# Eindexamen Bedrijfseconomie VWO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/bedrijfseconomie/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Budget

Wat kun je verwachten: Een berekening of uitleg van een budgetelement, mogelijk een startpunt.

Wat moet je kennen: De leerling moet een specifiek budgetelement kunnen berekenen of een fundamenteel concept met enige diepgang kunnen uitleggen. Dit is vaak een startpunt voor de opgave.

Vaardigheden: Specifieke budgetposten identificeren, Middelgrote berekeningen uitvoeren, Uitleg geven met onderbouwing

Veelgemaakte fouten:
- Onjuiste aannames doen
- Niet alle gevraagde elementen benoemen
- Verkeerde eenheden gebruiken

### Vraag 2 – Budget

Wat kun je verwachten: Een vraag die analyse en redenering vereist, mogelijk met een numeriek aspect.

Wat moet je kennen: De leerling moet budgetinformatie kunnen analyseren en een beredeneerd antwoord kunnen geven, mogelijk met een kleine berekening.

Vaardigheden: Informatie analyseren, Redeneren, Kleine berekeningen uitvoeren

Veelgemaakte fouten:
- Onvoldoende onderbouwing
- Verkeerde aannames doen
- Details missen

### Vraag 3 – Budget

Wat kun je verwachten: Uitleg van een budgetprincipe of een gevolg.

Wat moet je kennen: De leerling moet een principe van budgettering kunnen uitleggen of een eenvoudig gevolg van budgettering kunnen benoemen.

Vaardigheden: Begrippen definiëren, Relaties leggen, Duidelijk en concreet formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurige definities
- Niet alle relevante aspecten benoemen

### Vraag 4 – Budget

Wat kun je verwachten: Een vraag die een korte berekening of het benoemen van twee gerelateerde budgetaspecten vraagt.

Wat moet je kennen: De leerling moet een eenvoudige berekening kunnen uitvoeren of twee aspecten van een budgetconcept kunnen benoemen/verklaren.

Vaardigheden: Eenvoudige berekeningen maken, Twee aspecten benoemen, Korte verklaringen geven

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één aspect benoemen
- Rekenfouten maken
- Onvolledige uitleg

### Vraag 5 – Budget

Wat kun je verwachten: Een korte, directe kennisvraag over een budgetbegrip of -principe.

Wat moet je kennen: De leerling moet een enkel budgetgerelateerd feit of begrip correct kunnen benoemen of herkennen.

Vaardigheden: Kennis reproduceren, Terminologie herkennen

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurig zijn
- Verkeerde term gebruiken

### Vraag 6 – Budget

Wat kun je verwachten: Een basisbegrip of definitie gerelateerd aan budgetten.

Wat moet je kennen: De leerling moet een basisbegrip of definitie gerelateerd aan budgetten kunnen reproduceren. Dit kan een term, een functie of een eenvoudig kenmerk van een budget zijn.

Vaardigheden: Definiëren van begrippen, Herleiden van informatie, Basisbegrip van budgetten

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurige definities geven
- Verwarren van budgettypen

### Vraag 7 – Budget

Wat kun je verwachten: Een uitgebreide vraag die een gedetailleerde berekening of verklaring over budgetten vereist.

Wat moet je kennen: De leerling moet een complexere budgetberekening kunnen uitvoeren of een uitgebreide uitleg kunnen geven over een budgetproces of -analyse.

Vaardigheden: Stapsgewijs berekenen, Informatie structureren, Argumenten onderbouwen, Verschillende budgetsoorten toepassen

Veelgemaakte fouten:
- Stappen overslaan bij berekening
- Onvoldoende argumentatie
- Niet alle gegeven informatie gebruiken

### Vraag 8 – Budget

Wat kun je verwachten: Een korte, concrete vraag over een basisbegrip of definitie binnen budgettering.

Wat moet je kennen: De leerling moet een basisbegrip of definitie van een specifiek budgetonderdeel kunnen benoemen of herkennen.

Vaardigheden: Definities kennen, Basisbegrippen herkennen, Korte antwoorden formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurige definitie geven
- Verkeerd begrip kiezen

### Vraag 9 – Budget

Wat kun je verwachten: Opstellen of berekenen van een deel van een budget.

