# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2006 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2006/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 5 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 8 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 9 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 10 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 11 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 12 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 13 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 35 – Opgave 35 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 36 – Opgave 36 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 37 – Opgave 37 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 38 – Opgave 38 (geen beschrijvende titel) ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 aardrijkskunde Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 06 Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 9.00 – 12.00 uur Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen; het examen bestaat uit 38 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden, e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 600063-2-130 Begin ### Pagina 2 ```json { "description": "Dit is een examenpagina met opgaven die gericht zijn op aardrijkskunde concepten rondom migratie en mobiliteit. De pagina bevat twee hoofdopgaven: 'Opgave 1 - Bevolkingsontwikkelingen in Marokko' en 'Opgave 2 - Vakantie van Nederlanders naar landen in Europa'.\n\nVisuele elementen omvatten een tabel in 'bron 1' onder Opgave 2, getiteld 'Gemiddelde duur van de vakanties langer dan vier dagen vanuit Nederland naar een aantal Europese bestemmingen'. Deze tabel toont de gemiddelde vakantieduur (in dagen) in 2002 voor verschillende Europese landen (Verenigd Koninkrijk, België, Duitsland, Spanje, Griekenland, Turkije). De bron van deze tabel is CBS, 2004.\n\nDe wiskundige/wetenschappelijke concepten en onderwerpen die in de opgaven aan bod komen, zijn breed en omvatten:\n- **Urbanisatietempo**: Vraag 1, 2 en 3 behandelen het hoge urbanisatietempo in Marokko en de ruimtelijke en demografische gevolgen voor steden en het platteland.\n- **Migratie**: Vraag 4 en 5 gaan over de verschillende fasen van migratie van Marokko naar Nederland en de redenen voor de afname hiervan, vanuit verschillende dimensies.\n- **Vakantie/Toerisme**: Vraag 6, 7 en 8 richten zich op de relatie tussen vakantieduur en bestemmingen, waarbij een geografische hypothese geformuleerd en beargumenteerd moet worden op basis van de gegeven tabel. Ook wordt verwezen naar de interactietheorie van Ullman om mobiliteitsstromen als toerisme te verklaren.\n\nVan de student wordt gevraagd om:\n- Geografische concepten toe te passen en uit te leggen (bijv. urbanisatie, migratievormen, demografische gevolgen).\n- Informatie uit een atlas te gebruiken (verwijzingen naar 51e en 52e druk).\n- Ruimtelijke en demografische gevolgen te benoemen en te specificeren.\n- Redenen te geven voor trends in migratie, vanuit verschillende dimensies.\n- Een hypothese te formuleren en te beargumenteren op basis van aangeleverde data (tabel).\n- Theorieën uit de interactiegeografie (Ullman) toe te passen en te verklaren. De instructie bovenaan de pagina benadrukt het belang van het vermelden van de gebruikte atlasdruk op het antwoordblad.", ### Pagina 3 Tot in de jaren zestig van de 20e eeuw was een reisje naar de Middellandse Zee vooral weggelegd voor de elite. Daarna hebben veranderingen in de transporteerbaarheid van toeristen het massatoerisme mogelijk gemaakt. 