# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2023/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Migratie Arabische Golfstaten

### Vraag 3 – De volga en de kaspische zee' en verwijst naar ext

### Vraag 4 – Portugal surfers paradise

### Vraag 5 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 6 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 7 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 8 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 10 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Portugal surfers paradise

### Vraag 15 – Portugal surfers paradise

### Vraag 16 – Portugal surfers paradise

### Vraag 17 – Portugal surfers paradise

### Vraag 18 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 19 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 20 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 21 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 22 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 23 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 24 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 25 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 26 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 27 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 28 – Aardolie Zuid-Amerika

### Vraag 29 – Opgave 29 (samenvattend)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2023
tijdvak 1
vrijdag 12 mei
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlagen: een bronnenboekje en een kaatenkatern.
Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift
opgenomen.
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-0131-a-23-1-o

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 – Chokepoints: wereldwijde maritieme knelpunten
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
In bron 1 worden de acht belangrijkste choke­points genoemd. In bron 2
staan satellietbeelden van vier van deze choke­points.
2p 1 Noteer de letters a tot en met d van de satellietbeelden onder elkaar op je
antwoordblad.
Schrijf achter drie van de vier letters de naam van het juiste choke­point.
Gebruik bron 1.
Kaap de Goede Hoop ligt niet aan een smalle doorgang, maar wordt toch
gezien als een belangrijk choke­point. In het Caribisch gebied liggen wel
veel smalle doorgangen, maar deze behoren niet tot de belangrijkste
chokepoints. Ook het Kanaal wordt niet gezien als een van de
belangrijkste choke­points.
2p 2 Geef aan
- waarom Kaap de Goede Hoop, in tegenstelling tot de smalle
doorgangen in het Caribisch gebied, wel als een van de belangrijkste
chokepoints wordt gezien;
- waarom het Kanaal niet als een van de belangrijkste choke­points
wordt gezien.
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Sommige schepen in de Rode Zee kozen er tijdens de blokkade voor om
een andere route naar Europa te varen.
2p 3 Geef vanuit twee verschillende dimensies een nadeel of risico van de
keuze om een andere route naar Europa te varen.
Steeds meer multinationale ondernemingen uit centrumlanden kiezen voor
reshòring van delen van hun productiekèten. De blokkade van het
Suez­kanaal kan het proces van reshòring versnellen.
2p 4 Beredeneer waarom de blokkade van het Suez­kanaal het proces van
reshòring kan versnellen.
VW-0131-a-23-1-o 2 / 9 lees verder

### Pagina 3

Opgave 2 – Migratie naar de Arabische Golfstaten

Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.

2p 5 Technologische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een toename van
het aantal Aziatische migranten naar de Arabische Golfstaten (zie bron 4).
Geef van twee technologische ontwikkelingen aan waarom ze hebben
bijgedragen aan een toename van deze migratiestroom.

Gebruik de bronnen 4 en 5.
Na het afschaffen van de woningwet in 2001 veranderde Dubai snel en
nam de ruimtelijke segregatie en de sociale polarisatie in de stad sterk
toe.
2p 6 Beredeneer waarom na 2001 zowel de ruimtelijke segregatie als de
sociale polarisatie in Dubai sterk toenam.

Gebruik bron 6.
De migratie naar de Arabische Golfstaten leidt niet alleen tot
internationale kritiek, maar leidt ook binnen de Arabische Golfstaten tot
spanningen.
2p 7 Beredeneer met een gegeven uit bron 6 waarom migratie binnen de
Arabische Golfstaten tot spanningen kan leiden.

Stelling: Dubai is een wereldstad.
2p 8 Ben jij het eens of oneens met deze stelling?
Geef twee argumenten voor je keuze.

VW-0131-a-23-1-o 3 / 9 lees verder ► ► ►


### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 – De Volga en de Kaspische Zee

Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 9.

Gebruik de bronnen 7 tot en met 9.
De Kaspische Zee krijgt het meeste water van de Volga. In het
stroomstelsel van deze rivier liggen van noord naar zuid de plaatsen
Perm, Samara, Volgograd en Astrachan. In bron 8 zijn de
klimaatgrafieken van deze plaatsen weergegeven.
2p 9 Noteer de namen van deze vier plaatsen op je antwoordblad.
Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste grafiek uit bron 8.