Wat moet je kennen: De leerling moet de basisprincipes van budgettering kennen en kunnen toepassen, waarschijnlijk voor een eenvoudig budget.

Vaardigheden: Budgetbegrippen kennen, Gegevens interpreteren, Eenvoudige berekeningen uitvoeren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten verwarren
- Niet alle relevante posten meenemen
- Rekenfouten maken

### Vraag 10 – Budget

Wat kun je verwachten: Benoemen van een budgetterm of -onderdeel.

Wat moet je kennen: De leerling moet een enkel, specifiek budgetonderdeel of een term correct kunnen benoemen.

Vaardigheden: Kennis reproduceren, Specifiek antwoorden, Termen herkennen

Veelgemaakte fouten:
- Onjuiste term gebruiken
- Onnodige uitleg geven

### Vraag 11 – Budget

Wat kun je verwachten: Een vraag die een middellange berekening, vergelijking of beschrijving van een budgetproces vraagt.

Wat moet je kennen: De leerling moet een matig complexe berekening kunnen uitvoeren, een vergelijking kunnen maken of een proces met enkele stappen kunnen beschrijven.

Vaardigheden: Meerdere stappen berekenen, Vergelijkingen maken, Processen beschrijven, Informatie interpreteren

Veelgemaakte fouten:
- Logische stappen missen
- Onvoldoende details geven bij beschrijving
- Verkeerde vergelijking maken

### Vraag 12 – Budget

Wat kun je verwachten: Een snelle vraag over een basisbegrip of feit binnen budgettering.

Wat moet je kennen: De leerling moet een basisbegrip, feit of kenmerk van budgettering snel en accuraat kunnen herkennen of reproduceren. Het gaat om parate kennis.

Vaardigheden: Begrippen herkennen, Feiten reproduceren, Snel en accuraat antwoorden

Veelgemaakte fouten:
- Twijfelen over basisdefinities
- Onnodig ingewikkeld denken

### Vraag 13 – Budget

Wat kun je verwachten: Een uitgebreidere berekeningsvraag of een vraag die meerdere stappen vereist.

Wat moet je kennen: De leerling moet in staat zijn om budgetgegevens te verwerken en een complexere berekening uit te voeren of een uitgebreider verband te leggen.

Vaardigheden: Gegevens verwerken, Complexe berekeningen uitvoeren, Logisch redeneren

Veelgemaakte fouten:
- Meerdere rekenfouten maken
- Stappen vergeten
- Context negeren

### Vraag 14 – Budget

Wat kun je verwachten: Identificeren van een budgetkenmerk of -type.

Wat moet je kennen: De leerling moet een specifiek kenmerk of type van een budget kunnen identificeren.

Vaardigheden: Feitenkennis toepassen, Direct antwoord formuleren, Begrippen onderscheiden

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerde kenmerk kiezen
- Onnodige details toevoegen

### Vraag 15 – Budget

Wat kun je verwachten: Een vraag die een korte analyse of uitleg van twee kenmerken van een budgettype vereist.

Wat moet je kennen: De leerling moet een korte analyse kunnen uitvoeren of twee kenmerken van een budgettype kunnen uitleggen.

Vaardigheden: Korte analyses uitvoeren, Kenmerken benoemen en uitleggen, Relevante informatie selecteren

Veelgemaakte fouten:
- Alleen kenmerken benoemen zonder uitleg
- Irrelevante informatie gebruiken
- Oppervlakkige analyse

### Vraag 16 – Budget

Wat kun je verwachten: Analyse van budgetverschillen of aanpassing van een budget.

Wat moet je kennen: De leerling moet inzicht hebben in budgettering en de relatie met werkelijke cijfers, mogelijk gericht op budgetverschillen.

Vaardigheden: Budgetten analyseren, Verschillen berekenen, Oorzaken van afwijkingen benoemen

Veelgemaakte fouten:
- Onjuiste vergelijking maken
- Afwijkingen verkeerd interpreteren
- Alleen naar totaal kijken, niet naar details

### Vraag 17 – Budget

Wat kun je verwachten: Berekening of uitgebreide uitleg van een budgettaire situatie.

