# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2015 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2015/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 9 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 10 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel) ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO 2015 tijdvak 1 donderdag 21 mei 9.00 - 12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. VW-0131-a-15-1-o ### Pagina 2 Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk gebruiken. Wereld Opgave 1 - Globalisering van speelgoedfabrikant Mattel Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Op de tekst in bron 1 zijn twee begrippen van toepassing die te maken hebben met globalisering. Hieronder staan omschrijvingen van deze twee begrippen. Omschrijving 1: de overheersende invloed van culturelelementen als Barbie, McDonalds en Coca Cola op andere delen van de wereld. Omschrijving 2: de verspreiding van een cultuurelement en de wijze waarop deze verspreiding tot stand komt. Geef van elke omschrijving aan welk begrip erop van toepassing is. 2p 1 De ontwerpafdeling van Mattel is gevestigd in Los Angeles (zie bron 2). Redenen hiervoor zijn onder andere de goede mondiale bereikbaarheid van Los Angeles en de aanwezigheid van hoog opgeleid personeel. Geef nog een reden waarom de ontwerpafdeling juist in Los Angeles is gevestigd. 1p 2 Gebruik bron 2. De productiekosten in Tijuana zijn hoger dan in Jakarta. Toch heeft Mattel een deel van de productie in Tijuana gevestigd. Berédeeneer waarom Mattel, ondanks de hogere productiekosten, toch een deel van de productie in Tijuana gevestigd heeft. 2p 3 Mattel verwacht dat de verkoop van speelgoed als barbiepoppen in westerse landen de komende jaren zal stagneren. Een reden hiervoor is de nauwelijks toenemende koopkracht in deze landen. Geef nog twee redenen voor deze verwachting. 2p 4 VW-0131-a-15-1-o 2/9 lees verder ► ► ► ### Pagina 3 Opgave 2 - China en India demografisch vergeleken Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1. Stelling 1: China heeft in zowel 1970 als 2010 meer 0- tot 4-jarigen dan India. Stelling 2: In China is het aandeel 20- tot 64-jarigen in 2010 groter dan in India. 1p 5 Geef van elk van deze stellingen aan of deze juist of onjuist is. Gebruik bron 1. 6 Geef aan — welk land in 1970 de meest gunstige bevolkingsopbouw had om tot economische groei te komen; — welk land in 2010 de meest gunstige bevolkingsopbouw had om tot economische groei te komen; — op welke manier de bevolkingsopbouw van een land de economische groei kan stimuleren. Gebruik bron 1. 7 Om de bevolkingsgroei in China tegen te gaan werd in 1979 de eenkindpolitiek ingevoerd. Dat beleid houdt in dat je als stel slechts één kind mag krijgen. Het krijgen van een tweede kind is strafbaar. Bron 1 geeft twee aanwijzingen voor de eenkindpolitiek in China. Welke twee aanwijzingen zijn dit? Gebruik bron 1. 8 Tussen 2010 en 2015 is het aantal 0- tot 4-jarigen in China toegenomen. Op langere termijn wordt juist een afname van het aantal 0- tot 4-jarigen verwacht. Beredeneer met behulp van bron 1 waarom het aantal 0- tot 4-jarigen tussen 2010 en 2015 toenam, maar op langere termijn juist zal afnemen. Gebruik de kaartbladen van India en China in de atlas. 9 In China is de bevolking minder gelijkmatig over het land verspreid dan in India. De afgelopen decennia is de bevolkingsspreiding in China nog ongelijkmatiger geworden dan in India. Dit komt doordat China vooral de exportgeoriënteerde industrie ontwikkelde, terwijl India zich vooral richtte op de ontwikkeling van de IT-sector. Beredeneer dat hierdoor in China de bevolkingsspreiding op nationale schaal nog ongelijkmatiger is geworden dan in India. Betrek in je antwoord zowel de ontwikkeling in China als die in India. VW-0131-a-15-1-o 3/9 lees verder ►►► ### Pagina 4 Aarde Opgave 3 - Fjorden in Noorwegen Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik de atlas. Noorwegen ligt vrijwel helemaal in het Scandinavisch Hoogland. Dit is een oud gebergte. In dit gebergte vindt minder afbraak door stromend water plaats dan in jonge gebergten als de Alpen, de Himalaya en de Andes. 