# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 6 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 7 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 10 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2018
tijdvak 2
woensdag 20 juni
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-0131-a-18-2-0

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 – Afrikaanse haute couture uit Nederland
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.
Gebruik bron 1.
2p 1 De manier waarop Vlisco de onderdelen uit de productketen in het wereldsysteem heeft verspreid, verschilt van de manier waarop veel grote textielbedrijven dat doen.
Geef twee van deze verschillen.
Gebruik bron 1 en de atlas.
West-Afrika is voor Vlisco altijd al een belangrijke afzetmarkt geweest.
2p 2 Deze regio heeft kenmerken, waardoor Vlisco mogelijkheden ziet om de afzet daar verder te vergroten.
Geef twee kenmerken van deze regio, waardoor Vlisco mogelijkheden ziet om de afzet daar verder te vergroten.
Ondanks de mogelijkheden die de regio West-Afrika Vlisco biedt, zijn er ook ontwikkelingen die de afzet in deze regio bedreigen. Een van deze
2p 3 ontwikkelingen is global shift.
Berenedeneer dat global shift voor Vlisco een bedreiging vormt.
Gebruik bron 1.
De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor de negatieve effecten
van globalisering op gebieden en op groepen mensen. Vlisco probeert in
2p 4 de bedrijfsvoering deze negatieve effecten te beperken.
Geef met behulp van bron 1 twee manieren waarop Vlisco deze negatieve effecten probeert te beperken.
VW-0131-a-18-2-o 2/9 lees verder

### Pagina 3

Opgave 2 - Superslenders voor de superrijken
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Wereldsteden als New York, Londen en Hongkong trekken verschillende groepen mensen aan.
2p 5 Beredeneer dat hierdoor de sociaal-economische ongelijkheid in
wereldsteden verandert.
Gebruik bron 1.
In New York zijn edge cities, gated communities en superslenders te
vinden.
2p 6 Geef aan
- dat gated communities en superslenders bijdragen aan een toename
van de ruimtelijke segregatie in New York;
- welk verschil in functie superslenders en gated communities hebben
ten opzichte van edge cities.
Gebruik bron 1.
Niet alleen in Manhattan, maar ook in Brooklyn zullen in de toekomst
waarschijnlijk superslenders gebouwd worden.
Stelling: de komst van superslenders in Brooklyn zal het proces van
gentrification in de wijk versnellen.
3p 7 Geef
- een omschrijving van het begrip gentrification;
- een argument voor de stelling;
- een argument tegen de stelling.
Nog los van de hoge kosten die het bouwen van superslenders met zich
meebrengt, ligt het niet voor de hand dat dergelijke woontorens in
2p 8 Nederland gebouwd zullen worden.
Geef hiervoor twee redenen.
VW-0131-a-18-2-o 3 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 - Yellowstone National Park en omgeving

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 1 en de atlas.
2p 9 Een groot deel van Snake River Plain bestaat uit vulkanische gesteenten. Beschrijf het ontstaan van het spreidingspatroon van deze vulkanische gesteenten.

2p 10 Onder Yellowstone National Park ligt een supervulkaan. Een uitbarsting van een supervulkaan kan op mondiale schaal grote invloed hebben op het klimaat. In het verleden hebben zware vulkaanuitbarstingen zelfs nieuwe geologische tijdperken ingeluid. Leg uit dat een zware uitbarsting van een supervulkaan een nieuw geologisch tijdperk zou kunnen inluiden. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1 en de atlas.
2p 11 Leg uit dat in de omgeving van Yellowstone National Park meer neerslag valt dan in Snake River Plain. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 2 en kaartblad 186-187.
2p 12 De Snake River onspringt bij Yellowstone National Park en komt bij Kennewick samen met de Columbia River. De Columbia River heeft in een bepaalde periode van het jaar een afvoerpiek. Beschrijf het ontstaan van deze afvoerpiek.

VW-0131-a-18-2-o 4/9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Dit is een examenpagina (Opgave 4) met de titel 'De stervende stad'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, maar verwijst expliciet naar externe bronnen: 'bron 1 uit het bronnenboekje' en de 'atlas', waaronder specifiek een 'overzichtskaart van Italië'.

