# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2008 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2008/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 5 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 6 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 35 – Opgave 35 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 36 – Opgave 36 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 37 – Opgave 37 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2008
tijdvak 1
vrijdag 23 mei
9.00 - 12.00 uur
aardrijkskunde

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

Bij een aantal vragen in dit examen is een cursieve regel achter de eigenlijke vraagzin
opgenomen. In deze cursieve regel staat precies vermeld welke antwoordelementen
in het antwoord aanwezig moeten zijn om de maximale score te behalen.

800025-1-013o

### Pagina 2

LET OP:
De cursieve regel achter de vraagzin kan – afhankelijk van de feitelijke
vraag – bijvoorbeeld vermelden:
– dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel
(= verklarend principe) moet bevatten.
– dat een uitleg bij een ‘Leg uit waarom vraag’ een oorzaak en een gevolg
moet bevatten.
– dat een redenering bij een ‘Redeneervraag’ een vergelijking en een
gevolg/conclusie moet bevatten,
– enzovoorts

Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 53e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de
52e of de 53e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de
atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen
haakjes staan, naar de 53e druk van de atlas.

Politiek en ruimte

Opgave 1 – Enclaves in de Kaukasus

Gebruik bron 1 van het bronnenboekje.

1p 1 De Kaukasus wordt bewoond door een groot aantal volkeren die sterk van
elkaar verschillen wat betreft taal, godsdienst en etniciteit.
Welke fysischgeografische factor heeft bijgedragen aan deze verscheidenheid?

1p 2 Kaart 123B (53e druk: 141A) laat zien dat de Kaukasus na 1991 het terrein is
geweest van een groot aantal gewapende conflicten.
Welke historische gebeurtenis was de belangrijkste aanleiding voor het
uitbreken van zo veel conflicten in deze regio?

2p 3 Vergeleken met de beide andere Kaukasische republieken, Azerbeidzjan en
Georgië, zijn er in de republiek Armenië haast geen etnische problemen.
Geef hiervoor de oorzaak en geef ook een atlastoel dat het meest geschikt is
om deze oorzaak te illustreren.

1p 4 Gewoonlijk onderscheidt men drie typen territoriale conflicten.
Met welk begrip wordt het streven van de bewoners van Nagorno-Karabach om
aansluiting te krijgen bij Armenië aangeduid?

800025-1-0130

2
lees verder


### Pagina 3

In het conflict rond Nagorno-Karabach kiest Turkije vrijwel steeds partij voor Azerbeidzjan.
2p 5 Geef hiervoor met behulp van een kaart uit de atlas een niet-economische verklaring.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.
Opgave 2 – Uitbreiding van de Europese Unie op de Balkan
Gebruik bron 2 van het bronnenboekje.
Op 1 januari 2007 werd de Europese Unie uitgebreid met Bulgarije en Roemenië. Voor de economie van deze twee landen is de landbouw nog altijd erg belangrijk.
2p 6 Welke twee gegevens uit de Grote Bosatlas Statistiek laten de belangrijke positie van de landbouw het duidelijkst zien?
Willen Bulgarije en Roemenië de concurrentie met de andere lidstaten niet verliezen, dan is herstructurering van de landbouw in beide landen dringend noodzakelijk.
2p 7 Geef hiervoor de verklaring aan de hand van bron 2.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.
Het lijkt niet erg waarschijnlijk dat de uitbreiding van de EU met Bulgarije en Roemenië op korte termijn een groot positief effect zal hebben op de export van Nederlandse tuinbouwproducten.
3p 8 Neem onderstaand schema over op je antwoordblad en leg bij elk kenmerk uit waarom de uitbreiding van de EU met Bulgarije en Roemenië op korte termijn weinig effect zal hebben op de export van Nederlandse tuinbouwproducten.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: Kenmerk, Oorzaak, Gevolg. De rijen zijn: Ruimtelijk kenmerk, Bevolkingskenmerk, Gebiedskenmerk.]
Bulgarije en Roemenië zijn per 1 januari 2007 lid geworden van de EU. Het lidmaatschap van andere Balkanstaten laat nog (even?) op zich wachten.
1p 9 Geef een politieke reden waarom de EU besloten heeft andere Balkanstaten voorlopig nog niet te laten toetreden tot de EU.
Stelling: Het ligt meer voor de hand dat Kroatië lid zou zijn geworden van de EU dan Bulgarije en Roemenië.
2p 10 Geef vanuit twee verschillende dimensies een argument waarmee je deze stelling kunt verdedigen. Vermeld in je antwoord ook de gebruikte dimensies.
800025-1-0130o
leest verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl.

