# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2014/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 5 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 6 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 7 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 8 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 10 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2014
tijdvak 1
donderdag 22 mei
9.00 - 12.00 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.
Dit examen bestaat uit 34 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 70 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redeneen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-0131-a-14-1-o

### Pagina 2

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 53e druk gebruiken.

Wereld

Opgave 1 – Gentrification in Williamsburg (New York)

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

De wijk Williamsburg ligt in New York. New York is net als Washington en Los Angeles een mondiaal knooppunt.
2p 1 Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad.
Geef in de tabel door het plaatsen van kruisjes aan vanuit welke dimensie(s) de drie steden een mondiaal knooppunt zijn. Het eerste kruisje is al geplaatst. Je moet er vijf kruisjes bij plaatsen.

| de drie steden | economisch | politiek | cultureel |
|---|---|---|---|
| New York |  | x |  |
| Washington |  |  |  |
| Los Angeles |  |  |  |

Aan het sluiten van de fabrieken in wijken als Williamsburg lagen zowel ontwikkelingen op mondiale als lokale schaal ten grondslag.
2p 2 Geef een ontwikkeling op mondiale schaal en een ontwikkeling op lokale schaal waardoor fabrieken in wijken als Williamsburg in de tweede helft van de twintigste eeuw werden gesloten.

Gebruik de bronnen 2 en 3.
In Williamsburg vindt gentrification plaats. De ligging aan het water en de goedkope vrijgekomen ruimte zijn twee kenmerken die Williamsburg geschikt maken voor gentrification.
2p 3 Geef nog twee andere kenmerken van Williamsburg waardoor juist daar gentrification plaatsvindt.

Gentrification in Williamsburg begon al meer dan dertig jaar geleden met de komst van kunstenaars die leegstaande pakhuizen en fabrieken in gebruik namen als atelier en woonruimte. Uiteindelijk leidde dit de komst van nog een andere groep bewoners in. Hierdoor veranderde zowel de bewonerssamenstelling als het type voorzieningen in de wijk.
2p 4 Leg uit dat door de komst van kunstenaars uiteindelijk zowel de bewonerssamenstelling als het aanbod aan voorzieningen in Williamsburg veranderde.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

VW-0131-a-14-1-o 2 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Opgave 2 – Handelspartners van Nederland

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1.
Er bestaat een verband tussen de afstand van de afgebeelde landen tot
Nederland en de waarde van de handel van die landen met Nederland.
5 Welk verband is dit?
1p

Uit de bronnen blijkt dat Nederland relatief weinig handel drijft met
Afrikaanse landen. Andere West-Europese landen handelen meer met
Afrikaanse landen.
6 Welke twee West-Europese landen handelen het meest met Afrikaanse
landen?
1p

Gebruik bron 1.
Drie handelspartners van Nederland zijn: Duitsland, Turkije en China. Met
één van deze drie landen heeft Nederland een negatieve handelsbalans.
7 Geef aan
2p
– met welk van deze drie landen Nederland een negatieve
handelsbalans heeft;
– waarom Nederland met dit land een negatieve handelsbalans heeft
door in te gaan op de samenstelling van het exportpakket van dit land.

Gebruik bron 1.
8 Geef aan
2p
– welke twee landen in Europa een duidelijk andere handelsbalans met
Nederland hebben dan de meeste andere landen in Europa;
– welke twee producten Nederland vooral uit deze landen importeert.

Gebruik de atlas.
stelling 1: De ruilvoet van Nederland met zowel India als Brazilië is sinds
1995 verslechterd.
stelling 2: De ruilvoet van Nederland met Zweden en Finland is sinds
1995 verbeterd.
stelling 3: De waarde van de invoer uit Nederland was in Frankrijk in 2005
meer dan tweemaal zo groot als de waarde van de uitvoer naar
Nederland.
9 Neem de cijfers 1 tot en met 3 over op je antwoordblad.
2p
Schrijf achter elke stelling of deze waar of niet waar is.

VW-0131-a-14-1-o 3/9 lees verder ►►►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 - Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.

