# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2009 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2009/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 5 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 6 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 7 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 8 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 10 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 35 – Opgave 35 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 36 – Opgave 36 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2009
tijdvak 2
woensdag 24 juni
9.00 - 12.00 uur
a a r d r i j k s k u n d e

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.


### Pagina 2

Aanwijzingen voor de kandidaat

Bij een aantal vragen in dit examen is een cursieve regel achter de eigenlijke
vraagzin opgenomen. In deze cursieve regel staat precies vermeld welke
antwoordelementen in het antwoord aanwezig moeten zijn om de maximale score
te behalen.

LET OP:
De cursieve regel achter de vraagzin kan – afhankelijk van de feitelijke vraag –
bijvoorbeeld vermelden:
– dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel
(= verklarend principe) moet bevatten.
– dat een uitleg bij een ‘Leg uit waarom vraag’ of ‘Leg uit waardoor vraag’ een
oorzaak en een gevolg moet bevatten.
– enzovoorts

Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 53e druk van de atlas.
Schrijf op de eerst regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of
de 53e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de
atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen
haakjes staan, naar de 53e druk van de atlas.

949-0131-a-VW-2-o
2
lees verder ► ► ►


### Pagina 3

Politiek en ruimte
Opgave 1 – Kroatië in de Europese Unie?

Gebruik bron 1 van het bronnenboekje.

In 2007 traden Bulgarije en Roemenië toe tot de Europese Unie. Volgens sommigen had dat voorlopig de laatste uitbreiding moeten zijn. Landen die nu nog onderhandelen met de EU zijn vooral landen die vroeger bij Joegoslavië hoorden.

1p 1 Geef vanuit de politieke dimensie een argument voor verdere uitbreiding van de EU met landen die vroeger bij Joegoslavië hoorden.

2p 2 Stelling: Gezien de huidige samenstelling van de EU is het onhoudbaar om Kroatië toetreding tot de EU te weigeren. Geef twee argumenten hiervoor vanuit de sociaal-culturele dimensie.

Een veel gebruikt argument tegen de toetreding van nieuwe lidstaten is dat het vooral om minder welvarende gebieden gaat dan de landen die recentelijk zijn toegetreden.

2p 3 Beargumenteer met behulp van een statistisch gegeven in de Grote Bosatlas waarom ten aanzien van Kroatië dit argument tegen toetreding niet erg sterk is.

2p 4 Beredeneer met behulp van gegevens uit de statistiek in de Grote Bosatlas of Kroatië een goede aanvulling voor de vergrijzende Europese Unie zou zijn.

949-0131-a-VW-2-o
3
lees verder ►►►

### Pagina 4

Opgave 2 – Onafhankelijkheidsstrijd Karen in Myanmar (Birma)
Gebruik de bronnen 2 en 3 van het bronnenboekje.

De verschillende bevolkingsgroepen in Myanmar hebben zich in de loop van de jaren verzet tegen de militaire dictatuur en gestreden voor autonomie. In de eerste grondwet, die dateert van vóór de militaire dictatuur, maar die nooit in werking is getreden, werd de verschillende volken grote zelfstandigheid binnen hun eigen woongebied beloofd.
2p 5 Met welk begrip wordt deze grote zelfstandigheid binnen het eigen woongebied aangeduid? Welke staatsvorm past hier het beste bij?

Stel dat de Karen een grote mate van zelfstandigheid binnen Myanmar zouden krijgen.
2p 6 Beredeneer waarom de regering van Thailand daar waarschijnlijk tegen zou zijn.

De internationale kritiek op de militaire dictatuur is groot. Een economische boycot treft echter vooral de bevolking die toch al veel te lijden heeft. Vaak spelen de Verenigde Naties (VN) in dergelijke conflicten een bemiddelende rol.
2p 7 Beredeneer waarom de ASEAN een groter effect op de binnenlandse situatie in Myanmar zou kunnen hebben dan de VN.

Er zijn veel etnische groepen in Myanmar die ieder voor zich strijden tegen de militaire dictatuur. Met name de Karen bieden veel verzet.
2p 8 Geef een kenmerk van de site en een kenmerk van de situatie van het woongebied van de Karen, die ertoe bijdragen dat de Karen de strijd tegen de militaire dictatuur zo lang kunnen volhouden.

Opgave 3 – Fusie van Abcoude, Breukelen, Loenen en
De Ronde Venen
Gebruik de bronnen 4 en 5 van het bronnenboekje.

