# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2022 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2022/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Regionale vn-ontwikkelingsindex

### Vraag 2 – Regionale vn-ontwikkelingsindex

### Vraag 3 – Endogene krachten Yellowstone

### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 5 – Wereldstad Istanbul

### Vraag 6 – Wereldstad Istanbul

### Vraag 7 – Wereldstad Istanbul

### Vraag 8 – Wereldstad Istanbul

### Vraag 9 – Endogene krachten Yellowstone

### Vraag 10 – Endogene krachten Yellowstone

### Vraag 11 – Endogene krachten Yellowstone

### Vraag 12 – Endogene krachten Yellowstone

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 19 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 20 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 21 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 22 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 23 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 24 – Colombia Zuid-Amerika

### Vraag 25 – Opgave 25 (samenvattend)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijd vak 2
tijds duur: 3 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlagen: een bronnenboekje en een kaartenkatern.
Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift
opgenomen.

Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-0131-a-22-2-o

### Pagina 2

Wereld

Opgave 1 - Regionale VN-ontwikkelingsindex

Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Uitspraak 1: de VN-ontwikkelingsindex komt tot stand door politieke en culturele kenmerken van landen te combineren.
Uitspraak 2: het welzijnsniveau van de centrumlanden uit bron 2 is tussen 1990 en 2018 sneller gegroeid dan dat van de (semi-)perifere landen uit bron 2.
Uitspraak 3: in vrijwel alle regio's in Oost-Azië is het welzijnsniveau tussen 1990 en 2018 gestegen.

2p 1 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Gebruik bron 2.
Elk land neemt in het centrum-periferie model een bepaalde positie in het wereldsysteem in. Zo ook de landen die met de letters a tot en met d in bron 2 zijn weergegeven.

2p 2 Noteer de letters a tot en met d uit bron 2 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter of het gaat om:
– een BRIC-land
– een land uit de periferie
– een land uit het centrum
– een nieuw industrieland

Gebruik bron 2.
De regionale VN-ontwikkelingsindex wordt gebruikt om regio's te vergelijken. In bron 2 is met de letter X een regio aangegeven in China en met de letter Y een regio in Zuid-Korea.

2p 3 Geef
– voor beide landen aan welke positie ze in het wereldsysteem innemen;
– voor beide regio's aan welke positie ze op nationaal schaalniveau innemen.

2p 4 In China is de regionale ongelijkheid sinds 1990 sterk toegenomen. Beredeneer dit door in te gaan op het politiek-economische beleid dat China sinds 1990 voert.

VW-0131-a-22-2-o 2 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 3

Opgave 2 - Wereldstad Istanbul

Bij deze opgave hoort bron 3.

Gebruik het kaartenkatern.
Een wereldstad of metropool is een belangrijk mondiaal knooppunt op economisch, cultureel en/of politiek gebied. Istanbul claimt een wereldstad te zijn.
3a (5p) Geef
— twee argumenten vóór deze claim;
— een argument tegen deze claim.

Istanbul trekt op mondiale schaal andere groepen mensen aan dan uit Turkije zelf. Dit verschil leidt in Istanbul tot sociaal-culturele polarisatie.
2p (6p) Beredeneer dat deze verschillende migratiestromen tot sociaal-culturele polarisatie in de stad leiden.

Gebruik bron 3.
De Turkse nationale overheid is bezig met de aanleg van het
Istanbulkanaal. Dit kanaal gaat de Zwarte Zee met de Zee van Marmara
verbinden. De burgemeester van Istanbul is echter tegen de aanleg van
het kanaal.
2p (7p) Geef twee argumenten die de burgemeester van Istanbul kan hebben
tegen de aanleg van het Istanbulkanaal.

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Niet alleen in Turkije zijn voor- en tegenstanders van de aanleg van het
Istanbulkanaal. Ook in Rusland zijn de meningen over de aanleg van dit
kanaal verdeeld.
2p (8p) Geef aan dat het Istanbulkanaal voor Rusland
— vanuit economisch oogpunt kansen biedt;
— vanuit geopolitiek oogpunt een bedreiging kan vormen.

VW-0131-a-22-2-o 3/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 - Endogene krachten in Yellowstone National Park

Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.

De vulkanische activiteit in Yellowstone National Park wordt veroorzaakt
door een hotspot. Hotspotvulkanisme komt bij continentale korst minder
vaak voor dan bij oceanische korst.

2p 9 Leg uit dat hotspotvulkanisme bij continentale korst minder vaak voorkomt
dan bij oceanische korst.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 4 en het kaartenkatern.
3p 10 Bij zowel subductiezones als bij hotspots vinden aardbevingen plaats.
Geef drie verschillen tussen aardbevingen bij subductiezones en
aardbevingen bij hotspots.