Gebruik het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken.
Uitspraak 1: de Hoogvlakte van Iran ten zuiden van de Kaspische Zee is
jonger dan het Oeralgebergte ten noorden van de
Kaspische Zee.
Uitspraak 2: de Kaspische Zee is net als het Bajkalmeer in het oosten
van Rusland ontstaan bij een divergente plaatgrens.
Uitspraak 3: de Kaspische Zee wordt onder andere door endogene
krachten steeds kleiner en zal over miljoenen jaren niet
meer bestaan.
2p 10 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Gebruik bron 7.
De Kaspische Zee is de grootste binnnenzee ter wereld. De Volga is de
grootste rivier die uitmondt in deze binnnenzee.
1p 11 Geef het begrip waarmee het lichtgele gebied in bron 7 wordt aangeduid.

Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
Het zuiden van de Kaspische Zee is zouter dan het noorden van de
Kaspische Zee.
2p 12 Geef hiervan twee oorzaken.

Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
De steden Astrachan en Bakoe zijn beide aan de kust van de
Kaspische Zee gebouwd. Bakoe ligt nog steeds aan de kust, maar
Astrachan niet meer.
2p 13 Leg uit dat Astrachan, in tegenstelling tot Bakoe, niet meer aan de kust
ligt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

VW-0131-a-23-1-o
4 / 9
lees verder

### Pagina 5

Opgave 4 – Portugal, surfers paradise!

Bij deze opgave horen de bronnen 10 tot en met 12.

Veel golfsurfers bezoeken Portugal het liefst in de winter, omdat de
golven dan het hoogst zijn (zie bron 10).
2p 14 Leg uit dat door het verschuiven van luchtdrukgebieden in het
Middellandse Zeegebied de golven bij Portugal juist in de winter het
hoogst zijn.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de bronnen 10 en 11.
Bij Nazaré zijn de golven hoger dan bij de andere Portugese surfplaatsen.
2p 15 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 12.
Het dorpje Baleal lag ooit op een eiland, maar is tegenwoordig aan de
zuidkant met het vasteland verbonden door een zogenaamde ‘tombolo’.
Een tombolo is een verbindend strand tussen een eiland en het vasteland.
2p 16 Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de tombolo bij het dorpje
Baleal.

Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
Het dorpje Baleal is gebouwd op scheefstaande kalksteenlagen die
170 miljoen jaar geleden werden gevormd.
2p 17 Geef aan
– op welke wijze kalksteen ontstaat;
– welke twee platen betrokken waren bij het scheef komen te staan van
de kalksteenlagen en tijdens welke plooiingsfase dit gebeurde.

VW-0131-a-23-1-o 5 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Zuid-Amerika

Opgave 5 - Aardolie in Zuid-Amerika

Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 17.

Gebruik bron 13.
Ondanks de toenemende aandacht voor de mondiale energietransitie
willen aardoliemaatschappijen toch investeren in Zuid-Amerikaanse
aardolie. Deze investeringen worden vooral gedaan op basis van redenen
vanuit de economische dimensie.
2p 18 Geef vanuit nog twee andere dimensies een reden waarom
aardoliemaatschappijen willen investeren in Zuid-Amerikaanse aardolie.

Gebruik de bronnen 14 en 15 en het kaartenkatern.
3p 19 Geef
— twee aanwijzingen uit bron 14 waaruit blijkt dat de dwarsdoorsnede
niet de huidige situatie weergeeft;
— de oorzaak waardoor de aardolie voor de kust van Rio de Janeiro
ouder is dan die voor de kust van Recife.

Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartenkatern.
Niet alleen bij de passieve continentrand van Zuid-Amerika, maar ook in
het dalingsgebied ten oosten van de Andes is aardolie ontstaan.
3p 20 Geef eerst aan hoe in de geologie zo'n dalingsgebied wordt genoemd.
Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van aardolie in dit
dalingsgebied.

Gebruik bron 16.
Hieronder staan drie uitspraken over de productie en de consumptie van
aardolie in Zuid-Amerika.
Uitspraak 1: een hoge olieprijs is voor landen in Midden-Amerika in het
algemeen gunstiger dan voor landen in Zuid-Amerika.
Uitspraak 2: Brazilië is tussen 1965 en 2019 steeds afhankelijker
geworden van de import van aardolie.
Uitspraak 3: politieke ontwikkelingen hebben de laatste jaren invloed
gehad op de productie van aardolie in Venezuela.
2p 21 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Gebruik de bronnen 13, 16 en 17.
De aanwezigheid van aardolie of aardgas is vaak een garantie voor een
hoog welvaartsniveau, maar niet altijd.
1p 22 Toon aan dat de aanwezigheid van aardolie of aardgas in Zuid-Amerika
niet altijd een garantie is voor een hoog welvaartsniveau van een land.