### Pagina 4

Opgave 3 – Veel steden maken nog geen Randstad

Gebruik de bronnen 3 en 4 van het bronnenboekje.

In de Nota Ruimte (2005) wordt gesproken over de Randstad als een stedelijk netwerk. Kenmerkend voor zo'n netwerkstad is dat er sprake is van een functioneel geheel. Maar is er in de Randstad wel sprake van een functioneel geheel? Om dat te onderzoeken heb je de volgende onderzoeksvraag geformuleerd: In welke mate is er tussen de gemeenten / stadsgewesten van de Randstad sprake van specialisatie wat betreft de bovenlokale voorzieningen? Formuleer twee deelvragen die je zou kunnen stellen om antwoord te vinden op deze onderzoeksvraag.

2p 11

Uit onderzoek door het Ruimtelijk Planbureau blijkt echter dat de Randstad niet als één stedelijk geheel functioneert.
Welke aanwijzing geeft bron 4 voor die conclusie?

1p 12

Zie kaart 57A (53e druk: 61A).
Verklaar in drie stappen het verschil tussen de ruimtelijke patronen van winkelbezoeken (bron 4) van de stadsgewesten Amsterdam en Utrecht vanuit de Centrale Plaatsen-theorie.

3p 13

Vergelijk de beide stadsgewesten met elkaar. Geef op basis van die vergelijking een
situatiebeschrijving en twee algemene regels waarmee je het verschil in winkelgedrag kunt verklaren.

800025-1-013o 4 lees verder ►►►


### Pagina 5

Vervoer en ruimtelijke inrichting

Opgave 4 - Binnenstaten in Afrika

Gebruik bron 5 van het bronnenboekje.

In 1993 heeft Eritrea zich afgescheiden van Ethiopië en is een onafhankelijk land geworden.
2p 14 Beschrijf de daardoor ontstane vervoerskundige situatie voor Ethiopië en geef ook aan waarom deze nadelig is voor dit land.

Op bron 5 zie je in gebied A vijf en in gebied B zes binnenstaten. Het 'spoornetwerk' in gebied B is veel dichter dan dat in gebied A.
3p 15 Geef de verklaring voor dat verschil in 'spoornetwerk' tussen gebied A en gebied B met behulp van de juiste atlastaart en noem deze kaart.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.

In veel Afrikaanse binnenstaten is de infrastructuur slecht ontwikkeld. Hiervoor zijn vaak dezelfde sociaal geografische kenmerken verantwoordelijk.
2p 16 Geef voor de landen Zambia en Tjaad twee gemeenschappelijke sociaal geografische kenmerken, die mede oorzaak zijn van de slecht ontwikkelde infrastructuur in beide landen.

De binnenstaat Zambia kan geen optimaal gebruik maken van haar spoorwegverbindingen met de zeehavens aan de Atlantische Oceaan.
2p 17 Leg dit uit vanuit de politieke dimensie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

800025-1-013o 5 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Opgave 5 - Felle concurrentie tussen de containerhavens in
Europa

Gebruik de bronnen 6 en 7 van het bronnenboekje.