Wat moet je kennen: De leerling moet een eenvoudige budgetberekening kunnen uitvoeren of een uitgebreidere toelichting kunnen geven op een budgettair vraagstuk.

Vaardigheden: Gegevens analyseren, Berekeningen uitvoeren (indien van toepassing), Argumentatie opbouwen, Stappenplan volgen

Veelgemaakte fouten:
- Rekenfouten maken
- Onvolledige argumentatie
- Belangrijke stappen overslaan

### Vraag 18 – Budget

Wat kun je verwachten: Definitie van een budgetbegrip of een simpele budgetberekening.

Wat moet je kennen: De leerling moet een specifiek budgetbegrip kunnen definiëren of een eenvoudige, directe berekening kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Definiëren van begrippen, Eenvoudig rekenen, Informatie herkennen

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledige definitie geven
- Rekenfout bij eenvoudige som

### Vraag 19 – Budget

Wat kun je verwachten: Definitie van een budgetbegrip of een simpele budgetberekening.

Wat moet je kennen: De leerling moet een ander specifiek budgetbegrip kunnen definiëren of een gerelateerde, eenvoudige berekening kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Definiëren van begrippen, Eenvoudig rekenen, Informatie herkennen

Veelgemaakte fouten:
- Begrippen verwarren
- Niet nauwkeurig genoeg zijn

### Vraag 20 – Budget

Wat kun je verwachten: Een kleine berekening of uitleg van een budgetonderdeel.

Wat moet je kennen: De leerling moet een eenvoudige berekening kunnen uitvoeren of een korte uitleg kunnen geven over een specifiek onderdeel van een budget. Dit vereist het toepassen van basiskennis.

Vaardigheden: Eenvoudige berekeningen uitvoeren, Relaties tussen budgetposten herkennen, Informatie interpreteren

Veelgemaakte fouten:
- Rekenfouten maken
- Niet alle relevante informatie gebruiken
- Oppervlakkige uitleg geven

### Vraag 21 – Budget

Wat kun je verwachten: Uitleg over het nut of de functie van budgetten, of een theoretische vraag.

Wat moet je kennen: De leerling moet de functie en het nut van budgetten begrijpen, mogelijk in relatie tot sturing of controle binnen een organisatie.

Vaardigheden: Functies van budgetten benoemen, Gevolgen van budgettering uitleggen, Theorie toepassen op praktijk

Veelgemaakte fouten:
- Alleen berekeningen uitvoeren, geen theorie
- Algemene antwoorden geven
- Niet specifiek genoeg zijn

### Vraag 22 – Budget

Wat kun je verwachten: Een vraag over een specifiek aspect van budgettering, mogelijk een definitie of korte uitleg.

Wat moet je kennen: De leerling moet basisbegrippen van budgettering kennen en kunnen toepassen om een specifieke budgetvraag te beantwoorden.

Vaardigheden: Informatie analyseren, Kernbegrippen herkennen, Korte antwoorden formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledige antwoorden geven
- Begrippen verwarren

### Vraag 23 – Budget

Wat kun je verwachten: Berekening van een budgetonderdeel of uitleg van een budgetconcept.

Wat moet je kennen: De leerling moet een budgetgerelateerde berekening kunnen uitvoeren of een verband tussen budgetposten kunnen uitleggen.

Vaardigheden: Rekenen met budgetgegevens, Verbanden leggen, Uitleggen van concepten

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde formule toepassen
- Onvoldoende toelichting geven

### Vraag 24 – Budget

Wat kun je verwachten: Een uitgebreide berekening of gedetailleerde uitleg van een budgetonderdeel.

Wat moet je kennen: De leerling moet een complexere berekening kunnen uitvoeren of een gedetailleerde uitleg kunnen geven over een budgetonderdeel. Dit vraagt om het combineren van meerdere stappen en inzicht in budgetstructuren.

Vaardigheden: Complexe berekeningen uitvoeren, Logisch redeneren, Structureren van antwoorden, Meerdere stappen combineren

Veelgemaakte fouten:
- Stappen overslaan in de berekening
- Onvolledige argumentatie
- Verkeerde formules toepassen

### Vraag 25 – Budget

Wat kun je verwachten: Een interpretatievraag of een vraag die een korte uitleg van een budgetconcept vereist.