De opgave bestaat uit vier genummerde vragen (13 t/m 16) die betrekking hebben op geografie, geologie en platentektoniek, met een focus op vulkanisme en gesteentevorming in de context van Civita di Bagnoregio, Italië. De student wordt gevraagd om:

1.  **Vraag 13 (2 punten):** Het ontstaan van vulkanische gesteenten in Civita di Bagnoregio te beschrijven aan de hand van de plaattektonische situatie, waarbij 'bron 1' en de atlas gebruikt moeten worden.
2.  **Vraag 14 (1 punt):** Een aanwijzing van een overzichtskaart van Italië te geven die duidt op vroegere vulkanische activiteit in de omgeving van Civita di Bagnoregio, gezien het feit dat er nu geen actief vulkanisme meer is.
3.  **Vraag 15 (2 punten):** Argumenten te formuleren voor het indelen van tufsteen (een pyroklastisch gesteente) bij zowel stollingsgesteenten als sedimentgesteenten, rekening houdend met de discussie over de classificatie ervan.
4.  **Vraag 16 (1 punt):** De oorzaak te benoemen waardoor Civita di Bagnoregio de bijnaam 'de stervende stad' heeft, waarbij 'bron 1' gebruikt moet worden.

Wiskundige of wetenschappelijke concepten die aan bod komen, zijn onder andere: vulkanisme, pyroklastische gesteenten (tufsteen), stollingsgesteenten, sedimentgesteenten, platentektoniek en geologische processen van erosie/verval ('de stervende stad'). De student moet informatie uit verschillende bronnen synthetiseren en analyseren om tot de antwoorden te komen.

### Pagina 6

Zuidoost-Azië

Opgave 5 - Landbouwgebieden in het noorden van Vietnam

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik de atlas.
In het noorden van Vietnam valt in de winter, net als in andere delen van
het vasteland van Zuidoost-Azië, weinig neerslag.
2p 17 Leg uit dat op het vasteland van Zuidoost-Azië in de winter weinig
neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1.
In het noorden van Vietnam vindt landbouw plaats in drie deelgebieden.
1p 18 Noteer deze drie deelgebieden op je antwoordblad.
Schrijf achter elk deelgebied of de landbouw die er wordt bedreven
intensief of extensief is.

Het verbouwen van rijst op terrassen (zie bron 1) kan worden gezien als
een vorm van duurzaam landgebruik.
1p 19 Geef aan waardoor het verbouwen van rijst op terrassen kan worden
gezien als een vorm van duurzaam landgebruik.

Gebruik bron 1.
Tijdens de Vietnamoorlog (1955 - 1975) zijn ongeveer een miljoen boeren
vanuit de delta van de Rode Rivier verhuisd naar de bergen in het
binnenland van Vietnam. Deze migratie droeg bij aan het groter worden
van de delta van de Rode Rivier.
2p 20 Leg uit dat deze migratie bijdroeg aan het groter worden van de delta.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Na de Vietnamoorlog werden in de bovenloop van de Rode Rivier
stuwdammen aangelegd. Als gevolg daarvan werd de delta van de
Rode Rivier kleiner en gingen landbouwgebieden verloren. In de
landbouwgebieden in de delta treedt door klimaatverandering ook
landdegradatie op.
2p 21 Geef aan
– waardoor de delta na de aanleg van stuwdammen kleiner werd;
– op welke wijze klimaatverandering bijdraagt aan landdegradatie in
landbouwgebieden in de delta.

VW-0131-a-18-2-o
6/9
lees verder

### Pagina 7

Opgave 6 – Rondom de Zuid-Chinese Zee

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik de atlas.
In de Zuid-Chinese Zee overheerst in een deel van het jaar een koude
stroming en in een ander deel van het jaar een warme stroming.
1p 22 Geef aan waardoor deze wisselende stromingen ontstaan.

Gebruik bron 1.
De olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee zijn, net als in andere
zeeën en oceanen, te vinden in ondiepe kustgebieden.
3p 23 Geef
– het begrip waarmee deze ondiepe kustgebieden waarin olie- en
gasreserves te vinden zijn, worden aangeduid;
– een beschrijving van de wijze waarop olie en gas in deze ondiepe
kustgebieden zijn gevormd.