Capaciteitsuitbreiding van havens en industrieterreinen en verbetering van de
bereikbaarheid stuiten zeker in Nederland vaak op verzet. De dimensies
economie en natuur botsen daarbij nogal eens. Zelfs binnen één dimensie zijn
er botsingen van belangen mogelijk.
2p 18 Leg vanuit de politieke dimensie uit dat in Nederland belangen kunnen botsen
als het gaat om uitbreiding van havens en verbetering van de bereikbaarheid.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

In West-Europa heeft Rotterdam als containerhaven vooral concurrentie van
Hamburg en Antwerpen. De haven van Londen speelt als concurrent van
Rotterdam geen rol.
1p 19 Waardoor is Londen als containerhaven geen concurrent van Rotterdam?

De havens in West-Europa en Zuid-Europa (bron 6) zijn verwikkeld in een
hevige strijd om nieuw achterland.
2p 20 Leg dit uit met behulp van het begrip decompartimentering.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

Twee verschillende visies op de komst van het Deurganckdok in Antwerpen:
– De rijksoverheid vreest geduchte concurrentie voor Rotterdam na de
opening van het Deurganckdok in de haven van Antwerpen.
– Distributiebedrijven zien met de komst van het Deurganckdok juist nieuwe
mogelijkheden voor de haven van Rotterdam.
2p 21 Leg het verschil tussen deze twee visies uit en gebruik daarbij ook het begrip
‘ruimtelijke schaal’.

800025-1-013o 6 lees verder

### Pagina 7

Opgave 6 – De A73-Zuid en de regio Venlo

Gebruik bron 8 van het bronnenboekje.

Midden-Limburg wordt in de nabije toekomst beter bereikbaar dankzij een
42 kilometer lange snelweg: de rijksweg A73-Zuid. Deze weg, die van Venlo
naar Echt loopt, zal een belangrijk onderdeel zijn van de
noord-zuidverbinding in Limburg, waardoor andere wegen ontlast zullen worden.
Vóór de aanleg is er een jarenlange discussie gevoerd of de weg op de
westoever of op de oostoever van de Maas zou worden aangelegd. Uiteindelijk
is in 1995 gekozen voor aanleg op de oostoever.
2p 22 Geef twee argumenten voor aanleg van de A73-Zuid op de westoever.

De plannen voor de aanleg van de A73-Zuid stuitten aanvankelijk op veel verzet.
Om een goede ruimtelijke kwaliteit van het leefmilieu te garanderen zijn, zo
blijkt uit bron 8, enkele aanpassingen gedaan in de directe omgeving van deze
nieuwe autoweg. Daarbij is met name gelet op de belevingswaarde.
2p 23 Om welke twee aspecten van ruimtelijke kwaliteit gaat het?

Stel dat een eigenaar van een nieuw te vestigen glastuinbouwbedrijf twijfelt over
zijn locatiekeuze tussen twee greenports: het Westland of het gebied rond
Venlo.
3p 24 Geef van drie locatiefactoren aan waarom deze voor een glastuinbouwbedrijf in
het gebied rond Venlo gunstiger zijn dan in het Westland.

800025-1-013o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

Actieve aarde

Opgave 7 - De Zuidwalvulkaan

Gebruik de bronnen 9 tot en met 11 van het bronnenboekje.

1p 25 Welke at-
laskaart geeft het breu-
kensysteem waarmee de ligging van de
Zuidwalvulkaan is verbonden het duidelijkst weer?

Met behulp van bron 10 kan een schatting worden gemaakt van de ouderdom
van de Zuidwalvulkaan.
Tijdens welke legenda-eenheid van bron 10 is de Zuidwalvulkaan actief
geweest?

1p 26

Naast veel tijd en hoge druk moet voor het ontstaan en het vasthouden van
aardgas de samenstelling van de ondergrond gunstig zijn. Hiervoor moet de
ondergrond voldoen aan vier voorwaarden. Eén daarvan is de aanwezigheid van
een kunstige structuur zoals een plooi in de gesteentelaag.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit onderstaand schema op je antwoordblad over en
zet er de andere drie voorwaarden voor het ontstaan van aardgasvoorraden
achter. Neem vervolgens de cijfers 4, 5 en 6 op je antwoordblad over en
omschrijf hoe bij de boorlocatie Zuidwal aan elk van deze drie voorwaarden
wordt voldaan.