Gebruik bron 3a en de atlas.
De Schotse Hooglanden maakten oorspronkelijk deel uit van een veel
groter gebergte, dat ontstond tijdens de Caledonische plooiingsfase (zie
de geologische tijdtafel in de atlas op kaartblad 192). Restanten van dit
oorspronkelijke Caledonisch gebergte liggen niet alleen op de
Euraziatische plaat, maar ook op een andere plaat.
Noem, afgezien van Schotland, twee gebieden waar restanten van dit
oorspronkelijke gebergte te vinden zijn:
– één op de Euraziatische plaat;
– en één op een andere plaat.

Gebruik bron 3b.
Voordat het Caledonisch gebergte ontstond was er sprake van actief
vulkanisme, maar tijdens het ontstaan van dit gebergte niet meer.
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Tegenwoordig liggen in de Schotse Hooglanden metamorfe gesteenten
aan het aardoppervlak. Deze gesteenten lagen oorspronkelijk niet aan het
aardoppervlak.
Noem een voorbeeld van een metamorf gesteente.
Geef aan
– op welke wijze\xa0metamorfe gesteenten ontstaan;
– waardoor deze gesteenten in de Schotse Hooglanden aan het
aardoppervlak zijn komen te liggen.

Gebruik bron 2 en de atlas.
De laatste circa 200.000 jaar is het uiterlijk van het landschap van de
Schotse Hooglanden sterk veranderd.
Geef aan
– welke vorm van erosie het uiterlijk van het landschap in deze periode
het sterkst bepaald heeft;
– uit welk kaartblad op continentale schaal je kunt afleiden dat deze
vorm van erosie in de Schotse Hooglanden in deze periode heel actief
is geweest.

VW-0131-a-14-1-0 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik atIaskaart 100.
Op deze atIaskaart kun je in de Schotse Hooglanden een grote
geologische breuk herkennen.
1p 14 Tussen welke twee plaatsen bevindt zich deze geologische breuk?

Opgave 4 – Zeestromen en klimaat

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Op kaartblad 196 staan twee kaarten afgebeeld. De grote kaart laat
zeestromen aan de oppervlakte zien. De kleine kaart (196A) toont een
ander stromingssysteem. Dit stromingssysteem ontstaat door een verschil
in dichtheid van het water.
2p 15 Geef de twee oorzaken voor dit verschil in dichtheid.

Gebruik de kaartbladen 194 en 196.
Op de grote kaart van kaartblad 196 zijn in de Atlantische Oceaan twee
circulerende zeestromen aan de oppervlakte te zien, één ten noorden van
de evenaar en één ten zuiden van de evenaar. Deze zeestromen
circuleren elk in een andere richting.
2p 16 Beschrijf met behulp van het begrip luchtdruk hoe het komt dat deze
zeestromen elk in een andere richting circuleren.

Gebruik bron 2 en de atlas.
Zeestromen beïnvloeden het klimaat. De klimaatgrafieken in bron 2 zijn -
in willekeurige volgorde - van de plaatsen Madrid, New York,
San Francisco en Tokyo.
2p 17 Neem de namen van deze vier steden over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke stad de letter van de juiste klimaatgrafiek.

Gebruik de kaartbladen 188, 194 en 196.
Rond de Stenenbokskring valt aan de oostkust van Zuid-Amerika veel
meer neerslag dan aan de westkust. Dit verschil ontstaat door een
combinatie van drie oorzaken.
3p 18 Beschrijf met behulp van deze drie oorzaken hoe dit verschil in neerslag
ontstaat.

VW-0131-a-14-1-o 5 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Zuidoost-Azië

Opgave 5 – Stuwd mmen in Myanmar

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 1 en de atlas.
De provincie Kachin in het noorden van Myanmar is geschikt voor de aanleg van stuwdammen, onder andere door de grote hoeveelheid jaarlijkse neerslag.
2p 19 Geef
– nog een ander fysisch-geografisch kenmerk dat Kachin geschikt maakt voor de aanleg van stuwdammen;
– een fysisch-geografisch kenmerk dat de aanleg van stuwdammen in Kachin juist risicovol maakt.

