# Eindexamen Bedrijfseconomie VWO 2008 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/bedrijfseconomie/2008/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een fundamentele definitie of een basiskenmerk van kosten.

Wat moet je kennen: De leerling moet de basisdefinitie van kosten kennen of een fundamenteel kostenbegrip kunnen uitleggen.

Vaardigheden: Basisbegrippen herkennen, Definities formuleren, Eenvoudige feiten reproduceren

Veelgemaakte fouten:
- Te algemeen antwoorden
- Onvolledige definitie geven

### Vraag 2 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag die een berekening van kosten of een korte uitleg/vergelijking van kosten vereist.

Wat moet je kennen: Je moet kosten kunnen berekenen of classificeren op basis van de gegeven informatie en dit eventueel kort kunnen toelichten.

Vaardigheden: Rekenvaardigheid (eenvoudige berekeningen), Begrippenkennis (kosten), Relevante informatie selecteren, Uitleggen/motiveren

Veelgemaakte fouten:
- Fouten maken bij berekeningen
- Niet alle relevante informatie gebruiken
- Onvolledige uitleg geven

### Vraag 3 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over een specifiek kostenbegrip of een korte, directe berekening.

Wat moet je kennen: Je moet de basisbegrippen van kosten kennen en deze kunnen toepassen in een eenvoudige situatie.

Vaardigheden: Definities kennen, Eenvoudige berekeningen maken, Begrippen correct toepassen

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurige definities geven
- Basisbegrippen door elkaar halen

### Vraag 4 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte, directe vraag over een basisbegrip van kosten.

Wat moet je kennen: Je moet basisbegrippen rondom kosten direct kunnen herkennen of benoemen, zoals een specifieke kostenterm of een eenvoudig voorbeeld van een kostentype.

Vaardigheden: Herkenning van kernbegrippen, Directe kennisreproductie, Eenvoudige identificatie

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurige definitie geven
- Verwarring met gerelateerde termen

### Vraag 5 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over kostenbegrippen of een korte berekening met verschillende kostensoorten.

Wat moet je kennen: Je moet de basisbegrippen van kosten kennen, zoals vaste en variabele kosten, en deze kunnen toepassen in een eenvoudige context. Ook moet je een simpele kostenberekening kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Kostenbegrippen herkennen en onderscheiden, Informatie uit de opgave interpreteren, Eenvoudige kostenberekeningen uitvoeren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten door elkaar halen
- Niet alle relevante kosten meenemen in een berekening
- Rekenfouten maken bij simpele optellingen of vermenigvuldigingen

### Vraag 6 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte, accurate uitleg of definitie van een kostenbegrip.

Wat moet je kennen: De leerling moet basisbegrippen rondom kosten kennen en deze kunnen toepassen in een eenvoudige context. Dit kan een definitie of een korte uitleg zijn.

Vaardigheden: Begrippen definiëren, Informatie analyseren, Korte uitleg formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledige definities geven
- Niet to the point antwoorden

### Vraag 7 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een directe vraag over een specifiek kostenbegrip of een eenvoudige classificatie.

Wat moet je kennen: De leerling moet essentiële kostenbegrippen kunnen benoemen en een basisonderscheid kunnen maken tussen kostentypen.

Vaardigheden: Definities kennen, Begrippen identificeren, Nauwkeurig lezen

Veelgemaakte fouten:
- Oppervlakkig lezen
- Verwarring van termen
- Antwoord niet specifiek genoeg

### Vraag 8 – Kosten

Wat kun je verwachten: Definitie of uitleg van een basis kostenbegrip.

Wat moet je kennen: De leerling moet basisbegrippen rondom kosten kunnen definiëren of een eenvoudig kostenprincipe kunnen uitleggen. Denk aan vaste en variabele kosten of directe en indirecte kosten.

Vaardigheden: Definiëren van begrippen, Classificeren van kosten, Eenvoudige uitleg geven

Veelgemaakte fouten:
- Begrippen door elkaar halen
- Onvolledige definities geven

### Vraag 9 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een basisvraag over kostendefinities of een eenvoudige indeling van kosten.

