# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2007 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2007/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 5 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 6 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 7 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 8 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 10 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 35 – Opgave 35 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 36 – Opgave 36 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2007
tijdvak 1
donderdag 31 mei
9.00 - 12.00 uur
aardrijkskunde

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 73 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

700025-1-013o

### Pagina 2

Dit is een examenpagina van een aardrijkskunde-examen (specifiek 'Politiek en ruimte'), gericht op de analyse van het conflict in Kashmir. Het paginatype is een opgavepagina. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, maar er wordt wel verwezen naar 'bronnen 1 tot en met 5 uit het bronnenboekje' en 'de kaartjes van bron 5', die dergelijke elementen kunnen bevatten. De kern van de opgave draait om aardrijkskundige, politieke en sociaal-culturele concepten gerelateerd aan een geografisch conflictgebied, met name Jammu en Kashmir. Er wordt verwezen naar 'fysischgeografische kenmerken', 'koloniale verleden', 'etnische groepen', 'regionaal bewustzijn', en 'sociaal-culturele verklaringen'. Studenten worden ook gevraagd om uit twee scenario's (A of B) te kiezen voor een oplossing van het conflict en deze keuze argumenteren met zowel 'fysischgeografische' als 'sociaalgeografische' argumenten. Bovendien moeten ze een argument geven waarom ze niet voor het andere scenario hebben gekozen en een politiek-ruimtelijke term benoemen. Het gebruik van een atlas (51e of 52e druk) is essentieel, aangezien er expliciet wordt gevraagd om kaartnummers en argumenten te onderbouwen met kaartinformatie. De opdracht vereist analytisch denken, probleemoplossend vermogen en het toepassen van aardrijkskundige kennis.

### Pagina 3

2p 7 Naast de scenario's A en B is er nog een derde scenario mogelijk: het opnieuw verdelen van het oude Prinsdom Jammu en Kashmir over India en Pakistan. Geef in twee stappen aan hoe je zo'n nieuwe verdeling kunt ontwerpen.

Opgave 2 – De Stedendriehoek Apeldoorn - Deventer- Zutphen

Gebruik de bronnen 6 tot en met 8 van het bronnenboekje.

2p 8 Grenzen van primaire verzorgingsgebieden hoeven niet samen te vallen met bestuurlijke grenzen. Toon met behulp van kaarten uit de atlas aan dat dit ook geldt voor het verzorgingsgebied van de Stedendriehoek en noteer hierbij ook de gebruikte kaarten uit de atlas.

Samenwerking kan onder meer helpen om problemen op te lossen die kunnen ontstaan bij het zoeken naar geschikte locaties voor woningbouw. Zo willen de gemeenten van de Stedendriehoek tot 2030 de woningvoorraad uitbreiden met 38.000 woningen. Daarbij kiezen zij voor nieuwe woningbouwlocaties in de directe nabijheid van de drie steden. Dat zal niet altijd even gemakkelijk zijn. Zo stuit uitbreiding in oostelijke richting bij Deventer en Zutphen op grote bezwaren. Maar ook uitbreiding van Deventer en Zutphen in westelijke richting levert problemen op vanuit verschillende dimensies.

3p 9 Geef drie problemen die ontstaan bij uitbreiding van Deventer en Zutphen in westelijke richting en geef bij elk een verschillende dimensie.

Het Stedelijk Netwerk Stedendriehoek lijkt vooral succes te kunnen hebben bij samenwerking tussen een beperkt aantal krachtige gemeenten. Als gevolg van een gemeentelijke herindeling is de gemeente Bathmen per 1 januari 2005 bij de gemeente Deventer gevoegd. Niet iedereen in Bathmen was hier even gelukkig mee. Zij hadden liever gezien dat hun gemeente was samengevoegd met Gorssel en Lochem.

2p 10 Leg met behulp van het begrip 'identiteit' uit waarom veel inwoners van Bathmen liever hadden gezien dat Bathmen samen was gegaan met Gorssel en Lochem dan met Deventer.