Gebruik bron 1.
De aanleg van stuwdammen in Kachin heeft op verschillende schaalniveaus zowel negatieve als positieve gevolgen.
3p 20 Geef van de aanleg van stuwdammen in Kachin:
– een negatief gevolg op lokale/regionale schaal;
– een negatief gevolg op de schaal van het stroomgebied van de Irrawaddy;
– een positief gevolg op de schaal van het stroomgebied van de Irrawaddy.

Gebruik bron 2.
China wil investeren in de bouw van stuwdammen in Zuidoost-Aziatische landen als Myanmar. Indirect hebben multinationale ondernemingen door het opsplitsen van hun productieketen de laatste decennia bijgedragen aan dergelijke investeringen door China.
3p 21 Beredeneer in drie stappen dat multinationale ondernemingen de laatste decennia indirect hebben bijdragen aan Chinese investeringen in de bouw van stuwdammen in landen als Myanmar.

Gebruik de atlas.
In bron 2 staat dat de regering van Myanmar zich onafhankelijker wil opstellen ten opzichte van China. Volgens de atlas werden de meeste investeringen in Myanmar in de periode 1995-2003 niet gedaan door China, maar door twee andere regio's.
1p 22 Welke twee regio's investeerden volgens de atlas in die periode het meest in Myanmar?

VW-0131-a-14-1-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 – Zuidoost-Azië en Sub-Sahara Afrika

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik de atlas.
In veel opzichten stonden Zuidoost-Azië en Sub-Sahara Afrika er na de
dekolonisatie wat betreft ontwikkeling ongeveer gelijk voor. Veel landen
waren arm en hadden een slecht geschoolde bevolking.
Tegenwoordig zijn de meeste landen in Zuidoost-Azië verder ontwikkeld
dan de landen in Sub-Sahara Afrika.

2p 23 Noot:
– twee atlassen waaruit blijkt dat Zuidoost-Azië minder armoede
kent dan Sub-Sahara Afrika;
– twee atlassen waaruit blijkt dat het onderwijs in Zuidoost-Azië
beter ontwikkeld is dan in Sub-Sahara Afrika.

In Zuidoost-Azië vindt de laatste veertig jaar een snelle economische
ontwikkeling plaats, terwijl dit in Sub-Sahara Afrika veel minder het geval
is. Dit heeft voor een groot deel te maken met het beleid dat in
Zuidoost-Aziatische landen wel en in Sub-Sahara Afrika niet werd gevoerd
(zie bron 1).

2p 24 Geef twee redenen waarom het in bron 1 genoemde beleid een
belangrijke basis bleek om tot verdere ontwikkeling te komen.

De laatste veertig jaar vindt in Zuidoost-Azië behalve een snelle
economische ontwikkeling ook demografische transitie plaats.
2p 25 Leg uit dat de demografische transitie in Zuidoost-Azië heeft geleid tot
een bevolkingsopbouw die gunstig is voor verdere economische
ontwikkeling.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

In Zuidoost-Azië was Singapore het eerste land dat zich snel ontwikkelde.
Daarna volgden Thailand en nog een ander Zuidoost-Aziatisch land.
3p 26 Welk Zuidoost-Aziatisch land was dit?
Beredeneer vanuit de politieke dimensie waarom deze twee landen eerder
tot ontwikkeling kwamen dan landen als Vietnam en Cambodja.

VW-0131-a-14-1-o 7/9 lees verder ► ►►

### Pagina 8

Dit is een examenopgavepagina over het geografische onderwerp 'De Maas van bron tot monding'. Het type pagina is 'opgave'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, buiten de standaard lay-out van een examenpagina. De student wordt gevraagd om verschillende aspecten van de Maas en haar omgeving, inclusief waterbeheer en overstromingspreventie, te analyseren en te verklaren. Specifieke wiskundige of wetenschappelijke concepten worden niet expliciet benoemd, maar geografische concepten zoals hoogveen, afvoerpieken, oorzaak-gevolgrelaties, stroomregiem, overstromingsmanagement, en drietrapsstrategie zijn centraal. De student moet verwijzen naar (niet getoonde) Bron 1 uit een bronnenboekje en naar kaartbladen (97, 43, 45, 42-43) in een atlas. Er worden concrete taken gesteld, zoals het toekennen van begrippen aan letters in een brontekst (vraag 27), het uitleggen van het effect van een hoogveengebied op afvoerpieken (vraag 28), het verklaren van geografische kenmerken en de rol van waterwerken zoals de Beerse Overlaat, en het vergelijken ervan met de drietrapsstrategie (vraag 29), en het beredeneren van het belang van kunstmatig lage waterstanden in het Volkerak tijdens stormen (vraag 30). De opgave test kritisch denkvermogen, het koppelen van informatie uit verschillende bronnen (tekst, atlas) en het toepassen van geografische kennis.