Wat moet je kennen: De leerling moet budgetinformatie kunnen interpreteren en een conclusie kunnen trekken of een korte uitleg kunnen geven.

Vaardigheden: Informatie interpreteren, Conclusies formuleren, Korte uitleg geven

Veelgemaakte fouten:
- Oppervlakkige antwoorden
- Verkeerde interpretatie
- Onvolledige uitleg

### Vraag 26 – Budget

Wat kun je verwachten: Uitgebreide budgetberekening of analyse van budgettaire gevolgen.

Wat moet je kennen: De leerling moet complexe budgetberekeningen kunnen uitvoeren, verschillende budgetposten kunnen combineren of een uitgebreide analyse van budgetgegevens kunnen geven.

Vaardigheden: Complexe berekeningen uitvoeren, Gegevens interpreteren, Analysevaardigheden, Conclusies trekken

Veelgemaakte fouten:
- Stappen overslaan in berekening
- Niet alle relevante informatie gebruiken
- Fouten in logische redenering

### Vraag 27 – Budget

Wat kun je verwachten: Een korte, afsluitende vraag over een budgetgerelateerd detail of conclusie.

Wat moet je kennen: De leerling moet een eenvoudige conclusie kunnen trekken of een specifiek detail kunnen identificeren dat gerelateerd is aan het budget. Dit is vaak een afsluitende vraag.

Vaardigheden: Eenvoudige conclusies trekken, Korte antwoorden formuleren, Overzicht bewaren

Veelgemaakte fouten:
- Overanalyseren van een simpele vraag
- Verkeerde focus leggen

### Vraag 28 – Budget

Wat kun je verwachten: Een berekeningsvraag of een vraag die inzicht in budgetrelaties vereist.

Wat moet je kennen: De leerling moet in staat zijn om budgetinformatie te verwerken en een berekening uit te voeren of een verband te leggen tussen budgetposten.

Vaardigheden: Gegevens interpreteren, Berekeningen uitvoeren, Conclusies trekken

Veelgemaakte fouten:
- Rekenfouten maken
- Onjuiste gegevens gebruiken
- Stappen overslaan

### Vraag 29 – Budget

Wat kun je verwachten: Een gerichte vraag naar een specifiek feit of detail over budgetten.

Wat moet je kennen: De leerling moet een specifiek detail of een kort feit over budgetten kunnen reproduceren.

Vaardigheden: Feitenkennis toepassen, Specifieke details onthouden, Snel en accuraat antwoorden

Veelgemaakte fouten:
- Detail verwarren met ander begrip
- Antwoord te breed formuleren

### Vraag 30 – Budget

Wat kun je verwachten: Definitie of korte toelichting van een budgetconcept.

Wat moet je kennen: De leerling moet een specifiek budgetbegrip kunnen definiëren of een eenvoudig verband binnen budgettering kunnen uitleggen.

Vaardigheden: Begrippenkennis toepassen, Informatie interpreteren, Duidelijk formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledige uitleg
- Verwarren van gerelateerde budgetbegrippen

### Vraag 31 – Budget

Wat kun je verwachten: Berekening of interpretatie van een budgetonderdeel.

Wat moet je kennen: De leerling moet de basisprincipes van budgettering begrijpen en kunnen toepassen, mogelijk door een budgetpost te berekenen of te interpreteren.

Vaardigheden: Analyseren van gegevens, Rekenen met budgetten, Begrippen toepassen

Veelgemaakte fouten:
- Niet alle relevante budgetposten meenemen
- Foutieve interpretatie van budgetgegevens

### Vraag 32 – Budget

Wat kun je verwachten: Uitleg van een functie of doel van budgettering.

Wat moet je kennen: De leerling moet een functie of doel van budgettering kunnen benoemen en kort kunnen toelichten.