Gebruik bron 2 en de atlastaarten van Zuidoost-Azië.
China claimt een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, omdat deze zee in
het verleden al veel door Chinezen werd bevaren. De ASEAN verzet zich
nauwelijks tegen de Chinese claim.
3p 24 Geef
– de atlastaalst waaruit je kunt afleiden dat de Zuid-Chinese Zee in het
verleden al veel door Chinezen is bevaren;
– een reden vanuit de politieke dimensie waarom de ASEAN zich
nauwelijks verzet tegen de Chinese claim;
– een reden vanuit de economische dimensie waarom de ASEAN zich
nauwelijks verzet tegen de Chinese claim.

Het conflict over de Zuid-Chinese Zee kan niet alleen worden beschouwd
als een regionaal conflict tussen China en de ASEAN, maar ook als een
mondiaal conflict tussen hegemoniale staten.
2p 25 Beredeneer dat het conflict over de Zuid-Chinese Zee ook als een
mondiaal conflict tussen hegemoniale staten kan worden gezien.

VW-0131-a-18-2-o 7 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Schiermonnikoog

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik de atlas.
26 Nederland heeft drie typen zachte kusten. De wadden kust in het noorden
van Nederland is er daar één van.
Noteer de andere twee typen zachte kust op je antwoordblad.
Geef voor elk van deze typen zachte kust aan waar deze in Nederland voorkomen.

Gebruik bron 1 en at- lastkaart 94.
Ten zuiden van elk Waddeneiland ligt het wantij. Het wantij ligt niet
precies halverwege de zuidkant van elk eiland, maar ten oosten daarvan.
3p 27 Beschrijf in drie stappen dat het wantij niet precies halverwege de
zuidkant van elk eiland ligt, maar ten oosten daarvan.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Bij Schiermonnikoog worden voorlopig geen zandsuppleties uitgevoerd.
2p 28 Geef
– hiervan een fysisch-geografische oorzaak;
– hiervoor een sociaal-geografische reden.

Aan de noordkant van Schiermonnikoog is halverwege de vorige eeuw
een stuifdijk aangelegd. De zee bleef echter een paar keer per jaar gaten
in de stuifdijk slaan. Door de openingen die hierbij ontstonden, stroomde
bij hoge waterstanden zeewater het achterliggend gebied in.
2p 29 Geef twee redenen waarom het behouden van deze openingen in de
stuifdijk goed past bij dynamisch kustbeheer.

VW-0131-a-18-2-0 8 / 9 lees verder

### Pagina 9

Opgave 8 - De geografie van het Nederlands voetbal

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1 en de atlas.
Nederland wordt in de atlas opgedeeld in primaire, secundaire en tertiaire verzorgingsgebieden.
1p 30 Welk primair verzorgingsgebied heeft geen betaaldvoetbalclub?

Gebruik bron 1 en de atlas.
De voetbalclubs FC Groningen en SC Heerenveen hebben elk een relatief groot verzorgingsgebied.
2p 31 Beredeneer dit met het begrip reikwijdte.

De laatste decennia zijn een aantal voetbalstadions afgebroken die van oorsprong in oude arbeiderswijken stonden. De voetbalclubs die daar speelden, spelen nu in een nieuw stadion aan de rand van de stad. Vaak was een regionale samenwerking tussen gemeentes, bedrijven en de voetbalclubs nodig om deze nieuwe stadions te realiseren.
3p 32 Geef
- het begrip waarmee deze regionale samenwerking wordt aangeduid;
- twee redenen waarom de oorspronkelijke locaties niet meer geschikt waren voor voetbalclubs.

De laatste jaren zijn sommige voetbalclubs in financiële nood gekomen of zelfs failliet gegaan. Om een club uit de financiële nood te halen zou een fusie met een andere club redding kunnen bieden. Vanuit de sociaal-culturele dimensie is zo’n fusie echter lastig te bewerkstelligen.
2p 33 Beredeneer dat bij dergelijke fusies de economische dimensie botst met de sociaal-culturele dimensie.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-0131-a-18-2-o 9/9 einde