### Pagina 9

Opgave 8 – Wijken en spoor in Delft

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.

Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
De cirkeldiagrammen in bron 2 zijn in willekeurige volgorde van de wijken
Binnenstad, Voordijkschoorn en Voorhof.
31 Neem de letters van de cirkeldiagrammen over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de bijbehorende wijk.

Gebruik de bronnen 1 en 3.
Hieronder staan vier uitspraken over verschillende wijken in Delft.
a een ruim opgezette, groene wijk met veel hoogbouw
b populaire wijk bij zowel bewoners als bezoekers
c dichtbevolkte wijk waar relatief veel twintigers wonen. Er is weinig
groen. De wijk is aantrekkelijk vanwege de gunstige ligging.
d een kinderrijke wijk. Er zijn drie basisscholen en drie
peuterspeelzalen.

32 De vier uitspraken zijn in willekeurige volgorde van de wijken Binnenstad,
Hof van Delft, Tanthof-West en Voorhof.
Neem de letters a tot en met d over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de bijbehorende wijk.

Gebruik de bronnen 1 en 3.
stelling 1: Er bestaat een verband tussen de afstand tot de binnenstad en
de ontstaan­speriode van de verschillende wijken.
stelling 2: Er bestaat een verband tussen de afstand tot de
binnenstad en het gemiddeld besteedbaar inkomen per
huishouden in de verschillende wijken.
stelling 3: Er bestaat een verband tussen het gemiddeld besteedbaar
inkomen per huishouden in de verschillende wijken en het
percentage sociale huurwoningen.

33 Welk van de bovenstaande stellingen is onjuist?
Bere­deneer waarom het verband dat in deze stelling genoemd wordt niet
opgaat.

Gebruik de bronnen 1 en 4.
Het spoor in Delft wordt aangepast omdat de ligging van het spoor
tegenwoordig op twee verschillende schaalniveaus tot problemen leidt.
34 Schrijf deze twee schaalniveaus op je antwoordblad.
Geef bij elk schaal­niveau aan hoe de ligging van het spoor tegenwoordig
tot problemen leidt.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-0131-a-14-1-0
9/9
einde

### Pagina 10

Bijlage VWO
2014
tijdvak 1
aardsk Lunde
Bronnenboekje
VW-0131-a-14-1-b

### Pagina 11

Wereld
Opgave 1 – Gentrification in Williamsburg (New York)
bron 1
Gentrification in Williamsburg
Williamsburg is een wijk in New York in het stadsdeel Brooklyn. Het
aanzien van deze wijk wordt voor een groot deel bepaald door zijn
industriële verleden, met grote pakhuizen en oude fabrieksgebouwen aan
het water. Het bekendste fabrieksgebouw is dat van de inmiddels gesloten
Sugar Domino Factory (bron 3).
Gentrification is in Williamsburg al zo'n dertig jaar aan de gang. Tussen
2003 en 2005 veranderde de overheid door rezoning de bestemming van
grote delen van Williamsburg. Dit maakte een verdergaande gentrification
mogelijk. Langs de East River werden luxe appartementen gebouwd. Een
van de grootste projecten is Williamsburgs Edge, twee glazen woontorens
met appartementen die in prijs variëren van 450.000 tot 3.000.000 dollar.
De publieke ruimte die tot dan toe nauwelijks toegankelijk was vanwege
zware industrie en fabrieksgebouwen, werd heringericht met onder andere
fietspaden, parken en picknickplaatsen.
Anno 2014 is Williamsburg een attractieve en levendige wijk.
vrij naar: Aalst, van, I. en R. van Melik, The epicenter of cool, in
Geografie, januari 2012
VW-0131-a-14-1-b
2 / 14
lees verder