3p 27

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen. De linkerkolom heet 'Voorwaarden voor het ontstaan van aardgasvoorraden' en bevat de rijen 1:, 2:, 3:. De rechterkolom heet 'Hoe wordt aan deze voorwaarden voldaan bij de locatie Zuidwal?' en bevat de rijen 4:, 5:, 6:.]

Sinds 2004 is aardgaswinning in de Waddenzee bij Ameland beperkt
toegestaan. De Nederlandse overheid heeft dus gekozen voor aardgaswinning
in eigen land, terwijl men ook gas uit Rusland had kunnen importeren.
Geef voor deze keuze twee argumenten, één vanuit de economische dimensie
en één vanuit de politieke dimensie.

2p 28

800025-1-013o 8 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgawe 8 – El Niño

Gebruik bron 12 van het bronnenboekje.

De temperatuur van het oceaanop-pervlak heeft een grote invloed op het
ontstaan van hoge en lage drukgebieden boven de Grote Oceaan. Atlaskaart
180B (53e druk: 194B) toont de luchtdrukverdeling in januari.
4p 29 Geef in vier stappen de verklaring voor het op deze kaart getoonde verschil in
luchtdruk tussen Indonesië en de westkust van Zuid-Amerika.
Vergelijk de situatie van het oceaanwater bij Indonesië en de westkust van
Zuid-Amerika. Geef op basis van die situatiebeschrijving de algemene regels
waarmee je de luchtdruk in beide gebieden kunt verklaren.

Tijdens een El Niño stroomt het warme water gedeeltelijk terug richting
Zuid-Amerika. De verplaatsing van dit warme water zorgt ervoor dat de
oostelijke passaatwinden worden afgezwakt.
2p 30 Leg uit waardoor de verplaatsing van het warme water leidt tot het afzwakken
van de oostelijke passaatwinden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

In een normale situatie (niet-El Niño situatie) is het westelijke kustgebied van
Zuid-Amerika erg droog.
2p 31 Geef twee oorzaken voor de droogte aan de westkust van Zuid-Amerika in een
normale situatie.

Uit onderzoek is gebleken dat bij een warmer wordend klimaat de effecten van
El Niño waarschijnlijk niet veel zullen veranderen. Zo zal een
temperatuurverhoging van het oceaanwater via een terugkoppelingsmechanisme
in de atmosfeer worden tegengewerkt, waardoor de temperatuurafwijking
zichzelf minder lang in stand kan houden.
Een eerste stap in dit terugkoppelingsmechanisme is het verdampen van meer
water uit de oceaan bij hogere temperaturen.
2p 32 Beredeneer hoe de tweede en de derde stap van dit
terugkoppelingsmechanisme zouden kunnen werken.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

800025-1-013o 9 lees verder ►►►


### Pagina 10

Opgave 9 – Platentektoniek in Nieuw-Zeeland en omgeving
gebied

Gebruik de bronnen 13 tot en met 17 van het bronnenboekje.

33 Neem de letters A en B uit bron 13 over op je antwoordblad en zet er de naam
van het juiste type plaatgrens achter.

34 De meeste vulkanische activiteit in Nieuw-Zeeland is geconcentreerd in de
vulkanische zone op het Noordereiland, aangegeven in bron 14.
Leg met behulp van bron 14 uit waarom het vulkanisme juist daar is
geconcentreerd.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

35 Bron 16 toont een opvallend spreidingspatroon van gesteenten van
verschillende ouderdom op het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland.
Waardoor is dit opvallende spreidingspatroon ontstaan?

Gebruik de atlassen 180B en D (53e druk: 194B en D).

36 Het Zuidereiland kan ingedeeld worden in twee gebieden met elk een
verschillende rivierlengte en rivierdichtheid (bron 17).
Leg uit hoe het verschil in rivierlengte tussen de twee gebieden is ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

37 Leg uit hoe het verschil in rivierdichtheid tussen de twee gebieden is ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
800025-1-0130* einde