11 Toon met een berekening aan dat de waarde van de Indonesische import op de
goederenrekening op lange termijn 117,56 miljard rupiah bedraagt.
2p 12 Bereken de procentuele toename van de uitgevoerde hoeveelheid waarbij de Indonesische
goederenrekening, uitgedrukt in rupiah's, op lange termijn in evenwicht zou zijn.
900011 20 3 Lees verder

### Pagina 4

Opgave 3
Een taak van De Nederlandsche Bank (DNB) is het beheersen van de geldhoeveelheid.
Uit een jaarverslag van DNB blijkt dat de chartale geldhoeveelheid in Nederland elk jaar
toeneemt. Het aandeel van de chartale geldhoeveelheid in de primaire liquiditeitenmassa
neemt echter al jaren af.
13 (2p) De laatstgenoemde ontwikkeling is een gevolg van een verandering in het betalingsverkeer
in Nederland.
Welke verandering is hier bedoeld? Beschrijf waardoor die verandering wordt veroorzaakt.
14 (3p) De relatieve daling van de chartale geldhoeveelheid is in Nederland minder sterk dan in
vergelijkbare andere landen. Volgens DNB komt dit onder andere doordat de oppotting is
toegenomen.
Geef vanuit de Keynesiaanse liquiditeitsvoorkeurtheorie een verklaring voor een toename
van de oppotting in een land.
15 (3p) In 1996 is de binnenlandse liquiditeitscreatie groter geweest dan in 1995. Volgens DNB is
dat gekomen door de inflatie.
Leg met behulp van de Keynesiaanse liquiditeitsvoorkeurtheorie uit hoe inflatie kan
leiden tot binnenlandse liquiditeitscreatie.
16 (2p) Een andere taak van DNB is het beheren van de goud- en deviezenvoorraad. DNB kan de
goud- en deviezenvoorraad onder andere gebruiken om de geld- en valutamarkt te
beïnvloeden.
Noem een andere functie van de goud- en deviezenvoorraad.
17 (3p) In 1996 heeft DNB een deel van de goud- en deviezenvoorraad verkocht aan andere
particuliere banken. Hierdoor is uiteindelijk ook de geldmarkt in ruime zin verkrapt.
Leg uit hoe deze verkoop uiteindelijk tot een verkrapping van de geldmarkt in ruime
zin heeft geleid.
Om haar taken goed te kunnen uitvoeren vindt DNB een stabiele situatie op de geldmarkt
van belang. Daartoe kan zij onder andere gebruik maken van de geldmarktkasreserve-
regeling.
Grafiek 1 laat de ontwikkeling van de omvang van de geldmarktkasreserve in 1996 zien.
[FIGUUR: Lijn grafiek met op de y-as 'f miljard' van 0 tot 10 en op de x-as maanden van
januari tot en met december. De lijn begint bij 0, stijgt sterk naar ongeveer 7,5 in
februari, stijgt verder naar 10 in maart, daalt naar 5,5 in april, stijgt weer naar 8 in
mei, daalt naar 7 in juni, stijgt naar 9,5 in juli, daalt naar 1,5 in augustus, stijgt
naar 2 in september, blijft stabiel tot oktober, stijgt naar 2,5 in november en daalt
naar 0 in december. De titel van de grafiek is 'omvang geldmarktkasreserve'.]
omvang geldmarktkasreserve
f miljard
10
8
6
4
2
0
jan
feb
mrt
apr
mei
jun
jul
aug
sep
okt
nov
dec
grafiek 1
18 (3p) De situatie in november is te verklaren uit de omvang van het schatkistsaldo.
Is er in november blijkbaar sprake geweest van een hoog of juist van een laag
schatkistsaldo? Verklaar het antwoord.
19 (3p) Sinds januari 1997 doet de Nederlandse overheid bijna geen beroep meer op de
geldmarkt. Hierdoor neemt de stabiliteit op de geldmarkt toe waardoor de geldmarkttrente
minder schommelt. Dat is van belang voor de koers van de Nederlandse gulden.

### Pagina 5

Opgave 4
De Nederlandse overheid overweegt een verschuiving van belasting op onroerend goed
naar belasting op consumptie. Daarbij wordt gedacht aan een verlaging van de tarieven van de
inkomstenbelasting bij een gelijktijdige verhoging van de tarieven van de omzetbelasting
(BTW).

De verhoging van de omzetbelasting zal leiden tot een stijging van de consumentenprijzen.
Desondanks verwacht de overheid dat door de combinatie van beide maatregelen de
koopkracht van de gezinnen niet wordt aangetast.
2p 20 Aan welke voorwaarde moet zijn voldaan wil de verwachting van de overheid uitkomen?

Voor de inkomstenbelasting (inclusief premieheffing voor de volksverzekeringen) staan in
tabel 1 drie varianten weergegeven.