3p 9 Geef drie voorbeelden van ontwikkelingen in de ‘transporteerbaarheid’ van toeristen die het massatoerisme naar de Middellandse Zee mogelijk hebben gemaakt. Opgave 3 – Segregatie in de vier grote steden bron 2 Segregatie-indices* voor niet-westerse allochtonen 1995 2004 Amsterdam 31 36 Rotterdam 45 39 Den Haag 51 46 Utrecht 33 37 *De segregatie-index loopt van 0 tot 100 procent. Bij 0 procent is er geen sprake van gescheiden groepen, terwijl bij 100 procent de groepen volledig gescheiden zijn. bron: Dagavos et al., 2003 en CBS Statline In bron 2 is de ontwikkeling van de segregatie-index van niet-westerse allochtonen in de vier grote steden te zien. Autochtonen hebben door hun ruimtelijk gedrag op twee manieren bijgedragen aan de in bron 2 getoonde ontwikkeling van de segregatie-index in Amsterdam. 2p 10 Welke twee manieren? Stelling: “De toekomstige stadsuitbreidingen van de vier grote steden zullen de segregatie-indices niet laten dalen.” 2p 11 Geef vanuit twee verschillende dimensies een argument om deze stelling te ondersteunen. Noem in je antwoord ook de gebruikte dimensies. bron 3 Segregatie-indices per groep allochtonen in Rotterdam 1996 2002 Turken 52 46 Marokkanen 47 41 Surinamers 29 22 Overige niet-westerse allochtonen 16 24 Totaal 45 39 bron: berekening auteur op basis van CBS-gegevens, Migranten in de Maasstad, Carlo van Praag en Marco Bik, Demos, jaargang 21, nummer 3 Bron 3 laat een duidelijk verschil zien tussen de ontwikkeling van de segregatie-indices van Turken, Marokkanen en Surinamers enerzijds en van Overige niet-westerse allochtonen anderzijds in Rotterdam in de periode 1996-2002. 2p 12 Geef een verklaring voor dit verschil in ontwikkeling en ga daarbij uit van de drie eerstgenoemde groepen allochtonen. De gemeente Rotterdam wil de verdere stijging van de segregatie-index van de groep ‘Overige niet-westerse allochtonen’ tegengaan, omdat in deze groep zich veel zogenoemde ‘kansarmen’ bevinden. Zo wil de stad in bepaalde wijken de toelating van ‘kansarmen’ van buiten de regio aan inkomenseisen onderwerpen. 2p 13 Ben jij het eens of oneens met het stellen van inkomenseisen aan deze ‘kansarmen’? Motiveer je mening. 600063-2-130 3 Lees verder ### Pagina 4 Vervoer en ruimtelijke inrichting Opgave 4 - Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam bron 4 [FIGUUR: Kaart van de regio Rotterdam met de legenda die verschillende gebieden aangeeft, waaronder zandwinningsgebied, haven- en industriegebied, zoekgebied en woongebied.] vrij naar: www.mainport-pmr.nl bron 5 Bijdrage oplossingsrichtingen aan de realisatie van de dubbele doelstelling | Dubbele doelstelling | Oplossingsrichtingen | |---|---| | | bestaand Rotterdams gebied | Zuidwest-Nederland | landaanwinning | | oplossen van het ruimte tekort | - beperkte oplossing voor bestaande chemiesector - geen oplossing voor containersector en nieuwe chemievestiging | - geen oplossing voor ruimte tekort in Rotterdam | - volvaardige oplossing voor ruimte tekort Mainport Rotterdam | | verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving | - diverse mogelijkheden voor verbetering kwaliteit van leefomgeving in Rijnmondgebied | - niet relevant omdat het geen oplossing biedt voor het ruimte tekort | - mogelijkheid voor het bieden van ruimte aan grootschalige milieubelastende bedrijven, waardoor een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving kan optreden nabij de woongebieden | bron: Milieueffectrapport Mainportontwikkeling Rotterdam De Nederlandse overheid wil de mainport Rotterdam versterken door ruimte te vinden voor een aantal groeisectoren in de haven. Zij heeft daarbij gekozen voor de aanleg van de Tweede Maasvlakte. Tevens wil de overheid de kwaliteit van de leefomgeving in en rond de haven verbeteren. Bron 5 toont een schematische voorstelling van richtingen waarin gezocht is naar oplossingen voor deze dubbele doelstelling. Uit deze bron valt op te maken dat de samenstellers van het Milieueffectrapport Mainportontwikkeling Rotterdam verwachten dat grootschalige milieubelastende bedrijven straks zullen verhuizen naar de Tweede Maasvlakte, waardoor de leefomgeving nabij de woongebieden verbeterd zal worden. Je kunt je afvragen of die grootschalige milieubelastende bedrijven, zoals bijvoorbeeld aardolieraffinaderijen, wel bereid zullen zijn te verhuizen naar de Tweede Maasvlakte. 