Vaardigheden: Analyseren van budgetinformatie, Kernbegrippen toepassen, Logisch redeneren

Veelgemaakte fouten:
- Te algemeen antwoorden
- Niet specifiek genoeg zijn over het doel

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2009
tijdvak 1
maandag 18 mei
13.30 - 16.30 uur
management & organisatie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
925-0251-a-VW-1-o

### Pagina 2

Opave 1
De heer Blokker stort jaarlijks € 12.500,- op een spaarrekening waarop 4,25%
samengestelde interest per jaar wordt vergoed. Hij doet dit voor het eerst op
1 januari 2008 en voor het laatst op 1 januari 2013. De interest wordt jaarlijks op
31 december, voor het eerst in 2008, op de spaarrekening bijgeschreven.
3p 1 Berek en de eindwaarde van de stortingen op 1 januari 2015 (zie formuleblad).
Hij wil deze spaarrekening gebruiken om jaarlijks, voor het eerst op
1 januari 2015 en voor het laatst op 1 januari 2025, een uitkering als aanvulling
op zijn pensioen te ontvangen van € 10.000,-.
3p 2 Zijn de stortingen van € 12.500,- groot genoeg om de uitkering van
€ 10.000,- te kunnen ontvangen bij een interestvergoeding van 4,25%
samengestelde interest per jaar? Motiveer het antwoord met een berekening
(zie formuleblad).
Opave 2
Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5.
Rammels Loodgieters en Dakbedekkingen bv is van oorsprong een
dakdekkersbedrijf dat bitumen daken aanlegt. In de loop der jaren is het
assortiment dakbedekkingsmaterialen uitgebreid met dakpannen, zink en
leisteen. Twee jaar geleden is Rammels begonnen met het aanbieden van
zogenaamde vegetatiedaken of groene daken: een met gras en mos begroeid
dak (zie informatiebron 1).
Hoewel het vegetatiedak nu slechts 2% van de jaarlijkse omzet uitmaakt, krijgt
dit segment nu wel 20% van het jaarlijkse reclamebudget.
2p 3 Geef twee argumenten waarom Rammels een relatief groot deel van het
reclamebudget besteedt aan vegetatiedaken.
Boom Meubelen bv is gevestigd in een oud pand, waarvan het dak vervangen
moet worden. De directie van Boom Meubelen vraagt Saskia Rammels van
Rammels Loodgieters en Dakbedekkingen om twee offertes te maken: een voor
een bitumen dak en een voor een vegetatiedak.
De offerte voor een bitumen dak is gebaseerd op een aantal gegevens en
uitgangspunten (zie informatiebronnen 2, 3 en 4) en afgesproken
werkzaamheden (zie informatiebron 5).
Omdat bij de calculatie ten behoeve van de offerteberekening onderscheid wordt
gemaakt tussen directe en indirecte kosten, past Rammels een opslagmethode
toe.
2p 4 Leg uit wat het kenmerkende verschil is tussen directe en indirecte kosten.
1p 5 Bereken het in de calculatie toe te passen opslagpercentage voor de indirecte
loonkosten (zie informatiebron 2).
925-0251-a-VW-1-o

### Pagina 3

1p 6 Bereken het in de calculatie toe te passen opslagpercentage voor de indirecte materiaalkosten (zie informatiebron 2).
6p 7 Vul op de uitwerkbijlage de interne calculatie in die Rammels ten behoeve van de offerte aan Boom Meubelen maakt (zie informatiebronnen 3, 4 en 5).
1p 8 In de calculatie is een bedrag opgenomen voor de garantievoorziening. Met welk doel wordt een bedrag voor de garantievoorziening opgenomen in de calculatie?
Saskia Rammels stuurt de uitgewerkte offerte voor het bitumen dak naar Boom Meubelen en voegt ook een offerte toe voor een vegetatiedak. Het vegetatiedak wordt aangeboden voor € 65.450,- inclusief 19% btw. Saskia Rammels merkt dat de besluitvorming bij Boom Meubelen moeizaam verloopt. Er is haar veel aan gelegen om de aanleg van het vegetatiedak te laten doorgaan en ze besluit om met de directie van Boom Meubelen in onderhandeling te gaan.
2p 9 Bereken met hoeveel euro Saskia Rammels de offerteprijs inclusief btw voor het vegetatiedak mag laten dalen, zonder dat zij hoeft te overleggen met de directie van Rammels (zie informatiebron 3).
925-0251-a-VW-1-o
3
lees verder ►►►