Gebruik bron 5.
De terrasstructuur op de foto in bron 5 is ontstaan door interactie
tussen de gesteentekringloop en de hydrologische kringloop. Het ontstaan
van deze terrassen is te beschrijven in vijf stappen. De beschrijvingen van
deze vijf stappen staan hieronder in willekeurige volgorde:
a De temperatuur van het water neemt door de nabijheid van magma
toe.
b Warm water beweegt omhoog in de korst.
c Mineralen uit de kalksteen lossen op in het warme grondwater.
d Mineralen worden afgezet aan het aardoppervlak.
e Regenwater dringt de kalksteenlagen in.
2p 11 Noteer de letters van deze vijf stappen in de juiste volgorde van ontstaan
op je antwoordblad.

Gebruik bron 6.
De Old Faithful geiser barst met regelmatige tussenpozen uit.
2p 12 Beschrijf in twee stappen het ontstaan van het regelmatige patroon in de
uitbarstingen van de Old Faithful geiser.

VW-0131-a-22-2-o 4/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Opgave 4 – Paleogeografie van Nederland

Bij deze opgave hoort bron 7.

Paleogeografie
Bij deze opgave gebruik je in het kaartenkatern de kaartbladen van
Nederland over paleogeografie en geologie. Paleogeografie is een tak
binnen de aardwetenschappen die zich bezighoudt met de verdeling van
land, zee en gebergten door de geologische geschiedenis heen. Het
bestuderen van landschapsvormen (geomorfologie) speelt hierbij een
belangrijke rol.

Gebruik het kaartenkatern.
Vóór de maximale ijsuitbreiding in het Saalien mondden de grote rivieren
in Nederland verder naar het noorden in zee uit.
2p 13 Leg uit dat de huidige loop van de grote rivieren ontstaan is door
geomorfologische verschijnselen die tijdens het Saalien ontstaan zijn.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik het kaartenkatern.
In de laatste ijstijd, het Weichselien, werd Nederland niet bedekt met ijs.
Nederland had toen wel een ander klimaat dan nu.
1p 14 Welk klimaat had Nederland tijdens de laatste ijstijd?
Kies uit: BS, Cf, Df, EF, ET

Gebruik het kaartenkatern.
Vanaf het Subatlanticum werd in het westen van Nederland ander
materiaal afgezet dan in het Midden- en Laat-Atlanticum.
2p 15 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
De Hogeberg op Texel is in dezelfde periode ontstaan en heeft dezelfde
ontstaanswijze als de heuvels in Fryslân (Friesland).
2p 16 Geef
– de periode waarin de Hogeberg op Texel en de heuvels in Fryslân
(Friesland) ontstaan zijn;
– de naam van de regio in Fryslân (Friesland) waar deze heuvels liggen.

VW-0131-a-22-2-o 5/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Zuid-Amerika

Opgave 5 - 'Wie is de mol?' in Colombia

Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.

In 2019 speelde het programma 'Wie is de Mol?' zich af in Colombia.
Hieronder staan drie uitspraken over Colombia (a tot en met c) en zes
begrippen (1 tot en met 6).

a Het percentage mensen met een
   volledig Europese, Afrikaanse of
   inheemse achtergrond daalt.

b Een volksraadpleging in Cajamarca in
   maart 2017 voorkwam de uitvoering van
   een groot mijnbouwproject.

c In een onderzoek gaf 20% van de
   huishoudens aan dat hun stem in de
   verkiezingen mede bepaald wordt door
   gunsten, geschenken of banen in ruil
   voor hun stem.

1 bevolkingsparticipatie
2 cliëntelisme
3 elite
4 etniciteit
5 latifundia
6 mestisering

2p 17 Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het daarbij behorende begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.

Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern.
De deelnemers van 'Wie is de mol?' vlogen van Medellín in de
Centrale Cordillera naar Bucaramanga in de Oostelijke Cordillera.
2p 18 Geef twee geologische verschillen tussen deze Cordillera's.
Gebruik in je antwoord de namen van deze twee Cordillera's.

Gebruik de bronnen 8 en 10 en het kaartenkatern.
De reis die werd gemaakt startte in Medellín en eindigde in Cartagena.
Deze twee plaatsen hebben een verschillend klimaat.
3p 19 Noteer op je antwoordblad drie klimatologische verschillen tussen
Medellín en Cartagena.
Geef voor elk verschil de juiste oorzaak.

Gebruik bron 11.
2p 20 Beredeneer dat het televisieprogramma 'Wie is de mol?' zowel het
geografische beeld als het mentale beeld van Colombia kan versterken.