1p 10 Noteer de atlasskaart waarop je dit kunt aflezen. 2p 11 Leg uit dat er in een oud gebergte als het Scandinavisch Hoogland minder afbraak door stromend water plaatsvindt dan in jonge gebergten als de Alpen, de Himalaya en de Andes. Je uitleg moet ook een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Gebruik de atlas. Aan de kust van Noorwegen komt volgens de klimaatindeling van Köppen een ander hoofdklimaat voor dan in Midden- en Noord-Zweden. 2p 12 Leg uit dat aan de kust van Noorwegen een ander hoofdklimaat voorkomt. Je uitleg moet ook een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Gebruik bron 1 en 2. Noorwegen heeft een grillige kustlijn (zie bron 2). Deze fjordenkust is ontstaan in het pleistoceen en het holoceen. 2p 13 Beschrijf de wijze waarop fjordenkusten zoals in Noorwegen zijn ontstaan. Betrek in je antwoord de tijdvakken pleistoceen en holoceen. Gebruik bron 2. Het water in het Fjaerlandsfjord is in de winter helder, maar in de zomer niet. Dan is het ondoorzichtig of troebel. 2p 14 Beschrijf met behulp van bron 2 de wijze waarop het water in het fjord in de zomer ondoorzichtig of troebel wordt. VW-0131-a-15-1-o 4 / 9 lees verder ### Pagina 5 Opgave 4 – De Donau en de Eufraat Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1 en de atlas. Bij de letters a tot en met d in bron 1 horen, in willekeurige volgorde, de volgende waarden: – 1.078 m – 1.750 $m^3$/s – 3.520 m – 6.500 $m^3$/s 2p 15 Noteer de letters a tot en met d op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de juiste waarde. Gebruik atlasskaart 98-99. Passau ligt aan de Donau op de grens van Duitsland en Oostenrijk. Stroomopwaarts van Passau heeft de Donau alleen in de winter een afvoerpiek. Bij Passau verandert het verloop van de afvoer. De Donau heeft stroomafwaarts van die stad twee afvoerpieken: één in de winter en één in het voorjaar. 3p 16 Geef aan – waardoor bij Passau het verloop van de afvoer van de Donau verandert; – op welke wijze de afvoerpiek in de winter ontstaat; – op welke wijze de afvoerpiek in het voorjaar stroomafwaarts van Passau ontstaat. In het rivierstelsel van de Eufraat zijn meer stuwdammen aangelegd dan in dat van de Donau. 2p 17 Beschrijf de wijze waarop de aanleg van stuwdammen de sedimentatie in het mondingsgebied beïnvloedt. VW-0131-a-15-1-o 5 / 9 lees verder ►►► ### Pagina 6 Zuidoost-Azië Opgave 5 – Het Tobameer Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik de bronnen 1 en 2. 2p 18 Beschrijf met behulp van deze bronnen de wijze waarop de caldera is ontstaan waarin nu het Tobameer ligt. Gebruik bron 2. Midden in het Tobameer ligt het eiland Samosir. Dit eiland is in de periode na de grote uitbarsting van 74.000 jaar geleden ontstaan. 2p 19 Beschrijf met behulp van bron 2 de wijze waarop dit eiland is ontstaan. Gebruik bron 1. Het is niet precies bekend in welk jaar de grote uitbarsting van Toba plaatsvond. De periode in het jaar waarin de uitbarsting plaatsvond is wel bekend. Onderzoek naar de verspreiding van lagen vulkanische as heeft uitgewezen dat de uitbarsting in de periode mei tot september heeft plaatsgevonden. 2p 20 Beredeneneer dat uit de verspreiding van lagen vulkanische as is af te leiden dat de uitbarsting in deze periode heeft plaatsgevonden. Gebruik de atlas. Het klimaat bij het Tobameer wordt door veel inwoners van Medan aangenamer gevonden dan dat in Medan zelf. Onder andere hierdoor is de omgeving van het Tobameer uitgegroeid tot een populair recreatiegebied. 2p 21 Geef aan – waarom het klimaat bij het Tobameer aangenamer wordt gevonden dan dat in Medan; – wat de oorzaak is van het aangenamere klimaat bij het Tobameer. VW-0131-a-15-1-o 6/9 lees verder ►►► ### Pagina 7 Opgave 6 – De ASEAN Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Als indicator voor de welvaart in een land wordt vaak het bnp per hoofd van de bevolking gebruikt. Deze indicator geeft niet in ieder land een betrouwbaar beeld van de welvaart onder bevolking. 