### Pagina 4

Opgave 3

Meso bv heeft de begrote balans per 31 maart 2009 laten opstellen:

[FIGUUR: Tabel met de begrote balans van Meso bv per 31 maart 2009 (x € 1 mln) met debet- en creditkant. Debetposten zijn Gebouwen, Machines / installaties, Transportmiddelen, Deel­nemingen, Effecten, Voorraad eindproduct, Transitorische posten, Debiteuren, Liquide middelen. Creditposten zijn Aandelenkapitaal, Agioserve, Winstreserve, Hypothecaire leningen, Transitorische posten, Crediteuren, Belastingschuld, Rekening-courant krediet. De bedragen zijn in miljoenen euro.]

1p 10 Geef een voorbeeld van een transitorische post aan de debetzijde van een balans.

In het verleden heeft Meso met grote regelmaat financiële problemen gekend. De huisbankier volgt daarom de ontwikkelingen bij Meso nauwgezet. Zij berekent daartoe aan het einde van elk kwartaal diverse kengetallen. Als één of meer van deze kengetallen beneden de hieronder vermelde minimale waarden zakt, zal de huisbankier het rentepercentage van het rekening­courantkrediet voor het volgende kwartaal verhogen met een risico-opslag. Het gaat om de volgende kengetallen en bijbehorende minimale waarden:
– current ratio 0,65
– quick ratio 0,50
– solvabiliteit (eigen vermogen / vreemd vermogen) 0,95

3p 11 Bereken elk van deze drie kengetallen (zie formuleblad).
1p 12 Zal de huisbankier het rentepercentage voor het rekening-courantkrediet in het tweede kwartaal van 2009 met een risico-opslag verhogen? Motiveer het antwoord.

Een medewerker van Meso legt de directie een aantal maatregelen voor dat volgens hem zou leiden tot een gelijktijdige verbetering van de quick ratio en de solvabiliteit.

Maatregel 1: het verhogen van de hypothecaire leningen en hiermee een deel van het rekening-courantkrediet aflossen.

925-0251-a-VW-1-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

Maatregel 2: het contant verkopen van een deel van de voorraad eindproducten
tegen kostprijs en met de opbrengst ervan een gedeelte van de belastingschuld
betalen.
Maatregel 3: het versneld innen van de vordering op de debiteuren. Hierdoor
nemen de liquide middelen toe.

3p 13 Geef van elk van de bovenstaande drie maatregelen aan of ze leiden tot een
gelijktijdige verbetering van de quick ratio en de solvabiliteit. Licht het antwoord
toe.

Opgave 4

In deze opgave blijft btw buiten beschouwing.
Autodealer Nopkens heeft een afdeling Audio die zich bezighoudt met de
inkoop, verkoop en installatie van diverse audioapparatuur voor in de auto.
De constante kosten van deze afdeling zijn begroot op € 175.000,- per jaar.
De levering van de audioapparatuur aan Nopkens geschiedt door de
groothandel. Er worden 3 typen apparatuur geleverd, namelijk de typen Albi
(een eenvoudige radio met cd-speler), Cahors (een autoradio met cd-speler en
cd-wisselaar) en Rodez (een autoradio met MP3 speler). De volgende gegevens
van deze apparatuur zijn bekend:

[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: Verkoopprijs in € (inclusief installatiekosten), (inkoopprijs + overige variabele kosten) in % van de verkoopprijs. Daaronder de typen Albi, Cahors, Rodez met daaronder de bedragen 150, 300, 450 en 30, 30, 30 respectievelijk.]

1p 14 Is er bij de distributie van audioapparatuur via Nopkens sprake van een lang
indirect of van een kort indirect distributiekanaal? Motiveer het antwoord.
2p 15 Bereken de break-even jaaromzet voor de afdeling Audio van Nopkens (zie
formuleblad).