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: 'variant 1', 'variant 2', 'variant 3'. Onder 'variant 1' en 'variant 2' staan de kopjes 'belastbaar inkomen' en 'schijventarief'. Onder 'variant 3' staat het kopje 'belastbaar inkomen' en daaronder 'Over elke gulden belastbaar inkomen betaalt men 35% inkomstenbelasting. Er zijn geen aftrekposten.']

variant 1 variant 2 variant 3
belastbaar inkomen schijventarief belastbaar inkomen schijventarief
0 - 7.000 0% 0 - 30.000 18%
7.000 - 53.000 37% 30.000 - 60.000 36%
53.000 - 104.000 50% meer dan 60.000 48%
meer dan 104.000 60%
Er zijn diverse aftrekposten. De enige aftrekpost is de hypotheekrente.

21 Een van de discussiepunten is het al dan niet handhaven van de belastingvrije som.
2p In welke variant(en) is er geen sprake van een belastingvrije som? Verklaar het antwoord.

22 Een ander discussiepunt is de doelmatigheid (is er sprake van lage inkomsten?) versus
4p de rechtvaardigheid (worden de sterkste schouders het zwaarst belast?).
In welke variant domineert het doelmatigheidsprincipe het meest boven het
rechtvaardigheidsprincipe? Verklaar het antwoord en betrek daarin de beide genoemde
principes.

Een derde discussiepunt is de invloed van het belastingstelsel op de werking van de
arbeidsmarkt. In de toekomst wordt krapte op de arbeidsmarkt voor hooggeschoolden
verwacht. Met name van variant 3 wordt verwacht dat deze die krapte kan voorkomen.
2p 23 Leg uit hoe variant 3 deze krapte kan voorkomen.

Wat de gemoederen echter vooral bezighoudt is de invloed van de verschillende varianten
op de inkomensverhoudingen.

Stel: mevrouw Blauw heeft een bruto jaarinkomen van $f$ 110.000; aan diverse aftrekposten
kan zij $f$ 14.500 opvoeren, waarvan $f$ 10.000 hypotheekrente. De heer Rood heeft een
bruto jaarinkomen van $f$ 45.000 en moet het zonder aftrekposten stellen.
4p 24 Laat via een berekening zien of de verschillende belastingbedragen zien of variant 1 in dit
voorbeeld inkomensnivellering tot gevolg heeft.

Mevrouw Blauw moet over haar inkomen van $f$ 110.00

### Pagina 6

Opgave 5
Volgens sommige economen bestaat er een negatief verband tussen de productiecapaciteit van een land en de omvang van de goederenexport. Dit negatieve verband wordt wel het 'Zijlstra-effect' genoemd.
Het Zijlstra-effect houdt in dat de goederenexport van een land zal afnemen als de bezettingsgraad van dat land toeneemt.
Geef hiervoor een verklaring.
In het onderstaande macro-economische model van een land is het Zijlstra-effect verwerkt. Tenzij anders is aangegeven, luiden de grootheden in miljarden guldens.
( 1 ) $C = 0,5(Y-B) + 105$
( 2 ) $B = 0,3Y$
( 3 ) $I = 0,05Y + 45$
( 4 ) $O = 190$
( 5 ) $E = -0,03g + 82$
( 6 ) $X = 0,1Y$
( 7 ) $EV = C + I + O + E - X$
( 8 ) $W = EV$
( 9 ) $Y = W$
( 10 ) $g = \frac{W}{W_{max}} \times 100%$
( 11 ) $W_{max} = A_a \times 90.000$
( 12 ) $A_a = 10.000.000$
$C$ = particuliere consumptie
$B$ = belasting
$I$ = netto bedrijfsInvesteringen
$O$ = overheidsbestedingen
$E$ = goederenexport
$X$ = goederenimport
$EV$ = effectieve vraag
$W$ = netto nationaal product
$Y$ = netto nationaal inkomen
$g$ = bezettingsgraad
$W_{max}$ = productiecapaciteit
$A_a$ = arbeidsaanbod (personen)
In de evenwichtssituatie bedraagt het overheidstekort 1,67% van het netto nationaal inkomen.
27 2p Bereken het aantal personen dat in dit land in de evenwichtssituatie werkloos is.
De overheid in dit land wil met een bestedingsimpuls de werkloosheid met 1 miljoen personen terugdringen. De multiplier van de autonome overheidsbestedingen is +1,42.
28 2p Bereken het bedrag waarmee de overheidsbestedingen moeten worden verhoogd.
29 3p Zou de bestedingsimpuls groter of kleiner moeten zijn als in het model het Zijlstra-effect had ontbroken? Verklaar het antwoord zonder een berekening te maken.
30 2p 31 2p De bestedingsimpuls heeft in dit model een inverdien effect voor de overheid. Bereken het bedrag van dit inverdien effect.
31 2p 32 2p De bestedingsimpuls vindt in het kader van dit model plaats met het oog op de stabilisatiefunctie van de overheid.
Leg uit dat de bestedingsimpuls past bij de stabilisatiefunctie van de overheid.
33 3p De bestedingsimpuls heeft ook gevolgen voor deallocatie.
Geef daarvoor een verklaring.
Einde
900011 20
6