700025-1-0130
3 lees verder ►►►

### Pagina 4

Opgave 3 - Polen en de Europese Unie
Gebruik de bronnen 9 en 10 van het bronnenboekje.

1p 11 Sinds de val van het IJzeren Gordijn zijn de buitenlandse investeringen in Polen sterk toegenomen. Welke relatie bestaat er over het algemeen op de kaart van bron 9 tussen de spreiding van de buitenlandse investeringen in Polen en de ligging van de Poolse regio's ten opzichte van de buitengrens van de Europese Unie van de 15?

2p 12 Uit bron 9 blijkt dat de regio Mazowieckie veel buitenlandse investeerders aantrekt. Daarvoor zijn verschillende soorten verklaringen te geven. Geef een economische verklaring voor het grote aandeel van buitenlandse investeringen in de regio Mazowieckie.

2p 13 Geef een ruimtelijke verklaring voor het grote aandeel van buitenlandse investeringen in de regio Mazowieckie.

2p 14 Tot de buitenlandse investeerders in Polen behoren ook veel Nederlandse boeren. Beredeneer aan de hand van een sociaal geografisch gebiedskenmerk van deze twee landen waarom Nederlandse boeren grote belangstelling hebben voor Polen.

Vervoer en ruimtelijke inrichting
Opgave 4 – Ontwikkelingen in het luchtvrachtvervoer
Gebruik bron 11 van het bronnenboekje.

2p 15 Het aandeel van het vrachtverkeer door de lucht in het totale vrachtverkeer is slechts drie procent. Geef de verklaring voor dit zeer lage aandeel met behulp van één van de begrippen van de interactietheorie van Ullman.

2p 16 Bron 11 laat een tendens zien in de ontwikkeling van het luchtvrachtvervoer die al enige tijd gaande is. Noem deze tendens en geef de oorzaak voor deze tendens.

2p 17 In bron 11 staat Korean Air op de tweede plaats. Bij het internationale luchtvrachtverkeer staat deze maatschappij echter op de eerste plaats. Geef de verklaring voor dit verschil in positie op de ranglijst.

700025-1-013o

### Pagina 5

Veranderingen in de organisatie van de productie hebben (ook in Nederland) gezorgd voor een sterke toename van het luchtvrachtverkeer.
2p 18 Geef twee voorbeelden van veranderingen in de organisatie van de productie die leiden tot een toename van het luchtvrachtverkeer.

Steeds meer luchtvaartmaatschappijen gaan allianties aan of fuseren. Dat geldt ook voor de KLM en Air France. De fusie van deze maatschappijen moet er onder andere toe leiden dat de netwerken van beide maatschappijen in de toekomst efficiënter kunnen werken.
2p 19 Leg met behulp van één van de begrippen van de interactietheorie van Ullman uit hoe deze fusie tot een efficiënter luchtvrachtnetwerk kan leiden.

De Amerikaanse luchtvaartonderneming UPS wil in 2007 in de stad Shanghai een hub openen en concurrent FedEx Express wil er een openen in 2008 in de stad Guangzhou.
2p 20 Leg met behulp van het hub-and-spokesysteem uit waarom het voor luchtvaartondernemingen in het algemeen aantrekkelijk is om over een hub in China te beschikken. Gebruik de begrippen hub en spoke in je antwoord.

Opgave 5 – De Zuiderzeelijn

Gebruik bron 12 van het bronnenboekje.

Er zijn nog steeds plannen voor een snelle openbaarvervoersverbinding tussen de Randstad en het Noorden: de Zuiderzeelijn. Eén van de mogelijkheden is de aanleg van een hogesnelheidslijn (HSL), waarvan het tracé is afgebeeld in bron 12.
Drachten en Emmeloord zijn op de kaart allebei aangegeven als halteplaats voor een hogesnelheidslijn. Stel dat er ervoor gekozen wordt om slechts één van beide plaatsen aan te wijzen.
2p 21 Beargumenteer welke van beide plaatsen volgens jou dan het meest in aanmerking zou komen als halteplaats.

2p 22 Leg uit dat door de komst van de Zuiderzeelijn het goederentransport over de weg tussen Almere en Amsterdam zou kunnen verbeteren.