Wat moet je kennen: Leerlingen moeten basisbegrippen rondom kosten kennen en kunnen definiëren, zoals het onderscheid tussen vaste en variabele kosten of directe en indirecte kosten.

Vaardigheden: Basisbegrippen definiëren, Kostensoorten onderscheiden, Korte, accurate verklaringen geven

Veelgemaakte fouten:
- Onnauwkeurige of onvolledige definities geven
- Belangrijke kenmerken van kostensoorten missen

### Vraag 10 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag die voortbouwt op basiskennis over kosten, mogelijk een korte uitleg of berekening.

Wat moet je kennen: Leerlingen moeten de relatie tussen verschillende kostenbegrippen kunnen uitleggen en toepassen, bijvoorbeeld hoe een verandering in productie invloed heeft op de totale kosten.

Vaardigheden: Kostenbegrippen relateren, Korte verklaringen formuleren, Gegevens analyseren en verbanden leggen

Veelgemaakte fouten:
- Verbanden tussen kostensoorten niet correct leggen
- Te algemeen antwoorden zonder concrete onderbouwing

### Vraag 11 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een gerichte vraag naar een definitie, voorbeeld of kenmerk van een kostentype.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek type kosten kunnen identificeren of een eenvoudig kenmerk ervan kunnen benoemen, bijvoorbeeld het verschil tussen directe en indirecte kosten.

Vaardigheden: Terminologie correct toepassen, Eenvoudige onderscheidingen maken, Korte, bondige antwoorden formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Te veel of irrelevante informatie geven
- Het specifieke gevraagde punt missen

### Vraag 12 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een uitgebreide kostenberekening of analyse van een bedrijfsscenario.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende soorten kosten (vast, variabel, direct, indirect) goed kennen en kunnen toepassen in berekeningen voor een specifieke situatie.

Vaardigheden: Gegevens analyseren, Kostenberekeningen nauwkeurig uitvoeren, Bedrijfseconomische begrippen correct toepassen

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten door elkaar halen
- Gegevens verkeerd interpreteren
- Slordige rekenfouten maken

### Vraag 13 – Kosten

Wat kun je verwachten: Uitleg of toepassing van een kostenconcept, mogelijk met een kleine berekening.

Wat moet je kennen: Je moet verschillende soorten kosten kunnen benoemen en hun kenmerken kunnen uitleggen, zoals vaste en variabele kosten. Ook moet je kunnen toepassen hoe kosten zich gedragen bij veranderende productie.

Vaardigheden: Definiëren van bedrijfseconomische termen, Analyseren van kosteninformatie, Verbanden leggen tussen kosten en productie, Uitleggen van concepten in eigen woorden

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten door elkaar halen
- Niet alle relevante kenmerken benoemen
- Onvolledige uitleg geven

### Vraag 14 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte vraag over een specifiek kostenbegrip of een simpele berekening.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek kostenbegrip kunnen definiëren of kort kunnen uitleggen hoe het werkt in een eenvoudige situatie.

Vaardigheden: Begrippen helder definiëren, Eenvoudige berekeningen correct uitvoeren, Korte en bondige uitleg geven

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledige of onjuiste definitie
- Het begrip verkeerd toepassen

### Vraag 15 – Kosten

Wat kun je verwachten: Berekening of gedetailleerde uitleg van een kostenprobleem.

Wat moet je kennen: De leerling moet een korte kostenberekening kunnen uitvoeren, kostenbegrippen kunnen vergelijken of een kostenprobleem gedetailleerder kunnen toelichten.

Vaardigheden: Kostenberekeningen uitvoeren, Concepten vergelijken, Argumentatie opbouwen, Verbanden leggen

Veelgemaakte fouten:
- Rekenfouten maken
- Onvolledige uitleg geven
- Stappen overslaan in de redenering

### Vraag 16 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte vraag over een specifiek kostenbegrip of het identificeren van een kostentype.

Wat moet je kennen: Je moet de basisbegrippen van kosten kennen en kunnen herkennen, zoals het verschil tussen vaste en variabele kosten.