### Pagina 10

Bijlage VWO
2018
tijdvak 2
aardrijkskunde
Bronnenboekje
VW-0131-a-18-2-b

### Pagina 11

Wereld
Opave 1 - Afrikaanse haute couture uit Nederland
bron 1
Vlisco: Afrikaanse haute couture gemaakt in Nederland
In 1846 kreeg de Amsterdamse ondernemer Pieter Fentener van
Vlissingen een textieldrukkerij in Helmond in handen. Hij gaf de drukkerij
de naam P. Fentener van Vlissingen & Co. Vlisco was geboren.
Vlisco koopt katoenen stoffen uit Azië en bedrukt deze in hun fabriek, die
nog altijd in Helmond staat, tot kleurrijke designs.
Vlisco heeft in West-Afrika een relatief groot marktaandeel. In landen als
Ivoorkust, Ghana en Nigeria verkopen de kleurrijke stoffen van Vlisco
goed, maar er is ook concurrentie vanuit Zuidoost-Azië. Kleding speelt in
het leven van veel West-Afrikaanse vrouwen een belangrijke rol. De
kleurrijke designs van Vlisco krijgen van de stoffenverkoops ters op de
lokale markten vaak eigen namen. Na een bezoek aan Ghana van
voormalig president Obama van de Verenigde Staten en zijn vrouw
Michelle, kreeg het design in bron 2 de naam 'de handtas van
Michelle Obama'.
Via social media probeert Vlisco de namen en de verhalen van de designs
te achterhalen.
In 2015 tekende Vlisco een overeenkomst met de Nigeriaanse regering
om voortaan gebruik te maken van katoen uit Nigeria. Ook werden
afspraken gemaakt om samen te werken met Nigeriaanse designers.
Tentoonstelling Vliscodesigns, museum Helmond
[FIGUUR: Een zaal met etalagepoppen die kleding met kleurrijke, Afrikaanse prints dragen. De poppen zijn in een museumsetting opgesteld met achtergrondmuur met diverse patronen.]
VW-0131-a-18-2-b
2/15
lees verder

### Pagina 12

bron 2
Vliscodesign: de handtas van Michelle Obama

[FIGUUR: Drie panelen met stoffenontwerp met tassen. Het linkerpaneel toont delen van tassen met bloemen en ruitenpatronen. Het middelste paneel toont een raster van tassen met ruitenpatronen en bloemen in het midden. Het rechterpaneel toont een raster van tassen met ruitenpatronen en bloemen in het midden, op een lichtpaarse achtergrond.]

VW-0131-a-18-2-b 3 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 13

VW-0131-a-18-2-b
4 / 15
lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Opgave 2 - Superslenders voor de superrijken
bron 1
Superslenders
Voor de superrijken is in wereldsteden als New York, Londen en
Hongkong een nieuwe trend zichtbaar: superslenders. Dit zijn woontorens
die smaller en hoger zijn dan de standaard wolkenkrabbers die de skyline
van deze steden bepalen. De superslenders zijn alleen betaalbaar voor de
allerrrijken. In de superslender aan Murray Street in Manhattan worden
tweekamerappartementen aangeboden vanaf $ 2 miljoen. De
vermoedelijke vraagprijs voor een penthouse ligt nog veel hoger, rond de
$ 24 miljoen. Kopers van dergelijke appartementen bezitten vaak
meerdere huizen op verschillende plekken in de wereld.
Superslender aan Murray Street, Manhattan
[FIGUUR: Een collage van drie beelden. Links een hoge, slanke wolkenkrabber van glas in een stad, gefotografeerd vanuit een laag perspectief. Middenboven een close-up van een vergelijkbare wolkenkrabber, met zicht op de architectonische details. Rechtsonder een interieurfoto van een luxe appartement met grote ramen, een bank, een salontafel en een uitzicht op een stad aan zee.]
VW-0131-a-18-2-b 5 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 15

Aarde

Opgave 3 - Yellowstone National Park en omgeving

bron 1

Yellowstone National Park en Snake River Plain

Yellowstone National Park is een hoog gelegen vulkanisch actief gebied
in het noorden van de Rocky Mountains. Er bevindt zich een grote
caldera, er zijn warme bronnen en geisers. In Yellowstone National Park
ontspringt de Snake River, die door Snake River Plain naar het westen
stroomt. Snake River Plain is een langgerekt, relatief vlak gebied ten
noorden van Great Salt Lake. Het gebied bestaat uit vulkanische
gesteenten van verschillende ouderdom. De Snake River komt uiteindelijk
bij Kennewick samen met de Columbia River.