600063-2-130 4 Lees verder ### Pagina 5 2p 14 ☐ Beargumenteer waarom het niet erg waarschijnlijk is dat aardolieraffinaderijen zullen verhuizen naar de Tweede Maasvlakte. In het Project Mainportontwikkeling Rotterdam is afgesproken in de regio Rotterdam 750 hectare nieuw natuur- en recreatiegebied te realiseren. Het zal echter nog moeilijk worden om daar ruimte voor te vinden. Dat geldt met name voor het zoekgebied aan de noordkant van Rotterdam. (zie bron 4) 2p 15 ☐ Noem twee gebiedskenmerken van het zoekgebied ten noorden van Rotterdam waardoor het daar moeilijker is ruimte te vinden voor de aanleg van 750 hectare natuur- en recreatiegebied dan in het zoekgebied aan de zuidkant van Rotterdam. 2p 16 ☐ Leg uit dat er een duidelijke relatie is tussen de sterke groei van de containersector in de Rotterdamse haven en de global shift. Het proces van decompartimentering zal tot gevolg hebben dat het aantal Europese havens dat wordt aangedaan door de grote containerschepen uit Azië zal afnemen. 2p 17 ☐ Geef een verklaring voor deze afname. Onderzocht is of in Zuidwest-Nederland een oplossing gevonden kon worden voor het ruimtegebrek in de Mainport Rotterdam bij de containersector. In het onderzoek werden de Sloehaven bij Vlissingen en de kanaalhaven van Terneuzen met elkaar vergeleken op hun bruikbaarheid als aanvoerhaven van containers. De Sloehaven bleek verschillende voordelen te hebben ten opzichte van de kanaalhaven van Terneuzen. 3p 18 ☐ Geef drie van deze voordelen. 600063-2-13o 5 Lees verder ### Pagina 6 bron 6 Opgave 5 – Aardolietransport uit Rusland [FIGUUR: Kaart van Noord-Europa met scheepvaartroutes en pijpleidingen voor aardolietransport vanuit Rusland.] Legenda: ---- geplande pijpleiding — bestaande pijpleiding geplande diepwater-tankerterminal bestaande tankerterminal vrij naar: www.oilandgas.nl 2p 19 ☐ Geef vanuit zowel de economische als de politieke dimensie een reden voor de Russische regering om de Russische olie niet langer via de Baltische havens, zoals bijvoorbeeld Ventspils, te exporteren, maar via Primorsk. Rusland heeft plannen om ook een olie pijpleiding aan te leggen naar de havens van Murmansk. 1p 20 ☐ Welke fysisch-geografische omstandigheid maakt, volgens kaart 199A (51e druk: 176A), de haven van Murmansk beter bruikbaar als exorthaven van aardolie dan de haven van Primorsk? 1p 21 ☐ Met behulp van welke atalskaart kun je dit verschil in fysisch-geografische omstandigheid goed verklaren? Met name de olieraffinaderijen aan de Amerikaanse oostkust zijn erg geïnteresseerd in deze nieuwe exportroute voor de Russische olie via Murmansk. Er zou dan ook een transportstroom van aardolie van Murmansk naar de Amerikaanse oostkust op gang kunnen komen. Hierbij spelen ‘tussentijdse mogelijkheden’ geen rol. 2p 22 ☐ Geef de verklaring voor deze transportstroom met gebruikmaking van de begrippen uit de interactietheorie van Ullman. 600063-2-130 6 Lees verder ### Pagina 7 bron 7 Russische aardolie en de Rotterdamse haven In 2004 verwachtte de Rotterdamse haven ruim 40 miljoen ton aardolie en aardolieproducten uit Rusland te ontvangen. Dit is ruim 30 procent van het Rotterdamse totaal voor deze goederen. In 2001 was dit nog 17 procent. De overslag van aardolie (inclusief aardolieproducten) staat Rusland inmiddels op de eerste plaats. De belangrijkste Russische uitvoerhaven voor Rotterdam is Primorsk, gelegen aan de Finse Golf bij St. Petersburg. De overslag van de aardolieterminal daar is sinds de opening eind 2001, toegenomen tot 50 miljoen ton ruwe aardolie eind dit jaar. In 2010 moet de capaciteit rond de 100 miljoen ton liggen. Een belangrijk deel van het transport uit Primorsk loopt via Rotterdam. Rotterdam wil zijn aandeel op peil houden en heeft daarvoor een uitbreidingsprogramma