### Pagina 12

bron 2
Verandering in de zonering van Williamsburg tussen 2003 en 2005
situatie in juli 2003
situatie in mei 2005
Legenda:
industrie
park
wonen, winkels
of kantoren
East River
East River
Kent Avenue
ligging Williamsburg
Bronx
Manhattan
Williamsburg
Brooklyn
Staten
Island
0
12
24 km
1
2 km
Williamsburg is door middel van de Williamsburg Bridge rechtstreeks
verbonden met Manhattan.
De nieuwe zonering maakt het mogelijk om in grote delen van
Williamsburg een andere bestemming te laten komen.
vrij naar: Aalst, van, I. en R. van Melik, The epicenter of cool, in
Geografie, januari 2012
VW-0131-a-14-1-b
3 / 14
lees verder

### Pagina 13

bron 3
De Domino Sugar Factory in de wijk Williamsburg met op de
achtergrond Manhattan
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een grote fabriek in de wijk Williamsburg, New York City, met de skyline van Manhattan op de achtergrond en de Williamsburg Bridge op de voorgrond.]
vrij naar: www.flickr.com/photos/deprimer
VW-0131-a-14-1-b 4 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 14

Opgave 2 - Handelspartners van Nederland
bron 1
Anamorfosekaarten van de waarde van de Nederlandse export en
import per land in 2011

export 2011
[FIGUUR: Anamorfosekaart met als titel 'export 2011' die de exportwaarde per land weergeeft met behulp van vervormde landsgrenzen. Europa, de VS en delen van Azië zijn zichtbaar met vervormde silhouetten.]

import 2011
[FIGUUR: Anamorfosekaart met als titel 'import 2011' die de importwaarde per land weergeeft met behulp van vervormde landsgrenzen. Europa, de VS en delen van Azië zijn zichtbaar met vervormde silhouetten.]

vrij naar: CBS

VW-0131-a-14-1-b 5 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

Aarde
Opgave 3 - Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden
bron 1
Het Caledonisch gebergte
De Schotse Hooglanden maakten van oorsprong deel uit van een veel
groter gebergte, het Caledonisch gebergte. Dit gebergte ontstond tijdens
de Caledonische plooiingsfase door de botsing van enkele platen. Eén
van deze platen was Avalonia. Deze plaat bevatte onder andere het
huidige Engeland en het zuiden van Ierland. Avalonia maakt tegenwoordig
deel uit van de Euraziatische plaat.
vrij naar: Tog'hili, P., The Geology of Britain
bron 2
Foto van een landschap in de Schotse Hooglanden
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een bergachtig landschap met een meer, gezien vanuit een vallei.]
bron: http://4.bp.blogspot.com
VW-0131-a-14-1-b
6 / 14
lees verder ►►►

### Pagina 16

bron 3a
Situatie vóór het ontstaan van het Caledonisch gebergte
[FIGUUR: Kaart met de continenten Laurentia, Baltica, Avalonia en Gondwana in een tektonische opstelling. Aangegeven zijn breedtegraden.]
bron 3b
De tektonische situatie vóór (bovenste doorsnede) en tijdens
(onderste doorsnede) het ontstaan van het Caledonisch gebergte
[FIGUUR: Twee doorsnedes van de aardkorst en mantel. De bovenste toont een subductiesituatie met oceanen, sedimenten en vulkanisme. De onderste toont het gebergtevormingsproces.]
Legenda:
~ metamorph gesteenten
v v v stollingsgesteenten
mm sedimentgesteenten
vrij naar: Toghill, P., The Geology of Britain
VW-0131-a-14-1-b
7 / 14
lees verder

### Pagina 17

Opgave 4 – Zeestromen en klimaat

bron 1

Vier klimaatgrafieken

[FIGUUR: Grafiek a toont de neerslag en temperatuur van een locatie gedurende het jaar. De temperatuurlijn stijgt van ongeveer 10°C in januari naar 30°C in augustus, en daalt dan weer. De neerslagstaafjes zijn laag in de lente en zomer, en hoger in de herfst en winter, met pieken in november en december.]