Nopkens overweegt nog een vierde type aan het audio-assortiment toe te
voegen. Het gaat om het type Toulouse (een autoradio met navigatiesysteem).
Hiervan is het volgende bekend:
– de inkoopprijs bedraagt € 100,-;
– de overige variabele kosten zijn € 50 per stuk;
– de constante kosten van de afdeling Audio van Nopkens stijgen door het
toevoegen van de Toulouse aan het assortiment met 15%;
– de verkoop van de Toulouse is € 500,- (inclusief installatiekosten);
– in het eerste jaar verwacht Nopkens 260 exemplaren van de Toulouse te
verkopen en te installeren.

925-0251-a-VW-1-o
5
lees verder

### Pagina 6

Nopkens voegt de Toulouse aan het assortiment toe indien uit de verkoop van
de Toulouse, naast de extra constante kosten, ook 12% van de al bestaande
constante kosten van de afdeling Audio wordt terugverdiend.

2p 16 Waarom eist Nopkens dat de Toulouse ook een gedeelte van de al bestaande
constante kosten van de afdeling Audio moet terugverdienen?
3p 17 Zal Nopkens de Toulouse aan het assortiment toevoegen? Motiveer het
antwoord met behulp van een berekening.

Opgave 5

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 8.

TomTom nv is een Nederlandse fabrikant van navigatiesystemen.
Informatiebron 6 geeft een schets van het bedrijfsprofiel van TomTom.
Hieruit blijkt dat TomTom gebruik maakt van ingehuurde fabrikanten.
1p 18 Noem een voordeel voor TomTom van het uitbesteden van de productie.

In 2005 is TomTom definitief doorgebroken op de Europese markt. In dat jaar
werd door TomTom 581% meer autonome navigatiesystemen verkocht dan in
2004. Het aantal personeelsleden nam in veel geringere mate toe. Dit wordt
grotendeels veroorzaakt doordat TomTom de productie uitbesteedt aan derden.
1p 19 Geef, naast het uitbesteden van de productie door TomTom, nog een andere
verklaring voor het feit dat de groei van de afzet niet leidt tot een evenredige
groei van het aantal personeelsleden (zie informatiebron 6).

Informatiebron 7 geeft marktgegevens van Tom Tom.
In 2004 bedroeg het marktaandeel (in procenten van de omzet) van TomTom op
de Europese markt van autonome systemen 26%.
2p 20 Bereken het marktaandeel (in procenten van de omzet) in 2005 van TomTom op
de Europese markt van autonome navigatiesystemen.
2p 21 In welke fase van de productlevenscyclus bevond het autonome
navigatiesysteem zich in 2005? Motiveer het antwoord door middel van een
berekening.

In 2004 bedroeg de gemiddelde verkoopprijs van een autonoom
navigatiesysteem van TomTom € 465,-.
2p 22 Bereken met hoeveel procent de gemiddelde prijs van een autonoom
navigatiesysteem in 2005 ten opzichte van 2004 is gedaald.
2p 23 Geef twee omstandigheden die kunnen leiden tot de prijsdaling van een
autonoom navigatiesysteem van TomTom in 2005 ten opzichte van 2004.

925-0251-a-VW-1-o 6 lees verder

### Pagina 7

Maak bij vraag 24 tot en met 27 gebruik van informatiebron 8.
In 2005 is TomTom een beursgenoteerde nv geworden. Voorheen was het een
bv met 4 aandeelhouders, die elk een even groot deel van de aandelen van de
bv bezaten. Het geplaatst aandelenvermogen van de nv is via drie wegen tot
stand gekomen:
- Op 13 mei 2005 verruilde elk van de vier aandeelhouders zijn bezit in de op
te heffen bv voor 25.000.000 aandelen van de nieuwe nv.
- Vervolgens heeft de bank die de beursgang heeft begeleid als beloning
627.341 aandelen ontvangen.
- Tenslotte is nog een aantal aandelen in één emissie op de beurs verkocht.
Alleen deze emissie heeft geleid tot de post agioreserve op de balans van
eind 2005.