700025-1-013o 5 lees verder

### Pagina 6

Stel dat de Zuiderzeelijn er komt in de vorm van een hogesnelheidslijn met Heerenveen als één van de halteplaatsen (zie de kaart van bron 12). Deze spoorlijn zal invloed hebben op de ruimtelijke kwaliteit van Heerenveen en zijn directe omgeving: onder andere op de gebruikswaarde en de toekomstwaarde van dit gebied.
Je krijgt informatie over de standpunten van twee mensen uit Heerenveen met een heel verschillende achtergrond:
- Een inwoner uit Heerenveen is bang dat de gebruikswaarde en de toekomstwaarde van Heerenveen en omgeving door de komst van de Zuiderzeelijn zullen afnemen.
- Een ondernemer uit de Randstad, die zich net in Heerenveen gevestigd heeft, denkt dat de gebruikswaarde en de toekomstwaarde van Heerenveen en omgeving door de komst van de Zuiderzeelijn zullen toenemen.

4p 23 Zet de cijfers 1 tot en met 4 van het onderstaande schema op je antwoordblad en geef een argument dat de desbetreffende persoon kan geven voor zijn standpunt.

|                     | Argument inwoner voor afname ruimtelijke kwaliteit | Argument ondernemer voor toename ruimtelijke kwaliteit |
| ------------------- | --------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------ |
| Gebruikswaarde      | 1                                                   | 3                                                      |
| Toekomstwaarde      | 2                                                   | 4                                                      |

Stelling: "De aanleg van de Zuiderzeelijn als hogesnelheidslijn zal de ontwikkeling (of de versterking) van de natuurgebieden in het noorden en midden van Nederland bemoeilijken".

3p 24 Geef een argumenta_tie_ vóór deze stelling. Noem tevens de atlaskaart waarop je jouw argumentatie baseert.

700025-1-013o 6 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Actieve aarde

Opgave 6 - Paleoklimatologie en de invloed van zeestromen

Gebruik de bronnen 13 tot en met 15 van het bronnenboekje.

Voor het bepalen van de natuurlijke variatie in het klimaat is paleoklimatologisch
onderzoek van groot belang. Paleoklimatologisch onderzoek kan méér inzicht
geven in de natuurlijke variatie van het klimaat dan de temperatuurmetingen van
de afgelopen 100 tot 150 jaar.

2p 25 Geef twee oorzaken waardoor de temperatuurmetingen van de afgelopen
100 tot 150 jaar geen duidelijk beeld hoeven te geven van de natuurlijke variatie
van het klimaat.

Volgens bron 13 was de aandrijvende werking van het warme water rondom de
Indonesische eilanden tijdens de laatste ijstijd niet aanwezig. Het warme water
kon toen niet verplaatst worden vanuit de Grote Oceaan naar de Indische
Oceaan. Dit had grote gevolgen voor het klimaat op het noordelijke halfrond.
Leg met behulp van atlassoort 170/171 (51e druk: 152/153) en bron 15 uit dat
de aandrijvende werking van het warme water wegviel tijdens de laatste ijstijd.
2p 26

In bron 14 wordt gesproken over een sterke temperatuurdaling in
Noordwest-Europa aan het einde van de laatste ijstijd. Deze temperatuurdaling
ontstond door de grote toevoer van zoet water in de noordelijke Atlantische
Oceaan.

Leg uit dat de toevoer van veel zoet water naar de noordelijke Atlantische
Oceaan leidde tot een afkoeling van Noordwest-Europa.
2p 27

De temperatuurdaling aan het einde van de laatste ijstijd heeft men vastgesteld
door gebruik te maken van ijsboringen in het landijs van onder andere
Groenland.
Leg uit hoe ijsboringen in landijs aanwijzingen kunnen geven voor
temperatuurveranderingen van de atmosfeer in het verleden.
3p 28

700025-1-013o 7 lees verder ► ► ►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie www.ssleiden.nl. Pagina: 1507

### Pagina 8

Opgave 7 – Ontstaan en afbraak van gesteenten in het westen
van Noord-Amerika

Gebruik de bronnen 16 en 17 van het bronnenboekje.