[FIGUUR: Grafiek b toont de neerslag en temperatuur van een locatie gedurende het jaar. De temperatuurlijn is relatief constant rond de 20°C. De neerslag is het hoogst in de maanden juli en augustus.]

[FIGUUR: Grafiek c toont de neerslag en temperatuur van een locatie gedurende het jaar. De temperatuurlijn stijgt van ongeveer 0°C in januari tot 20°C in augustus, en daalt dan weer. De neerslag is laag in de winter en lente, en stijgt in de zomer en herfst, met een piek in augustus.]

[FIGUUR: Grafiek d toont de neerslag en temperatuur van een locatie gedurende het jaar. De temperatuurlijn stijgt van ongeveer 0°C in januari tot 20°C in augustus, en daalt dan weer. De neerslag is het hoogst in de wintermaanden, met pieken in december en januari.]

vrij naar: www.klimadiagramme.de

VW-0131-a-14-1-b 8 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 18

Zuidoost-Azië
Opgawe 5 - Stuwdammen in Myanmar
bron 1
Stuwdammen in Myanmar (bestaand en gepland)

[FIGUUR: Kaart van Myanmar met rivieren, grenzen en stuwdammen. Een ingekaderde kaart toont de ligging van de provincie Kachin.]

Legenda:
- bestaande stuwdam
- geplande stuwdam
- landsgrens Myanmar
- - - overige landsgrenzen
~~~ rivier

vrij naar: www.burmariversnetwork.org

VW-0131-a-14-1-b 9 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 2
Myanmar legt bouw omstreden waterkrachtcentrale stil

De deelstaat Kachin in het noorden van Myanmar is geschikt voor de
aanleg van stuwdammen. Er waren ver gevorderde plannen voor een
project van in totaal zeven stuwdammen dat zo'n $ 5,6$ miljard zou gaan
kosten en grotendeels door China zou worden gefinancierd. In ruil
daarvoor zou zo'n 80 tot 90 procent van de geproduceerde elektriciteit
naar China worden geëxporteerd. De lokale bevolking heeft geprotesteerd
tegen de aanleg van de stuwdammen.

De regering van Myanmar heeft de bouw van de meest omstreden van de
zeven dammen, de Myitsone-stuwdam, voorlopig afgeblazen. Wat precies
de achtergronden zijn van het besluit tot het afblazen van de bouw, is niet
duidelijk. Het lijkt erop dat de regering van Myanmar zich steeds meer
onafhankelijk van Beijing wil gaan opstellen en daarvoor in de plaats het
voorbeeld van andere, succesvolle, ASEAN-landen wil gaan volgen.

vrij naar: NRC, 30 september 2011 en www.ash.harvard.edu

VW-0131-a-14-1-b 10 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 20

Opgave 6 – Zuidoost-Azië en Sub-Sahara Afrika

bron 1

Lessen van Zuidoost-Aziatische ‘tijgers’ voor Afrikaanse ‘leeuwen’

De landen in Sub-Sahara Afrika en Zuidoost-Azië hebben sinds het dekolonisatieproces geworsteld met de vraag hoe zij economische vooruitgang kunnen bewerkstelligen. Hun uitgangspositie was grofweg gelijk: er was een hoge mate van corruptie en extreme armoede. De kwaliteit van infrastructuur, onderwijs en gezondheidszorg liet te wensen over.
Uit de studie van het onderzoeksproject ‘Tracking Development’ blijkt dat Zuidoost-Aziatische leiders met hun beleid meer welvaart voor hun land hebben bewerkstelligd dan leiders uit Sub-Sahara Afrika. Agrarische transitie bleek de basis voor een verdere ontwikkeling van de economie van een aantal succesvolle Zuidoost-Aziatische landen. Deze landen worden, samen met landen als Taiwan en Zuid-Korea, aangeduid als de Aziatische ‘tijgers’.