4p 24 Bereken de emissiekoers van de aandelen die in 2005 op de beurs zijn verkocht.
leder autonoom navigatieapparaat heeft een digitale kaart nodig. Eén van de
digitale kaartenmakers is het Nederlandse bedrijf TeleAtlas. In 2007 woedt er
tussen de twee marktleiders (op de markt van autonome navigatieapparatuur)
TomTom en Garmin een strijd om de overname van TeleAtlas. Door deze strijd
loopt de koers van het aandeel TeleAtlas flink op.
In november 2007 bezit TomTom al 28% van de aandelen TeleAtlas. TomTom
wil 100% van de aandelen in bezit krijgen en daarom doet TomTom een bod van
€ 30,- per aandeel TeleAtlas. De beurswaarde van alle aandelen van TeleAtlas
is op dat moment € 2,9 miljard. Na dit bod haakt Garmin er af.

Stel dat bij de plannen voor de financiering van de overname de volgende
uitgangspunten in acht zijn genomen:
- De balanstposten van eind 2006 gelden als basis voor de plannen.
- Er dient minimaal € 100.000.000,- aan liquide middelen binnen TomTom te
blijven; de rest kan worden ingezet bij de overname van TeleAtlas.

2p 25 Bereken het bedrag aan eigen vermogen en vreemd vermogen om de volledige overname van TeleAtlas te kunnen
financieren.

De andere uitgangspunten waren:
- Allereerst zal bij de bank zoveel mogelijk lang vreemd vermogen worden
aangetrokken.
- De bank die zal voorzien in dit lang vreemd vermogen stelt hierbij de
voorwaarde dat na de overname en financiering de solvabiliteit
(eigen vermogen/vreemd vermogen x 100%) 100% is.
- Vervolgens zal er een aandelenemissie komen tegen een emissiekoers van
€ 52,50.
- In verband met de zeggenschap over het bedrijf willen de vier
oorspronkelijke eigenaren samen een meerderheidsbelang houden in
TomTom.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

925-0251-a-VW-1-o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

3p 26 Bereken hoeveel aandelen TomTom, gelet op de bovenstaande uitgangspunten, minimaal uitgegeven zullen moeten worden om TeleAtlas volledig in bezit te krijgen én te voldoen aan de solvabiliteitseis van de bank.
1p 27 Wordt op deze manier de overname gefinancierd binnen het gestelde uitgangspunt van zeggenschap? Motiveer het antwoord.
Opgave 6
Bote nverhuurdbedrijf Neptunes wil € 30.000,- lenen ter financiering van een te bouwen botenhuis. De bank geeft haar twee mogelijkheden om het geleende geld terug te betalen:
lineaire aflossing in maandelijkse termijnen gedurende 10 jaar;
aflossing met behulp van maandelijkse annuïteiten van € 337,81 gedurende 10 jaar.
Bij beide mogelijkheden bedraagt de interest 6,5% per jaar. De betaling van de aflossing en de interest vindt bij beide mogelijkheden aan het einde van elke maand plaats.
3p 28 Welke van de twee genoemde mogelijkheden leidt in de eerste drie maanden van de looptijd van de lening tot de grootste uitgaven? Motiveer het antwoord met een berekening.
1p 29 Is er bij de lening(en) sprake van consumptief krediet of van productief krediet? Motiveer het antwoord.
2p 30 Bereken het totale bedrag dat gedurende de hele looptijd van de lening aan interest moet worden betaald in geval het botenverhuurdbedrijf de lening aflost met behulp van annuïteiten.
Opgave 7
De Schellebel bv maakt een product waarvoor standaard 4 kg grondstof nodig is. Deze grondstof wordt geadministreerd tegen een vaste verrekenprijs van € 7,50 per kg. Deze vaste verrekenprijs bestaat alleen uit de geschatte inkoopprijs.
In januari 2009
is 29.000 kg grondstof ingekocht tegen € 243.950,- inclusief 19% btw;
nam de voorraad grondstoffen met 1.000 kg af;
werden 7.400 producten vervaardigd.
2p 31 Bereken het prijsverschil op de grondstofkosten over januari 2009 (zie formuleblad). Geef aan of er sprake is van een voordelig of van een nadelig verschil.
2p 32 Bereken het efficiencyverschil in euro's op de grondstofkosten (zie formuleblad). Geef aan of er sprake is van een voordelig of van een nadelig verschil.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
925-0251-a-VW-1-o*
einde