Vulkanische gesteenten in Snake River Plain

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met een detailkaart van Yellowstone National Park en de Snake River Plain. De kaart toont de Snake River, steden zoals Boise en Pocatello, en het Great Salt Lake. Verschillende gekleurde ovalen op de kaart geven gebieden aan met vulkanische gesteenten, met leeftijden in miljoenen jaren aangegeven.]

Legenda:
15 - 13 ouderdom in miljoenen jaren
grenzen tussen staten

VW-0131-a-18-2-b 6 / 15 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.sslexamen.nl. Pagina: 793

### Pagina 16

bron 2
Debietverloop van de Columbia River
debie t
(m³/s)
40.000
35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
0
jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec
Legenda:
- hoogst gemeten afvoer
- gemiddelde afvoer
- laagst gemeten afvoer
[FIGUUR: Lijn grafiek die het debiet van de Columbia River over een jaar weergeeft. De horizontale as toont de maanden van januari tot december. De verticale as toont het debiet in m³/s, oplopend van 0 tot 40.000. Drie lijnen tonen de hoogst, gemiddelde en laagst gemeten afvoer gedurende het jaar.]
VW-0131-a-18-2-b
7 / 15
lees verder

### Pagina 17

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 4 – De stervende stad'. De pagina bevat 'bron 1', een tekstuele bron met de titel 'La città che muore' en een begeleidende afbeelding. De tekstuele bron beschrijft het Italiaanse stadje Civita di Bagnoregio, gelegen ten noorden van Rome, en benadrukt dat het ongeveer 2500 jaar geleden is gebouwd op een rots van tufsteen, een gesteente van vulkanische oorsprong. Belangrijk is dat het stadje op de 'World Monuments Fund Watch List' staat als een van de meest bedreigde monumenten ter wereld en de bijnaam 'la città che muore' (de stervende stad) heeft gekregen. De visuele component is een paginagrote kleurenfoto van Civita di Bagnoregio. De foto toont het stadje bovenop een rotsplateau, verbonden door een lange, smalle brug met het omringende landschap, dat geërodeerde valleien en heuvels omvat, wat de 'stervende' aard van de stad weerspiegelt. Er is geen expliciete wiskunde of wetenschappelijke concepten aanwezig buiten de geologische notie van 'tufsteen' en 'vulkanische oorsprong' in de tekst. Van de student wordt verwacht dat deze de verstrekte informatie en afbeelding analyseert om vragen te beantwoorden die waarschijnlijk gerelateerd zijn aan de geografische, historische en geologische aspecten van Civita di Bagnoregio, en de problematiek van erfgoedbehoud of geologische erosie.

### Pagina 18

Zuidoost-Azië

Opgave 5 - Landbouwgebieden in het noorden van Vietnam

bron 1

Landbouwgebieden in het noorden van Vietnam
In het noorden van Vietnam vindt landbouw plaats in drie deelgebieden:
- in het laagland: hier vindt overwegend rijstbouw plaats. In de delta van
de Rode Rivier wordt op 90 procent van het cultuurland rijst verbouwd.
- in het heuvelland: hier is de landbouw gemengd. Op de hellingen
wordt rijst verbouwd op terrassen (zie foto), maar ook mais en
cassave.
- in de bergen: hier wordt overwegend mais geteeld. Deze
hooglandmais wordt vaak geteeld op tijdelijke akkers. Na een aantal
jaren wordt de grond teruggegeven aan de natuur, zodat de
bodemvruchtbaarheid en het bos zich weer kunnen herstellen.

Rijstbouw op terrassen in het noorden van Vietnam

[FIGUUR: Een weids landschap met terrasvormige rijstvelden op steile hellingen, gehuld in mist. Kleine huizen en dorpjes zijn verspreid tussen de velden.]