Vaardigheden: Begrippenkennis (kosten), Informatie interpreteren, Analytisch denken

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen verschillende kostentypen
- Onvoldoende lezen van de vraag

### Vraag 17 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte, directe vraag over een enkel kostenbegrip of feit.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek kostenbegrip of een eenvoudig feit over kosten direct kunnen benoemen of herkennen.

Vaardigheden: Begrippen herkennen, Feiten reproduceren, Nauwkeurig lezen

Veelgemaakte fouten:
- Antwoord te breed formuleren
- Onjuiste term gebruiken

### Vraag 18 – Kosten

Wat kun je verwachten: Analyse en berekening van kosten in een specifieke bedrijfssituatie.

Wat moet je kennen: De leerling moet verschillende kostentypen kunnen onderscheiden en de relatie tussen kosten en productievolume begrijpen. Ook moet de leerling in staat zijn om kostenberekeningen uit te voeren.

Vaardigheden: Kostensoorten herkennen, Formules toepassen, Gegevens interpreteren, Berekeningen uitvoeren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten verwarren
- Eenheden niet correct gebruiken
- Afrondingsfouten maken

### Vraag 19 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte verklaring of interpretatie van een kostenaspect.

Wat moet je kennen: De leerling moet in staat zijn om een kostenbegrip te verklaren of een gegeven kostenpost te interpreteren. Het kan ook een korte analyse van een kostenaspect betreffen.

Vaardigheden: Kostenbegrippen verklaren, Gegevens interpreteren, Korte analyse uitvoeren

Veelgemaakte fouten:
- Antwoord te breed formuleren
- Niet specifiek genoeg zijn

### Vraag 20 – Kosten

Wat kun je verwachten: Korte, directe beantwoording van een kostenfeit of -begrip.

Wat moet je kennen: De leerling moet snel een specifiek kostenfeit kunnen herkennen of een zeer eenvoudig kostenbegrip kunnen identificeren.

Vaardigheden: Feiten herkennen, Basisbegrippen toepassen, Korte antwoorden formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Te veel uitleg geven
- Verkeerde term kiezen

### Vraag 21 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een analyse van een bedrijfseconomische situatie of een meerstapsberekening met kosten.

Wat moet je kennen: Je moet een situatie kunnen analyseren en de juiste kostenbegrippen toepassen, of een berekening met meerdere stappen kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Situatieanalyse, Kostenbegrippen toepassen, Systematisch rekenen, Logisch redeneren

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde kostensoort kiezen
- Rekenfouten maken bij meerdere stappen
- Niet alle informatie gebruiken

### Vraag 22 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte vraag over een kostenbegrip, definitie of een snelle toepassing.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek kostenbegrip kunnen benoemen, definiëren of de toepassing ervan in een korte context kunnen uitleggen.

Vaardigheden: Kostenbegrippen correct benoemen, Eenvoudige situaties analyseren, Korte en duidelijke antwoorden formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Begrippen verwarren met elkaar
- Te veel of te weinig informatie geven
- Onlogische redeneringen

### Vraag 23 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over de basisdefinities of herkenning van kostentypen.

Wat moet je kennen: Je moet de basisbegrippen van kosten kennen, zoals het verschil tussen vaste en variabele kosten, en deze kunnen herkennen in een situatie.

Vaardigheden: Definities kennen, Informatie analyseren, Eenvoudig redeneren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten verwarren
- Niet alle gevraagde aspecten benoemen

### Vraag 24 – Kosten

Wat kun je verwachten: Toepassing van kostenbegrippen of een berekening met meerdere stappen.

Wat moet je kennen: De leerling moet kostentypen kunnen toepassen in een gegeven situatie en/of een berekening met meerdere stappen correct kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Kostenanalyse uitvoeren, Gegevens structureren, Berekeningen nauwkeurig uitvoeren, Conclusies trekken

Veelgemaakte fouten:
- Onjuiste kostentoerekening
- Rekenfouten maken
- Niet alle stappen van de berekening tonen

### Vraag 25 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag die dieper ingaat op een specifiek kostenbegrip of een kleine toepassing.