Het is de vraag of de lessen van de Zuidoost-Aziatische ‘tijgers’ door Afrikaanse landen worden overgenomen. En of de wereld dan ook te maken krijgt met Afrikaanse ‘leeuwen’.

vrij naar: NRC, 15 december 2011 en Tracking Development Rapport

Leefomgeving

Opgave 7 – De Maas van bron tot monding

bron 1

De rivier de Maas

De rivier de Maas is 935 kilometer lang en ontsspringt op het Plateau de Langres in Frankrijk. Van bron tot monding overbrugt de Maas een hoogteverschil van 409 meter (a). Het totale gebied dat afwatert op de Maas is ongeveer zo groot als Nederland, zo’n 36.000 km². De gemiddelde afvoer van de Maas is ten zuiden van Maastricht, waar de Maas Nederland binnenstroomt, 230 m³ per seconde (b). Het neerslagwater wordt in sommige delen van de Ardennen slechts korte tijd vastgehouden voordat het naar de Maas stroomt (c).

vrij naar: www.langs demaas.nl

VW-0131-a-14-1-b

11 / 14

lees verder ►►►


### Pagina 21

Opgave 8 - Wijken en spoor in Delft
bron 1
Wijkindeling van Delft
[FIGUUR: Kaart van de wijken in Delft met de spoorlijn die erdoorheen loopt. Labels: Vrijenban, Delftse Hout, Hof van Delft, Binnenstad, station Delft, Wippolder, Voordijks- hoorn, Voorhof, station Delft Zuid, Ruiten, Tanthof-West, Abts- moude, Schieweg. Een legenda met een icoon voor spoorzone. Een schaalbalk van 0 tot 1400 m.]
vrij naar: www.delft.nl en www.spoorzonedelft.nl
VW-0131-a-14-1-b 12 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 22

bron 2
Bevolkingssamenstelling van drie wijken in Delft

[FIGUUR: Drie cirkeldiagrammen met percentages, met een legenda 'Autochtoon', 'Niet-westers allochtoon' en 'Westers-allochtoon'.]

vrij naar: www.delft.nl

bron 3
Kerngegevens van negen wijken in Delft

| | Gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden in euro | % sociale huurwoningen | % woonruimte gebouwd vóór 1906 | % woonruimte gebouwd tussen 1906 en 1944 | % woonruimte gebouwd tussen 1945 en 1979 | % woonruimte gebouwd na 1980 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Binnenstad | 35.400 | 25,7 | 50 | 5,5 | 8,6 | 35,9 |
| Vrijenban | 29.500 | 60,5 | 3,2 | 32,6 | 37,6 | 26,6 |
| Hof van Delft | 32.400 | 34,5 | 18,3 | 37,5 | 33,1 | 11,1 |
| Voordijkshoorn | 36.200 | 41,4 | 0,2 | 1,1 | 42,5 | 56,2 |
| Tanthof-West | 35.900 | 45,5 | 0,2 | 0 | 0 | 99,8 |
| Tanthof-Oost | 33.900 | 44,2 | 0,2 | 0 | 32,6 | 67,1 |
| Voorhof | 26.700 | 52,2 | 0 | 0 | 84,7 | 15,3 |
| Schieweg | 40.900 | 30 | 3,6 | 1,8 | 1,3 | 93,3 |
| Wippolder | 31.100 | 55,9 | 2,4 | 36,9 | 24,3 | 36,4 |

bron: CBS

VW-0131-a-14-1-b 13 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 23

bron 4
Het spoornetwerk rond Delft

[FIGUUR: Een kaart van het spoornetwerk rond Delft met stations en spoorlijnen.]

Legenda:
— geëlektrificeerde spoorweg (enkel- /dubbel- /meersporig)
—o— station zonder inhaal- of kruisingsmogelijkheid
—o— station / groot station met inhaal- of kruisingsmogelijkheid

Het spoor in Delft is tegenwoordig een van de drukst bereden
spoortrajecten in Nederland. Er is ruimte nodig voor meer sporen en meer
treinen. Die ruimte komt er nu dankzij een plan, waarbij het spoor en het
station ondergronds komen te liggen. Daarmee komt er bovengronds
ruimte voor onder andere een stadspark, nieuwe woningen en kantoren.

vrij naar: www.prorail.nl en www.delft.nl

VW-0131-a-14-1-b 14 / 14 einde ■