VW-0131-a-18-2-b 9/15 lees verder ► ► ►

### Pagina 19

Opgave 6 - Rondom de Zuid-Chinese Zee
bron 1
Olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee
[FIGUUR: Kaart van de Zuid-Chinese Zee met aanduiding van olie- en gasreserves per gebied, met legenda.]
Legenda:
olie- en gasreserves (in miljoenen vaten olie)
2.500 - 10.000
1.000 - 2.500
100 - 1.000
1 - 100
minder dan 1
onbekend
VW-0131-a-18-2-b
10 / 15
lees verder ► ► ►

### Pagina 20

bron 2

China claimt de Zuid-Chinese Zee

Het VN-zeerechtrechtverdrag is een verdrag van de Verenigde Naties waarin staat beschreven dat een aan zee grenzende staat tot 200 zeemijen uit de kust het recht heeft om de natuurlijke hulpbronnen te exploiteren. Dit is de Exclusief Economische Zone (EEZ). Als de afstand tot een buurland minder dan 200 zeemijen is, wordt de zee in twee gelijke stukken verdeeld.
China heeft het verdrag uit 1994 ondertekend. Door aanspraak te maken op de Spratley-eilanden en de Paracel-eilanden claimt China nu een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, tot ver in de EEZ van landen als de Filipijnen, Maleisië, Brunei, Indonesië en Vietnam.

EEZ's en de claim van China in de Zuid-Chinese Zee

[FIGUUR: Kaart van de Zuid-Chinese Zee met grenzen van Exclusieve Economische Zones (EEZ) en de door China geclaimde gebieden. Landen die grenzen aan de Zuid-Chinese Zee zijn onder andere China, Taiwan, de Filipijnen, Vietnam, Maleisië, Brunei en Indonesië. Verschillende stippellijnen markeren de grenzen van de EEZ's en de door China geclaimde zone. Groene cirkels geven betwiste eilanden aan.]

Legenda:
- - - - door China geclaimd
----- grenzen EEZ's volgens VN-zeerechtverdrag
O betwiste eilanden

VW-0131-a-18-2-b 11 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 21

Leefomgeving

Opgave 7 - Schiermonnnikoog

bron 1

Wantij
Bij vloed stroomt water uit de Noordzee door de zeegaten tussen de
Waddeneilanden, de Waddenzee in. Ten zuiden van elk eiland bevindt
zich een smalle zone die het wantij wordt genoemd. Op het wantij is wel
sprake van eb en vloed, maar er is nauwelijks stroming. Het wantij ligt aan
de zuidkant van elk Waddeneiland niet precies halverwege, maar ten
oosten daarvan. Voor boten is het wantij vaak een barrière, terwijl
wadlooproutes het wantij juist volgen.

Ligging van het wantij ten zuiden van de Waddeneilanden

[FIGUUR: Kaart van de Waddeneilanden met de ligging van het wantij. Er zijn drie eilanden zichtbaar: Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Vlieland is ook deels zichtbaar. Een legenda toont waterdieptes en hoogtes in meters ten opzichte van NAP, variërend van -20 tot +20.]

Legenda: waterdiepte en hoogte in meters
.......... wantij t.o.v. NAP
-20 +20

© Arcadis

VW-0131-a-18-2-b 12 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 2
Schiermonnikoog
[FIGUUR: Een luchtfoto van het eiland Schiermonnikoog met zandplaten en de Noordzee.]
VW-0131-a-18-2-b 13 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 23

Opgave 8 - De geografie van het Nederlands voetbal

bron 1
Fankaart van betaaldvoetbalclubs in Nederland

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met provinciegrenzen en gekleurde regio's, waarbinnen logo's van voetbalclubs zijn geplaatst. Sommige regio's hebben een gestreept patroon.]

KNVB EXPERTISE
Centrum voor Onderzoek & Kennismanagement betaald voetbal

HYPERCUBE
BUSINESS INNOVATION

VW-0131-a-18-2-b 14 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 24

Toelichting bij bron 1
Deze fankaart laat de geografische spreiding zien van voetbalfans in
Nederland. De gekleurde gebieden kunnen worden beschouwd als de
verzorgingsgebieden van de voetbalclubs.
In gemeentes die met één kleur zijn weergegeven hebben bewoners de
voorkeur voor één zelfde voetbalclub.
In gemeentes die met twee kleuren zijn weergegeven hebben bewoners
de voorkeur voor twee verschillende voetbalclubs.
In gemeentes die met drie kleuren zijn weergegeven hebben bewoners de
voorkeur voor drie verschillende voetbalclubs.
In gemeentes die in het wit zijn weergegeven hebben bewoners geen
duidelijke voorkeur voor een voetbalclub.
VW-0131-a-18-2-b
15/15
einde