Wat moet je kennen: Je moet specifieke kostenbegrippen kunnen toepassen en de relevantie ervan in een bedrijfscontext kunnen inschatten.

Vaardigheden: Specifieke begrippen toepassen, Contextueel denken, Nauwkeurig lezen

Veelgemaakte fouten:
- Te algemeen antwoorden
- Belangrijke details in de vraag missen

### Vraag 26 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag over kostenberekening of de toepassing van kostentheorie in een specifieke situatie.

Wat moet je kennen: Leerlingen moeten verschillende kostensoorten kunnen herkennen en toepassen in een berekening, zoals vaste en variabele kosten, en de impact hiervan op de totale kosten begrijpen.

Vaardigheden: Kostensoorten identificeren, Kostenberekeningen uitvoeren, Bedrijfseconomische terminologie correct gebruiken, Gegevens interpreteren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten door elkaar halen
- Rekenfouten maken bij complexe berekeningen
- Onvolledige of onduidelijke antwoorden geven

### Vraag 27 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag die een kleine berekening of een onderbouwde verklaring over kosten vraagt.

Wat moet je kennen: Je moet kosteninformatie kunnen interpreteren en op basis daarvan een logische conclusie trekken of een berekening uitvoeren.

Vaardigheden: Gegevens interpreteren, Logisch redeneren, Berekeningen uitvoeren, Antwoord onderbouwen

Veelgemaakte fouten:
- Reken- of interpretatiefouten
- Antwoord niet goed onderbouwen

### Vraag 28 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een basisvraag over de identificatie of definitie van een kostenbegrip.

Wat moet je kennen: De leerling moet de basisbegrippen van kosten kennen en kunnen herkennen, zoals vaste en variabele kosten.

Vaardigheden: Definities herkennen, Basisbegrippen toepassen, Informatie interpreteren

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen verschillende kostentypen
- Onnauwkeurig lezen van de vraag

### Vraag 29 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte vraag over een definitie, kenmerk of classificatie van kosten.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek kostenbegrip kunnen definiëren of een eenvoudig kenmerk van kosten kunnen benoemen.

Vaardigheden: Begrippenkennis (kosten), Nauwkeurig lezen, Informatie interpreteren

Veelgemaakte fouten:
- Oppervlakkig lezen van de vraag
- Verwarring met andere bedrijfseconomische begrippen

### Vraag 30 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte uitleg, definitie of simpele berekening over kosten.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek kostenbegrip kunnen definiëren of een eenvoudige berekening met kosten kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Kostenbegrippen herkennen, Basale rekenvaardigheid, Kort en duidelijk formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledige definitie geven
- Kostenbegrippen verwarren

### Vraag 31 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een korte berekening of een beknopte verklaring van een kostenaspect.

Wat moet je kennen: De leerling moet in staat zijn om een eenvoudige berekening met kosten uit te voeren of een kort verband tussen kostenbegrippen uit te leggen.

Vaardigheden: Eenvoudige berekeningen uitvoeren, Verbanden leggen, Korte uitleg formuleren, Gegevens analyseren

Veelgemaakte fouten:
- Rekenfouten maken
- Onvolledige of onjuiste uitleg geven
- Niet alle relevante informatie gebruiken

### Vraag 32 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een vraag die dieper ingaat op kostenberekening of de toepassing van kostentheorie.

Wat moet je kennen: Je moet verschillende soorten kosten (vast, variabel, direct, indirect) kunnen herkennen en berekenen, en begrijpen hoe ze bedrijfsbeslissingen beïnvloeden.

Vaardigheden: Kostensoorten onderscheiden, Berekeningen uitvoeren, Gegevens interpreteren, Logisch redeneren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten verwarren
- Niet alle relevante kosten meenemen
- Rekenfouten maken

### Vraag 33 – Kosten

Wat kun je verwachten: Definitie, kenmerken of een simpele berekening van een kostentype.