2p 22 Berenedeneer in welk land deze indicator het meest betrouwbare beeld geeft van de welvaart onder de bevolking. Kies uit: Filippijnen, Maleisië, Singapore of Thailand. In bron 1 is het aandeel van landen in het totale bnp van de ASEAN weergegeven. Het aandeel van Vietnam, Myanmar en Singapore zal de komende tien jaar veranderen. 2p 23 Noteer deze drie landen op je antwoordblad. Schrijf achter elk land of het aandeel van dat land in de totale bnp van de ASEAN zal toenemen of afnemen. Gebruik de atlas. China is tegenwoordig de grootste investeerder in de ASEAN. 2p 24 Geef aan – in welk ASEAN-land China volgens de atlas het meeste investeert; – welk Aziatisch land de grootste investeerder in de ASEAN was voordat China dit werd. 1p 25 China investeert in de ASEAN het meeste in de energiesector. Geef een reden waarom China zoveel in deze sector investeert. 2p 26 De landen Singapore, Maleisië en Thailand hebben het grootste aandeel in het totale handelsvolume van de ASEAN. Geef van deze twee landen twee gemeenschappelijke kenmerken die eraan bijdragen dat juist deze landen het grootste aandeel hebben. VW-0131-a-15-1-o 7 / 9 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 Dit is een examenpagina voor het onderdeel 'Leefomgeving', specifiek Opgave 7: 'De kust van Noord-Holland'. De pagina bevat uitsluitend tekstuele opdrachten. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren direct op deze pagina, hoewel er wel wordt verwezen naar 'bron 1 uit het bronnenboekje' en de 'atlaskaart Nederland Geologie', wat impliceert dat bronnen buiten deze pagina nodig zijn. De opgaven zijn gericht op geografische, geologische en milieukundige concepten gerelateerd aan kustvorming, kustbeheer en duinfuncties in Noord-Holland. Studenten worden gevraagd om informatie uit externe bronnen te analyseren (atlas en bronnenboekje) en specifieke redenen en voorbeelden te geven. Concreet moeten ze (27) een aanwijzing geven uit de atlaskaart over een voormalige waddenkust, (28) twee redenen benoemen waarom een dijk landinwaarts werd aangelegd, (29) twee hedendaagse ingrepen voor kustversterking door natuurlijke processen noemen, en (30) twee extra functies van duinen in Noord-Holland formuleren naast de al genoemde beschermende functie. De vragen testen kennis over historische en moderne kustbeheerstrategieën en het begrip van kustprocessen. ### Pagina 9 Opgave 8 – Havern; een VINEX-locatie, maar dan anders Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. In de jaren zestig, zeventig en tachtig van de twintigste eeuw vond veel suburbanisatie plaats. Een gevolg hiervan was de afname van het aantal inwoners van de grote steden. 2p 31 Geef van de suburbanisatie – nog een demografisch gevolg voor de grote steden; – een economisch gevolg voor de grote steden. Gebruik de atlas. Vanaf de jaren negentig van de twintigste eeuw werden VINEX-locaties ontwikkeld. Bij 's-Hertogenbosch is behalve Havernij nog een andere VINEX-locatie ontwikkeld. 3p 32 Geef – de naam van deze andere VINEX-locatie bij 's-Hertogenbosch; – twee doelen die de overheid met het VINEX-beleid wilde realiseren. Gebruik de bronnen 2 en 3. Haverleij vertoont kenmerken van een type woonwijk dat in steden in de Verenigde Staten wel voorkomt, maar in Nederland niet. 2p 33 Geef aan – met welk begrip dit type woonwijk in de Verenigde Staten wordt aangeduid; – waarom Havernij toch niet te beschouwen is als zo'n type woonwijk. De opzet van Havernij levert op wijkniveau een bijdrage aan een grotere subjectieve veiligheid. Op het schaalniveau van de stad 's-Hertogenbosch levert het een bijdrage aan ruimtelijke segregatie. 2p 34 Beredeneer dat de opzet van Havernij op elk van deze twee schaalniveaus een andere bijdrage levert. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. VW-0131-a-15-1-0 9/9 einde ### Pagina 10 Bijlage VWO 2015 tijdvak 1 aardijkskunde Bronnenboekje VW-0131-a-15-1-b ### Pagina 11 Dit is een examenpagina van het type 'opgave', gericht op het vak 'Wereld'. De pagina bevat 'Opgave 1' met als thema 'Globalisering van speelgoedfabrikant Mattel'. Specifiek is er 'bron 1' opgenomen, een tekstueel element zonder visuele grafieken, tabellen of figuren. De tekst beschrijft de geschiedenis en wereldwijde verspreiding van de Barbiepop van speelgoedfabrikant Mattel, beginnend in 1959. Het behandelt concepten als globalisering, internationale handel (verkoop in 150 landen, één miljard verkochte poppen), marketing (YouTube filmpjes, Facebook pagina's) en regionale verschillen in consumentengedrag (gemiddeld elf Barbiepoppen voor Amerikaanse meisjes versus zes voor Europese meisjes). Het artikel benadrukt Mattel's strategie om de verkoop van barbiepoppen in andere delen van de wereld te stimuleren. De bronvermelding ('vrij naar: OneWorld Magazine, april 2013 en www.economist.com') is expliciet aanwezig. Van de student wordt verwacht dat deze de inhoud van bron 1 analyseert en waarschijnlijk toepast in antwoorden op de vragen die volgen na deze brontekst (niet zichtbaar op deze specifieke pagina, maar geïmpliceerd door het type 'opgave'). ### Pagina 12 bron 2 The making of Barbie [FIGUUR: Wereldkaart met drie gemarkeerde locaties.] 1 Los Angeles: hoofdkantoor en ontwerpafdeling van Mattel. In de ontwerpf afdeling werken tekenaars, kledingontwerpers, schoonheidsspecialisten en beeldhouwers aan de ontwikkeling van nieuwe barbiepoppen. 2 Xianggang (Hongkong): de goedkoopste basismaterialen voor het maken van barbiepoppen (textiel, papier, chemische producten) worden uitgezocht. 3 Jakarta en Tijuana: in fabrieken verwerken duizenden jonge vrouwen de basismaterialen tot barbiepoppen. ledere arbeidster werkt ongeveer 54 uur per week. Er wordt 24 uur per dag gewerkt. vrij naar: One World Magazine, april 2013 en http://corporate.mattel.com VW-0131-a-15-1-b 3 / 13 lees verder ► ► ► ### Pagina 13 Opgave 2 – China en India demografisch vergeleken bron 1 Bevolkingsdiagrammen van China en India in 1970 en 2010 [FIGUUR: Piramidegrafiek met links de leeftijdsgroepen van China in 1970, de linkerhelft toont het aantal mannen en de rechterhelft het aantal vrouwen. De x-as loopt van 0 tot 60.000 met stappen van 20.000, vermenigvuldigd met 1.000. Rechts van deze grafiek een identieke grafiek voor India in 1970.] [FIGUUR: Piramidegrafiek met links de leeftijdsgroepen van China in 2010, de linkerhelft toont het aantal mannen en de rechterhelft het aantal vrouwen. De x-as loopt van 0 tot 60.000 met stappen van 20.000, vermenigvuldigd met 1.000. Rechts van deze grafiek een identieke grafiek voor India in 2010.] vrij naar: www.sciencemag.org VW-0131-a-15-1-b 4 / 13 lees verder ### Pagina 14 Let op: de bronnen van opgave 3 staan op de volgende pagina. VW-0131-a-15-1-b 5 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 15 Aarde Opgave 3 - Fjorden in Noorwegen bron 1 Het Fjaerlandsfjord, een zijarm van het Sognefjord [FIGUUR: Een zwart-wit foto van een fjord met hoge bergen aan weerszijden. Water strekt zich uit in de verte, omringd door beboste hellingen.] bron: http://mein.salzburg.com VW-0131-a-15-1-b 6 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 16 bron 2 Deel van de Noorse fjordenkust [FIGUUR: Kaart van een deel van de Noorse kust met fjorden, aanduiding van Jostedalsbre, Sognefjord en Fjaerlandsfjord.] Legenda: ijskap met gletsjers De Jostedalsbre is de grootste ijskap van het Europese vasteland. De gletsjers aan de rand van deze ijskap transporteren jaarlijks grote hoeveelheden verweringspuin richting de Atlantische Oceaan. vrij naar: De Grote Bosatlas, 54e druk VW-0131-a-15-1-b 7/13 lees verder ### Pagina 17 Opgave 4 – De Donau en de Eufraat bron 1 Kenmerken van de Donau en de Eufraat De Donau en de Eufraat zijn twee grote rivieren, elk in een andere landschapszone. De Donau ontspringt in Duitsland in het Zwarte Woud en mondt uit in de Zwarte Zee. De Eufraat ontspringt in het oosten van Turkije. Vlak voordat de Eufraat de zee bereikt, vloeit deze rivier samen met de Tigris. Het water van beide rivieren mondt daarna uit in de Perzische Golf. [FIGUUR: Tabel met kenmerken van de Donau en de Eufraat, met rijen voor lengte van bron tot