De gemeente Maarssen wordt in de indeling van bron 4 buiten de herindeling gehouden.
1p 9 Geef met behulp van kaart 60B (53e druk: 64B) een reden waarom de provincie Utrecht Maarssen niet wil betrekken bij deze regionale herindeling.

De gemeenteraad van Breukelen stelde voor Breukelen en Loenen samen te voegen. Een samenvoeging van Breukelen en Loenen gaat de provincie Utrecht niet ver genoeg.
2p 10 Leg uit waarom de provincie samenvoeging van alleen Breukelen en Loenen afwijst. Ga daarbij uit van Breukelen en Loenen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

949-0131-a-VW-2-o 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

2p 11 Niet alleen het Rijk en de Provincie zijn voorstander van gemeentelijke herindeling in het Groene Hart, maar ook natuur- en milieuorganisaties. Geef twee redenen waarom de natuur- en milieuorganisaties voorstander zijn van gemeentelijke herindeling in het gebied.

Migratie en mobiliteit

Opgave 4 – Migratie per gemeente

Gebruik de bronnen 6 en 7 van het bronnenboekje.

Vergelijk de bronnen 6 en 7 met elkaar.
Tussen deze twee kaartjes is er overeenkomst wat betreft de vestigings- en vertrekcijfers op nationale schaal.
1p 12 Welke overeenkomst is dat?

Zowel de Randstad als Noord-Nederland laten hoge vertrekcijfers zien. De belangrijkste pushfactor bij de Randstad is echter een geheel andere dan die bij Noord-Nederland.
2p 13 Schrijf onder elkaar op je antwoordblad de namen Randstad en Noord-Nederland en zet daar de voor die regio belangrijkste pushfactor achter.

De Waddeneilanden hebben, met uitzondering van Texel, hoge vertrekcijfers. Vooral jongeren tot ongeveer 25 jaar verlaten deze eilanden.
2p 14 Beredeneer met gebruikmaking van het begrip 'drempelwaarde' waarom veel jongeren de Waddeneilanden verlaten.

Uit bron 7 valt op te maken dat het vestigingscijfer van de gemeenten in het met de letter A aangegeven gebied afwijkt van dat van de meeste omliggende gemeenten.
2p 15 Beredeneer waarom dit vestigingscijfer afwijkt van dat van de meeste omliggende gemeenten.

949-0131-a-VW-2-o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Opave 5 – Vluchtelingen in kaart
Gebruik de bronnen 8 en 9 van het bronnenboekje.
In Tanzania bevinden zich veel meer vluchtelingen uit de Democratische Republiek Kongo dan in Burundi en Rwanda.
1p 16 Geef met behulp van een kaart uit de atlas een oorzaak waardoor Burundi en Rwanda geen tussenliggende mogelijkheid zijn voor vluchtelingen uit de Democratische Republiek Kongo.
Hulporganisaties hebben een voorkeur voor opvang van vluchtelingen in de buurlanden.
2p 17 Geef twee argumenten vóór opvang in de buurlanden.
2p 18 Geef twee argumenten tégen opvang in de buurlanden.
Duitsland en de VS hebben allebei veel vluchtelingen opgenomen. Toch heeft Duitsland bijna twee keer zo veel vluchtelingen als de VS.
2p 19 Geef met gebruikmaking van een begrip uit de interactietheorie van Ullman een mogelijke verklaring voor dit verschil tussen beide landen.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.
Opave 6 – Vrijetijdsmo eiliteit
Gebruik de bronnen 10 tot en met 12 van het bronnenboekje.
2p 20 Leg uit waardoor het verschil in bezettingsgraad, zoals getoond in beide cirkeldiagrammen van bron 10 wordt veroorzaakt.
Je uitleg moet een oorzaak en een gevolg daarvan bevatten.
1p 21 Mag je uit bron 11 de conclusie trekken dat mensen uit stedelijke gebieden bij hun dagtochten meer binnen het gebied van herkomst blijven dan de bewoners van het platteland?
Beargumenteer je antwoord.
Volgens bron 12 is procentueel gezien het aantal persoonsverplaatsingen in de vrije tijd met het openbaar vervoer het hoogst bij de categorie "cultuur".
2p 22 Geef hiervoor een passende redenering.
949-0131-a-VW-2-o 6 lees verder >►►
Voor alle eindexamens, zie www.ssilexamen.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 1403

### Pagina 7

Actieve aarde

Opgave 7 – Geologie en klimaat in Nevada (VS)

Gebruik de bronnen 13 en 14 van het bronnenboekje.