gestart. Voorts wordt in de Euorooport een installatie gebouwd voor de schip-schip overslag van natte bulk uit de kleinere tankers uit Primorsk naar VLCC's (Very Large Crude Carriers) van 350.000 ton met een diepgang tot 23 meter. Dit soort overslag is relatief voordelig en een goed alternatief voor de overslag op open zee bij Lyme Bay (Verenigd Koninkrijk) en Skaw (Denemarken). vrij naar: Persbericht Havenbedrijf Rotterdam N.V., 26 oktober 2004 Een pijpleiding naar Murmansk zou gevolgen kunnen hebben voor de positie van Rotterdam als knooppunt in het intercontinentale transport van de Russische aardolie, zoals beschreven in bron 7. 2p 23 [ ] Wat zou het gevolg voor Rotterdam kunnen zijn van de aanleg van de pijpleiding naar Murmansk, een toename of een afname van de overslag van aardolie? Verklaar je antwoord. Let op: opgave 6 begint op de volgende pagina. 600063-2-130 7 Lees verder ### Pagina 8 Opgave 6 – Nieuwe Sleutelprojecten bron 8 Nederland wordt aangesloten op het Europese net van hogesnelheidslijnen (HSL). Over een deel van het traject van de HSL-Zuid gaan straks ook snelle shuttles van Den Haag via Breda naar Antwerpen en Brussel rijden. De komst van de HSL biedt kansen voor de steden die aangesloten zijn op de HSL. De investeringen in de ontwikkeling van de stationsgebieden in deze steden zijn van belang voor heel Nederland. Daarom ondersteunt het rijk de projecten rond de HSL-locaties. Deze zes projecten worden de Nieuwe Sleutelprojecten (NSP) genoemd. Zij moeten zich ontwikkelen tot een evenwichtige mix van wonen, werken en voorzieningen. Eén van deze projecten is het Stationskwartier in Breda. vrij naar: www.vrom.nl bron 9 Positie van Breda in de Euregio [FIGUUR: Kaart van Nederland en België met steden, verbindingen en gebieden. De legenda toont symbolen voor sleutelprojectstad, andere steden, scheepsverbinding, vliegtuigverbinding, autoverbinding, hoge snelheidslijn-verbinding, hogesnelheidslijn, en andere spoorlijn. Enkele steden zijn gemarkeerd en verbonden met lijnen die verschillende transportmodaliteiten aangeven. De kaart bevat schaalindicatie.] bron: Gemeente Breda 600063-2-13o 8 Lees verder ### Pagina 9 bron 10 Artist impression van het Nieuwe Sleutelproject Stationskwartier Breda [FIGUUR: Artistieke impressie van een modern gebouw met veel glas en staal, op de voorgrond lopen mensen.] bron: Atelier Pro, Den Haag bron 11 Artist impression van het Nieuwe Sleutelproject Stationskwartier Breda [FIGUUR: Artistieke impressie van een rij van moderne gebouwen met veel glas, op de voorgrond lopen mensen en bomen.] bron: Atelier Pro, Den Haag De Nieuwe Sleutelprojecten passen ook uitstekend in het Compacte Stadsbeleid van de rijksoverheid. 2p 24 □ Noem twee overeenkomsten tussen de Nieuwe Sleutelprojecten en het Compacte Stadsbeleid waarmee je kunt aantonen dat de Nieuwe Sleutelprojecten en het Compacte Stadsbeleid goed bij elkaar passen. De aanwijzing door het Rijk van het Stationskwartier in Breda tot Nieuw Sleutelproject en de realisatie van de geplande shuttleverbindingen zullen op verschillende ruimtelijke schalen grote gevolgen hebben voor Breda. Op lokale schaal lijken deze projecten, zeker op de wat langere termijn, vooral positieve 4p 25 □ effecten te hebben op de ruimtelijke kwaliteit van het Stationskwartier. Schrijf twee (van de drie) aspecten waarop de ruimtelijke kwaliteit gewoonlijk beoordeeld wordt op je antwoordblad en noteer achter elk van beide aspecten een positief effect van deze projecten op lokale schaal. Voor veel bewoners van het Stationskwartier in Breda zouden ook wel eens negatieve effecten kunnen optreden. 3p 26 □ Noem, afgezien van de onvermijdelijke hinder tijdens de werkzaamheden, drie van deze negatieve effecten voor de bewoners op lokale schaal. 