Wat moet je kennen: De leerling moet verschillende kostentypen kunnen herkennen en hun kenmerken kunnen benoemen, of een basisberekening met kosten kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Kostenbegrippen definiëren, Informatie interpreteren, Basisberekeningen uitvoeren

Veelgemaakte fouten:
- Vaste en variabele kosten verwarren
- Niet alle relevante kosten meenemen

### Vraag 34 – Kosten

Wat kun je verwachten: Een specifieke benoeming, definitie of eenvoudige berekening van een kostenbegrip.

Wat moet je kennen: Je moet een specifiek kostenbegrip kunnen benoemen, definiëren of een directe berekening kunnen uitvoeren.

Vaardigheden: Kostensoorten onderscheiden, Basale rekenvaardigheid, Precies formuleren

Veelgemaakte fouten:
- Te algemeen antwoorden
- Kostenbegrippen door elkaar halen

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2008
tijd vak 1
donderdag 22 mei
13.30 - 16.30 uur
management & organisatie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 34 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 70 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

800025-1-0300

### Pagina 2

Opgave 1
De productlevenscyclus geeft de ontwikkeling van de afzet van een product
gedurende de tijd weer. De productlevenscyclus bestaat uit vijf fasen.
2p 1 Noem de vijf fasen van de productlevenscyclus en plaats ze in de juiste
tijds-volgorde.
2p 2 In welke fase van de productlevenscyclus kan er sprake zijn van een toename
van het aantal productvarianten? Motiveer het antwoord.
2p 3 In welke fase van de productlevenscyclus kan de afroomprijs-politiek toegepast
worden? Motiveer het antwoord.
Opave 2
Bij deze opgave horen vier informatiebronnen (de informatiebronnen 1 tot en
met 4), een uitwerkbijlage en een formuleblad. In informatiebron 1 staan de
voorcalculato-rische machinekosten per jaar bij machinale bestrating in 2007. In
informatiebron 2 staat de kostprijsberekening van de machinale bestrating van
het parkeerterrein van het voetbalstadion DS. Informatiebron 3 is de offerte van
Brick-pavement aan voetbalvereniging DS. In informatiebron 4 staan de
werkelijke kosten van de bestrating van het parkeerterrein.
De uitwerkbijlage hoort bij de vragen 10 en 12.
Brick-pavement bv is een onderneming die gespecialiseerd is in sierbestratingen
van tuinen en pleinen. Sinds 2006 zijn de activiteiten uitgebreid met machinaal
bestraten. Volgens regels uit de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) mogen
oppervlakten van meer dan 1.500 m² niet meer handmatig worden bestraat.
1p 4 Noem een reden waarom de omzet van Brick-pavement kan toenemen door ook
machinaal te gaan bestraten.
Het personeel van Brick-pavement heeft cursussen gevolgd om machinaal te
leren bestraten. Bij scholing wordt onderscheid gemaakt tussen bijscholing en
omscholing.
2p 5 Van welk soort scholing is er sprake bij het volgen van de cursussen door het
personeel van Brick-pavement? Motiveer het antwoord.
Om machinaal te bestraten zijn er machines aangeschaft door Brick-pavement.
De voorcalculato-rische gegevens met betrekking tot het machinaal bestraten zijn
opgenomen in informatiebron 1.
2p 6 Bereken het machine-uurtarief, gesplitst in een constant en een variabel deel.
800025-1-030o 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Brick-pavement krijgt van voetbalvereniging DS uit Alkmaar het verzoek een offerte uit te brengen voor de bestrating van een parkeerterrein van $25.000$ m$^2$. Hiervoor heeft Brick-pavement een kostprijsberekening opgesteld (informatiebron 2) en op basis hiervan een offerte uitgebracht (informatiebron 3) aan de bestuur van de voetbalvereniging.

1p 7 Waarom zijn de bedragen, opgenomen in de kostprijsberekening, exclusief btw?
2p 8 Bereken de voorgecalculeerde winst die Brick-pavement op deze bestrating van het parkeerterrein denkt te behalen.
2p 9 Van welk soort krediet is er sprake bij de betalingsvoorwaarden zoals vermeld in de offerte? Motiveer het antwoord.