Bron 13 geeft een foto weer van een landschap in Nevada. Bron 14 is een geologische doorsnede van ditzelfde landschap. Punt P geeft in de twee bronnen hetzelfde punt weer.

De gesteentelagen aangegeven met de letters A en B in bron 14 zijn niet even oud.
1p 23 Welke gesteentelaag is het oudst? Welke aanwijzing geeft bron 14 hiervoor?

Het gesteente aangegeven met de letter A in bron 14 behoort tot een andere hoofdgroep dan het gesteente aangeduid met de letter B.
1p 24 Tot welke hoofdgroep behoort het gesteente aangegeven met de letter A?

Als je tijdens een wandeling van punt X via P naar Y zou lopen, dan zou je over een korte afstand verschillende soorten gesteente aan de oppervlakte zien.
1p 25 Geef hiervoor de oorzaak.

Op zowel de foto als op de doorsnede is met de letter P hetzelfde punt aangegeven. Punt P ligt nu het hoogst. Dit is echter niet altijd het geval geweest.
2p 26 Beredeneer met behulp van bron 14 waardoor deze opvallende piek in het landschap is ontstaan.

In de staat Nevada liggen langs de breedtecirkel van 40 graden gebieden op korte afstand van elkaar die nogal verschillen in gemiddelde jaartemperatuur en gemiddelde jaarlijkse neerslag.
1p 27 Welke factor is hiervoor vooral verantwoordelijk?

949-0131-a-VW-2-o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

Opgave 8 - Het Groningse aardgas

Gebruik bron 15 van het bronnenboekje.

In 1959 werd in het Groningse plaatsje Slochteren één van de grootste aardgasvelden ter wereld ontdekt. De totale oorspronkelijke winbare gasvoorraad van het Slochteren gasveld bedroeg naar schatting 2.700 miljard m³. Deze aardgasvoorraad is te danken aan de bijzondere geologische omstandigheden van dit gebied.

In de perioden dat de lagen A en C (zie bron 15) gevormd zijn, waren de klimaatomstandigheden ter plekke anders dan nu.
2p 28 Noteer onder elkaar op je antwoordblad de letters A en C en schrijf achter elke letter het toen in dat gebied overheersende klimaattype.

1p 29 Welke eigenschap van gesteentelaag B is van belang voor de aanwezigheid van aardgas in deze laag?

1p 30 Welk gesteente in de ondergrond is het brongesteente van het aardgas?

In de loop van de geologische geschiedenis heeft zich onder laag A een enorme aardgasvoorraad opgehoopt.
1p 31 Geef de oorzaak voor deze ophoping.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

949-0131-a-VW-2-o 8 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 9 – De uitbarsting van de Nevado del Ruiz in 1985

Gebruik de bronnen 16 en 17 van het bronnenboekje.

De ruim 5.300 meter hoge Colombiaanse vulkaan Nevado del Ruiz barstte op 13 november 1985 uit. Uit de foto van de vulkaan is af te leiden waarom de uitbarsting een modderstroom veroorzaakte die veel mensen het leven kostte. Door welke oorzaak ontstond daar een modderstroom?

1p 32 Beschrijf met behulp van de platentektoniek in twee stappen hoe het vulkanisme in de Andes ontstaat.

1p 34 Tot welk vulkaantype behoort de Nevado del Ruiz?

Naarmate het uitgeworpen materiaal bij grote vulkaanuitbarstingen hoger in de dampkring terechtkomt, wordt het mondiale effect van zo’n vulkaanuitbarsting op de temperatuur op aarde groter.

3p 35 Welk mondiaal effect wordt bedoeld? Beredeneer waardoor dit effect ontstaat.

Met behulp van monsters uit de doorsnede afgebeeld in bron 17 kan onderzocht worden wanneer de verschillende vulkaanuitbarstingen van de Nevado del Ruiz hebben plaatsgevonden.

1p 36 Welke van onderstaande methoden van onderzoek is in dit geval geschikt om vulkaanuitbarstingen van de Nevado del Ruiz tot maximaal 50.000 jaar geleden te dateren? Kies uit één van de volgende methoden van onderzoek:

– O¹⁶ / O¹⁸
– reliëfanalyse en sedimentologie
– pollenanalyse / palynologie
– vaststellen breedte jaaringen
– C¹⁴-methode

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

949-0131-a-VW-2-o* einde ■