# Eindexamen Biologie VWO 2013 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/biologie/2013/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 2

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 2

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 2

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 2

### Vraag 10 – Opgave 2

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 2

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 2

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 2

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 2

### Vraag 23 – Opgave 2

### Vraag 24 – Opgave 2

### Vraag 25 – Opgave 2

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 2

### Vraag 29 – Opgave 2

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 2

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 37

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2013
tijdvak 1
maandag 27 mei
13.30 - 16.30 uur
biologie

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een open vraag een verklaring, uitleg of berekening vereist is, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1018-a-13-1-o

### Pagina 2

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

Lachspieren

Lachen doe je vaak als reactie op een grappige situatie of een grap. Maar ook door het lezen van woorden als ‘lachen’ en ‘grappig’ worden de lachspieren geprikkeld. Andersom blijkt dat spieren in de lachstand ervoor zorgen dat je een situatie eerder als grappig beoordeelt. Bij lachtherapie, met als doel stress te verminderen, wordt hiervan gebruikgemaakt.

De belangrijkste lachspier is de grote jukbeenspier Zygomaticus major (zie afbeelding 1). Bij contractie van deze spier wordt de mondhoek omhoog getrokken.

afbeelding 1

[FIGUUR: Anatomische tekening van de spieren rond de mond en jukbeenderen van een gezicht.]

Zygomaticus major
Zygomaticus minor
Orbicularis oris
Depressor anguli oris

2p 1

In afbeelding 1 zijn nog drie andere spieren rond de mond benoemd. Welke van deze spieren is de antagonist van de grote jukbeenspier?
A de Zygomaticus minor
B de Orbicularis oris
C de Depressor anguli oris

VW-1018-a-13-1-o 2 / 19 lees verder ►►►

### Pagina 3

De sociaalpsychologen Foroni (Universiteit Utrecht) en Semin (Vrije Universiteit Amsterdam) lieten proefpersonen werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden lezen, die aan een positieve emotie ('lachen' of 'blij') of een negatieve emotie ('huilen' of 'verdrietig') gerelateerd zijn. Tegelijkertijd maten ze de veranderingen in de elektrische activiteit van de grote jukbeenspieren. De resultaten van dit onderzoek zijn weergegeven in afbeelding 2. Op tijdstip 0 kregen de proefpersonen een woord te zien.

[FIGUUR: Een grafiek met de tijd op de x-as (van 0 tot 2,00 seconden) en myografische respons (µV) op de y-as (van -0,2 tot 0,5 µV). Er zijn drie lijnen: een zwarte lijn met vierkante punten die stijgt vanaf tijdstip 0,75, een gestippelde zwarte lijn met driehoekjes die stijgt vanaf tijdstip 1,00, en een gestippelde zwarte lijn met vierkantjes die rond nul blijft en daarna licht daalt. Een legenda geeft aan: vierkant = positieve werkwoorden, driehoek = positieve bijvoeglijke naamwoorden, vierkant met punt = negatieve werkwoorden, en gestippelde driehoek = negatieve bijvoeglijke naamwoorden. De tijdstippen 0, 0,25, 0,50, 0,75, 1,00, 1,25, 1,50, 1,75 en 2,00 zijn gemarkeerd op de x-as. De waarden 0,4, 0,3, 0,2, 0,1, 0, -0,1 en -0,2 zijn gemarkeerd op de y-as.]

Uit het onderzoek blijkt dat na het lezen van positieve werkwoorden en positieve bijvoeglijke naamwoorden de activiteit van de grote jukbeenspier groter wordt.

1p 2 Geef nog een conclusie die je op basis van het onderzoek ten aanzien van de positieve woorden kunt trekken.

De grote jukbeenspier bestaat uit een bepaald type spierweefsel. Enkele kenmerken van spierweefsels zijn:
1 de spiercellen zijn met elkaar versmolten tot spiervezels;
2 de spiervezels hebben vertakkingen;
3 onder de microscoop zijn dwarsbanden zichtbaar.

2p 3 Welke van deze kenmerken zijn van toepassing op het spierweefsel van een jukbeenspier?
A alleen 1 en 2
B alleen 1 en 3
C alleen 2 en 3
D 1, 2 en 3

VW-1018-a-13-1-o 3 / 19 lees verder