De Grand Canyon in het zuidwesten van de Verenigde Staten van Amerika is
een 1600 meter diepe kloof. Deze kloof is het resultaat van de lange
uitschurende werking van de rivier de Colorado. Onderin de gesteentelagen van
de Grand Canyon bevindt zich graniet. Een gesteente dat lijkt op graniet is
pegmatiet. Pegmatiet is wat betreft chemische samenstelling en ontstaanswijze
vergelijkbaar met graniet. In pegmatiet bevinden zich echter veel grotere
kristallen dan in graniet.

2p 29 Geef een verklaring voor het verschil in kristalgrootte tussen pegmatiet en
graniet.

Bij de ‘Great Unconformity’ liggen gesteenten van ongeveer 570 miljoen jaar oud
op gesteenten van minstens 800 miljoen jaar oud. Er ontbreken dus gesteenten
uit een periode van 230 miljoen jaar.

1p 30 Geef een oorzaak voor het ontbreken van de gesteenten met een ouderdom
tussen 800 en 570 miljoen jaar in de Grand Canyon.

Het ontstaan van de Grand Canyon kan in negen fasen worden weergegeven.
De fasen zijn in het schema hieronder in chronologische volgorde weergegeven:
van fase 9 (jongst) naar fase 1 (oudst).

Vier fasen zijn niet ingevuld en vervangen door een aantal puntjes.
Deze vier fasen staan hieronder vermeld met de letters a tot en met d.
Pas op: dit is een willekeurige volgorde.
a De opheffing van het Coloradoplateau
b De afzetting en scheefstelling van de vier gesteentelagen onder de
Great Unconformity in bron 16.
c Het binnendringen van magma in bovenliggende gesteenten, waarbij graniet
ontstaat.
d Het ontstaan van een erosievlakte.

[FIGUUR: Tabel met 9 rijen en 2 kolommen. De eerste kolom bevat de nummers 1 t/m 9. De tweede kolom bevat beschrijvingen van gebeurtenissen.]

9 De Colorado snijdt zich in het Coloradoplateau in.
8 ........
7 De afzetting van gesteenten uit het Paleozoïcum en het Mesozoïcum.
6 ........
5 ........
4 Het ontstaan van een erosievlakte op de stollings- en metamorfe
gesteenten.
3 De metamorfose van de Vishnu-sedimenten in schisten.
2 ........
1 De afzetting van de oorspronkelijke Vishnu-sedimenten (niet zichtbaar in
bron 16).

700025-1-013o 8 lees verder >>>

### Pagina 9

Dit is een examenpagina die bestaat uit twee opdrachten. De eerste opdracht, vraag 31 en 32, gaat over de geologie van de Grand Canyon en vraagt naar een verklaring voor geringe erosie, waarvoor bronnen zoals 'atlaskaart 175E' moeten worden geraadpleegd. Dit duidt op het gebruik van visuele elementen zoals kaarten, hoewel deze niet direct op deze pagina zichtbaar zijn. De tweede opdracht, 'Opgave 8 – Platentektoniek bij de Anatolische en de Arabische plaat' (vragen 33 t/m 36), behandelt geodynamische processen. Deze opdracht verwijst naar 'bronnen 18 en 19 van het bronnenboekje', wat tekstuele of visuele bronnen kunnen zijn. De concepten omvatten platentektoniek, aardbevingen (zwaarte, oorzaken, onderscheid), vulkanisme (aanwezigheid en redenering), en geologische geschiedenis (Rode Zee, Tertiair, Arabische schiereiland, Afrikaanse continent). Studenten moeten verschillende kaarten raadplegen (atlaskaart 175E, 175A, 174A) en die kunnen interpretatie van morfologische, tektonische of paleogeografische kaarten impliceren. Van de student wordt gevraagd om verklaringen te geven, aanwezigheid te beredeneren en argumenten te ontlenen aan atlas(kaarten), wat analyse, synthese en geografisch inzicht test.