600063-2-13o 9 Lees verder ### Pagina 10 Actieve aarde Opgave 7 – Tektonische bewegingen in West-Europa De ontwikkeling van middelgebergten en vulkanisme in het grensgebied van Duitsland en Frankrijk bron 12 [FIGUUR: Schematische weergave van geologische processen in drie stadia, met de aanduidingen Trias/Jura/Krijt, Hercynisch gebergte, erosieoppervlak, opheffing, breuk, Vogezen, Rijndal, Zwarte Woud, vulkaan, Zwabische Alb.] 1 Trias/Jura/Krijt erosieoppervlak Hercynisch gebergte 2 Trias/Jura/Krijt 'opheffing breuk Hercynisch gebergte 3 Vogezen Rijndal Zwaluw Woud Zwabische Alb Hercynisch gebergte breuk W 1 Trias, Jura, Krijt 2 Tertiair - Alpine opheffing 3 huidige situatie bron: N.O.T. Bondsrepubliek Duitsland, Den Bosch, 1985 2p 27 ☐ Bron 12 laat zien dat het Varis cisch (= Hercynisch) gebergte opnieuw is opgeheven. Welke twee platen veroorzaken het opnieuw opheffen van dit gebergte tijdens het Tertiair? 2p 28 ☐ In bron 12 (huidige situatie) is een drietal tektonische reliëfvormen te onderscheiden: Vogezen, Rijndal en Zwarte Woud. Schrijf de namen Vogezen en Rijndal onder elkaar op je antwoordblad en zet er de juiste tektonische reliëfvorm achter. 2p 29 ☐ Gesteenten worden ingedeeld in drie hoofdgroepen. Welke twee hoofdgroepen zullen relatief meer in het Zwarte Woud aan het oppervlak voorkomen dan in de Zwabische Alb? 600063-2-130 10 Lees verder ### Pagina 11 Opgave 8 – Verschillende vormen van actief vulkanisme De spreiding van actieve vulkanen over een deel van de wereld [FIGUUR: Wereldkaart met tektonische platen en vulkaanlocaties. Een detailkaart van IJsland is ingekaderd als gebied A. Gebied B is ingekaderd rond de Caraïbische plaat. Gebied C is ingekaderd rond Hawaï.] Legenda: breuken en transformbreuken subductiezone actieve vulkanen slapende vulkanen bron: Tazieff, H., M. Derruau, Le volcanisme et sa prévention, Parijs, 1990 1p 30 Noem een eigenschap van het magma zorgen ervoor dat vulkaanuitbarstingen in gebied B over het algemeen explosiever zijn dan in gebied C. 2p 31 In welk vulkanisch gebied is de lavaproductie gemiddeld groter, in gebied B of in gebied C? Motiveer je keuze. 2p 32 Schrijf de letters B en C onder elkaar op je antwoordblad en schrijf er het vulkaantype achter dat daar overheerst. In IJsland (zie gebied A) liggen de actieve vulkanen vooral in het centrale gedeelte. 2p 33 Geef hiervoor de verklaring. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. 600063-2-130 11 Lees verder ### Pagina 12 bron 14 De uitbarsting van de Tambora In 1815 vond een enorme uitbarsting plaats van de vulkaan de Tambora op het eiland Sumbawa dat toentertijd nog een deel was van Nederlands-Indië. Naar schatting 12.000 mensen verloren direct het leven. Een aantal van 80.000 tot 177.000 mensen stièrf later. vrij naar: http://www.w8.nl/tambora.htm Bij uitbarstingen als in Sumbawa (zie bron 14) kwamen de meeste mensen pas een aantal maanden na de uitbarsting om het leven. 2p 34 Geef hiervoor een verklaring. Opgave 9 - Satellietbeelden en het weer bron 15 Satellietbeeld van een deel van de aarde Satellietopname 27 mei 2000 van Meteosat 7 van EUMETSAT [FIGUUR: Satellietbeeld van de aarde met bewolking en stormsystemen.] bron: http://lmkhp2.physik.uni-karlsruhe.de~muehr/Sat/satsp.htm Bron 15 laat een satellietbeeld zien waarop de bevolking staat boven een deel van de aarde op 27 mei 2000 om 12.30 uur. Uit het satellietbeeld van bron 15 is de luchtdruk tussen Schotland en Noorwegen af te leiden. 1p 35 Welke luchtdrukisituatie is er tussen Schotland en Noorwegen boven de Noordzee? 2p 36 Verklaar waardoor deze luchtdruksituatie tot volkvorming leidt. Het klimaat in het deel van Afrika dat zichtbaar is op bron 15, wordt gekenmerkt door droge zomers. 2p 37 Leg met behulp van de luchtdruksituatie uit waarom daar in de zomer weinig neerslag valt. In het gedeelte van Afrika dat op bron 15 staat afgebeeld, komen ook gebieden voor met een gemiddelde jaarlijkse hoeveelheid neerslag hoger dan die van Nederland. 3p 38 Geef de verklaring voor die hogere neerslag. Einde 600063-2-13o 12