VW-0131-a-23-1-o 6/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Investeringen in de Zuid-Amerikaanse aardolie kunnen op verschillende schaalniveaus negatieve gevolgen hebben.
3p 23 Geef aan waarom deze investeringen
– kunnen leiden tot een toename van de sociaaleconomische ongelijkheid binnen Zuid-Amerikaanse landen;
– ook op mondiaal schaalniveau negatieve gevolgen kunnen hebben;
– ook op regionaal schaalniveau negatieve gevolgen kunnen hebben.
2p 24 Aardoliemaatschappijen kunnen relatief makkelijk investeren in neoliberale staten in Zuid-Amerika, maar door toenemende bevolkingsparticipatie kan investeren ook lastiger worden. Geef aan waarom
– aardoliemaatschappijen juist in neoliberale staten relatief makkelijk kunnen investeren;
– door toenemende bevolkingsparticipatie het investeren lastiger kan worden.
VW-0131-a-23-1-o 7 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Leefomgeving
Opgave 6 – Waterbeheer in Fryslân
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
De grenzen van de provincie Friesland vallen niet overal samen met de
grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân (Waterschap
Friesland). Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Friese Waddeneilanden.
Geef
- de reden waarom de grenzen van de Friese Waddeneilanden niet
samenvallen met de grenzen van het beheergebied van
Wetterskip Fryslân.
- voor nog een ander deel van Friesland aan waarom de grenzen van
de provincie daar niet samenvallen met de grenzen van het
beheergebied van Wetterskip Fryslân.
Het veranderende neerslagregiem leidt in Friesland, net als in andere
delen van Nederland, steeds vaker tot wateroverlast.
Leg uit dat het veranderende neerslagregiem steeds vaker tot
wateroverlast leidt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 19a en 19b.
Bij de herinrichting van de Hemrikkerscharren bij de Boarn is sprake van
integraal waterbeheer.
Geef twee voorbeelden waaruit blijkt dat bij de herinrichting van de
Hemrikkerscharren sprake is van integraal waterbeheer.
Gebruik de bronnen 19a, 19b en 20.
In het dorp Aldeboarn staan altijd zandzakken klaar om in geval van
hoogwater de kade langs de Boarn te verhogen. In september 2021
hebben bewoners geoefend met het neerleggen van zandzakken.
Geef aan waarom
- zo’n oefening met bewoners goed past bij integraal waterbeheer;
- de kans dat de zandzakken ook daadwerkelijk gebruikt moeten gaan
worden door de herinrichting van de Hemrikkerscharren kleiner
geworden is.
VW-0131-a-23-1-o
8/9
lees verder

### Pagina 9

Opgave 7 - Verdozing van het Nederlandse landschap

Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.

Gebruik de bronnen 21 tot en met 23 en het kaarten-
katern.
Multinationale ondernemingen vestigen hun Europese distributiecentra
vaak in Nederland.
2p 29 Geef aan
– waarom Nederland voor multinationale ondernemingen een gunstige
locatie is om hun Europese distributiecentra te vestigen;
– welke locatiefactor op lokale schaal een belangrijke rol speelt bij de
vestiging van distributiecentra.

De toename van het aantal distributiecentra leidt niet alleen tot verdozing
van het landschap (zie bron 21), maar heeft ook effect op het
voorzieningenniveau in dorpen en steden.
2p 30 Beredeneneer waarom door de toename van het aantal distributiecentra het
voorzieningenniveau in dorpen en steden afneemt.

Gebruik bron 21.
Bij steden spelen belangrijke vraagstukken rondom duurzaamheid,
leefbaarheid en werken. Distributiecentra leveren daaraan vaak geen
positieve bijdrage.
4p 31 Neem de letters a tot en met e uit onderstaande tabel over op je
antwoordblad.
Schrijf achter elke letter een juist antwoord.

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen en vier rijen. De eerste kolom bevat de termen 'duurzaamheid', 'leefbaarheid' en 'werken'. De tweede kolom bevat de letters 'a', 'b' en 'c'. De derde kolom bevat de letters 'c', 'd' en 'e'. De kolommen zijn verder onderverdeeld met titels: 'argument waarom distributie- centra vaak geen positieve bijdrage leveren aan ...' en 'aanpassing waardoor distributiecentra een positievere bijdrage kunnen leveren aan ...']

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-0131-a-23-1-0
9 / 9
einde