De order wordt overeenkomstig de voorwaarden uit de offerte gegund aan Brick-pavement. Uit de nacalculatie van Brick-pavement blijkt dat de omvang van de werkelijke kosten (informatiebron 4) niet overeenkomt met de omvang van de begrote kosten. Dit heeft tot gevolg dat de werkelijke winst bij deze opdracht afwijkt van de voorgecalculeerde winst. De directie probeert de oorzaken hiervan te achterhalen.

2p 10 Bereken de werkelijke winst van het bestraten van het parkeerterrein door de omzet te vergelijken met de totale kosten. Vul hiertoe de uitwerkbijlage, behorende bij deze vraag, in.

1p 11 Bereken het bedrag waarmee de voorgecalculeerde winst afwijkt van de werkelijke winst. Geef aan of deze afwijking een voordelig of nadelig verschil is.
6p 12 Bereken de ontbrekende (deel)resultaten (zie formuleblad). Vul hierna de uitwerkbijlage, behorende bij deze vraag, in.

In verband met het verschil tussen de werkelijke winst en de voorgecalculeerde winst, ontvangt de uitvoerder van het project (= de werknemer die de leiding had over de werkzaamheden bij de bestrating van het parkeerterrein) een uitnodiging voor een gesprek met de directie.
2p 13 Voor welk(e) verschil(len), zoals vermeld in de uitwerkbijlage bij vraag 12, draagt de uitvoerder van het project de verantwoordelijkheid? Motiveer het antwoord.

800025-1-030o 3 lees verder ▶▶▶

### Pagina 4

Opave 3

In deze opgave wordt geen rekening gehouden met btw.

Handelsonderneming Vorrink bv verstrekt de volgende gegevens over 2008:
- Het bedrag van de debiteuren op de balans van 1 oktober bedraagt
€ 310.000,- ;
- De verwachte omzet over het 4e kwartaal bedraagt € 480.000,- ;
- De inkoopwaarde van de verwachte omzet over het 4e kwartaal bedraagt
€ 288.000,- ;
- De voorraad op de balans van 1 oktober bedraagt € 96.000,- .

Alle in- en verkopen vinden op rekening plaats en zijn regelmatig gespreid over
de maanden binnen het kwartaal.
De krediettermijn van de debiteuren is 2 maanden.
De verwachte omzet voor het 1e kwartaal van 2009 bedraagt € 540.000,-.

2p 14 Bereken de verwachte ontvangst van debiteuren in het 4e kwartaal van 2008.

De inkoopwaarde van de omzet is bij Vorrink een vast percentage van de omzet.
Vorrink koopt de goederen 1 maand vóór verkoop in.

3p 15 Bereken de verwachte waarde van de ingekochte goederen in het 4e kwartaal
van 2008.

1p 16 Bereken het verwachte bedrag van de voorraad op de balans van 31 december
2008.

800025-1-0300 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opave 4

Onderneming Barels nv is een onderneming die uit oud papier nieuw
hoogwaardig papier maakt.
Eind 2006 moet een machine worden vervangen.
De directie van Barels heeft hiervoor verschillende offertes aangevraagd. Zij
moet een keuze maken uit machine type XX of machine type YY. Ze kan bij de
keuze gebruik maken van de methode van de terugverdientijd en van de
methode van de netto contante waarde. Hiartoe laat zij het volgende overzicht
opstellen.

[FIGUUR: Tabel met de investeringsgegevens voor Machine XX en Machine YY. De tabel bevat de rijen: Investeringssom, Levensduur, Jaarlijkse cash flows, Restwaarde, Terugverdienperiode, Netto contante waarde. De kolommen zijn: Machine XX en Machine YY.]

1 deze cashflow is exclusief de restwaarde van het laatste jaar

Barels heeft een rendementeis op het geinvesteerde vermogen van 7% per
jaar.

1p 17 Bereken de terugverdienperiode van de investering in machine XX. Ga er van uit
dat de cashflows gelijkmatig gespreid over het jaar ontvangen worden.

3p 18 Bereken de netto contante waarde van de investering in machine YY
(zie formuleblad). Ga er van uit dat de cashflows aan het eind van het jaar
worden ontvangen.