monding, oppervlakte stroomgebied, verval tussen bron en monding en gemiddelde debiet bij monding. Kolommen zijn voor Donau en Eufraat. De Eufraat-kolom bevat een asterisk (*) en een dubbel asterisk (**) bij enkele waarden.] bron: Cito Zuidoost-Azië Opgave 5 – Het Tobameer bron 1 Het Tobameer ligt in het noorden van het Indonesische eiland Sumatra. Het meer ligt in een caldera die ontstond bij een grote vulkanische uitbarsting. Deze uitbarsting vond ongeveer 74.000 jaar geleden plaats en ging gepaard met gigantische pyroclastische stromen. Naar schatting werd ongeveer 2.800 km³ vulkanisch materiaal uitgeworpen en over de wijde omgeving verspreid. Er kwam vooral veel as in de Zuid-Chinese Zee terecht. vrij naar: www.kijkeensomlaag.nl VW-0131-a-15-1-b 8 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 18 bron 2 Het ontstaan van de caldera en de ontwikkeling van het Tobameer stap a ca. 74.000 jaar geleden [FIGUUR: Doorsnede van de aarde met een magmakamer die magma naar boven stuwt, wat zorgt voor een koepelvorming in het aardoppervlak en stippellijnen die de druk aangeven.] magmakamer stap b [FIGUUR: Doorsnede van de aarde na de uitbarsting, waarbij het aardoppervlak is ingestort en een krater heeft gevormd, met een magmakamer eronder en een meer in de krater.] meer magmakamer stap c huidige situatie [FIGUUR: Doorsnede van de aarde met een meer, een eiland genaamd Samosir in het meer, en de randen van de ingestorte krater.] Samosir meer meer magmakamer Legenda: [FIGUUR: Legenda met drie symbolen: stippellijn voor vulkanische as, zwarte arcering voor ander vulkanisch materiaal, en grijze arcering voor overig gesteente.] vulkaanische as ander vulkanisch materiaal overig gesteente vrij naar: www.geo.mtu.edu VW-0131-a-15-1-b 9 / 13 lees verder ►►► ### Pagina 19 Opgave 6 - De ASEAN bron 1 Aandeel van landen in het totale bnp van de ASEAN Brunei 0,67% Cambodja 0,60% Myanmar 2,44% Laos 0,39% Vietnam 5,72% Filipijnen 10,73% Indonesië 38,06% Singapore 11,46% Maleisië 12,78% Thailand 17,14% vrij naar: OECD, Innovation in Southeast Asia, 2013 [FIGUUR: Cirkeldiagram met segmenten die verschillende landen van de ASEAN vertegenwoordigen met hun aandeel in het totale BNP. De grootste segmenten zijn voor Indonesië, Thailand en Maleisië. Kleinere segmenten zijn voor Singapore, Filipijnen, Vietnam, Myanmar en Brunei. Laos heeft het kleinste segment.] VW-0131-a-15-1-b 10 / 13 lees verder ### Pagina 20 Leefomgeving Opgave 7 - De kust van Noord-Holland bron 1 Fragment van een historische kaart van de Kop van Noord-Holland in 1619 [FIGUUR: Een detail van een oude kaart met de titel "Fragment van een historische kaart van de Kop van Noord-Holland in 1619". Op de kaart zijn waterwegen, landschappen, dorpen en een kompasroos te zien. Er zijn letters 'a' en 'b' op de kaart aangegeven op specifieke locaties.] Tussen de letters a en b ligt een stuif- of zanddijk. Ten noorden van letter a ligt Huisduinen. Ten zuiden van letter b ligt Callantsoog. bron: Roos, R., Duinen en mensen Noordkop en Zwanenwater, uitgave: Natuurmedia, Amsterdam, 2011 VW-0131-a-15-1-b 11/13 lees verder ### Pagina 21 Opgave 8 – Haverlei\]j: een VINEX-locatie, maar dan anders bron 1 Ligging van Haverlei\]j [FIGUUR: Kaart met de ligging van Haverlei\]j, 's-Hertogenbosch, Vught en Rosmalen, met de A2 en A59 autosnelwegen.] vrij naar: www.haverlei\]j.nl bron 2 Woonkastele in Haverlei\]j Haverlei\]j is een nieuwbouwwijk net ten noordwesten van 's-Hertogenbosch. Deze VINEX-wijk bestaat uit een aantal woonkastele (zie bron 3). Deze woonkastele zijn vrij toegankelijk, maar hebben een besloten uitstraling en zijn hierdoor niet uitnodigend voor bezoekers. De woonkastele worden omgeven door groenvoorzieningen en een golfbaan. De groenvoorzieningen en de golfbaan zijn eigendom van de gemeente. De wijk beschikt ook over een basisschool en een kinderopvangcentrum. bron: Cito VW-0131-a-15-1-b 12 / 13 lees verder ► ► ► ### Pagina 22 bron 3 Luchtfoto van een deel van Haverleij [FIGUUR: Luchtfoto van een deel van Haverleij] bron: Tomei, K. VW-0131-a-15-1-b 13 / 13 einde