VW-0131-a-22-2-o
6/9
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Opgave 6 – Chili en Bolivia

Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 15.

De politieke situatie in Chili en Bolivia is, net als in veel andere landen in
Zuid-Amerika, sinds de jaren 80 van de vorige eeuw veranderd.
1p 21 Geef aan welke politieke verandering veel landen in Zuid-Amerika sinds
de jaren 80 van de vorige eeuw doorgemaakt hebben.

Gebruik de bronnen 12 en 13.
2p 22 Geef aan
– welk verschil tussen Chili en Bolivia bestaat in politieke invloed op het
economisch systeem;
– dat het neoliberale beleid in Chili niet tot exportvalorisatie heeft
geleid.

Gebruik de bronnen 14 en 15.
De bronnen 14 en 15 geven een verklaring voor de maatschappelijke
onrusten die in 2019 in Chili en Bolivia uitbraken. Om economische
ongelijkheid in een land (zie bron 15) weer te geven wordt vaak een
specifieke lijngrafiek gebruikt.
2p 23 Geef
– de naam van de lijngrafiek waarmee economische ongelijkheid in een
land weergegeven kan worden.
– met de bronnen 14 en 15 aan waarom in Chili en Bolivia
maatschappelijke onrusten uitbraken.

Gebruik het kaartenkatern.
Bolivia wordt door zijn ligging meer belemmerd om tot verdere
economische ontwikkeling te komen dan Chili.
2p 24 Geef twee van deze belemmeringen voor verdere economische
ontwikkeling van Bolivia.

VW-0131-a-22-2-o 7/9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Bevolkingsontwikkeling in de grote steden

Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.

Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
Vóór 1990 werd ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling van grote
steden in de Randstad een ander ruimtelijk beleid gevoerd dan ná 1990.
3p 25 Geef eerst aan welke verandering in ruimtelijk beleid vanaf ongeveer
1990 plaatsvond.
Berene neer vervolgens dat deze beleidsverandering te zien is in de top
tien van groeiende steden in de periode 1968 - 1983 en in de top tien van
groeiende steden in de periode 2008 - 2018.

In de top tien in de periode 2008 - 2018 staan veel creatieve steden
(zie bron 16). Juist in deze steden kan de ruimtelijke en sociale
ongelijkheid groter worden.
2p 26 Berene neer waarom de ruimtelijke en sociale ongelijkheid juist in steden
met een grote creatieve sector groter kan worden.

Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
Voor gemeentes is het aantal beschikbare banen dat binnen acceptabele
reistijd bereikbaar is een belangrijke aantrekkingsfactor.
2p 27 Berene neer waarom het schaalniveau waarop dan gekeken wordt van
belang is.
Betrek in je redenering de provincie waarvoor dit het meeste geldt.

Stel jij mag ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling van de grote
steden voor de komende twintig jaar het ruimtelijk beleid bepalen.
2p 28 Zou jij dan beleid maken waardoor de steden in de Randstad blijven
groeien of zou je juist beleid maken waardoor de steden buiten de
Randstad zouden groeien?
Geef twee argumenten voor je keuze.

VW-0131-a-22-2-0 8/9 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 8 – Zeespiegelstijging en deltasce nario's

Bij deze opgave horen de bronnen 18 en 19.

Gebruik bron 18.
Uispraak 1: bij de deltas cenario's wordt voor het jaar 2100 rekening gehouden met een zeespiegelstijging van maximaal 1 meter.
Uispraak 2: het RCP8,5-scenario voorspelt tussen 2050 en 2100 een maximale zeespiegelstijging van rond de 15 millimeter per jaar.
Uispraak 3: het smelten van landijs op Antarctica en Groenland draagt meer bij aan zeespiegelstijging dan het smelten van zee-ijs in het noordpoolgebied.

2p 29 Geef voor elk van de uitspraken aan of die juist of onjuist is.

Bij het berekenen van de scenario's (zie bron 18) is rekening gehouden met zowel absolute als relatieve zeespiegelstijging.
1p 30 Geef aan waarom in Nederland juist ook met relatieve zeespiegelstijging rekening gehouden wordt.

Een bijkomend probleem van zeespiegelstijging is verzilting in het westen van Nederland.
2p 31 Leg uit dat in het westen van Nederland verzilting vooral in de zomer optreedt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 19.
In bron 19 staan vier toekomstscenario's voor Nederland weergegeven.
3p 32 Geef
- het scenario dat voor Nederland het gunstigste is;
- twee manieren waarop de Nederlandse overheid dit scenario kan bereiken.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-0131-a-22-2-0 9/9 einde