Over het algemeen geeft men de voorkeur aan de methode van de netto
contante waarde boven de methode van de terugverdientijd.

2p 19 Noem twee bezwaren van de methode van de terugverdientijd ten opzichte van
de methode van de netto contante waarde bij het beoordelen van een
investeringsbeslissing.

800025-1-0300 5 lees verder


### Pagina 6

Opave 5

Bij deze opgave horen vier informatiebronnen (de informatiebronnen 5 tot en met 8) en een formuleblad. Informatiebron 5 geeft de balans per 1 januari 2007 en de balans per 31 december 2007 van Piek nv. In informatiebron 6 staat het voorstel tot verdeling van de winst van 2007. Informatiebron 7 geeft de investeringsplannen van Piek voor 2008 en informatiebron 8 geeft de financieringswijze van deze investeringen.

Een pensioenfonds heeft een deel van haar vermogen belegd in aandelen Piek nv. Piek is een industriële onderneming die zich bezighoudt met de fabricage van technisch hoogwaardige consumentenproducten. Het pensioenfonds heeft indertijd aandelen Piek gekocht onder andere, omdat het fonds tevreden was over de politiek van dividendstabilisatie die Piek hanteert. In het jaarverslag over 2007 heeft Piek balansen gepubliceerd (informatiebron 5). Het voorstel tot beschikbaarstelling van het dividend over 2007 is in informatiebron 6 opgenomen.

1p 20 Leg uit waarom een politiek van dividendstabilisatie door een belegger positief gewaardeerd kan worden.
3p 21 Bereken het bedrag van de dividendreserve na het beschikbaar stellen van het dividend.

De beleggingsanalist van het pensioenfonds heeft inzage gekregen in de investeringsplannen (informatiebron 7) en de financieringswijze (informatiebron 8) van deze plannen van Piek voor 2008.
2p 22 Verklaar waarom Piek er, juist in het kader van haar investeringsplannen, de voorkeur aan geeft om het dividend uit te keren in de vorm van stockdividend in plaats van cashdividend.
2p 23 Bij welke van de in informatiebron 8 genoemde wijzen van financiering wordt een beroep gedaan op de kapitaalmarkt?
3p 24 Bereken het bedrag van het benodigde rekening-courantkrediet.

800025-1-030o 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

De laatste maanden staat de beurskoers van het aandeel Piek onder druk. De
beleggingsanalist van het pensioenfonds is van mening dat de beurskoers van
een aandeel vooral bepaald wordt door de ontwikkeling van de rentabiliteit van
het eigen vermogen en door de ontwikkeling van de intrinsieke waarde per
aandeel.
Hij zal voorstellen aan de directie van het pensioenfonds om de aandelen Piek
te verkopen als door de uitvoering van de investeringsplannen van Piek en de
wijze van financiering ervan:
- de verwachte rentabiliteit van het eigen vermogen in 2008 lager zal liggen
dan in 2007 en
- de intrinsieke waarde per aandeel daalt ten opzichte van de intrinsieke
waarde per aandeel na de winstverdeling op 1 januari 2008.

De beleggingsanalist gaat eerst de verwachte ontwikkeling van de rentabiliteit
van het eigen vermogen onderzoeken.
De rentabiliteit over het totale vermogen over 2007 was 8,2% en zal over 2008
tenminste 8,2% bedragen. In 2008 wordt op de lopende leningen van
31 december 2007 niet afgelost. De interestkosten in 2008 nemen uitsluitend toe
door het aantrekken van nieuw vreemd vermogen.

2p 25 Zal de rentabiliteit van het eigen vermogen in 2008 ten opzichte van 2007, door
het aan te trekken en te investeren nieuwe vreemde vermogen, gunstig of
ongunstig worden beïnvloed? Motiveer het antwoord.

Volgens gaat de beleggingsanalist de verwachte ontwikkeling van de
intrinsieke waarde per aandeel onderzoeken. Hierbij wordt er vanuit gegaan, dat
alle dividendbewijzen met betrekking tot het stockdividend zullen worden
ingeleverd.

3p 26 Bereken de intrinsieke waarde per aandeel op 1 januari 2008 nadat aan alle
verplichtingen voortvloeiend uit de winstverdeling van 2007 is voldaan (zie
formuleblad).

2p 27 De emissiekoers van de uit te geven aandelen is € 95,-.
Zal de intrinsieke waarde per aandeel door de emissie van aandelen stijgen,
gelijk blijven of dalen? Motiveer het antwoord.

1p 28 Welk advies zal de beleggingsanalist van het pensioenfonds aan de directie
verstrekken? Motiveer het antwoord.

800025-1-0300 7 lees verder >>>

### Pagina 8

Opave 6
De heer en mevrouw Lakeman hebben hun oog laten vallen op een woning met
een koopprijs inclusief bijkomende kosten van € 300.000,-. Zij kunnen bij hun
bank een hypothecaire lening afsluiten van € 225.000,- en hebben een voorkeur
voor een hypothecaire lening die de eerste jaren de laagste netto maandlasten
met zich meebrengt.

1p 29 Noem een reden waarom de hypotheeknemer niet het volledige bedrag van
€ 300.000,- wil financieren.

In onderstaand overzicht zijn de totaal te betalen bedragen van twee soorten
leningen (bij gelijke looptijden en gelijke interestpercentages) voor de heer en
mevrouw Lakeman weergegeven:

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: "Soort lening" en "Totaal te betalen (inclusief interest)". In de eerste rij staan de kolomtitels. Daaronder staan bij "Soort lening" de opties "Annuïïtenlening" en "Spaarhypotheek". Bij "Totaal te betalen (inclusief interest)" staan de bedragen "€ 434.904,-" voor beide opties.]

Mevrouw en mijnheer Lakeman hebben een belastingvoordeel van 42% en gaan
ervan uit dat dit percentage gedurende de looptijd van de lening hetzelfde blijft.
Zij konden ook een lineaire lening (met dezelfde looptijd en hetzelfde
interestpercentage als bovenaanstaande twee leningen) afsluiten, maar deden dit
niet vanwege de relatief hoge netto maandlasten aan het begin van de looptijd.

2p 30 Waarom zijn bij een lineaire hypotheek de netto maandlasten aan het begin van
de looptijd het hoogst?

2p 31 Bereken het totale belastingvoordeel over de hele looptijd indien zij zouden
besluiten om een annuïïtenlening te nemen voor hun hypothecair krediet.

800025-1-030o
8
lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Opgave 7

De Cratemate is een product dat ontwikkeld is om de veiligheid tijdens het vervoeren van kratten (zoals bierkratten en boodschappenkratten) per fiets te verhogen. De producent geeft het recht (licentie) om het product te verkopen aan Innotiv bv. De producent van de Cratemate brengt Innotiv hiervoor een vast bedrag van € 1.480.000,- per maand in rekening plus € 2,- per Cratemate. Innotiv heeft daarnaast nog de volgende kosten:
- € 3,- variabele kosten per Cratemate
- € 920.000,- constante kosten per maand toegerekend aan het product Cratemate

Innotiv heeft de verkoopprijs van de Cratemate vastgesteld op € 12,50. De afzet zal dan 3.500.000 stuks zijn.
Aangezien de huidige situatie verliesgevend is, onderzoekt Innotiv de volgende twee alternatieven:
a De onderhandelingen met de producent van de Cratemate openen om het vaste maandbedrag met 25% te verlagen onder gelijktijdige verhoging van het bedrag per Cratemate met 25%. De verkoopprijs en de afzet blijven ongewijzigd.
b De verkoopprijs van de Cratemate met 20% verhogen. Hierdoor daalt de jaarafzet met 22%. De kosten blijven ongewijzigd ten opzichte van de uitgangssituatie.

3p 32 Bereken bij alternatief a de break-even afzet (zie formuleblad) per jaar.

2p 33 Bereken het resultaat per jaar bij alternatief a. Geef aan of het een voordelig of nadelig resultaat is.

2p 34 Bereken het resultaat per jaar bij alternatief b. Geef aan of het een voordelig of nadelig resultaat is.

800025-1-030o* 9 einde